⚠️ AI-generated translation — the Sanskrit (simple prose explanation) meaning was produced by AI and automatically cross-checked against the Sanskrit, but it may still contain errors. It has not yet been reviewed by a scholar. Please refer to a traditional commentary for study.
The Sanskrit (simple prose explanation) meaning of each verse is shown below the verse.
Meaning —
⏳ The meaning of this text is being prepared (AI translation with an accuracy check). This usually takes a few minutes — this page will refresh when it is ready.
The meaning is ready. Show it.
The meaning could not be prepared right now.
A translation in is not yet available for this text.
Available in: Sanskrit (simple prose explanation).
શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે સુન્દરકાણ્ડમ્ ।
અથ ત્રિચત્વારિંશસ્સર્ગઃ ।
Shloka 1
તતસ્સ કિઙ્કરાન્હત્વા હનુમાન્ધ્યાનમાસ્થિતઃ ।
વનં ભગ્નં મયા ચૈત્યપ્રાસાદો ન વિનાશિતઃ ॥ 1 ॥
વનં ભગ્નં મયા ચૈત્યપ્રાસાદો ન વિનાશિતઃ ॥ 1 ॥
tatassa kiṅkarānhatvā hanumāndhyānamāsthitaḥ |
vanaṃ bhagnaṃ mayā caityaprāsādo na vināśitaḥ || 1 ||
vanaṃ bhagnaṃ mayā caityaprāsādo na vināśitaḥ || 1 ||
ततः सः हनुमान् किङ्करान् हत्वा ध्यानमास्थितः। मया वनं भग्नम्, चैत्यप्रासादः तु न विनाशितः। AI
તસ્માત્પ્રાસાદમપ્યેવં ભીમં વિધ્વંસયામ્યહમ્ ।
tasmātprāsādamapyevaṃ bhīmaṃ vidhvaṃsayāmyaham |
तस्मात् अहम् एतम् एवं भीमं प्रासादम् अपि विध्वंसयामि। AI
ઇતિ સઞ્ચિન્ત્ય મનસા હનુમાન્દર્શયન્બલમ્ ॥ 2 ॥
Shloka 3
ચૈત્યપ્રાસાદમાપ્લુત્ય મેરુશૃઙ્ગમિવોન્નતમ્ ।
આરુરોહ કપિશ્રેષ્ઠો હનુમાન્મારુતાત્મજઃ ॥ 3 ॥
આરુરોહ કપિશ્રેષ્ઠો હનુમાન્મારુતાત્મજઃ ॥ 3 ॥
caityaprāsādamāplutya meruśṛṅgamivonnatam |
āruroha kapiśreṣṭho hanumānmārutātmajaḥ || 3 ||
āruroha kapiśreṣṭho hanumānmārutātmajaḥ || 3 ||
कपिश्रेष्ठः मारुतात्मजः हनुमान् मेरुशृङ्गम् इव उन्नतं चैत्यप्रासादम् आप्लुत्य आरुरोह। AI
Shloka 4
આરુહ્ય ગિરિસઙ્કાશં પ્રાસાદં હરિયૂથપઃ ।
બભૌ સ સુમહાતેજાઃ પ્રતિસૂર્ય ઇવોદિતઃ ॥ 4 ॥
બભૌ સ સુમહાતેજાઃ પ્રતિસૂર્ય ઇવોદિતઃ ॥ 4 ॥
āruhya girisaṅkāśaṃ prāsādaṃ hariyūthapaḥ |
babhau sa sumahātejāḥ pratisūrya ivoditaḥ || 4 ||
babhau sa sumahātejāḥ pratisūrya ivoditaḥ || 4 ||
हरियूथपः गिरिसङ्काशं प्रासादम् आरुह्य सः सुमहातेजाः उदितः प्रतिसूर्य इव बभौ। AI
Shloka 5
સમ્પ્રધૃષ્ય ચ દુર્ધર્ષં ચૈત્યપ્રાસાદમુત્તમમ્ ।
હનુમાન્પ્રજ્વલન્લક્ષ્મ્યા પારિયાત્રોપમોઽભવત્ ॥ 5 ॥
હનુમાન્પ્રજ્વલન્લક્ષ્મ્યા પારિયાત્રોપમોઽભવત્ ॥ 5 ॥
sampradhṛṣya ca durdharṣaṃ caityaprāsādamuttamam |
hanumānprajvalanlakṣmyā pāriyātropamo'bhavat || 5 ||
hanumānprajvalanlakṣmyā pāriyātropamo'bhavat || 5 ||
हनुमान् दुर्धर्षम् उत्तमं चैत्यप्रासादं सम्प्रधृष्य लक्ष्म्या प्रज्वलन् पारियात्रोपमः अभवत्। AI
Shloka 6
સ ભૂત્વા સુમહાકાયઃ પ્રભાવાન્મારુતાત્મજઃ ।
ધૃષ્ટમાસ્ફોટયામાસ લઙ્કાં શબ્દેન પૂરયન્ ॥ 6 ॥
ધૃષ્ટમાસ્ફોટયામાસ લઙ્કાં શબ્દેન પૂરયન્ ॥ 6 ॥
sa bhūtvā sumahākāyaḥ prabhāvānmārutātmajaḥ |
dhṛṣṭamāsphoṭayāmāsa laṅkāṃ śabdena pūrayan || 6 ||
dhṛṣṭamāsphoṭayāmāsa laṅkāṃ śabdena pūrayan || 6 ||
सः मारुतात्मजः प्रभावात् सुमहाकायः भूत्वा धृष्टम् आस्फोटयामास, शब्देन लङ्कां पूरयन्। AI
Shloka 7
તસ્યાસ્ફોટિતશબ્દેન મહતા શ્રોત્રઘાતિના ।
પેતુર્વિહઙ્ગમાસ્તત્ર ચૈત્યપાલાશ્ચ મોહિતાઃ ॥ 7 ॥
પેતુર્વિહઙ્ગમાસ્તત્ર ચૈત્યપાલાશ્ચ મોહિતાઃ ॥ 7 ॥
tasyāsphoṭitaśabdena mahatā śrotraghātinā |
peturvihaṅgamāstatra caityapālāśca mohitāḥ || 7 ||
peturvihaṅgamāstatra caityapālāśca mohitāḥ || 7 ||
तेन महता श्रोत्रघातिना अस्फोटितशब्देन मोहिताः विहङ्गमाः चैत्यपालाः च तत्र पेतुः। AI
Shloka 8
અસ્ત્રવિજ્જયતાં રામો લક્ષ્મણશ્ચ મહાબલઃ ।
રાજા જયતિ સુગ્રીવો રાઘવેણાભિપાલિતઃ ॥ 8 ॥
રાજા જયતિ સુગ્રીવો રાઘવેણાભિપાલિતઃ ॥ 8 ॥
astravijjayatāṃ rāmo lakṣmaṇaśca mahābalaḥ |
rājā jayati sugrīvo rāghaveṇābhipālitaḥ || 8 ||
rājā jayati sugrīvo rāghaveṇābhipālitaḥ || 8 ||
अस्त्रवित् रामः जयतु, महाबलः लक्ष्मणः च जयतु, राघवेण अभिपालितः राजा सुग्रीवः जयतु। AI
Shloka 9
દાસોઽહં કોસલેન્દ્રસ્ય રામસ્યાક્લિષ્ટકર્મણઃ ।
હનુમાન્શત્રુસૈન્યાનાં નિહન્તા મારુતાત્મજઃ ॥ 9 ॥
હનુમાન્શત્રુસૈન્યાનાં નિહન્તા મારુતાત્મજઃ ॥ 9 ॥
dāso'haṃ kosalendrasya rāmasyākliṣṭakarmaṇaḥ |
hanumānśatrusainyānāṃ nihantā mārutātmajaḥ || 9 ||
hanumānśatrusainyānāṃ nihantā mārutātmajaḥ || 9 ||
Shloka 10
ન રાવણસહસ્રં મે યુદ્ધે પ્રતિબલં ભવેત્ ।
શિલાભિસ્તુ પ્રહરતઃ પાદપૈશ્ચ સહસ્રશઃ ॥ 10 ॥
શિલાભિસ્તુ પ્રહરતઃ પાદપૈશ્ચ સહસ્રશઃ ॥ 10 ॥
na rāvaṇasahasraṃ me yuddhe pratibalaṃ bhavet |
śilābhistu praharataḥ pādapaiśca sahasraśaḥ || 10 ||
śilābhistu praharataḥ pādapaiśca sahasraśaḥ || 10 ||
Shloka 11
અર્દયિત્વા પુરીં લઙ્કામભિવાદ્ય ચ મૈથિલીમ્ ।
સમૃદ્ધાર્થો ગમિષ્યામિ મિષતાં સર્વરક્ષસામ્ ॥ 11 ॥
સમૃદ્ધાર્થો ગમિષ્યામિ મિષતાં સર્વરક્ષસામ્ ॥ 11 ॥
ardayitvā purīṃ laṅkāmabhivādya ca maithilīm |
samṛddhārtho gamiṣyāmi miṣatāṃ sarvarakṣasām || 11 ||
samṛddhārtho gamiṣyāmi miṣatāṃ sarvarakṣasām || 11 ||
Shloka 12
એવમુક્ત્વા વિમાનસ્થશ્ચૈત્યસ્થાન્હરિયૂથપઃ ।
નનાદ ભીમનિર્હ્રાદો રક્ષસાં જનયન્ભયમ્ ॥ 12 ॥
નનાદ ભીમનિર્હ્રાદો રક્ષસાં જનયન્ભયમ્ ॥ 12 ॥
evamuktvā vimānasthaścaityasthānhariyūthapaḥ |
nanāda bhīmanirhrādo rakṣasāṃ janayanbhayam || 12 ||
nanāda bhīmanirhrādo rakṣasāṃ janayanbhayam || 12 ||
Shloka 13
તેન શબ્દેન મહતા ચૈત્યપાલાશ્શતં યયુઃ ।
ગૃહીત્વા વિવિધાનસ્ત્રાન્પ્રાસાન્ખઙ્ગાન્પરશ્વથાન્ ॥ 13 ॥
ગૃહીત્વા વિવિધાનસ્ત્રાન્પ્રાસાન્ખઙ્ગાન્પરશ્વથાન્ ॥ 13 ॥
tena śabdena mahatā caityapālāśśataṃ yayuḥ |
gṛhītvā vividhānastrānprāsānkhaṅgānparaśvathān || 13 ||
gṛhītvā vividhānastrānprāsānkhaṅgānparaśvathān || 13 ||
Shloka 14
વિસૃજન્તો મહાકાયા મારુતિં પર્યવારયન્ ।
તે ગદાભિર્વિચિત્રાભિઃ પરિઘૈઃ કાઞ્ચનાઙ્ગદૈઃ ।
આજઘ્નુર્વાનરશ્રેષ્ઠં બાણૈશ્ચાદિત્યસન્નિભૈઃ ॥ 14 ॥
તે ગદાભિર્વિચિત્રાભિઃ પરિઘૈઃ કાઞ્ચનાઙ્ગદૈઃ ।
આજઘ્નુર્વાનરશ્રેષ્ઠં બાણૈશ્ચાદિત્યસન્નિભૈઃ ॥ 14 ॥
visṛjanto mahākāyā mārutiṃ paryavārayan |
te gadābhirvicitrābhiḥ parighaiḥ kāñcanāṅgadaiḥ |
ājaghnurvānaraśreṣṭhaṃ bāṇaiścādityasannibhaiḥ || 14 ||
te gadābhirvicitrābhiḥ parighaiḥ kāñcanāṅgadaiḥ |
ājaghnurvānaraśreṣṭhaṃ bāṇaiścādityasannibhaiḥ || 14 ||
Shloka 15
આવર્ત ઇવ ગઙ્ગાયાસ્તોયસ્ય વિપુલો મહાન્ ।
પરિક્ષિપ્ય હરિશ્રેષ્ઠં સ બભૌ રક્ષસાં ગણઃ ॥ 15 ॥
પરિક્ષિપ્ય હરિશ્રેષ્ઠં સ બભૌ રક્ષસાં ગણઃ ॥ 15 ॥
āvarta iva gaṅgāyāstoyasya vipulo mahān |
parikṣipya hariśreṣṭhaṃ sa babhau rakṣasāṃ gaṇaḥ || 15 ||
parikṣipya hariśreṣṭhaṃ sa babhau rakṣasāṃ gaṇaḥ || 15 ||
Shloka 16
તતો વાતાત્મજઃ ક્રુદ્ધો ભીમ રૂપં સમાસ્થિતઃ ॥ 16 ॥
tato vātātmajaḥ kruddho bhīma rūpaṃ samāsthitaḥ || 16 ||
Shloka 17
પ્રાસાદસ્ય મહન્તસ્ય સ્તમ્બં હેમપરિષ્કૃતમ્ ।
ઉત્પાટયિત્વા વેગેન હનુમાન્પવનાત્મજઃ ॥ 17 ॥
ઉત્પાટયિત્વા વેગેન હનુમાન્પવનાત્મજઃ ॥ 17 ॥
prāsādasya mahantasya stambaṃ hemapariṣkṛtam |
utpāṭayitvā vegena hanumānpavanātmajaḥ || 17 ||
utpāṭayitvā vegena hanumānpavanātmajaḥ || 17 ||
Shloka 18
તતસ્તં ભ્રામયામાસ શતધારં મહાબલઃ ।
તત્ર ચાગ્નિસ્સમભવત્પ્રાસાદશ્ચાપ્યદહ્યત ॥ 18 ॥
તત્ર ચાગ્નિસ્સમભવત્પ્રાસાદશ્ચાપ્યદહ્યત ॥ 18 ॥
tatastaṃ bhrāmayāmāsa śatadhāraṃ mahābalaḥ |
tatra cāgnissamabhavatprāsādaścāpyadahyata || 18 ||
tatra cāgnissamabhavatprāsādaścāpyadahyata || 18 ||
Shloka 19
દહ્યમાનં તતો દૃષ્ટ્વા પ્રાસાદં હરિયૂથપઃ ।
સ રાક્ષસશતં હત્ત્વા વજ્રેણેન્દ્ર ઇવાસુરાન્ ॥ 19 ॥
સ રાક્ષસશતં હત્ત્વા વજ્રેણેન્દ્ર ઇવાસુરાન્ ॥ 19 ॥
dahyamānaṃ tato dṛṣṭvā prāsādaṃ hariyūthapaḥ |
sa rākṣasaśataṃ hattvā vajreṇendra ivāsurān || 19 ||
sa rākṣasaśataṃ hattvā vajreṇendra ivāsurān || 19 ||
Shloka 20
અન્તરિક્ષે સ્થિતશ્શ્તીમાનિદં વચનમબ્રવીત્ ।
માદૃશાનાં સહસ્રાણિ વિસૃષ્ટાનિ મહાત્મનામ્ ॥ 20 ॥
માદૃશાનાં સહસ્રાણિ વિસૃષ્ટાનિ મહાત્મનામ્ ॥ 20 ॥
antarikṣe sthitaśśtīmānidaṃ vacanamabravīt |
mādṛśānāṃ sahasrāṇi visṛṣṭāni mahātmanām || 20 ||
mādṛśānāṃ sahasrāṇi visṛṣṭāni mahātmanām || 20 ||
Shloka 21
બલિનાં વાનરેન્દ્રાણાં સુગ્રીવવશવર્તિનામ્ ।
અટન્તિ વસુધાં કૃત્સ્નાં વયમન્યે ચ વાનરાઃ ॥ 21 ॥
અટન્તિ વસુધાં કૃત્સ્નાં વયમન્યે ચ વાનરાઃ ॥ 21 ॥
balināṃ vānarendrāṇāṃ sugrīvavaśavartinām |
aṭanti vasudhāṃ kṛtsnāṃ vayamanye ca vānarāḥ || 21 ||
aṭanti vasudhāṃ kṛtsnāṃ vayamanye ca vānarāḥ || 21 ||
Shloka 22
દશનાગબલાઃ કેચિત્કેચિદ્દશગુણોત્તરાઃ ।
કેચિન્નાગસહસ્રસ્ય બભૂવુસ્તુલ્યવિક્રમાઃ ॥ 22 ॥
કેચિન્નાગસહસ્રસ્ય બભૂવુસ્તુલ્યવિક્રમાઃ ॥ 22 ॥
daśanāgabalāḥ kecitkeciddaśaguṇottarāḥ |
kecinnāgasahasrasya babhūvustulyavikramāḥ || 22 ||
kecinnāgasahasrasya babhūvustulyavikramāḥ || 22 ||
Shloka 23
સન્તિ ચૌઘબલાઃ કેચિત્કેચિદ્વાયુબલોપમાઃ ।
અપ્રમેયબલાશ્ચાન્યે તત્રાસન્હરિયૂથપાઃ ॥ 23 ॥
અપ્રમેયબલાશ્ચાન્યે તત્રાસન્હરિયૂથપાઃ ॥ 23 ॥
santi caughabalāḥ kecitkecidvāyubalopamāḥ |
aprameyabalāścānye tatrāsanhariyūthapāḥ || 23 ||
aprameyabalāścānye tatrāsanhariyūthapāḥ || 23 ||
Shloka 24
ઈદૃગ્વિધૈસ્તુ હરિભિર્વૃતો દન્તનખાયુધૈઃ ।
શતૈશ્શતસહસ્રૈશ્ચ કોટીભિરયુતૈરપિ ॥ 24 ॥
શતૈશ્શતસહસ્રૈશ્ચ કોટીભિરયુતૈરપિ ॥ 24 ॥
īdṛgvidhaistu haribhirvṛto dantanakhāyudhaiḥ |
śataiśśatasahasraiśca koṭībhirayutairapi || 24 ||
śataiśśatasahasraiśca koṭībhirayutairapi || 24 ||
Shloka 25
આગમિષ્યતિ સુગ્રીવઃ સર્વેષાં વો નિષૂદનઃ ।
નેયમસ્તિ પુરી લઙ્કા ન યૂયં ન ચ રાવણઃ ॥ 25 ॥
નેયમસ્તિ પુરી લઙ્કા ન યૂયં ન ચ રાવણઃ ॥ 25 ॥
āgamiṣyati sugrīvaḥ sarveṣāṃ vo niṣūdanaḥ |
neyamasti purī laṅkā na yūyaṃ na ca rāvaṇaḥ || 25 ||
neyamasti purī laṅkā na yūyaṃ na ca rāvaṇaḥ || 25 ||
ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે સુન્દરકાણ્ડે ત્રિચત્વારિંશસ્સર્ગઃ ॥
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे सुन्दरकाण्डम् ।
अथ त्रिचत्वारिंशस्सर्गः ।
ततस्स किङ्करान्हत्वा हनुमान्ध्यानमास्थितः ।
वनं भग्नं मया चैत्यप्रासादो न विनाशितः ॥ 1 ॥
तस्मात्प्रासादमप्येवं भीमं विध्वंसयाम्यहम् ।
इति सञ्चिन्त्य मनसा हनुमान्दर्शयन्बलम् ॥ 2 ॥
चैत्यप्रासादमाप्लुत्य मेरुशृङ्गमिवोन्नतम् ।
आरुरोह कपिश्रेष्ठो हनुमान्मारुतात्मजः ॥ 3 ॥
आरुह्य गिरिसङ्काशं प्रासादं हरियूथपः ।
बभौ स सुमहातेजाः प्रतिसूर्य इवोदितः ॥ 4 ॥
सम्प्रधृष्य च दुर्धर्षं चैत्यप्रासादमुत्तमम् ।
हनुमान्प्रज्वलन्लक्ष्म्या पारियात्रोपमोऽभवत् ॥ 5 ॥
स भूत्वा सुमहाकायः प्रभावान्मारुतात्मजः ।
धृष्टमास्फोटयामास लङ्कां शब्देन पूरयन् ॥ 6 ॥
तस्यास्फोटितशब्देन महता श्रोत्रघातिना ।
पेतुर्विहङ्गमास्तत्र चैत्यपालाश्च मोहिताः ॥ 7 ॥
अस्त्रविज्जयतां रामो लक्ष्मणश्च महाबलः ।
राजा जयति सुग्रीवो राघवेणाभिपालितः ॥ 8 ॥
दासोऽहं कोसलेन्द्रस्य रामस्याक्लिष्टकर्मणः ।
हनुमान्शत्रुसैन्यानां निहन्ता मारुतात्मजः ॥ 9 ॥
न रावणसहस्रं मे युद्धे प्रतिबलं भवेत् ।
शिलाभिस्तु प्रहरतः पादपैश्च सहस्रशः ॥ 10 ॥
अर्दयित्वा पुरीं लङ्कामभिवाद्य च मैथिलीम् ।
समृद्धार्थो गमिष्यामि मिषतां सर्वरक्षसाम् ॥ 11 ॥
एवमुक्त्वा विमानस्थश्चैत्यस्थान्हरियूथपः ।
ननाद भीमनिर्ह्रादो रक्षसां जनयन्भयम् ॥ 12 ॥
तेन शब्देन महता चैत्यपालाश्शतं ययुः ।
गृहीत्वा विविधानस्त्रान्प्रासान्खङ्गान्परश्वथान् ॥ 13 ॥
विसृजन्तो महाकाया मारुतिं पर्यवारयन् ।
ते गदाभिर्विचित्राभिः परिघैः काञ्चनाङ्गदैः ।
आजघ्नुर्वानरश्रेष्ठं बाणैश्चादित्यसन्निभैः ॥ 14 ॥
आवर्त इव गङ्गायास्तोयस्य विपुलो महान् ।
परिक्षिप्य हरिश्रेष्ठं स बभौ रक्षसां गणः ॥ 15 ॥
ततो वातात्मजः क्रुद्धो भीम रूपं समास्थितः ॥ 16 ॥
प्रासादस्य महन्तस्य स्तम्बं हेमपरिष्कृतम् ।
उत्पाटयित्वा वेगेन हनुमान्पवनात्मजः ॥ 17 ॥
ततस्तं भ्रामयामास शतधारं महाबलः ।
तत्र चाग्निस्समभवत्प्रासादश्चाप्यदह्यत ॥ 18 ॥
दह्यमानं ततो दृष्ट्वा प्रासादं हरियूथपः ।
स राक्षसशतं हत्त्वा वज्रेणेन्द्र इवासुरान् ॥ 19 ॥
अन्तरिक्षे स्थितश्श्तीमानिदं वचनमब्रवीत् ।
मादृशानां सहस्राणि विसृष्टानि महात्मनाम् ॥ 20 ॥
बलिनां वानरेन्द्राणां सुग्रीववशवर्तिनाम् ।
अटन्ति वसुधां कृत्स्नां वयमन्ये च वानराः ॥ 21 ॥
दशनागबलाः केचित्केचिद्दशगुणोत्तराः ।
केचिन्नागसहस्रस्य बभूवुस्तुल्यविक्रमाः ॥ 22 ॥
सन्ति चौघबलाः केचित्केचिद्वायुबलोपमाः ।
अप्रमेयबलाश्चान्ये तत्रासन्हरियूथपाः ॥ 23 ॥
ईदृग्विधैस्तु हरिभिर्वृतो दन्तनखायुधैः ।
शतैश्शतसहस्रैश्च कोटीभिरयुतैरपि ॥ 24 ॥
आगमिष्यति सुग्रीवः सर्वेषां वो निषूदनः ।
नेयमस्ति पुरी लङ्का न यूयं न च रावणः ॥ 25 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये सुन्दरकाण्डे त्रिचत्वारिंशस्सर्गः ॥
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gujarati script. Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.
It is a transliteration, not a translation — see “Meaning” for translations where available.