ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ରାମାଯଣେ ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡମ୍ ।
ଅଥ ଚତୁର୍ଵିଂଶସ୍ସର୍ଗଃ ।
ତତଃ ସୀତାମୁପାଗମ୍ଯ ରାକ୍ଷସ୍ଯୋ ଵିକୃତାନନାଃ ।
ପରୁଷଂ ପରୁଷା ନାର୍ଯ ଊଚୁସ୍ତାଂ ଵାକ୍ଯମପ୍ରିଯମ୍ ॥ 1 ॥
କିଂ ତ୍ଵମନ୍ତଃପୁରେ ସୀତେ ସର୍ଵଭୂତମନୋହରେ ।
ମହାର୍ହଶଯନୋପେତେ ନ ଵାସମନୁମନ୍ଯସେ ॥ 2 ॥
ମାନୁଷୀ ମାନୁଷସ୍ଯୈଵ ଭାର୍ଯାତ୍ଵଂ ବହୁମନ୍ଯସେ ।
ପ୍ରତ୍ଯାହର ମନୋ ରାମାନ୍ନ ତ୍ଵଂ ଜାତୁ ଭଵିଷ୍ଯସି ॥ 3 ॥
ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଵସୁଭୋକ୍ତାରଂ ରାଵଣଂ ରାକ୍ଷସେଶ୍ଵରମ୍ ।
ଭର୍ତାରମୁପସଙ୍ଗମ୍ଯ ଵିହରସ୍ଵ ଯଥାସୁଖମ୍ ॥ 4 ॥
ମାନୁଷୀ ମାନୁଷଂ ତଂ ତୁ ରାମମିଚ୍ଛସି ଶୋଭନେ ।
ରାଜ୍ଯାଦ୍ଭ୍ର୍ରଷ୍ଟମସିଦ୍ଧାର୍ଥଂ ଵିକ୍ଲବଂ ତ୍ଵମନିନ୍ଦିତେ ॥ 5 ॥
ରାକ୍ଷସୀନାଂ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସୀତା ପଦ୍ମନିଭେକ୍ଷଣା ।
ନେତ୍ରାଭ୍ଯାମଶ୍ରୁପୂର୍ଣାଭ୍ଯାମିଦଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍ ॥ 6 ॥
ଯଦିଦଂ ଲୋକଵିଦ୍ଵିଷ୍ଟମୁଦାହରଥ ସଙ୍ଗତାଃ ।
ନୈତନ୍ମନସି ଵାକ୍ଯଂ ମେ କିଲ୍ବିଷଂ ପ୍ରତିଭାତି ଵଃ ॥ 7 ॥
ନ ମାନୁଷୀ ରାକ୍ଷସସ୍ଯ ଭାର୍ଯା ଭଵିତୁମର୍ହତି ।
କାମଂ ଖାଦତ ମାଂ ସର୍ଵା ନ କରିଷ୍ଯାମି ଵୋ ଵଚଃ ॥ 8 ॥
ଦୀନୋ ଵା ରାଜ୍ଯହୀନୋ ଵା ଯୋ ମେ ଭର୍ତା ସ ମେ ଗୁରୁଃ ।
ତଂ ନିତ୍ଯମନୁରକ୍ତାସ୍ମି ଯଥା ସୂର୍ଯଂ ସୁଵର୍ଚଲା ॥ 9 ॥
ଯଥା ଶଚୀ ମହାଭାଗା ଶକ୍ରଂ ସମୁପତିଷ୍ଠତି ।
ଅରୁନ୍ଧତୀ ଵସିଷ୍ଠଂ ଚ ରୋହିଣୀ ଶଶିନଂ ଯଥା ॥ 10 ॥
ଲୋପାମୁଦ୍ରା ଯଥାଗସ୍ତ୍ଯଂ ସୁକନ୍ଯା ଚ୍ଯଵନଂ ଯଥା ।
ସାଵିତ୍ରୀ ସତ୍ଯଵନ୍ତଂ ଚ କପିଲଂ ଶ୍ରୀମତୀ ଯଥା ॥ 11 ॥
ସୌଦାସଂ ମଦଯନ୍ତୀଵ କେଶିନୀ ସଗରଂ ଯଥା ।
ନୈଷଧଂ ଦମଯନ୍ତୀଵ ଭୈମୀ ପତିମନୁଵ୍ରତା ॥ 12 ॥
ତଥାଽହମିକ୍ଷ୍ଵାକୁଵରଂ ରାମଂ ପତିମନୁଵ୍ରତା ।
ସୀତାଯା ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରାକ୍ଷସ୍ଯଃ କ୍ରୋଧମୂର୍ଛିତାଃ ॥ 13 ॥
ଭର୍ତ୍ସଯନ୍ତି ସ୍ମ ପରୁଷୈର୍ଵାକ୍ଯୈ ରାଵଣଚୋଦିତାଃ ।
ଅଵଲୀନଃ ସ ନିର୍ଵାକ୍ଯୋ ହନୂମାନ୍ ଶିଂଶୁପାଦ୍ରୁମେ ॥ 14 ॥
ଯସୀତାଂ ସନ୍ତର୍ଜଯନ୍ତୀସ୍ତା ରାକ୍ଷସୀରଶୃଣୋତ୍ କପିଃ ।
ତାମଭିକ୍ରମ୍ଯ ସଙ୍କୃଦ୍ଧା ଵେପମାନାଂ ସମନ୍ତତଃ ॥ 15 ॥
ଭୃଶଂ ସଂଲିଲିହୁର୍ଦୀପ୍ତାନ୍ ପ୍ରଲମ୍ବାନ୍ ଦଶନଚ୍ଛଦାନ୍ ।
ଊଚୁଶ୍ଚ ପରମକ୍ରୁଦ୍ଧାଃ ପ୍ରଗୃହ୍ଯାଶୁ ପରଶ୍ଵଧାନ୍ ॥ 16 ॥
ନେଯମର୍ହତି ଭର୍ତାରଂ ରାଵଣଂ ରାକ୍ଷସାଧିପମ୍ ।
ସା ଭର୍ତ୍ସ୍ଯମାନା ଭୀମାଭୀ ରାକ୍ଷସୀଭିର୍ଵରାନନା ॥ 17 ॥
ସବାଷ୍ପମପ ସର୍ପନ୍ତୀ ଶିଂଶୁପାଂ ତାମୁପାଗମତ୍ ।
ତତସ୍ତାଂ ଶିଂଶୁପାଂ ସୀତା ରାକ୍ଷସୀଭିଃ ସମାଵୃତା ॥ 18 ॥
ଅଭିଗମ୍ଯ ଵିଶାଲାକ୍ଷୀ ତସ୍ଥୌ ଶୋକପରିପ୍ଲୁତା ।
ତାଂ କୃଶାଂ ଦୀନଵଦନାଂ ମଲିନାମ୍ବରଧାରିଣୀମ୍ ॥ 19 ॥
ଭର୍ତ୍ସଯାଞ୍ଚକ୍ରିରେ ସୀତାଂ ରାକ୍ଷସ୍ଯସ୍ତାଂ ସମନ୍ତତଃ ।
ତତସ୍ତାଂ ଵିନତା ନାମ ରାକ୍ଷସୀ ଭୀମଦର୍ଶନା ॥ 20 ॥
ଅବ୍ରଵୀତ୍କୁପିତାକାରା କରାଲା ନିର୍ଣତୋଦରୀ ।
ସୀତେ ପର୍ଯାପ୍ତମେତାଵଦ୍ଭର୍ତୁଃ ସ୍ନେହୋ ନିଦର୍ଶିତଃ ॥ 21 ॥
ସର୍ଵାତ୍ରାତିକୃତଂ ଭଦ୍ରେ ଵ୍ଯସନାଯୋପକଲ୍ପତେ ପରିତୁଷ୍ଟାସ୍ମି ଭଦ୍ରଂ ତେ ମାନୁଷସ୍ତେ କୃତୋ ଵିଧିଃ ॥ 22 ॥
ମମାପି ତୁ ଵଚଃ ପଥ୍ଯଂ ବ୍ରୁଵନ୍ତ୍ଯାଃ କୁରୁ ମୈଥିଲି ।
ରାଵଣଂ ଭଜ ଭର୍ତାରଂ ଭର୍ତାରଂ ସର୍ଵରକ୍ଷସାମ୍ ॥ 23 ॥
ଵିକ୍ରାନ୍ତଂ ରୂପଵନ୍ତଂ ଚ ସୁରେଶମିଵ ଵାସଵମ୍ ।
ଦକ୍ଷିଣଂ ତ୍ଯାଗଶୀଲଂ ଚ ସର୍ଵସ୍ଯ ପ୍ରିଯଦର୍ଶନମ୍ ॥ 24 ॥
ମାନୁଷଂ କୃପଣଂ ରାମଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା, ରାଵଣମାଶ୍ରଯ ।
ଦିଵ୍ଯାଙ୍ଗରାଗା ଵୈଦେହି ଦିଵ୍ଯାଭରଣଭୂଷିତା ॥ 25 ॥
ଅଦ୍ଯପ୍ରଭୃତି ସର୍ଵେଷାଂ ଲୋକାନାମୀଶ୍ଵରୀ ଭଵ ।
ଅଗ୍ନେଃ ସ୍ଵାହା ଯଥା ଦେଵୀ ଶଚୀ ଵେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ଶୋଭନେ ॥ 26 ॥
କିଂ ତେ ରାମେଣ ଵୈଦେହି କୃପଣେନ ଗତାଯୁଷା ।
ଏତଦୁକ୍ତଂ ଚ ମେ ଵାକ୍ଯଂ ଯଦି ତ୍ଵଂ ନ କରିଷ୍ଯସି ॥ 27 ॥
ଅସ୍ମିନ୍ମୁହୂର୍ତେ ସର୍ଵାସ୍ତ୍ଵାଂ ଭକ୍ଷଯିଷ୍ଯାମହେ ଵଯମ୍ ।
ଅନ୍ଯା ତୁ ଵିକଟା ନାମ ଲମ୍ବମାନପଯୋଧରା ॥ 28 ॥
ଅବ୍ରଵୀତ୍କୁପିତା ସୀତାଂ ମୁଷ୍ଟିମୁଦ୍ଯମ୍ଯ ଗର୍ଜତୀ ।
ବହୂନ୍ଯପ୍ରିଯରୂପାଣି ଵଚନାନି ସୁଦୁର୍ମତେ ॥ 29 ॥
ଅନୁକ୍ରୋଶାନ୍ମୃଦୁତ୍ଵାଚ୍ଚ ସୋଢାନି ତଵ ମୈଥିଲି ।
ନ ଚ ନଃ କୁରୁଷେ ଵାକ୍ଯଂ ହିତଂ କାଲପୁରସ୍କୃତମ୍ ॥ 30 ॥
ଆନୀତାସି ସମୁଦ୍ରସ୍ଯ ପାରମନ୍ଯୈର୍ଦୁରାସଦମ୍ ।
ରାଵଣାନ୍ତଃପୁରଂ ଘୋରଂ ପ୍ରଵିଷ୍ଟା ଚାସି ମୈଥିଲି ॥ 31 ॥
ରାଵଣସ୍ଯ ଗୃହେ ରୁଦ୍ଧାମସ୍ମାଭିସ୍ତୁ ସୁରକ୍ଷିତାମ୍ ।
ନ ତ୍ଵାଂ ଶକ୍ତଃ ପରିତ୍ରାତୁମପି ସାକ୍ଷାତ୍ପୁରନ୍ଦରଃ ॥ 32 ॥
କୁରୁଷ୍ଵ ହିତଵାଦିନ୍ଯା ଵଚନଂ ମମ ମୈଥିଲି ।
ଅଲମଶ୍ରୁପ୍ରପାତେନ ତ୍ଯଜ ଶୋକମନର୍ଥକମ୍ ॥ 33 ॥
ଭଜ ପ୍ରୀତିଂ ଚ ହର୍ଷଂ ଚ ତ୍ଯଜୈତାଂ ନିତ୍ଯଦୈନ୍ଯତାମ୍ ।
ସୀତେ ରାକ୍ଷସରାଜେନ ସହ କ୍ରୀଡ ଯଥାସୁଖମ୍ ॥ 34 ॥
ଜାନାସି ହି ଯଥା ଭୀରୁ ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ଯୌଵନମଧ୍ରୁଵମ୍ ।
ଯାଵନ୍ନ ତେ ଵ୍ଯତିକ୍ରାମେତ୍ତାଵତ୍ସୁଖମଵାପ୍ନୁହି ॥ 35 ॥
ଉଦ୍ଯାନାନି ଚ ରମ୍ଯାଣି ପର୍ଵତୋପଵନାନି ଚ ।
ସହ ରାକ୍ଷସରାଜେନ ଚର ତ୍ଵଂ ମଦିରେକ୍ଷଣେ ॥ 36 ॥
ସ୍ତ୍ରୀ ସହସ୍ରାଣି ତେ ସପ୍ତ ଵଶେ ସ୍ଥାସ୍ଯନ୍ତି ସୁନ୍ଦରି ।
ରାଵଣଂ ଭଜ ଭର୍ତାରଂ ଭର୍ତାରଂ ସର୍ଵରକ୍ଷସାମ୍ ॥ 37 ॥
ଉତ୍ପାଟ୍ଯ ଵା ତେ ହୃଦଯଂ ଭକ୍ଷଯିଷ୍ଯାମି ମୈଥିଲି ।
ଯଦି ମେ ଵ୍ଯାହୃତଂ ଵାକ୍ଯଂ ନ ଯଥାଵତ୍କରିଷ୍ଯସି ॥ 38 ॥
ତତଶ୍ଚଣ୍ଡୋଦରୀ ନାମ ରାକ୍ଷସୀ କ୍ରୋଧମୂର୍ଛିତା ।
ଭ୍ରାମଯନ୍ତୀ ମହଚ୍ଛୂଲମିଦଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍ ॥ 39 ॥
ଇମାଂ ହରିଣଲୋଲାକ୍ଷୀଂ ତ୍ରାସୋତ୍କମ୍ପିପଯୋଧରାମ୍ ।
ରାଵଣେନ ହୃତାଂ ଦୃଷ୍ଟଵା ଦୌହୃଦୋ ମେ ମହାନଭୂତ୍ ॥ 40 ॥
ଯକୃତ୍ପ୍ଲୀହମଥୋତ୍ପୀଡଂ ହୃଦଯଂ ଚ ସବନ୍ଧନମ୍ ।
ଆନ୍ତ୍ରାଣ୍ଯପି ତଥା ଶୀର୍ଷଂ ଖାଦେଯମିତି ମେ ମତିଃ ॥ 41 ॥
ତତସ୍ତୁ ପ୍ରଘସା ନାମ ରାକ୍ଷସୀ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍ ।
କଣ୍ଠମସ୍ଯା ନୃଶଂସାଯାଃ ପୀଡଯାମ କିମାସ୍ଯତେ ॥ 42 ॥
ନିଵେଦ୍ଯତାଂ ତତୋ ରାଜ୍ଞେ ମାନୁଷୀ ସା ମୃତେତି ହ ।
ନାତ୍ର କଶ୍ଚନ ସନ୍ଦେହଃ ଖାଦତେତି ସ ଵକ୍ଷ୍ଯତି ॥ 43 ॥
ତତସ୍ତ୍ଵଜାମୁଖୀ ନାମ ରାକ୍ଷସୀ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍ ।
ଵିଶସ୍ଯେମାଂ ତତଃ ସର୍ଵାଃ ସମାନ୍ କୁରୁତ ପିଣ୍ଡକାନ୍ ॥ 44 ॥
ଵିଭଜାମ ତତଃ ସର୍ଵା ଵିଵାଦୋ ମେ ନ ରୋଚତେ ।
ପେଯମାନୀଯତାଂ କ୍ଷିପ୍ରଂ ଲେହ୍ଯମୁଚ୍ଚାଵଚଂ ବହୁ ॥ 45 ॥
ତତଃ ଶୂର୍ପଣଖା ନାମ ରାକ୍ଷସୀ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍ ।
ଅଜାମୁଖ୍ଯା ଯଦୁକ୍ତଂ ହି ତଦେଵ ମମ ରୋଚତେ ॥ 46 ॥
ସୁରା ଚାନୀଯତାଂ କ୍ଷିପ୍ରଂ ସର୍ଵଶୋକଵିନାଶିନୀ ।
ମାନୁଷଂ ମାଂସମାସ୍ଵାଦ୍ଯ ନୃତ୍ଯାମୋଽଥ ନିକୁମ୍ଭିଲାମ୍ ॥ 47 ॥
ଏଵଂ ସମ୍ଭର୍ତ୍ସ୍ଯମାନା ସା ସୀତା ସୁରସୁତୋପମା ।
ରାକ୍ଷସୀଭିଃ ସୁଘୋରାଭିର୍ଦୈର୍ଯମୁତ୍ସୃଜ୍ଯ ରୋଦିତି ॥ 48 ॥
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡେ ଚତୁର୍ଵିଂଶସ୍ସର୍ଗଃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe sundarakāṇḍam |
atha caturviṃśassargaḥ |
tataḥ sītāmupāgamya rākṣasyo vikṛtānanāḥ |
paruṣaṃ paruṣā nārya ūcustāṃ vākyamapriyam || 1 ||
kiṃ tvamantaḥpure sīte sarvabhūtamanohare |
mahārhaśayanopete na vāsamanumanyase || 2 ||
mānuṣī mānuṣasyaiva bhāryātvaṃ bahumanyase |
pratyāhara mano rāmānna tvaṃ jātu bhaviṣyasi || 3 ||
trailokyavasubhoktāraṃ rāvaṇaṃ rākṣaseśvaram |
bhartāramupasaṅgamya viharasva yathāsukham || 4 ||
mānuṣī mānuṣaṃ taṃ tu rāmamicchasi śobhane |
rājyādbhrraṣṭamasiddhārthaṃ viklabaṃ tvamanindite || 5 ||
rākṣasīnāṃ vacaḥ śrutvā sītā padmanibhekṣaṇā |
netrābhyāmaśrupūrṇābhyāmidaṃ vacanamabravīt || 6 ||
yadidaṃ lokavidviṣṭamudāharatha saṅgatāḥ |
naitanmanasi vākyaṃ me kilbiṣaṃ pratibhāti vaḥ || 7 ||
na mānuṣī rākṣasasya bhāryā bhavitumarhati |
kāmaṃ khādata māṃ sarvā na kariṣyāmi vo vacaḥ || 8 ||
dīno vā rājyahīno vā yo me bhartā sa me guruḥ |
taṃ nityamanuraktāsmi yathā sūryaṃ suvarcalā || 9 ||
yathā śacī mahābhāgā śakraṃ samupatiṣṭhati |
arundhatī vasiṣṭhaṃ ca rohiṇī śaśinaṃ yathā || 10 ||
lopāmudrā yathāgastyaṃ sukanyā cyavanaṃ yathā |
sāvitrī satyavantaṃ ca kapilaṃ śrīmatī yathā || 11 ||
saudāsaṃ madayantīva keśinī sagaraṃ yathā |
naiṣadhaṃ damayantīva bhaimī patimanuvratā || 12 ||
tathā'hamikṣvākuvaraṃ rāmaṃ patimanuvratā |
sītāyā vacanaṃ śrutvā rākṣasyaḥ krodhamūrchitāḥ || 13 ||
bhartsayanti sma paruṣairvākyai rāvaṇacoditāḥ |
avalīnaḥ sa nirvākyo hanūmān śiṃśupādrume || 14 ||
yasītāṃ santarjayantīstā rākṣasīraśṛṇot kapiḥ |
tāmabhikramya saṅkṛddhā vepamānāṃ samantataḥ || 15 ||
bhṛśaṃ saṃlilihurdīptān pralambān daśanacchadān |
ūcuśca paramakruddhāḥ pragṛhyāśu paraśvadhān || 16 ||
neyamarhati bhartāraṃ rāvaṇaṃ rākṣasādhipam |
sā bhartsyamānā bhīmābhī rākṣasībhirvarānanā || 17 ||
sabāṣpamapa sarpantī śiṃśupāṃ tāmupāgamat |
tatastāṃ śiṃśupāṃ sītā rākṣasībhiḥ samāvṛtā || 18 ||
abhigamya viśālākṣī tasthau śokapariplutā |
tāṃ kṛśāṃ dīnavadanāṃ malināmbaradhāriṇīm || 19 ||
bhartsayāñcakrire sītāṃ rākṣasyastāṃ samantataḥ |
tatastāṃ vinatā nāma rākṣasī bhīmadarśanā || 20 ||
abravītkupitākārā karālā nirṇatodarī |
sīte paryāptametāvadbhartuḥ sneho nidarśitaḥ || 21 ||
sarvātrātikṛtaṃ bhadre vyasanāyopakalpate parituṣṭāsmi bhadraṃ te mānuṣaste kṛto vidhiḥ || 22 ||
mamāpi tu vacaḥ pathyaṃ bruvantyāḥ kuru maithili |
rāvaṇaṃ bhaja bhartāraṃ bhartāraṃ sarvarakṣasām || 23 ||
vikrāntaṃ rūpavantaṃ ca sureśamiva vāsavam |
dakṣiṇaṃ tyāgaśīlaṃ ca sarvasya priyadarśanam || 24 ||
mānuṣaṃ kṛpaṇaṃ rāmaṃ tyaktvā, rāvaṇamāśraya |
divyāṅgarāgā vaidehi divyābharaṇabhūṣitā || 25 ||
adyaprabhṛti sarveṣāṃ lokānāmīśvarī bhava |
agneḥ svāhā yathā devī śacī vendrasya śobhane || 26 ||
kiṃ te rāmeṇa vaidehi kṛpaṇena gatāyuṣā |
etaduktaṃ ca me vākyaṃ yadi tvaṃ na kariṣyasi || 27 ||
asminmuhūrte sarvāstvāṃ bhakṣayiṣyāmahe vayam |
anyā tu vikaṭā nāma lambamānapayodharā || 28 ||
abravītkupitā sītāṃ muṣṭimudyamya garjatī |
bahūnyapriyarūpāṇi vacanāni sudurmate || 29 ||
anukrośānmṛdutvācca soḍhāni tava maithili |
na ca naḥ kuruṣe vākyaṃ hitaṃ kālapuraskṛtam || 30 ||
ānītāsi samudrasya pāramanyairdurāsadam |
rāvaṇāntaḥpuraṃ ghoraṃ praviṣṭā cāsi maithili || 31 ||
rāvaṇasya gṛhe ruddhāmasmābhistu surakṣitām |
na tvāṃ śaktaḥ paritrātumapi sākṣātpurandaraḥ || 32 ||
kuruṣva hitavādinyā vacanaṃ mama maithili |
alamaśruprapātena tyaja śokamanarthakam || 33 ||
bhaja prītiṃ ca harṣaṃ ca tyajaitāṃ nityadainyatām |
sīte rākṣasarājena saha krīḍa yathāsukham || 34 ||
jānāsi hi yathā bhīru strīṇāṃ yauvanamadhruvam |
yāvanna te vyatikrāmettāvatsukhamavāpnuhi || 35 ||
udyānāni ca ramyāṇi parvatopavanāni ca |
saha rākṣasarājena cara tvaṃ madirekṣaṇe || 36 ||
strī sahasrāṇi te sapta vaśe sthāsyanti sundari |
rāvaṇaṃ bhaja bhartāraṃ bhartāraṃ sarvarakṣasām || 37 ||
utpāṭya vā te hṛdayaṃ bhakṣayiṣyāmi maithili |
yadi me vyāhṛtaṃ vākyaṃ na yathāvatkariṣyasi || 38 ||
tataścaṇḍodarī nāma rākṣasī krodhamūrchitā |
bhrāmayantī mahacchūlamidaṃ vacanamabravīt || 39 ||
imāṃ hariṇalolākṣīṃ trāsotkampipayodharām |
rāvaṇena hṛtāṃ dṛṣṭavā dauhṛdo me mahānabhūt || 40 ||
yakṛtplīhamathotpīḍaṃ hṛdayaṃ ca sabandhanam |
āntrāṇyapi tathā śīrṣaṃ khādeyamiti me matiḥ || 41 ||
tatastu praghasā nāma rākṣasī vākyamabravīt |
kaṇṭhamasyā nṛśaṃsāyāḥ pīḍayāma kimāsyate || 42 ||
nivedyatāṃ tato rājñe mānuṣī sā mṛteti ha |
nātra kaścana sandehaḥ khādateti sa vakṣyati || 43 ||
tatastvajāmukhī nāma rākṣasī vākyamabravīt |
viśasyemāṃ tataḥ sarvāḥ samān kuruta piṇḍakān || 44 ||
vibhajāma tataḥ sarvā vivādo me na rocate |
peyamānīyatāṃ kṣipraṃ lehyamuccāvacaṃ bahu || 45 ||
tataḥ śūrpaṇakhā nāma rākṣasī vākyamabravīt |
ajāmukhyā yaduktaṃ hi tadeva mama rocate || 46 ||
surā cānīyatāṃ kṣipraṃ sarvaśokavināśinī |
mānuṣaṃ māṃsamāsvādya nṛtyāmo'tha nikumbhilām || 47 ||
evaṃ sambhartsyamānā sā sītā surasutopamā |
rākṣasībhiḥ sughorābhirdairyamutsṛjya roditi || 48 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye sundarakāṇḍe caturviṃśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे सुन्दरकाण्डम् ।
अथ चतुर्विंशस्सर्गः ।
ततः सीतामुपागम्य राक्षस्यो विकृताननाः ।
परुषं परुषा नार्य ऊचुस्तां वाक्यमप्रियम् ॥ 1 ॥
किं त्वमन्तःपुरे सीते सर्वभूतमनोहरे ।
महार्हशयनोपेते न वासमनुमन्यसे ॥ 2 ॥
मानुषी मानुषस्यैव भार्यात्वं बहुमन्यसे ।
प्रत्याहर मनो रामान्न त्वं जातु भविष्यसि ॥ 3 ॥
त्रैलोक्यवसुभोक्तारं रावणं राक्षसेश्वरम् ।
भर्तारमुपसङ्गम्य विहरस्व यथासुखम् ॥ 4 ॥
मानुषी मानुषं तं तु राममिच्छसि शोभने ।
राज्याद्भ्र्रष्टमसिद्धार्थं विक्लबं त्वमनिन्दिते ॥ 5 ॥
राक्षसीनां वचः श्रुत्वा सीता पद्मनिभेक्षणा ।
नेत्राभ्यामश्रुपूर्णाभ्यामिदं वचनमब्रवीत् ॥ 6 ॥
यदिदं लोकविद्विष्टमुदाहरथ सङ्गताः ।
नैतन्मनसि वाक्यं मे किल्बिषं प्रतिभाति वः ॥ 7 ॥
न मानुषी राक्षसस्य भार्या भवितुमर्हति ।
कामं खादत मां सर्वा न करिष्यामि वो वचः ॥ 8 ॥
दीनो वा राज्यहीनो वा यो मे भर्ता स मे गुरुः ।
तं नित्यमनुरक्तास्मि यथा सूर्यं सुवर्चला ॥ 9 ॥
यथा शची महाभागा शक्रं समुपतिष्ठति ।
अरुन्धती वसिष्ठं च रोहिणी शशिनं यथा ॥ 10 ॥
लोपामुद्रा यथागस्त्यं सुकन्या च्यवनं यथा ।
सावित्री सत्यवन्तं च कपिलं श्रीमती यथा ॥ 11 ॥
सौदासं मदयन्तीव केशिनी सगरं यथा ।
नैषधं दमयन्तीव भैमी पतिमनुव्रता ॥ 12 ॥
तथाऽहमिक्ष्वाकुवरं रामं पतिमनुव्रता ।
सीताया वचनं श्रुत्वा राक्षस्यः क्रोधमूर्छिताः ॥ 13 ॥
भर्त्सयन्ति स्म परुषैर्वाक्यै रावणचोदिताः ।
अवलीनः स निर्वाक्यो हनूमान् शिंशुपाद्रुमे ॥ 14 ॥
यसीतां सन्तर्जयन्तीस्ता राक्षसीरशृणोत् कपिः ।
तामभिक्रम्य सङ्कृद्धा वेपमानां समन्ततः ॥ 15 ॥
भृशं संलिलिहुर्दीप्तान् प्रलम्बान् दशनच्छदान् ।
ऊचुश्च परमक्रुद्धाः प्रगृह्याशु परश्वधान् ॥ 16 ॥
नेयमर्हति भर्तारं रावणं राक्षसाधिपम् ।
सा भर्त्स्यमाना भीमाभी राक्षसीभिर्वरानना ॥ 17 ॥
सबाष्पमप सर्पन्ती शिंशुपां तामुपागमत् ।
ततस्तां शिंशुपां सीता राक्षसीभिः समावृता ॥ 18 ॥
अभिगम्य विशालाक्षी तस्थौ शोकपरिप्लुता ।
तां कृशां दीनवदनां मलिनाम्बरधारिणीम् ॥ 19 ॥
भर्त्सयाञ्चक्रिरे सीतां राक्षस्यस्तां समन्ततः ।
ततस्तां विनता नाम राक्षसी भीमदर्शना ॥ 20 ॥
अब्रवीत्कुपिताकारा कराला निर्णतोदरी ।
सीते पर्याप्तमेतावद्भर्तुः स्नेहो निदर्शितः ॥ 21 ॥
सर्वात्रातिकृतं भद्रे व्यसनायोपकल्पते परितुष्टास्मि भद्रं ते मानुषस्ते कृतो विधिः ॥ 22 ॥
ममापि तु वचः पथ्यं ब्रुवन्त्याः कुरु मैथिलि ।
रावणं भज भर्तारं भर्तारं सर्वरक्षसाम् ॥ 23 ॥
विक्रान्तं रूपवन्तं च सुरेशमिव वासवम् ।
दक्षिणं त्यागशीलं च सर्वस्य प्रियदर्शनम् ॥ 24 ॥
मानुषं कृपणं रामं त्यक्त्वा, रावणमाश्रय ।
दिव्याङ्गरागा वैदेहि दिव्याभरणभूषिता ॥ 25 ॥
अद्यप्रभृति सर्वेषां लोकानामीश्वरी भव ।
अग्नेः स्वाहा यथा देवी शची वेन्द्रस्य शोभने ॥ 26 ॥
किं ते रामेण वैदेहि कृपणेन गतायुषा ।
एतदुक्तं च मे वाक्यं यदि त्वं न करिष्यसि ॥ 27 ॥
अस्मिन्मुहूर्ते सर्वास्त्वां भक्षयिष्यामहे वयम् ।
अन्या तु विकटा नाम लम्बमानपयोधरा ॥ 28 ॥
अब्रवीत्कुपिता सीतां मुष्टिमुद्यम्य गर्जती ।
बहून्यप्रियरूपाणि वचनानि सुदुर्मते ॥ 29 ॥
अनुक्रोशान्मृदुत्वाच्च सोढानि तव मैथिलि ।
न च नः कुरुषे वाक्यं हितं कालपुरस्कृतम् ॥ 30 ॥
आनीतासि समुद्रस्य पारमन्यैर्दुरासदम् ।
रावणान्तःपुरं घोरं प्रविष्टा चासि मैथिलि ॥ 31 ॥
रावणस्य गृहे रुद्धामस्माभिस्तु सुरक्षिताम् ।
न त्वां शक्तः परित्रातुमपि साक्षात्पुरन्दरः ॥ 32 ॥
कुरुष्व हितवादिन्या वचनं मम मैथिलि ।
अलमश्रुप्रपातेन त्यज शोकमनर्थकम् ॥ 33 ॥
भज प्रीतिं च हर्षं च त्यजैतां नित्यदैन्यताम् ।
सीते राक्षसराजेन सह क्रीड यथासुखम् ॥ 34 ॥
जानासि हि यथा भीरु स्त्रीणां यौवनमध्रुवम् ।
यावन्न ते व्यतिक्रामेत्तावत्सुखमवाप्नुहि ॥ 35 ॥
उद्यानानि च रम्याणि पर्वतोपवनानि च ।
सह राक्षसराजेन चर त्वं मदिरेक्षणे ॥ 36 ॥
स्त्री सहस्राणि ते सप्त वशे स्थास्यन्ति सुन्दरि ।
रावणं भज भर्तारं भर्तारं सर्वरक्षसाम् ॥ 37 ॥
उत्पाट्य वा ते हृदयं भक्षयिष्यामि मैथिलि ।
यदि मे व्याहृतं वाक्यं न यथावत्करिष्यसि ॥ 38 ॥
ततश्चण्डोदरी नाम राक्षसी क्रोधमूर्छिता ।
भ्रामयन्ती महच्छूलमिदं वचनमब्रवीत् ॥ 39 ॥
इमां हरिणलोलाक्षीं त्रासोत्कम्पिपयोधराम् ।
रावणेन हृतां दृष्टवा दौहृदो मे महानभूत् ॥ 40 ॥
यकृत्प्लीहमथोत्पीडं हृदयं च सबन्धनम् ।
आन्त्राण्यपि तथा शीर्षं खादेयमिति मे मतिः ॥ 41 ॥
ततस्तु प्रघसा नाम राक्षसी वाक्यमब्रवीत् ।
कण्ठमस्या नृशंसायाः पीडयाम किमास्यते ॥ 42 ॥
निवेद्यतां ततो राज्ञे मानुषी सा मृतेति ह ।
नात्र कश्चन सन्देहः खादतेति स वक्ष्यति ॥ 43 ॥
ततस्त्वजामुखी नाम राक्षसी वाक्यमब्रवीत् ।
विशस्येमां ततः सर्वाः समान् कुरुत पिण्डकान् ॥ 44 ॥
विभजाम ततः सर्वा विवादो मे न रोचते ।
पेयमानीयतां क्षिप्रं लेह्यमुच्चावचं बहु ॥ 45 ॥
ततः शूर्पणखा नाम राक्षसी वाक्यमब्रवीत् ।
अजामुख्या यदुक्तं हि तदेव मम रोचते ॥ 46 ॥
सुरा चानीयतां क्षिप्रं सर्वशोकविनाशिनी ।
मानुषं मांसमास्वाद्य नृत्यामोऽथ निकुम्भिलाम् ॥ 47 ॥
एवं सम्भर्त्स्यमाना सा सीता सुरसुतोपमा ।
राक्षसीभिः सुघोराभिर्दैर्यमुत्सृज्य रोदिति ॥ 48 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये सुन्दरकाण्डे चतुर्विंशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe sundarakāṇḍam |
atha caturviṃśassargaḥ |
tataḥ sītāmupāgamya rākṣasyo vikṛtānanāḥ |
paruṣaṃ paruṣā nārya ūcustāṃ vākyamapriyam || 1 ||
kiṃ tvamantaḥpure sīte sarvabhūtamanohare |
mahārhaśayanopete na vāsamanumanyase || 2 ||
mānuṣī mānuṣasyaiva bhāryātvaṃ bahumanyase |
pratyāhara mano rāmānna tvaṃ jātu bhaviṣyasi || 3 ||
trailokyavasubhoktāraṃ rāvaṇaṃ rākṣaseśvaram |
bhartāramupasaṅgamya viharasva yathāsukham || 4 ||
mānuṣī mānuṣaṃ taṃ tu rāmamicchasi śobhane |
rājyādbhrraṣṭamasiddhārthaṃ viklabaṃ tvamanindite || 5 ||
rākṣasīnāṃ vacaḥ śrutvā sītā padmanibhekṣaṇā |
netrābhyāmaśrupūrṇābhyāmidaṃ vacanamabravīt || 6 ||
yadidaṃ lokavidviṣṭamudāharatha saṅgatāḥ |
naitanmanasi vākyaṃ me kilbiṣaṃ pratibhāti vaḥ || 7 ||
na mānuṣī rākṣasasya bhāryā bhavitumarhati |
kāmaṃ khādata māṃ sarvā na kariṣyāmi vo vacaḥ || 8 ||
dīno vā rājyahīno vā yo me bhartā sa me guruḥ |
taṃ nityamanuraktāsmi yathā sūryaṃ suvarcalā || 9 ||
yathā śacī mahābhāgā śakraṃ samupatiṣṭhati |
arundhatī vasiṣṭhaṃ ca rohiṇī śaśinaṃ yathā || 10 ||
lopāmudrā yathāgastyaṃ sukanyā cyavanaṃ yathā |
sāvitrī satyavantaṃ ca kapilaṃ śrīmatī yathā || 11 ||
saudāsaṃ madayantīva keśinī sagaraṃ yathā |
naiṣadhaṃ damayantīva bhaimī patimanuvratā || 12 ||
tathā'hamikṣvākuvaraṃ rāmaṃ patimanuvratā |
sītāyā vacanaṃ śrutvā rākṣasyaḥ krodhamūrchitāḥ || 13 ||
bhartsayanti sma paruṣairvākyai rāvaṇacoditāḥ |
avalīnaḥ sa nirvākyo hanūmān śiṃśupādrume || 14 ||
yasītāṃ santarjayantīstā rākṣasīraśṛṇot kapiḥ |
tāmabhikramya saṅkṛddhā vepamānāṃ samantataḥ || 15 ||
bhṛśaṃ saṃlilihurdīptān pralambān daśanacchadān |
ūcuśca paramakruddhāḥ pragṛhyāśu paraśvadhān || 16 ||
neyamarhati bhartāraṃ rāvaṇaṃ rākṣasādhipam |
sā bhartsyamānā bhīmābhī rākṣasībhirvarānanā || 17 ||
sabāṣpamapa sarpantī śiṃśupāṃ tāmupāgamat |
tatastāṃ śiṃśupāṃ sītā rākṣasībhiḥ samāvṛtā || 18 ||
abhigamya viśālākṣī tasthau śokapariplutā |
tāṃ kṛśāṃ dīnavadanāṃ malināmbaradhāriṇīm || 19 ||
bhartsayāñcakrire sītāṃ rākṣasyastāṃ samantataḥ |
tatastāṃ vinatā nāma rākṣasī bhīmadarśanā || 20 ||
abravītkupitākārā karālā nirṇatodarī |
sīte paryāptametāvadbhartuḥ sneho nidarśitaḥ || 21 ||
sarvātrātikṛtaṃ bhadre vyasanāyopakalpate parituṣṭāsmi bhadraṃ te mānuṣaste kṛto vidhiḥ || 22 ||
mamāpi tu vacaḥ pathyaṃ bruvantyāḥ kuru maithili |
rāvaṇaṃ bhaja bhartāraṃ bhartāraṃ sarvarakṣasām || 23 ||
vikrāntaṃ rūpavantaṃ ca sureśamiva vāsavam |
dakṣiṇaṃ tyāgaśīlaṃ ca sarvasya priyadarśanam || 24 ||
mānuṣaṃ kṛpaṇaṃ rāmaṃ tyaktvā, rāvaṇamāśraya |
divyāṅgarāgā vaidehi divyābharaṇabhūṣitā || 25 ||
adyaprabhṛti sarveṣāṃ lokānāmīśvarī bhava |
agneḥ svāhā yathā devī śacī vendrasya śobhane || 26 ||
kiṃ te rāmeṇa vaidehi kṛpaṇena gatāyuṣā |
etaduktaṃ ca me vākyaṃ yadi tvaṃ na kariṣyasi || 27 ||
asminmuhūrte sarvāstvāṃ bhakṣayiṣyāmahe vayam |
anyā tu vikaṭā nāma lambamānapayodharā || 28 ||
abravītkupitā sītāṃ muṣṭimudyamya garjatī |
bahūnyapriyarūpāṇi vacanāni sudurmate || 29 ||
anukrośānmṛdutvācca soḍhāni tava maithili |
na ca naḥ kuruṣe vākyaṃ hitaṃ kālapuraskṛtam || 30 ||
ānītāsi samudrasya pāramanyairdurāsadam |
rāvaṇāntaḥpuraṃ ghoraṃ praviṣṭā cāsi maithili || 31 ||
rāvaṇasya gṛhe ruddhāmasmābhistu surakṣitām |
na tvāṃ śaktaḥ paritrātumapi sākṣātpurandaraḥ || 32 ||
kuruṣva hitavādinyā vacanaṃ mama maithili |
alamaśruprapātena tyaja śokamanarthakam || 33 ||
bhaja prītiṃ ca harṣaṃ ca tyajaitāṃ nityadainyatām |
sīte rākṣasarājena saha krīḍa yathāsukham || 34 ||
jānāsi hi yathā bhīru strīṇāṃ yauvanamadhruvam |
yāvanna te vyatikrāmettāvatsukhamavāpnuhi || 35 ||
udyānāni ca ramyāṇi parvatopavanāni ca |
saha rākṣasarājena cara tvaṃ madirekṣaṇe || 36 ||
strī sahasrāṇi te sapta vaśe sthāsyanti sundari |
rāvaṇaṃ bhaja bhartāraṃ bhartāraṃ sarvarakṣasām || 37 ||
utpāṭya vā te hṛdayaṃ bhakṣayiṣyāmi maithili |
yadi me vyāhṛtaṃ vākyaṃ na yathāvatkariṣyasi || 38 ||
tataścaṇḍodarī nāma rākṣasī krodhamūrchitā |
bhrāmayantī mahacchūlamidaṃ vacanamabravīt || 39 ||
imāṃ hariṇalolākṣīṃ trāsotkampipayodharām |
rāvaṇena hṛtāṃ dṛṣṭavā dauhṛdo me mahānabhūt || 40 ||
yakṛtplīhamathotpīḍaṃ hṛdayaṃ ca sabandhanam |
āntrāṇyapi tathā śīrṣaṃ khādeyamiti me matiḥ || 41 ||
tatastu praghasā nāma rākṣasī vākyamabravīt |
kaṇṭhamasyā nṛśaṃsāyāḥ pīḍayāma kimāsyate || 42 ||
nivedyatāṃ tato rājñe mānuṣī sā mṛteti ha |
nātra kaścana sandehaḥ khādateti sa vakṣyati || 43 ||
tatastvajāmukhī nāma rākṣasī vākyamabravīt |
viśasyemāṃ tataḥ sarvāḥ samān kuruta piṇḍakān || 44 ||
vibhajāma tataḥ sarvā vivādo me na rocate |
peyamānīyatāṃ kṣipraṃ lehyamuccāvacaṃ bahu || 45 ||
tataḥ śūrpaṇakhā nāma rākṣasī vākyamabravīt |
ajāmukhyā yaduktaṃ hi tadeva mama rocate || 46 ||
surā cānīyatāṃ kṣipraṃ sarvaśokavināśinī |
mānuṣaṃ māṃsamāsvādya nṛtyāmo'tha nikumbhilām || 47 ||
evaṃ sambhartsyamānā sā sītā surasutopamā |
rākṣasībhiḥ sughorābhirdairyamutsṛjya roditi || 48 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye sundarakāṇḍe caturviṃśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Oriya script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.