5.38 Sundarakanda - Ashtatrimsha Sargah — Oriya Script

ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ରାମାଯଣେ ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡମ୍ ।

ଅଥ ଅଷ୍ଟତ୍ରିଂଶସ୍ସର୍ଗଃ ।

ତତସ୍ସ କପିଶାର୍ଦୂଲସ୍ତେନ ଵାକ୍ଯେନ ତୋଷିତଃ ।

ସୀତାମୁଵାଚ ତଚ୍ଛୃତ୍ଵା ଵାକ୍ଯଂ ଵାକ୍ଯଵିଶାରଦଃ ॥ 1 ॥

ଯୁକ୍ତରୂପଂ ତ୍ଵଯା ଦେଵି ଭାଷିତଂ ଶୁଭଦର୍ଶନେ ।

ସଦୃଶଂ ସ୍ତ୍ରୀସ୍ଵଭାଵସ୍ଯ ସାଧ୍ଵୀନାଂ ଵିନଯସ୍ଯ ଚ ॥ 2 ॥

ସ୍ତ୍ରୀତ୍ଵଂ ନ ତୁ ସମର୍ଥଂ ହି ସାଗରଂ ଵ୍ଯତିଵର୍ତିତୁମ୍ ।

ମାମଧିଷ୍ଠାଯ ଵିସ୍ତୀର୍ଣଂ ଶତଯୋଜନମାଯତମ୍ ॥ 3 ॥

ଦ୍ଵିତୀଯଂ କାରଣଂ ଯଚ୍ଚ ବ୍ରଵୀଷି ଵିନଯାନ୍ଵିତେ ।

ରାମାଦନ୍ଯସ୍ଯ ନାର୍ହାମି ସଂସ୍ପର୍ଶମିତି ଜାନକି ॥ 4 ॥

ଏତତ୍ତେ ସଦୃଶଂ ଦେଵି ପତ୍ନ୍ଯାସ୍ତସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ ।

କା ହ୍ଯନ୍ଯା ତ୍ଵାମୃତେ ଦେଵି ବ୍ରୂଯାଦ୍ଵଚନମୀଦୃଶମ୍ ॥ 5 ॥

ଶ୍ରୋଷ୍ଯତେ ଚୈଵ କାକୁତ୍ସ୍ଥଃ ସର୍ଵଂ ନିରଵଶେଷତଃ ।

ଚେଷ୍ଟିତଂ ଯତ୍ତ୍ଵଯା ଦେଵି ଭାଷିତଂ ମମ ଚାଗ୍ରତଃ ॥ 6 ॥

କାରଣୈର୍ବହୁଭିର୍ଦେଵି ରାମପ୍ରିଯଚିକୀର୍ଷଯା ।

ସ୍ନେହପ୍ରସ୍କନ୍ନମନସା ମଯୈତତ୍ସମୁଦୀରିତମ୍ ॥ 7 ॥

ଲଙ୍କାଯା ଦୁଷ୍ପ୍ରଵେଶତ୍ଵାଦ୍ଦୁସ୍ତରତ୍ଵାନ୍ମହୋଦଧେଃ ।

ସାମର୍ଥ୍ଯାଦାତ୍ମନଶ୍ଚୈଵ ମଯୈତତ୍ସମୁଦୀରିତମ୍ ॥ 8 ॥

ଇଚ୍ଛାମି ତ୍ଵାଂ ସମାନେତୁମଦ୍ଯୈଵ ରଘୁବନ୍ଧୁନା ।

ଗୁରୁସ୍ନେହେନ ଭକ୍ତ୍ଯା ଚ ନାନ୍ଯଥୈତଦୁଦାହୃତମ୍ ॥ 9 ॥

ଯଦି ନୋତ୍ସହସେ ଯାତୁଂ ମଯା ସାର୍ଥମନିନ୍ଦିତେ ।

ଅଭିଜ୍ଞାନଂ ପ୍ରଯଚ୍ଛ ତ୍ଵଂ ଜାନୀଯାଦ୍ରାଘଵୋ ହି ଯତ୍ ॥ 10 ॥

ଏଵମୁକ୍ତା ହନୁମତା ସୀତା ସୁରସୁତୋପମା ।

ଉଵାଚ ଵଚନଂ ମନ୍ଦଂ ବାଷ୍ପପ୍ରଗ୍ରଥିତାକ୍ଷରମ୍ ॥ 11 ॥

ଇଦଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠମଭିଜ୍ଞାନଂ ବ୍ରୂଯାସ୍ତ୍ଵଂ ତୁ ମମ ପ୍ରିଯମ୍ ।

ଶୈଲସ୍ଯ ଚିତ୍ରକୂଟସ୍ଯ ପାଦେ ପୂର୍ଵୋତ୍ତରେ ପୁରା ॥ 12 ॥

ତାପସାଶ୍ରମଵାସିନ୍ଯାଃ ପ୍ରାଜ୍ଯମୂଲଫଲୋଦକେ ।

ତସ୍ମିନ୍ସିଦ୍ଧାଶ୍ରମେ ଦେଶେ ମନ୍ଦାକିନ୍ଯା ଵିଦୂରତଃ ॥ 13 ॥

ତସ୍ଯୋପଵନଷଣ୍ଡେଷୁ ନାନାପୁଷ୍ପସୁଗନ୍ଧିଷୁ ।

ଵିହୃତ୍ଯ ସଲିଲେ କ୍ଲିନ୍ନା ମମାଙ୍କେ ସମୁପାଵିଶମଃ ॥ 14 ॥

ତତୋ ମାଂସସମାଯୁକ୍ତୋ ଵାଯସଃ ପର୍ଯତୁଣ୍ଡଯତ୍ ।

ତମହଂ ଲୋଷ୍ଟମୁଦ୍ଯମ୍ଯ ଵାରଯାମିସ୍ମ ଵାଯସମ୍ ॥ 15 ॥

ଦାରଯନ୍ସ ଚ ମାଂ କାକସ୍ତତ୍ତ୍ରୈଵ ପରିଲୀଯତେ ।

ନ ଚାପ୍ଯୁପାରମନ୍ମାଂସାଦ୍ଭକ୍ଷାର୍ଥି ବଲିଭୋଜନଃ ॥ 16 ॥

ଉତ୍କର୍ଷନ୍ତ୍ଯାଂ ଚ ରଶନାଂ କ୍ରୁଦ୍ଧାଯାଂ ମଯି ପକ୍ଷିଣି ।

ସ୍ରସ୍ଯମାନେ ଚ ଵସନେ ତତୋ ଦୃଷ୍ଟା ତ୍ଵଯା ହ୍ଯହମ୍ ॥ 17 ॥

ତ୍ଵଯାଽପହସିତା ଚାହଂ କ୍ରୁଦ୍ଧା ସଂଲଜ୍ଜିତା ତଦା ।

ଭକ୍ଷଗୃଧ୍ନେନ କାକେନ ଦାରିତା ତ୍ଵାମୁପାଗତା ॥ 18 ॥

ଆସୀନସ୍ଯ ଚ ତେ ଶ୍ରାନ୍ତା ପୁନରୁତ୍ସଙ୍ଗମାଵିଶମ୍ ।

କ୍ରୁଧ୍ଯନ୍ତୀ ଚ ପ୍ରହୃଷ୍ଟେନ ତ୍ଵଯାଽହଂ ପରିସାନ୍ତ୍ଵିତା ॥ 19 ॥

ବାଷ୍ପପୂର୍ଣମୁଖୀ ମନ୍ଦଂ ଚକ୍ଷୁଷୀ ପରିମାର୍ଜତୀ ।

ଲକ୍ଷିତାଽହଂ ତ୍ଵଯା ନାଥ ଵାଯସେନ ପ୍ରକୋପିତା ॥ 20 ॥

ପରିଶ୍ରମାତ୍ପ୍ରସୁପ୍ତା ଚ ରାଘଵାଙ୍କେଽପ୍ଯହଂ ଚିରମ୍ ।

ପର୍ଯାଯେଣ ପ୍ରସୁପ୍ତଶ୍ଚ ମମାଙ୍କେ ଭରତାଗ୍ରଜଃ ॥ 21 ॥

ସ ତତ୍ର ପୁନରେଵାଥ ଵାଯସସ୍ସମୁପାଗମତ୍ ।

ତତସ୍ସୁପ୍ତପ୍ରବୁଦ୍ଧାଂ ମାଂ ରାମସ୍ଯାଙ୍କାତ୍ସମୁତ୍ଥିତାମ୍ ॥ 22 ॥

ଵାଯସସ୍ସହସାଗମ୍ଯ ଵିଦଦାର ସ୍ତନାନ୍ତରେ ।

ପୁନଃ ପୁନରଥୋତ୍ପତ୍ଯ ଵିଦଦାର ସ ମାଂ ଭୃଶମ୍ ॥ 23 ॥

ତତସ୍ସମୁକ୍ଷିତୋ ରାମୋ ମୁକ୍ତୈଶ୍ଶୋଣିତବିନ୍ଦୁଭିଃ ।

ଵାଯସେନ ତତସ୍ତେନ ବଲଵତ୍କ୍ଲିଶ୍ଯମାନଯା ॥ 24 ॥

ସ ମଯା ବୋଧିତଶ୍ଶ୍ରୀମାନ୍ସୁଖସୁପ୍ତଃ ପରନ୍ତପଃ ।

ସ ମାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମହାବାହୁର୍ଵିତୁନ୍ନାଂ ସ୍ତନଯୋସ୍ତଦା ॥ 25 ॥

ଆଶୀଵିଷ ଇଵ କ୍ରୁଦ୍ଧଶ୍ଵସନ୍ଵାକ୍ଯମଭାଷତ ।

କେନ ତେ ନାଗନାସୋରୁ ଵିକ୍ଷତଂ ଵୈ ସ୍ତନାନ୍ତରମ୍ ॥ 26 ॥

କଃ କ୍ରୀଡତି ସରୋଷେଣ ପଞ୍ଚଵକ୍ତ୍ରେଣ ଭୋଗିନା ।

ଵୀକ୍ଷମାଣସ୍ତତସ୍ତଂ ଵୈ ଵାଯସଂ ସମୁଦୈକ୍ଷତ ॥ 27 ॥

ନଖୈସ୍ସରୁଧିରୈସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣୈର୍ମାମେଵାଭିମୁଖଂ ସ୍ଥିତମ୍ ।

ପୁତ୍ତ୍ରଃ କିଲ ସ ଶକ୍ରସ୍ଯ ଵାଯସଃ ପତତାଂ ଵରଃ ॥ 28 ॥

ଧରାନ୍ତରଗତଶ୍ଶୀଘ୍ରଂ ପଵନସ୍ଯ ଗତୌ ସମଃ ।

ତତସ୍ତସ୍ମିନ୍ମହାବାହୁଃ କୋପସଂଵର୍ତିତେକ୍ଷଣଃ ॥ 29 ॥

ଵାଯସେ କୃତଵାନ୍କ୍ରୂରାଂ ମତିଂ ମତିମତାଂ ଵରଃ ।

ସ ଦର୍ଭଂ ସଂସ୍ତରାଦ୍ଗୃହ୍ଯ ବ୍ରାହ୍ମେଣାସ୍ତ୍ରେଣ ଯୋଜଯତ୍ ॥ 30 ॥

ସ ଦୀପ୍ତ ଇଵ କାଲାଗ୍ନିର୍ଜଜ୍ଵାଲାଭିମୁଖୋ ଦ୍ଵିଜମ୍ ।

ସ ତଂ ପ୍ରଦୀପ୍ତଂ ଚିକ୍ଷେପ ଦର୍ଭଂ ତଂ ଵାଯସଂ ପ୍ରତି ॥ 31 ॥

ତତସ୍ତଂ ଵାଯସଂ ଦର୍ଭସ୍ସୋମ୍ବରେଽନୁଜଗାମ ହ ।

ଅନୁସୃଷ୍ଟସ୍ତଦା କାକୋ ଜଗାମ ଵିଵିଧାଂ ଗତିମ୍ ॥ 32 ॥

ଲୋକକାମ ଇମଂ ଲୋକଂ ସର୍ଵଂ ଵୈ ଵିଚଚାର ହ ।

ସ ପିତ୍ରା ଚ ପରିତ୍ଯକ୍ତସ୍ସୁରୈଶ୍ଚ ସମହର୍ଷିଭିଃ ॥ 33 ॥

ତ୍ରୀନ୍ଲୋକାନ୍ସମ୍ପରିକ୍ରମ୍ଯ ତମେଵ ଶରଣଂ ଗତଃ ।

ସ ତଂ ନିପତିତଂ ଭୂମୌ ଶରଣ୍ଯଶ୍ଶରଣାଗତମ୍ ॥ 34 ॥

ଵଧାର୍ହମପି କାକୁତ୍ସ୍ଥଃ କୃପଯା ପର୍ଯପାଲଯତ୍ ।

ପରିଦ୍ଯୂନଂ ଵିଷଣ୍ଣଂ ଚ ସ ତମାଯାନ୍ତମବ୍ରଵୀତ୍ ॥ 35 ॥

ମୋଘଂ କର୍ତୁଂ ନ ଶକ୍ଯଂ ତୁ ବ୍ରାହ୍ମମସ୍ତ୍ରଂ ତଦୁଚ୍ଯତାମ୍ ।

ହିନସ୍ତୁ ଦକ୍ଷିଣାକ୍ଷି ତ୍ଵଚ୍ଛର ଇତ୍ଯଥ ସୋଽବ୍ରଵୀତ୍ ॥ 36 ॥

ତତସ୍ତସ୍ଯାକ୍ଷି କାକସ୍ଯ ହିନସ୍ତି ସ୍ମ ସ ଦକ୍ଷିଣମ୍ ।

ଦତ୍ତ୍ଵା ସ ଦକ୍ଷିଣଂ ନେତ୍ରଂ ପ୍ରାଣେଭ୍ଯଃ ପରିରକ୍ଷିତଃ ॥ 37 ॥

ସ ରାମାଯ ନମସ୍କୃତ୍ଯ ରାଜ୍ଞେ ଦଶରଥାଯ ଚ ।

ଵିସୃଷ୍ଟସ୍ତେନ ଵୀରେଣ ପ୍ରତିପେଦେ ସ୍ଵମାଲଯମ୍ ॥ 38 ॥

ମତ୍କୃତେ କାକମାତ୍ରେ ତୁ ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ରଂ ସମୁଦୀରିତମ୍ ।

କସ୍ମାଦ୍ଯୋ ମାଂ ହରେତ୍ତ୍ଵତ୍ତଃ କ୍ଷମସେ ତଂ ମହୀପତେ ॥ 39 ॥

ସ କୁରୁଷ୍ଵ ମହୋତ୍ସାହଃ କୃପାଂ ମଯି ନରର୍ଷଭ ।

ତ୍ଵଯା ନାଥଵତୀ ନାଥ ହ୍ଯନାଥା ଇଵ ଦୃଶ୍ଯତେ ॥ 40 ॥

ଆନୃଶଂସ୍ଯଂ ପରୋ ଧର୍ମସ୍ତଵତ୍ତ୍ତ ଐଵ ମଯା ଶ୍ରୁତଃ ।

ଜାନାମି ତ୍ଵାଂ ମହାଵୀର୍ଯଂ ମହୋତ୍ସାହଂ ମହାବଲମ୍ ॥ 41 ॥

ଅପାରପାରମକ୍ଷୋଭ୍ଯଂ ଗାମ୍ଭୀର୍ଯାତ୍ସାଗରୋପମମ୍ ।

ଭର୍ତାରଂ ସସମୁଦ୍ରାଯା ଧରଣ୍ଯା ଵାସଵୋପମମ୍ ॥ 42 ॥

ଏଵମସ୍ତ୍ରଵିଦାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠସ୍ସତ୍ଯଵାନ୍ବଲଵାନପି ।

କିମର୍ଥମସ୍ତ୍ରଂ ରକ୍ଷସ୍ସୁ ନ ଯୋଜଯସି ରାଘଵ ॥ 43 ॥

ନ ନାଗା ନାଽପି ଗନ୍ଧର୍ଵା ନାସୁରା ନ ମରୁଦ୍ଗଣାଃ ।

ରାମସ୍ଯ ସମରେ ଵେଗଂ ଶକ୍ତାଃ ପ୍ରତିସମାଧିତୁମ୍ ॥ 44 ॥

ତସ୍ଯ ଵୀର୍ଯଵତଃ କଶ୍ଚିଦ୍ଯଦ୍ଯସ୍ତି ମଯି ସମ୍ଭ୍ରମଃ ।

କିମର୍ଥଂ ନ ଶରୈସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣୈଃ କ୍ଷଯଂ ନଯତି ରାକ୍ଷସାନ୍ ॥ 45 ॥

ଭ୍ରାତୁରାଦେଶମାଦାଯ ଲକ୍ଷ୍ମଣୋ ଵା ପରନ୍ତପଃ ।

କସ୍ଯ ହେତୋର୍ନ ମାଂ ଵୀରଃ ପରିତ୍ରାତି ମହାବଲଃ ॥ 46 ॥

ଯଦି ତୌ ପୁରୁଷଵ୍ଯାଘ୍ରୌ ଵାଯ୍ଵଗ୍ନିସମତେଜସୌ ।

ସୁରାଣାମପି ଦୁର୍ଧର୍ଷୌ କିମର୍ଥଂ ମାମୁପେକ୍ଷତଃ ॥ 47 ॥

ମମୈଵ ଦୁଷ୍କୃତଂ କିଞ୍ଚିନ୍ମହଦସ୍ତି ନ ସଂଶଯଃ ।

ସମର୍ଥାଵପି ତୌ ଯନ୍ମାଂ ନାଵେକ୍ଷେତେ ପରନ୍ତପୌ ॥ 48 ॥

ଵୈଦେହ୍ଯା ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା କରୁଣଂ ସାଶ୍ରୁଭାଷିତମ୍ ।

ଅଥାବ୍ରଵୀନ୍ମହାତେଜା ହନୁମାନ୍ମାରୁତାତ୍ମଜଃ ॥ 49 ॥

ତ୍ଵଚ୍ଛୋକଵିମୁଖୋ ରାମୋ ଦେଵି ସତ୍ଯେନ ତେ ଶପେ ।

ରାମେ ଦୁଃଖାଭିପନ୍ନେ ଚ ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ ପରିତପ୍ଯତେ ॥ 50 ॥

କଥଞ୍ଚିଦ୍ଭଵତୀ ଦୃଷ୍ଟା ନ କାଲଃ ପରିଦେଵିତୁମ୍ ।

ଇମଂ ମୁହୂର୍ତଂ ଦୁଃଖାନାଂ ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯସ୍ଯନ୍ତମନିନ୍ଦିତେ ॥ 51 ॥

ତାଵୁଭୌ ପୁରୁଷଵ୍ଯାଘ୍ରୌ ରାଜପୁତ୍ରୌ ମହାବଲୌ ।

ତ୍ଵଦ୍ଦର୍ଶନକୃତୋତ୍ସାହୌ ଲଙ୍କାଂ ଭସ୍ମୀକରିଷ୍ଯତଃ ॥ 52 ॥

ହତ୍ତ୍ଵା ଚ ସମରେ କ୍ରୂରଂ ରାଵଣଂ ସହବାନ୍ଧଵମ୍ ।

ରାଘଵସ୍ତ୍ଵାଂ ଵିଶାଲାକ୍ଷି ନେଷ୍ଯତି ସ୍ଵାଂ ପୁରୀଂ ପ୍ରତି ॥ 53 ॥

ବ୍ରୂହି ଯଦ୍ରାଘଵୋ ଵାଚ୍ଯୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣଶ୍ଚ ମହାବଲଃ ।

ସୁଗ୍ରୀଵୋ ଵାପି ତେଜସ୍ଵୀ ହରଯୋଽପି ସମାଗତାଃ ॥ 54 ॥

ଇତ୍ଯୁକ୍ତଵତି ତସ୍ମିଂସ୍ତୁ ସୀତା ସୁରସୁତୋପମା ।

ଉଵାଚ ଶୋକସନ୍ତପ୍ତା ହନୁମନ୍ତଂ ପ୍ଲଵଙ୍ଗମମ୍ ॥ 55 ॥

କୌସଲ୍ଯା ଲୋକଭର୍ତାରଂ ସୁଷୁଵେ ଯଂ ମନସ୍ଵିନୀ ।

ତଂ ମମାର୍ଥେ ସୁଖଂ ପୃଚ୍ଛ ଶିରସା ଚାଭିଵାଦଯ ॥ 56 ॥

ସ୍ରଜଶ୍ଚ ସର୍ଵରତ୍ନାନି ପ୍ରିଯା ଯାଶ୍ଚ ଵରାଙ୍ଗନାଃ ।

ଐଶ୍ଵର୍ଯଂ ଚ ଵିଶାଲାଯାଂ ପୃଥିଵ୍ଯାମପି ଦୁର୍ଲଭମ୍ ॥ 57 ॥

ପିତରଂ ମାତରଂ ଚୈଵ ସମ୍ମାନ୍ଯାଭିପ୍ରସାଦ୍ଯ ଚ ।

ଅନୁପ୍ରଵ୍ରଜିତୋ ରାମଂ ସୁମିତ୍ରା ଯେନ ସୁପ୍ରଜାଃ ॥ 58 ॥

ଆନୁକୂଲ୍ଯେନ ଧର୍ମାତ୍ମା ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ସୁଖମନୁତ୍ତମମ୍ ।

ଅନୁଗଚ୍ଛତି କାକୁତ୍ସ୍ଥଂ ଭ୍ରାତରଂ ପାଲଯନ୍ଵନେ ॥ 59 ॥

ସିଂହସ୍କନ୍ଧୋ ମହାବାହୁର୍ମନସ୍ଵୀ ପ୍ରିଯଦର୍ଶିନଃ ।

ପିତୃଵଦ୍ଵର୍ତତେ ରାମେ ମାତୃଵନ୍ମାଂ ସମାଚରନ୍ ॥ 60 ॥

ହ୍ରିଯମାଣାଂ ତଦା ଵୀରୋ ନ ତୁ ମାଂ ଵେଦ ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ ।

ଵୃଦ୍ଧୋପସେଵୀ ଲକ୍ଷ୍ମୀଵାନ୍ ଶକ୍ତୋ ନ ବହୁଭାଷିତା ॥ 61 ॥

ରାଜପୁତ୍ରଃ ପ୍ରିଯଃ ଶ୍ରେଷ୍ଠଃ ସଦୃଶଃ ଶ୍ଵଶୁରସ୍ଯ ମେ ।

ମମଃ ପ୍ରିଯତରୋ ନିତ୍ଯଂ ଭ୍ରାତା ରାମସ୍ଯ ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ ॥ 62 ॥

ନିଯୁକ୍ତୋ ଧୁରି ଯସ୍ଯାଂ ତୁ ତାମୁଦ୍ଵହତି ଵୀର୍ଯଵାନ୍ ।

ଯଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରାଘଵୋ ନୈଵ ଵୃତ୍ତମାର୍ଯମନୁସ୍ମରେତ୍ ॥ 63 ॥

ସ ମମାର୍ଥାଯ କୁଶଲଂ ଵକ୍ତଵ୍ଯୋ ଵଚନାନ୍ମମ ।

ମୃଦୁର୍ନିତ୍ଯଂ ଶୁଚିର୍ଦକ୍ଷଃ ପ୍ରିଯୋ ରାମସ୍ଯ ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ ॥ 64 ॥

ଯଥା ହି ଵାନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦୁଃଖକ୍ଷଯକରୋ ଭଵେତ୍ ।

ତ୍ଵମସ୍ମିନ୍କାର୍ଯନିର୍ଯୋଗେ ପ୍ରମାଣଂ ହରିସତ୍ତମଃ ॥ 65 ॥

ରାଘଵସ୍ତ୍ଵତ୍ସମାରମ୍ଭାନ୍ମଯି ଯତ୍ନପରୋ ଭଵେତ୍ ।

ଇଦଂ ବ୍ରୂଯାଶ୍ଚ ମେ ନାଥଂ ଶୂରଂ ରାମଂ ପୁନଃ ପୁନଃ ॥ 66 ॥

ଜୀଵିତଂ ଧାରଯିଷ୍ଯାମି ମାସଂ ଦଶରଥାତ୍ମଜ ।

ଊର୍ଧ୍ଵଂ ମାସାନ୍ନ ଜୀଵେଯଂ ସତ୍ଯେନାହଂ ବ୍ରଵୀମି ତେ ॥ 67 ॥

ରାଵଣେନୋପରୁଦ୍ଧାଂ ମାଂ ନିକୃତ୍ଯ ପାପକର୍ମଣା ।

ତ୍ରାତୁମର୍ହସି ଵୀର ତ୍ଵଂ ପାତାଲାଦିଵ କୌଶିକୀମ୍ ॥ 68 ॥

ତତୋ ଵସ୍ତ୍ରଗତଂ ମୁକ୍ତ୍ଵା ଦିଵ୍ଯଂ ଚୂଡାମଣିଂ ଶୁଭମ୍ ।

ପ୍ରଦେଯୋ ରାଘଵାଯେତି ସୀତା ହନୁମତେ ଦଦୌ ॥ 69 ॥

ପ୍ରତିଗୃହ୍ଯ ତତୋ ଵୀରୋ ମଣିରତ୍ନମନୁତ୍ତମମ୍ ।

ଅଙ୍ଗୁଲ୍ଯା ଯୋଜଯାମାସ ନ ହ୍ଯସ୍ଯ ପ୍ରାଭଵଦ୍ଭୁଜଃ ॥ 70 ॥

ମଣିରତ୍ନଂ କପିଵରଃ ପ୍ରତିଗୃହ୍ଯାଭିଵାଦ୍ଯ ଚ ।

ସୀତାଂ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣଂ କୃତ୍ଵା ପ୍ରଣତଃ ପାର୍ଵ୍ଶତଃ ସ୍ଥିତଃ ॥ 71 ॥

ହର୍ଷେଣ ମହତା ଯୁକ୍ତଃ ସୀତାଦର୍ଶନଜେନ ସଃ ।

ହୃଦଯେନ ଗତୋ ରାମଂ ଶରୀରେଣ ତୁ ଵିଷ୍ଠିତଃ ॥ 72 ॥

ମଣିଵରମୁପଗୃହ୍ଯ ତଂ ମହାର୍ହଂ ଜନକନୃପାତ୍ମଜଯା ଧୃତଂ ପ୍ରଭାଵାତ୍ ।

ଗିରିରିଵ ପଵନାଵଧୂତମୁକ୍ତଃ ସୁଖିତମନାଃ ପ୍ରତିସଙ୍କ୍ରମଂ ପ୍ରପେଦେ ॥ 73 ॥

ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡେ ଅଷ୍ଟତ୍ରିଂଶସ୍ସର୍ଗଃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe sundarakāṇḍam |

atha aṣṭatriṃśassargaḥ |

tatassa kapiśārdūlastena vākyena toṣitaḥ |

sītāmuvāca tacchṛtvā vākyaṃ vākyaviśāradaḥ || 1 ||

yuktarūpaṃ tvayā devi bhāṣitaṃ śubhadarśane |

sadṛśaṃ strīsvabhāvasya sādhvīnāṃ vinayasya ca || 2 ||

strītvaṃ na tu samarthaṃ hi sāgaraṃ vyativartitum |

māmadhiṣṭhāya vistīrṇaṃ śatayojanamāyatam || 3 ||

dvitīyaṃ kāraṇaṃ yacca bravīṣi vinayānvite |

rāmādanyasya nārhāmi saṃsparśamiti jānaki || 4 ||

etatte sadṛśaṃ devi patnyāstasya mahātmanaḥ |

kā hyanyā tvāmṛte devi brūyādvacanamīdṛśam || 5 ||

śroṣyate caiva kākutsthaḥ sarvaṃ niravaśeṣataḥ |

ceṣṭitaṃ yattvayā devi bhāṣitaṃ mama cāgrataḥ || 6 ||

kāraṇairbahubhirdevi rāmapriyacikīrṣayā |

snehapraskannamanasā mayaitatsamudīritam || 7 ||

laṅkāyā duṣpraveśatvāddustaratvānmahodadheḥ |

sāmarthyādātmanaścaiva mayaitatsamudīritam || 8 ||

icchāmi tvāṃ samānetumadyaiva raghubandhunā |

gurusnehena bhaktyā ca nānyathaitadudāhṛtam || 9 ||

yadi notsahase yātuṃ mayā sārthamanindite |

abhijñānaṃ prayaccha tvaṃ jānīyādrāghavo hi yat || 10 ||

evamuktā hanumatā sītā surasutopamā |

uvāca vacanaṃ mandaṃ bāṣpapragrathitākṣaram || 11 ||

idaṃ śreṣṭhamabhijñānaṃ brūyāstvaṃ tu mama priyam |

śailasya citrakūṭasya pāde pūrvottare purā || 12 ||

tāpasāśramavāsinyāḥ prājyamūlaphalodake |

tasminsiddhāśrame deśe mandākinyā vidūrataḥ || 13 ||

tasyopavanaṣaṇḍeṣu nānāpuṣpasugandhiṣu |

vihṛtya salile klinnā mamāṅke samupāviśamaḥ || 14 ||

tato māṃsasamāyukto vāyasaḥ paryatuṇḍayat |

tamahaṃ loṣṭamudyamya vārayāmisma vāyasam || 15 ||

dārayansa ca māṃ kākastattraiva parilīyate |

na cāpyupāramanmāṃsādbhakṣārthi balibhojanaḥ || 16 ||

utkarṣantyāṃ ca raśanāṃ kruddhāyāṃ mayi pakṣiṇi |

srasyamāne ca vasane tato dṛṣṭā tvayā hyaham || 17 ||

tvayā'pahasitā cāhaṃ kruddhā saṃlajjitā tadā |

bhakṣagṛdhnena kākena dāritā tvāmupāgatā || 18 ||

āsīnasya ca te śrāntā punarutsaṅgamāviśam |

krudhyantī ca prahṛṣṭena tvayā'haṃ parisāntvitā || 19 ||

bāṣpapūrṇamukhī mandaṃ cakṣuṣī parimārjatī |

lakṣitā'haṃ tvayā nātha vāyasena prakopitā || 20 ||

pariśramātprasuptā ca rāghavāṅke'pyahaṃ ciram |

paryāyeṇa prasuptaśca mamāṅke bharatāgrajaḥ || 21 ||

sa tatra punarevātha vāyasassamupāgamat |

tatassuptaprabuddhāṃ māṃ rāmasyāṅkātsamutthitām || 22 ||

vāyasassahasāgamya vidadāra stanāntare |

punaḥ punarathotpatya vidadāra sa māṃ bhṛśam || 23 ||

tatassamukṣito rāmo muktaiśśoṇitabindubhiḥ |

vāyasena tatastena balavatkliśyamānayā || 24 ||

sa mayā bodhitaśśrīmānsukhasuptaḥ parantapaḥ |

sa māṃ dṛṣṭvā mahābāhurvitunnāṃ stanayostadā || 25 ||

āśīviṣa iva kruddhaśvasanvākyamabhāṣata |

kena te nāganāsoru vikṣataṃ vai stanāntaram || 26 ||

kaḥ krīḍati saroṣeṇa pañcavaktreṇa bhoginā |

vīkṣamāṇastatastaṃ vai vāyasaṃ samudaikṣata || 27 ||

nakhaissarudhiraistīkṣṇairmāmevābhimukhaṃ sthitam |

puttraḥ kila sa śakrasya vāyasaḥ patatāṃ varaḥ || 28 ||

dharāntaragataśśīghraṃ pavanasya gatau samaḥ |

tatastasminmahābāhuḥ kopasaṃvartitekṣaṇaḥ || 29 ||

vāyase kṛtavānkrūrāṃ matiṃ matimatāṃ varaḥ |

sa darbhaṃ saṃstarādgṛhya brāhmeṇāstreṇa yojayat || 30 ||

sa dīpta iva kālāgnirjajvālābhimukho dvijam |

sa taṃ pradīptaṃ cikṣepa darbhaṃ taṃ vāyasaṃ prati || 31 ||

tatastaṃ vāyasaṃ darbhassombare'nujagāma ha |

anusṛṣṭastadā kāko jagāma vividhāṃ gatim || 32 ||

lokakāma imaṃ lokaṃ sarvaṃ vai vicacāra ha |

sa pitrā ca parityaktassuraiśca samaharṣibhiḥ || 33 ||

trīnlokānsamparikramya tameva śaraṇaṃ gataḥ |

sa taṃ nipatitaṃ bhūmau śaraṇyaśśaraṇāgatam || 34 ||

vadhārhamapi kākutsthaḥ kṛpayā paryapālayat |

paridyūnaṃ viṣaṇṇaṃ ca sa tamāyāntamabravīt || 35 ||

moghaṃ kartuṃ na śakyaṃ tu brāhmamastraṃ taducyatām |

hinastu dakṣiṇākṣi tvacchara ityatha so'bravīt || 36 ||

tatastasyākṣi kākasya hinasti sma sa dakṣiṇam |

dattvā sa dakṣiṇaṃ netraṃ prāṇebhyaḥ parirakṣitaḥ || 37 ||

sa rāmāya namaskṛtya rājñe daśarathāya ca |

visṛṣṭastena vīreṇa pratipede svamālayam || 38 ||

matkṛte kākamātre tu brahmāstraṃ samudīritam |

kasmādyo māṃ harettvattaḥ kṣamase taṃ mahīpate || 39 ||

sa kuruṣva mahotsāhaḥ kṛpāṃ mayi nararṣabha |

tvayā nāthavatī nātha hyanāthā iva dṛśyate || 40 ||

ānṛśaṃsyaṃ paro dharmastavattta aiva mayā śrutaḥ |

jānāmi tvāṃ mahāvīryaṃ mahotsāhaṃ mahābalam || 41 ||

apārapāramakṣobhyaṃ gāmbhīryātsāgaropamam |

bhartāraṃ sasamudrāyā dharaṇyā vāsavopamam || 42 ||

evamastravidāṃ śreṣṭhassatyavānbalavānapi |

kimarthamastraṃ rakṣassu na yojayasi rāghava || 43 ||

na nāgā nā'pi gandharvā nāsurā na marudgaṇāḥ |

rāmasya samare vegaṃ śaktāḥ pratisamādhitum || 44 ||

tasya vīryavataḥ kaścidyadyasti mayi sambhramaḥ |

kimarthaṃ na śaraistīkṣṇaiḥ kṣayaṃ nayati rākṣasān || 45 ||

bhrāturādeśamādāya lakṣmaṇo vā parantapaḥ |

kasya hetorna māṃ vīraḥ paritrāti mahābalaḥ || 46 ||

yadi tau puruṣavyāghrau vāyvagnisamatejasau |

surāṇāmapi durdharṣau kimarthaṃ māmupekṣataḥ || 47 ||

mamaiva duṣkṛtaṃ kiñcinmahadasti na saṃśayaḥ |

samarthāvapi tau yanmāṃ nāvekṣete parantapau || 48 ||

vaidehyā vacanaṃ śrutvā karuṇaṃ sāśrubhāṣitam |

athābravīnmahātejā hanumānmārutātmajaḥ || 49 ||

tvacchokavimukho rāmo devi satyena te śape |

rāme duḥkhābhipanne ca lakṣmaṇaḥ paritapyate || 50 ||

kathañcidbhavatī dṛṣṭā na kālaḥ paridevitum |

imaṃ muhūrtaṃ duḥkhānāṃ drakṣyasyantamanindite || 51 ||

tāvubhau puruṣavyāghrau rājaputrau mahābalau |

tvaddarśanakṛtotsāhau laṅkāṃ bhasmīkariṣyataḥ || 52 ||

hattvā ca samare krūraṃ rāvaṇaṃ sahabāndhavam |

rāghavastvāṃ viśālākṣi neṣyati svāṃ purīṃ prati || 53 ||

brūhi yadrāghavo vācyo lakṣmaṇaśca mahābalaḥ |

sugrīvo vāpi tejasvī harayo'pi samāgatāḥ || 54 ||

ityuktavati tasmiṃstu sītā surasutopamā |

uvāca śokasantaptā hanumantaṃ plavaṅgamam || 55 ||

kausalyā lokabhartāraṃ suṣuve yaṃ manasvinī |

taṃ mamārthe sukhaṃ pṛccha śirasā cābhivādaya || 56 ||

srajaśca sarvaratnāni priyā yāśca varāṅganāḥ |

aiśvaryaṃ ca viśālāyāṃ pṛthivyāmapi durlabham || 57 ||

pitaraṃ mātaraṃ caiva sammānyābhiprasādya ca |

anupravrajito rāmaṃ sumitrā yena suprajāḥ || 58 ||

ānukūlyena dharmātmā tyaktvā sukhamanuttamam |

anugacchati kākutsthaṃ bhrātaraṃ pālayanvane || 59 ||

siṃhaskandho mahābāhurmanasvī priyadarśinaḥ |

pitṛvadvartate rāme mātṛvanmāṃ samācaran || 60 ||

hriyamāṇāṃ tadā vīro na tu māṃ veda lakṣmaṇaḥ |

vṛddhopasevī lakṣmīvān śakto na bahubhāṣitā || 61 ||

rājaputraḥ priyaḥ śreṣṭhaḥ sadṛśaḥ śvaśurasya me |

mamaḥ priyataro nityaṃ bhrātā rāmasya lakṣmaṇaḥ || 62 ||

niyukto dhuri yasyāṃ tu tāmudvahati vīryavān |

yaṃ dṛṣṭvā rāghavo naiva vṛttamāryamanusmaret || 63 ||

sa mamārthāya kuśalaṃ vaktavyo vacanānmama |

mṛdurnityaṃ śucirdakṣaḥ priyo rāmasya lakṣmaṇaḥ || 64 ||

yathā hi vānaraśreṣṭha duḥkhakṣayakaro bhavet |

tvamasminkāryaniryoge pramāṇaṃ harisattamaḥ || 65 ||

rāghavastvatsamārambhānmayi yatnaparo bhavet |

idaṃ brūyāśca me nāthaṃ śūraṃ rāmaṃ punaḥ punaḥ || 66 ||

jīvitaṃ dhārayiṣyāmi māsaṃ daśarathātmaja |

ūrdhvaṃ māsānna jīveyaṃ satyenāhaṃ bravīmi te || 67 ||

rāvaṇenoparuddhāṃ māṃ nikṛtya pāpakarmaṇā |

trātumarhasi vīra tvaṃ pātālādiva kauśikīm || 68 ||

tato vastragataṃ muktvā divyaṃ cūḍāmaṇiṃ śubham |

pradeyo rāghavāyeti sītā hanumate dadau || 69 ||

pratigṛhya tato vīro maṇiratnamanuttamam |

aṅgulyā yojayāmāsa na hyasya prābhavadbhujaḥ || 70 ||

maṇiratnaṃ kapivaraḥ pratigṛhyābhivādya ca |

sītāṃ pradakṣiṇaṃ kṛtvā praṇataḥ pārvśataḥ sthitaḥ || 71 ||

harṣeṇa mahatā yuktaḥ sītādarśanajena saḥ |

hṛdayena gato rāmaṃ śarīreṇa tu viṣṭhitaḥ || 72 ||

maṇivaramupagṛhya taṃ mahārhaṃ janakanṛpātmajayā dhṛtaṃ prabhāvāt |

giririva pavanāvadhūtamuktaḥ sukhitamanāḥ pratisaṅkramaṃ prapede || 73 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye sundarakāṇḍe aṣṭatriṃśassargaḥ ||

Sanskrit — Devanagari (original)

श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे सुन्दरकाण्डम् ।

अथ अष्टत्रिंशस्सर्गः ।

ततस्स कपिशार्दूलस्तेन वाक्येन तोषितः ।

सीतामुवाच तच्छृत्वा वाक्यं वाक्यविशारदः ॥ 1 ॥

युक्तरूपं त्वया देवि भाषितं शुभदर्शने ।

सदृशं स्त्रीस्वभावस्य साध्वीनां विनयस्य च ॥ 2 ॥

स्त्रीत्वं न तु समर्थं हि सागरं व्यतिवर्तितुम् ।

मामधिष्ठाय विस्तीर्णं शतयोजनमायतम् ॥ 3 ॥

द्वितीयं कारणं यच्च ब्रवीषि विनयान्विते ।

रामादन्यस्य नार्हामि संस्पर्शमिति जानकि ॥ 4 ॥

एतत्ते सदृशं देवि पत्न्यास्तस्य महात्मनः ।

का ह्यन्या त्वामृते देवि ब्रूयाद्वचनमीदृशम् ॥ 5 ॥

श्रोष्यते चैव काकुत्स्थः सर्वं निरवशेषतः ।

चेष्टितं यत्त्वया देवि भाषितं मम चाग्रतः ॥ 6 ॥

कारणैर्बहुभिर्देवि रामप्रियचिकीर्षया ।

स्नेहप्रस्कन्नमनसा मयैतत्समुदीरितम् ॥ 7 ॥

लङ्काया दुष्प्रवेशत्वाद्दुस्तरत्वान्महोदधेः ।

सामर्थ्यादात्मनश्चैव मयैतत्समुदीरितम् ॥ 8 ॥

इच्छामि त्वां समानेतुमद्यैव रघुबन्धुना ।

गुरुस्नेहेन भक्त्या च नान्यथैतदुदाहृतम् ॥ 9 ॥

यदि नोत्सहसे यातुं मया सार्थमनिन्दिते ।

अभिज्ञानं प्रयच्छ त्वं जानीयाद्राघवो हि यत् ॥ 10 ॥

एवमुक्ता हनुमता सीता सुरसुतोपमा ।

उवाच वचनं मन्दं बाष्पप्रग्रथिताक्षरम् ॥ 11 ॥

इदं श्रेष्ठमभिज्ञानं ब्रूयास्त्वं तु मम प्रियम् ।

शैलस्य चित्रकूटस्य पादे पूर्वोत्तरे पुरा ॥ 12 ॥

तापसाश्रमवासिन्याः प्राज्यमूलफलोदके ।

तस्मिन्सिद्धाश्रमे देशे मन्दाकिन्या विदूरतः ॥ 13 ॥

तस्योपवनषण्डेषु नानापुष्पसुगन्धिषु ।

विहृत्य सलिले क्लिन्ना ममाङ्के समुपाविशमः ॥ 14 ॥

ततो मांससमायुक्तो वायसः पर्यतुण्डयत् ।

तमहं लोष्टमुद्यम्य वारयामिस्म वायसम् ॥ 15 ॥

दारयन्स च मां काकस्तत्त्रैव परिलीयते ।

न चाप्युपारमन्मांसाद्भक्षार्थि बलिभोजनः ॥ 16 ॥

उत्कर्षन्त्यां च रशनां क्रुद्धायां मयि पक्षिणि ।

स्रस्यमाने च वसने ततो दृष्टा त्वया ह्यहम् ॥ 17 ॥

त्वयाऽपहसिता चाहं क्रुद्धा संलज्जिता तदा ।

भक्षगृध्नेन काकेन दारिता त्वामुपागता ॥ 18 ॥

आसीनस्य च ते श्रान्ता पुनरुत्सङ्गमाविशम् ।

क्रुध्यन्ती च प्रहृष्टेन त्वयाऽहं परिसान्त्विता ॥ 19 ॥

बाष्पपूर्णमुखी मन्दं चक्षुषी परिमार्जती ।

लक्षिताऽहं त्वया नाथ वायसेन प्रकोपिता ॥ 20 ॥

परिश्रमात्प्रसुप्ता च राघवाङ्केऽप्यहं चिरम् ।

पर्यायेण प्रसुप्तश्च ममाङ्के भरताग्रजः ॥ 21 ॥

स तत्र पुनरेवाथ वायसस्समुपागमत् ।

ततस्सुप्तप्रबुद्धां मां रामस्याङ्कात्समुत्थिताम् ॥ 22 ॥

वायसस्सहसागम्य विददार स्तनान्तरे ।

पुनः पुनरथोत्पत्य विददार स मां भृशम् ॥ 23 ॥

ततस्समुक्षितो रामो मुक्तैश्शोणितबिन्दुभिः ।

वायसेन ततस्तेन बलवत्क्लिश्यमानया ॥ 24 ॥

स मया बोधितश्श्रीमान्सुखसुप्तः परन्तपः ।

स मां दृष्ट्वा महाबाहुर्वितुन्नां स्तनयोस्तदा ॥ 25 ॥

आशीविष इव क्रुद्धश्वसन्वाक्यमभाषत ।

केन ते नागनासोरु विक्षतं वै स्तनान्तरम् ॥ 26 ॥

कः क्रीडति सरोषेण पञ्चवक्त्रेण भोगिना ।

वीक्षमाणस्ततस्तं वै वायसं समुदैक्षत ॥ 27 ॥

नखैस्सरुधिरैस्तीक्ष्णैर्मामेवाभिमुखं स्थितम् ।

पुत्त्रः किल स शक्रस्य वायसः पततां वरः ॥ 28 ॥

धरान्तरगतश्शीघ्रं पवनस्य गतौ समः ।

ततस्तस्मिन्महाबाहुः कोपसंवर्तितेक्षणः ॥ 29 ॥

वायसे कृतवान्क्रूरां मतिं मतिमतां वरः ।

स दर्भं संस्तराद्गृह्य ब्राह्मेणास्त्रेण योजयत् ॥ 30 ॥

स दीप्त इव कालाग्निर्जज्वालाभिमुखो द्विजम् ।

स तं प्रदीप्तं चिक्षेप दर्भं तं वायसं प्रति ॥ 31 ॥

ततस्तं वायसं दर्भस्सोम्बरेऽनुजगाम ह ।

अनुसृष्टस्तदा काको जगाम विविधां गतिम् ॥ 32 ॥

लोककाम इमं लोकं सर्वं वै विचचार ह ।

स पित्रा च परित्यक्तस्सुरैश्च समहर्षिभिः ॥ 33 ॥

त्रीन्लोकान्सम्परिक्रम्य तमेव शरणं गतः ।

स तं निपतितं भूमौ शरण्यश्शरणागतम् ॥ 34 ॥

वधार्हमपि काकुत्स्थः कृपया पर्यपालयत् ।

परिद्यूनं विषण्णं च स तमायान्तमब्रवीत् ॥ 35 ॥

मोघं कर्तुं न शक्यं तु ब्राह्ममस्त्रं तदुच्यताम् ।

हिनस्तु दक्षिणाक्षि त्वच्छर इत्यथ सोऽब्रवीत् ॥ 36 ॥

ततस्तस्याक्षि काकस्य हिनस्ति स्म स दक्षिणम् ।

दत्त्वा स दक्षिणं नेत्रं प्राणेभ्यः परिरक्षितः ॥ 37 ॥

स रामाय नमस्कृत्य राज्ञे दशरथाय च ।

विसृष्टस्तेन वीरेण प्रतिपेदे स्वमालयम् ॥ 38 ॥

मत्कृते काकमात्रे तु ब्रह्मास्त्रं समुदीरितम् ।

कस्माद्यो मां हरेत्त्वत्तः क्षमसे तं महीपते ॥ 39 ॥

स कुरुष्व महोत्साहः कृपां मयि नरर्षभ ।

त्वया नाथवती नाथ ह्यनाथा इव दृश्यते ॥ 40 ॥

आनृशंस्यं परो धर्मस्तवत्त्त ऐव मया श्रुतः ।

जानामि त्वां महावीर्यं महोत्साहं महाबलम् ॥ 41 ॥

अपारपारमक्षोभ्यं गाम्भीर्यात्सागरोपमम् ।

भर्तारं ससमुद्राया धरण्या वासवोपमम् ॥ 42 ॥

एवमस्त्रविदां श्रेष्ठस्सत्यवान्बलवानपि ।

किमर्थमस्त्रं रक्षस्सु न योजयसि राघव ॥ 43 ॥

न नागा नाऽपि गन्धर्वा नासुरा न मरुद्गणाः ।

रामस्य समरे वेगं शक्ताः प्रतिसमाधितुम् ॥ 44 ॥

तस्य वीर्यवतः कश्चिद्यद्यस्ति मयि सम्भ्रमः ।

किमर्थं न शरैस्तीक्ष्णैः क्षयं नयति राक्षसान् ॥ 45 ॥

भ्रातुरादेशमादाय लक्ष्मणो वा परन्तपः ।

कस्य हेतोर्न मां वीरः परित्राति महाबलः ॥ 46 ॥

यदि तौ पुरुषव्याघ्रौ वाय्वग्निसमतेजसौ ।

सुराणामपि दुर्धर्षौ किमर्थं मामुपेक्षतः ॥ 47 ॥

ममैव दुष्कृतं किञ्चिन्महदस्ति न संशयः ।

समर्थावपि तौ यन्मां नावेक्षेते परन्तपौ ॥ 48 ॥

वैदेह्या वचनं श्रुत्वा करुणं साश्रुभाषितम् ।

अथाब्रवीन्महातेजा हनुमान्मारुतात्मजः ॥ 49 ॥

त्वच्छोकविमुखो रामो देवि सत्येन ते शपे ।

रामे दुःखाभिपन्ने च लक्ष्मणः परितप्यते ॥ 50 ॥

कथञ्चिद्भवती दृष्टा न कालः परिदेवितुम् ।

इमं मुहूर्तं दुःखानां द्रक्ष्यस्यन्तमनिन्दिते ॥ 51 ॥

तावुभौ पुरुषव्याघ्रौ राजपुत्रौ महाबलौ ।

त्वद्दर्शनकृतोत्साहौ लङ्कां भस्मीकरिष्यतः ॥ 52 ॥

हत्त्वा च समरे क्रूरं रावणं सहबान्धवम् ।

राघवस्त्वां विशालाक्षि नेष्यति स्वां पुरीं प्रति ॥ 53 ॥

ब्रूहि यद्राघवो वाच्यो लक्ष्मणश्च महाबलः ।

सुग्रीवो वापि तेजस्वी हरयोऽपि समागताः ॥ 54 ॥

इत्युक्तवति तस्मिंस्तु सीता सुरसुतोपमा ।

उवाच शोकसन्तप्ता हनुमन्तं प्लवङ्गमम् ॥ 55 ॥

कौसल्या लोकभर्तारं सुषुवे यं मनस्विनी ।

तं ममार्थे सुखं पृच्छ शिरसा चाभिवादय ॥ 56 ॥

स्रजश्च सर्वरत्नानि प्रिया याश्च वराङ्गनाः ।

ऐश्वर्यं च विशालायां पृथिव्यामपि दुर्लभम् ॥ 57 ॥

पितरं मातरं चैव सम्मान्याभिप्रसाद्य च ।

अनुप्रव्रजितो रामं सुमित्रा येन सुप्रजाः ॥ 58 ॥

आनुकूल्येन धर्मात्मा त्यक्त्वा सुखमनुत्तमम् ।

अनुगच्छति काकुत्स्थं भ्रातरं पालयन्वने ॥ 59 ॥

सिंहस्कन्धो महाबाहुर्मनस्वी प्रियदर्शिनः ।

पितृवद्वर्तते रामे मातृवन्मां समाचरन् ॥ 60 ॥

ह्रियमाणां तदा वीरो न तु मां वेद लक्ष्मणः ।

वृद्धोपसेवी लक्ष्मीवान् शक्तो न बहुभाषिता ॥ 61 ॥

राजपुत्रः प्रियः श्रेष्ठः सदृशः श्वशुरस्य मे ।

ममः प्रियतरो नित्यं भ्राता रामस्य लक्ष्मणः ॥ 62 ॥

नियुक्तो धुरि यस्यां तु तामुद्वहति वीर्यवान् ।

यं दृष्ट्वा राघवो नैव वृत्तमार्यमनुस्मरेत् ॥ 63 ॥

स ममार्थाय कुशलं वक्तव्यो वचनान्मम ।

मृदुर्नित्यं शुचिर्दक्षः प्रियो रामस्य लक्ष्मणः ॥ 64 ॥

यथा हि वानरश्रेष्ठ दुःखक्षयकरो भवेत् ।

त्वमस्मिन्कार्यनिर्योगे प्रमाणं हरिसत्तमः ॥ 65 ॥

राघवस्त्वत्समारम्भान्मयि यत्नपरो भवेत् ।

इदं ब्रूयाश्च मे नाथं शूरं रामं पुनः पुनः ॥ 66 ॥

जीवितं धारयिष्यामि मासं दशरथात्मज ।

ऊर्ध्वं मासान्न जीवेयं सत्येनाहं ब्रवीमि ते ॥ 67 ॥

रावणेनोपरुद्धां मां निकृत्य पापकर्मणा ।

त्रातुमर्हसि वीर त्वं पातालादिव कौशिकीम् ॥ 68 ॥

ततो वस्त्रगतं मुक्त्वा दिव्यं चूडामणिं शुभम् ।

प्रदेयो राघवायेति सीता हनुमते ददौ ॥ 69 ॥

प्रतिगृह्य ततो वीरो मणिरत्नमनुत्तमम् ।

अङ्गुल्या योजयामास न ह्यस्य प्राभवद्भुजः ॥ 70 ॥

मणिरत्नं कपिवरः प्रतिगृह्याभिवाद्य च ।

सीतां प्रदक्षिणं कृत्वा प्रणतः पार्व्शतः स्थितः ॥ 71 ॥

हर्षेण महता युक्तः सीतादर्शनजेन सः ।

हृदयेन गतो रामं शरीरेण तु विष्ठितः ॥ 72 ॥

मणिवरमुपगृह्य तं महार्हं जनकनृपात्मजया धृतं प्रभावात् ।

गिरिरिव पवनावधूतमुक्तः सुखितमनाः प्रतिसङ्क्रमं प्रपेदे ॥ 73 ॥

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये सुन्दरकाण्डे अष्टत्रिंशस्सर्गः ॥