5.38 Sundarakanda - Ashtatrimsha Sargah — Sinhala Script

ශ්රීමද්වාල්මීකීය රාමායණේ සුන්දරකාණ්ඩම් .

අථ අෂ්ටත්රිංශස්සර්ගඃ .

තතස්ස කපිශාර්දූලස්තේන වාක්යේන තෝෂිතඃ .

සීතාමුවාච තච්ඡෘත්වා වාක්යං වාක්යවිශාරදඃ .. 1 ..

යුක්තරූපං ත්වයා දේවි භාෂිතං ශුභදර්ශනේ .

සදෘශං ස්ත්රීස්වභාවස්ය සාධ්වීනාං විනයස්ය ච .. 2 ..

ස්ත්රීත්වං න තු සමර්ථං හි සාගරං ව්යතිවර්තිතුම් .

මාමධිෂ්ඨාය විස්තීර්ණං ශතයෝජනමායතම් .. 3 ..

ද්විතීයං කාරණං යච්ච බ්රවීෂි විනයාන්විතේ .

රාමාදන්යස්ය නාර්හාමි සංස්පර්ශමිති ජානකි .. 4 ..

ඒතත්තේ සදෘශං දේවි පත්න්යාස්තස්ය මහාත්මනඃ .

කා හ්යන්යා ත්වාමෘතේ දේවි බ්රූයාද්වචනමීදෘශම් .. 5 ..

ශ්රෝෂ්යතේ චෛව කාකුත්ස්ථඃ සර්වං නිරවශේෂතඃ .

චේෂ්ටිතං යත්ත්වයා දේවි භාෂිතං මම චාග්රතඃ .. 6 ..

කාරණෛර්බහුභිර්දේවි රාමප්රියචිකීර්ෂයා .

ස්නේහප්රස්කන්නමනසා මයෛතත්සමුදීරිතම් .. 7 ..

ලඞ්කායා දුෂ්ප්රවේශත්වාද්දුස්තරත්වාන්මහෝදධේඃ .

සාමර්ථ්යාදාත්මනශ්චෛව මයෛතත්සමුදීරිතම් .. 8 ..

ඉච්ඡාමි ත්වාං සමානේතුමද්යෛව රඝුබන්ධුනා .

ගුරුස්නේහේන භක්ත්යා ච නාන්යථෛතදුදාහෘතම් .. 9 ..

යදි නෝත්සහසේ යාතුං මයා සාර්ථමනින්දිතේ .

අභිජ්ඤානං ප්රයච්ඡ ත්වං ජානීයාද්රාඝවෝ හි යත් .. 10 ..

ඒවමුක්තා හනුමතා සීතා සුරසුතෝපමා .

උවාච වචනං මන්දං බාෂ්පප්රග්රථිතාක්ෂරම් .. 11 ..

ඉදං ශ්රේෂ්ඨමභිජ්ඤානං බ්රූයාස්ත්වං තු මම ප්රියම් .

ශෛලස්ය චිත්රකූටස්ය පාදේ පූර්වෝත්තරේ පුරා .. 12 ..

තාපසාශ්රමවාසින්යාඃ ප්රාජ්යමූලඵලෝදකේ .

තස්මින්සිද්ධාශ්රමේ දේශේ මන්දාකින්යා විදූරතඃ .. 13 ..

තස්යෝපවනෂණ්ඩේෂු නානාපුෂ්පසුගන්ධිෂු .

විහෘත්ය සලිලේ ක්ලින්නා මමාඞ්කේ සමුපාවිශමඃ .. 14 ..

තතෝ මාංසසමායුක්තෝ වායසඃ පර්යතුණ්ඩයත් .

තමහං ලෝෂ්ටමුද්යම්ය වාරයාමිස්ම වායසම් .. 15 ..

දාරයන්ස ච මාං කාකස්තත්ත්රෛව පරිලීයතේ .

න චාප්යුපාරමන්මාංසාද්භක්ෂාර්ථි බලිභෝජනඃ .. 16 ..

උත්කර්ෂන්ත්යාං ච රශනාං ක්රුද්ධායාං මයි පක්ෂිණි .

ස්රස්යමානේ ච වසනේ තතෝ දෘෂ්ටා ත්වයා හ්යහම් .. 17 ..

ත්වයා(අ)පහසිතා චාහං ක්රුද්ධා සංලජ්ජිතා තදා .

භක්ෂගෘධ්නේන කාකේන දාරිතා ත්වාමුපාගතා .. 18 ..

ආසීනස්ය ච තේ ශ්රාන්තා පුනරුත්සඞ්ගමාවිශම් .

ක්රුධ්යන්තී ච ප්රහෘෂ්ටේන ත්වයා(අ)හං පරිසාන්ත්විතා .. 19 ..

බාෂ්පපූර්ණමුඛී මන්දං චක්ෂුෂී පරිමාර්ජතී .

ලක්ෂිතා(අ)හං ත්වයා නාථ වායසේන ප්රකෝපිතා .. 20 ..

පරිශ්රමාත්ප්රසුප්තා ච රාඝවාඞ්කේ(අ)ප්යහං චිරම් .

පර්යායේණ ප්රසුප්තශ්ච මමාඞ්කේ භරතාග්රජඃ .. 21 ..

ස තත්ර පුනරේවාථ වායසස්සමුපාගමත් .

තතස්සුප්තප්රබුද්ධාං මාං රාමස්යාඞ්කාත්සමුත්ථිතාම් .. 22 ..

වායසස්සහසාගම්ය විදදාර ස්තනාන්තරේ .

පුනඃ පුනරථෝත්පත්ය විදදාර ස මාං භෘශම් .. 23 ..

තතස්සමුක්ෂිතෝ රාමෝ මුක්තෛශ්ශෝණිතබින්දුභිඃ .

වායසේන තතස්තේන බලවත්ක්ලිශ්යමානයා .. 24 ..

ස මයා බෝධිතශ්ශ්රීමාන්සුඛසුප්තඃ පරන්තපඃ .

ස මාං දෘෂ්ට්වා මහාබාහුර්විතුන්නාං ස්තනයෝස්තදා .. 25 ..

ආශීවිෂ ඉව ක්රුද්ධශ්වසන්වාක්යමභාෂත .

කේන තේ නාගනාසෝරු වික්ෂතං වෛ ස්තනාන්තරම් .. 26 ..

කඃ ක්රීඩති සරෝෂේණ පඤ්චවක්ත්රේණ භෝගිනා .

වීක්ෂමාණස්තතස්තං වෛ වායසං සමුදෛක්ෂත .. 27 ..

නඛෛස්සරුධිරෛස්තීක්ෂ්ණෛර්මාමේවාභිමුඛං ස්ථිතම් .

පුත්ත්රඃ කිල ස ශක්රස්ය වායසඃ පතතාං වරඃ .. 28 ..

ධරාන්තරගතශ්ශීඝ්රං පවනස්ය ගතෞ සමඃ .

තතස්තස්මින්මහාබාහුඃ කෝපසංවර්තිතේක්ෂණඃ .. 29 ..

වායසේ කෘතවාන්ක්රූරාං මතිං මතිමතාං වරඃ .

ස දර්භං සංස්තරාද්ගෘහ්ය බ්රාහ්මේණාස්ත්රේණ යෝජයත් .. 30 ..

ස දීප්ත ඉව කාලාග්නිර්ජජ්වාලාභිමුඛෝ ද්විජම් .

ස තං ප්රදීප්තං චික්ෂේප දර්භං තං වායසං ප්රති .. 31 ..

තතස්තං වායසං දර්භස්සෝම්බරේ(අ)නුජගාම හ .

අනුසෘෂ්ටස්තදා කාකෝ ජගාම විවිධාං ගතිම් .. 32 ..

ලෝකකාම ඉමං ලෝකං සර්වං වෛ විචචාර හ .

ස පිත්රා ච පරිත්යක්තස්සුරෛශ්ච සමහර්ෂිභිඃ .. 33 ..

ත්රීන්ලෝකාන්සම්පරික්රම්ය තමේව ශරණං ගතඃ .

ස තං නිපතිතං භූමෞ ශරණ්යශ්ශරණාගතම් .. 34 ..

වධාර්හමපි කාකුත්ස්ථඃ කෘපයා පර්යපාලයත් .

පරිද්යූනං විෂණ්ණං ච ස තමායාන්තමබ්රවීත් .. 35 ..

මෝඝං කර්තුං න ශක්යං තු බ්රාහ්මමස්ත්රං තදුච්යතාම් .

හිනස්තු දක්ෂිණාක්ෂි ත්වච්ඡර ඉත්යථ සෝ(අ)බ්රවීත් .. 36 ..

තතස්තස්යාක්ෂි කාකස්ය හිනස්ති ස්ම ස දක්ෂිණම් .

දත්ත්වා ස දක්ෂිණං නේත්රං ප්රාණේභ්යඃ පරිරක්ෂිතඃ .. 37 ..

ස රාමාය නමස්කෘත්ය රාජ්ඤේ දශරථාය ච .

විසෘෂ්ටස්තේන වීරේණ ප්රතිපේදේ ස්වමාලයම් .. 38 ..

මත්කෘතේ කාකමාත්රේ තු බ්රහ්මාස්ත්රං සමුදීරිතම් .

කස්මාද්යෝ මාං හරේත්ත්වත්තඃ ක්ෂමසේ තං මහීපතේ .. 39 ..

ස කුරුෂ්ව මහෝත්සාහඃ කෘපාං මයි නරර්ෂභ .

ත්වයා නාථවතී නාථ හ්යනාථා ඉව දෘශ්යතේ .. 40 ..

ආනෘශංස්යං පරෝ ධර්මස්තවත්ත්ත ඓව මයා ශ්රුතඃ .

ජානාමි ත්වාං මහාවීර්යං මහෝත්සාහං මහාබලම් .. 41 ..

අපාරපාරමක්ෂෝභ්යං ගාම්භීර්යාත්සාගරෝපමම් .

භර්තාරං සසමුද්රායා ධරණ්යා වාසවෝපමම් .. 42 ..

ඒවමස්ත්රවිදාං ශ්රේෂ්ඨස්සත්යවාන්බලවානපි .

කිමර්ථමස්ත්රං රක්ෂස්සු න යෝජයසි රාඝව .. 43 ..

න නාගා නා(අ)පි ගන්ධර්වා නාසුරා න මරුද්ගණාඃ .

රාමස්ය සමරේ වේගං ශක්තාඃ ප්රතිසමාධිතුම් .. 44 ..

තස්ය වීර්යවතඃ කශ්චිද්යද්යස්ති මයි සම්භ්රමඃ .

කිමර්ථං න ශරෛස්තීක්ෂ්ණෛඃ ක්ෂයං නයති රාක්ෂසාන් .. 45 ..

භ්රාතුරාදේශමාදාය ලක්ෂ්මණෝ වා පරන්තපඃ .

කස්ය හේතෝර්න මාං වීරඃ පරිත්රාති මහාබලඃ .. 46 ..

යදි තෞ පුරුෂව්යාඝ්රෞ වාය්වග්නිසමතේජසෞ .

සුරාණාමපි දුර්ධර්ෂෞ කිමර්ථං මාමුපේක්ෂතඃ .. 47 ..

මමෛව දුෂ්කෘතං කිඤ්චින්මහදස්ති න සංශයඃ .

සමර්ථාවපි තෞ යන්මාං නාවේක්ෂේතේ පරන්තපෞ .. 48 ..

වෛදේහ්යා වචනං ශ්රුත්වා කරුණං සාශ්රුභාෂිතම් .

අථාබ්රවීන්මහාතේජා හනුමාන්මාරුතාත්මජඃ .. 49 ..

ත්වච්ඡෝකවිමුඛෝ රාමෝ දේවි සත්යේන තේ ශපේ .

රාමේ දුඃඛාභිපන්නේ ච ලක්ෂ්මණඃ පරිතප්යතේ .. 50 ..

කථඤ්චිද්භවතී දෘෂ්ටා න කාලඃ පරිදේවිතුම් .

ඉමං මුහූර්තං දුඃඛානාං ද්රක්ෂ්යස්යන්තමනින්දිතේ .. 51 ..

තාවුභෞ පුරුෂව්යාඝ්රෞ රාජපුත්රෞ මහාබලෞ .

ත්වද්දර්ශනකෘතෝත්සාහෞ ලඞ්කාං භස්මීකරිෂ්යතඃ .. 52 ..

හත්ත්වා ච සමරේ ක්රූරං රාවණං සහබාන්ධවම් .

රාඝවස්ත්වාං විශාලාක්ෂි නේෂ්යති ස්වාං පුරීං ප්රති .. 53 ..

බ්රූහි යද්රාඝවෝ වාච්යෝ ලක්ෂ්මණශ්ච මහාබලඃ .

සුග්රීවෝ වාපි තේජස්වී හරයෝ(අ)පි සමාගතාඃ .. 54 ..

ඉත්යුක්තවති තස්මිංස්තු සීතා සුරසුතෝපමා .

උවාච ශෝකසන්තප්තා හනුමන්තං ප්ලවඞ්ගමම් .. 55 ..

කෞසල්යා ලෝකභර්තාරං සුෂුවේ යං මනස්විනී .

තං මමාර්ථේ සුඛං පෘච්ඡ ශිරසා චාභිවාදය .. 56 ..

ස්රජශ්ච සර්වරත්නානි ප්රියා යාශ්ච වරාඞ්ගනාඃ .

ඓශ්වර්යං ච විශාලායාං පෘථිව්යාමපි දුර්ලභම් .. 57 ..

පිතරං මාතරං චෛව සම්මාන්යාභිප්රසාද්ය ච .

අනුප්රව්රජිතෝ රාමං සුමිත්රා යේන සුප්රජාඃ .. 58 ..

ආනුකූල්යේන ධර්මාත්මා ත්යක්ත්වා සුඛමනුත්තමම් .

අනුගච්ඡති කාකුත්ස්ථං භ්රාතරං පාලයන්වනේ .. 59 ..

සිංහස්කන්ධෝ මහාබාහුර්මනස්වී ප්රියදර්ශිනඃ .

පිතෘවද්වර්තතේ රාමේ මාතෘවන්මාං සමාචරන් .. 60 ..

හ්රියමාණාං තදා වීරෝ න තු මාං වේද ලක්ෂ්මණඃ .

වෘද්ධෝපසේවී ලක්ෂ්මීවාන් ශක්තෝ න බහුභාෂිතා .. 61 ..

රාජපුත්රඃ ප්රියඃ ශ්රේෂ්ඨඃ සදෘශඃ ශ්වශුරස්ය මේ .

මමඃ ප්රියතරෝ නිත්යං භ්රාතා රාමස්ය ලක්ෂ්මණඃ .. 62 ..

නියුක්තෝ ධුරි යස්යාං තු තාමුද්වහති වීර්යවාන් .

යං දෘෂ්ට්වා රාඝවෝ නෛව වෘත්තමාර්යමනුස්මරේත් .. 63 ..

ස මමාර්ථාය කුශලං වක්තව්යෝ වචනාන්මම .

මෘදුර්නිත්යං ශුචිර්දක්ෂඃ ප්රියෝ රාමස්ය ලක්ෂ්මණඃ .. 64 ..

යථා හි වානරශ්රේෂ්ඨ දුඃඛක්ෂයකරෝ භවේත් .

ත්වමස්මින්කාර්යනිර්යෝගේ ප්රමාණං හරිසත්තමඃ .. 65 ..

රාඝවස්ත්වත්සමාරම්භාන්මයි යත්නපරෝ භවේත් .

ඉදං බ්රූයාශ්ච මේ නාථං ශූරං රාමං පුනඃ පුනඃ .. 66 ..

ජීවිතං ධාරයිෂ්යාමි මාසං දශරථාත්මජ .

ඌර්ධ්වං මාසාන්න ජීවේයං සත්යේනාහං බ්රවීමි තේ .. 67 ..

රාවණේනෝපරුද්ධාං මාං නිකෘත්ය පාපකර්මණා .

ත්රාතුමර්හසි වීර ත්වං පාතාලාදිව කෞශිකීම් .. 68 ..

තතෝ වස්ත්රගතං මුක්ත්වා දිව්යං චූඩාමණිං ශුභම් .

ප්රදේයෝ රාඝවායේති සීතා හනුමතේ දදෞ .. 69 ..

ප්රතිගෘහ්ය තතෝ වීරෝ මණිරත්නමනුත්තමම් .

අඞ්ගුල්යා යෝජයාමාස න හ්යස්ය ප්රාභවද්භුජඃ .. 70 ..

මණිරත්නං කපිවරඃ ප්රතිගෘහ්යාභිවාද්ය ච .

සීතාං ප්රදක්ෂිණං කෘත්වා ප්රණතඃ පාර්ව්ශතඃ ස්ථිතඃ .. 71 ..

හර්ෂේණ මහතා යුක්තඃ සීතාදර්ශනජේන සඃ .

හෘදයේන ගතෝ රාමං ශරීරේණ තු විෂ්ඨිතඃ .. 72 ..

මණිවරමුපගෘහ්ය තං මහාර්හං ජනකනෘපාත්මජයා ධෘතං ප්රභාවාත් .

ගිරිරිව පවනාවධූතමුක්තඃ සුඛිතමනාඃ ප්රතිසඞ්ක්රමං ප්රපේදේ .. 73 ..

ඉත්යාර්ෂේ ශ්රීමද්රාමායණේ වාල්මීකීය ආදිකාව්යේ සුන්දරකාණ්ඩේ අෂ්ටත්රිංශස්සර්ගඃ ..

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe sundarakāṇḍam |

atha aṣṭatriṃśassargaḥ |

tatassa kapiśārdūlastena vākyena toṣitaḥ |

sītāmuvāca tacchṛtvā vākyaṃ vākyaviśāradaḥ || 1 ||

yuktarūpaṃ tvayā devi bhāṣitaṃ śubhadarśane |

sadṛśaṃ strīsvabhāvasya sādhvīnāṃ vinayasya ca || 2 ||

strītvaṃ na tu samarthaṃ hi sāgaraṃ vyativartitum |

māmadhiṣṭhāya vistīrṇaṃ śatayojanamāyatam || 3 ||

dvitīyaṃ kāraṇaṃ yacca bravīṣi vinayānvite |

rāmādanyasya nārhāmi saṃsparśamiti jānaki || 4 ||

etatte sadṛśaṃ devi patnyāstasya mahātmanaḥ |

kā hyanyā tvāmṛte devi brūyādvacanamīdṛśam || 5 ||

śroṣyate caiva kākutsthaḥ sarvaṃ niravaśeṣataḥ |

ceṣṭitaṃ yattvayā devi bhāṣitaṃ mama cāgrataḥ || 6 ||

kāraṇairbahubhirdevi rāmapriyacikīrṣayā |

snehapraskannamanasā mayaitatsamudīritam || 7 ||

laṅkāyā duṣpraveśatvāddustaratvānmahodadheḥ |

sāmarthyādātmanaścaiva mayaitatsamudīritam || 8 ||

icchāmi tvāṃ samānetumadyaiva raghubandhunā |

gurusnehena bhaktyā ca nānyathaitadudāhṛtam || 9 ||

yadi notsahase yātuṃ mayā sārthamanindite |

abhijñānaṃ prayaccha tvaṃ jānīyādrāghavo hi yat || 10 ||

evamuktā hanumatā sītā surasutopamā |

uvāca vacanaṃ mandaṃ bāṣpapragrathitākṣaram || 11 ||

idaṃ śreṣṭhamabhijñānaṃ brūyāstvaṃ tu mama priyam |

śailasya citrakūṭasya pāde pūrvottare purā || 12 ||

tāpasāśramavāsinyāḥ prājyamūlaphalodake |

tasminsiddhāśrame deśe mandākinyā vidūrataḥ || 13 ||

tasyopavanaṣaṇḍeṣu nānāpuṣpasugandhiṣu |

vihṛtya salile klinnā mamāṅke samupāviśamaḥ || 14 ||

tato māṃsasamāyukto vāyasaḥ paryatuṇḍayat |

tamahaṃ loṣṭamudyamya vārayāmisma vāyasam || 15 ||

dārayansa ca māṃ kākastattraiva parilīyate |

na cāpyupāramanmāṃsādbhakṣārthi balibhojanaḥ || 16 ||

utkarṣantyāṃ ca raśanāṃ kruddhāyāṃ mayi pakṣiṇi |

srasyamāne ca vasane tato dṛṣṭā tvayā hyaham || 17 ||

tvayā'pahasitā cāhaṃ kruddhā saṃlajjitā tadā |

bhakṣagṛdhnena kākena dāritā tvāmupāgatā || 18 ||

āsīnasya ca te śrāntā punarutsaṅgamāviśam |

krudhyantī ca prahṛṣṭena tvayā'haṃ parisāntvitā || 19 ||

bāṣpapūrṇamukhī mandaṃ cakṣuṣī parimārjatī |

lakṣitā'haṃ tvayā nātha vāyasena prakopitā || 20 ||

pariśramātprasuptā ca rāghavāṅke'pyahaṃ ciram |

paryāyeṇa prasuptaśca mamāṅke bharatāgrajaḥ || 21 ||

sa tatra punarevātha vāyasassamupāgamat |

tatassuptaprabuddhāṃ māṃ rāmasyāṅkātsamutthitām || 22 ||

vāyasassahasāgamya vidadāra stanāntare |

punaḥ punarathotpatya vidadāra sa māṃ bhṛśam || 23 ||

tatassamukṣito rāmo muktaiśśoṇitabindubhiḥ |

vāyasena tatastena balavatkliśyamānayā || 24 ||

sa mayā bodhitaśśrīmānsukhasuptaḥ parantapaḥ |

sa māṃ dṛṣṭvā mahābāhurvitunnāṃ stanayostadā || 25 ||

āśīviṣa iva kruddhaśvasanvākyamabhāṣata |

kena te nāganāsoru vikṣataṃ vai stanāntaram || 26 ||

kaḥ krīḍati saroṣeṇa pañcavaktreṇa bhoginā |

vīkṣamāṇastatastaṃ vai vāyasaṃ samudaikṣata || 27 ||

nakhaissarudhiraistīkṣṇairmāmevābhimukhaṃ sthitam |

puttraḥ kila sa śakrasya vāyasaḥ patatāṃ varaḥ || 28 ||

dharāntaragataśśīghraṃ pavanasya gatau samaḥ |

tatastasminmahābāhuḥ kopasaṃvartitekṣaṇaḥ || 29 ||

vāyase kṛtavānkrūrāṃ matiṃ matimatāṃ varaḥ |

sa darbhaṃ saṃstarādgṛhya brāhmeṇāstreṇa yojayat || 30 ||

sa dīpta iva kālāgnirjajvālābhimukho dvijam |

sa taṃ pradīptaṃ cikṣepa darbhaṃ taṃ vāyasaṃ prati || 31 ||

tatastaṃ vāyasaṃ darbhassombare'nujagāma ha |

anusṛṣṭastadā kāko jagāma vividhāṃ gatim || 32 ||

lokakāma imaṃ lokaṃ sarvaṃ vai vicacāra ha |

sa pitrā ca parityaktassuraiśca samaharṣibhiḥ || 33 ||

trīnlokānsamparikramya tameva śaraṇaṃ gataḥ |

sa taṃ nipatitaṃ bhūmau śaraṇyaśśaraṇāgatam || 34 ||

vadhārhamapi kākutsthaḥ kṛpayā paryapālayat |

paridyūnaṃ viṣaṇṇaṃ ca sa tamāyāntamabravīt || 35 ||

moghaṃ kartuṃ na śakyaṃ tu brāhmamastraṃ taducyatām |

hinastu dakṣiṇākṣi tvacchara ityatha so'bravīt || 36 ||

tatastasyākṣi kākasya hinasti sma sa dakṣiṇam |

dattvā sa dakṣiṇaṃ netraṃ prāṇebhyaḥ parirakṣitaḥ || 37 ||

sa rāmāya namaskṛtya rājñe daśarathāya ca |

visṛṣṭastena vīreṇa pratipede svamālayam || 38 ||

matkṛte kākamātre tu brahmāstraṃ samudīritam |

kasmādyo māṃ harettvattaḥ kṣamase taṃ mahīpate || 39 ||

sa kuruṣva mahotsāhaḥ kṛpāṃ mayi nararṣabha |

tvayā nāthavatī nātha hyanāthā iva dṛśyate || 40 ||

ānṛśaṃsyaṃ paro dharmastavattta aiva mayā śrutaḥ |

jānāmi tvāṃ mahāvīryaṃ mahotsāhaṃ mahābalam || 41 ||

apārapāramakṣobhyaṃ gāmbhīryātsāgaropamam |

bhartāraṃ sasamudrāyā dharaṇyā vāsavopamam || 42 ||

evamastravidāṃ śreṣṭhassatyavānbalavānapi |

kimarthamastraṃ rakṣassu na yojayasi rāghava || 43 ||

na nāgā nā'pi gandharvā nāsurā na marudgaṇāḥ |

rāmasya samare vegaṃ śaktāḥ pratisamādhitum || 44 ||

tasya vīryavataḥ kaścidyadyasti mayi sambhramaḥ |

kimarthaṃ na śaraistīkṣṇaiḥ kṣayaṃ nayati rākṣasān || 45 ||

bhrāturādeśamādāya lakṣmaṇo vā parantapaḥ |

kasya hetorna māṃ vīraḥ paritrāti mahābalaḥ || 46 ||

yadi tau puruṣavyāghrau vāyvagnisamatejasau |

surāṇāmapi durdharṣau kimarthaṃ māmupekṣataḥ || 47 ||

mamaiva duṣkṛtaṃ kiñcinmahadasti na saṃśayaḥ |

samarthāvapi tau yanmāṃ nāvekṣete parantapau || 48 ||

vaidehyā vacanaṃ śrutvā karuṇaṃ sāśrubhāṣitam |

athābravīnmahātejā hanumānmārutātmajaḥ || 49 ||

tvacchokavimukho rāmo devi satyena te śape |

rāme duḥkhābhipanne ca lakṣmaṇaḥ paritapyate || 50 ||

kathañcidbhavatī dṛṣṭā na kālaḥ paridevitum |

imaṃ muhūrtaṃ duḥkhānāṃ drakṣyasyantamanindite || 51 ||

tāvubhau puruṣavyāghrau rājaputrau mahābalau |

tvaddarśanakṛtotsāhau laṅkāṃ bhasmīkariṣyataḥ || 52 ||

hattvā ca samare krūraṃ rāvaṇaṃ sahabāndhavam |

rāghavastvāṃ viśālākṣi neṣyati svāṃ purīṃ prati || 53 ||

brūhi yadrāghavo vācyo lakṣmaṇaśca mahābalaḥ |

sugrīvo vāpi tejasvī harayo'pi samāgatāḥ || 54 ||

ityuktavati tasmiṃstu sītā surasutopamā |

uvāca śokasantaptā hanumantaṃ plavaṅgamam || 55 ||

kausalyā lokabhartāraṃ suṣuve yaṃ manasvinī |

taṃ mamārthe sukhaṃ pṛccha śirasā cābhivādaya || 56 ||

srajaśca sarvaratnāni priyā yāśca varāṅganāḥ |

aiśvaryaṃ ca viśālāyāṃ pṛthivyāmapi durlabham || 57 ||

pitaraṃ mātaraṃ caiva sammānyābhiprasādya ca |

anupravrajito rāmaṃ sumitrā yena suprajāḥ || 58 ||

ānukūlyena dharmātmā tyaktvā sukhamanuttamam |

anugacchati kākutsthaṃ bhrātaraṃ pālayanvane || 59 ||

siṃhaskandho mahābāhurmanasvī priyadarśinaḥ |

pitṛvadvartate rāme mātṛvanmāṃ samācaran || 60 ||

hriyamāṇāṃ tadā vīro na tu māṃ veda lakṣmaṇaḥ |

vṛddhopasevī lakṣmīvān śakto na bahubhāṣitā || 61 ||

rājaputraḥ priyaḥ śreṣṭhaḥ sadṛśaḥ śvaśurasya me |

mamaḥ priyataro nityaṃ bhrātā rāmasya lakṣmaṇaḥ || 62 ||

niyukto dhuri yasyāṃ tu tāmudvahati vīryavān |

yaṃ dṛṣṭvā rāghavo naiva vṛttamāryamanusmaret || 63 ||

sa mamārthāya kuśalaṃ vaktavyo vacanānmama |

mṛdurnityaṃ śucirdakṣaḥ priyo rāmasya lakṣmaṇaḥ || 64 ||

yathā hi vānaraśreṣṭha duḥkhakṣayakaro bhavet |

tvamasminkāryaniryoge pramāṇaṃ harisattamaḥ || 65 ||

rāghavastvatsamārambhānmayi yatnaparo bhavet |

idaṃ brūyāśca me nāthaṃ śūraṃ rāmaṃ punaḥ punaḥ || 66 ||

jīvitaṃ dhārayiṣyāmi māsaṃ daśarathātmaja |

ūrdhvaṃ māsānna jīveyaṃ satyenāhaṃ bravīmi te || 67 ||

rāvaṇenoparuddhāṃ māṃ nikṛtya pāpakarmaṇā |

trātumarhasi vīra tvaṃ pātālādiva kauśikīm || 68 ||

tato vastragataṃ muktvā divyaṃ cūḍāmaṇiṃ śubham |

pradeyo rāghavāyeti sītā hanumate dadau || 69 ||

pratigṛhya tato vīro maṇiratnamanuttamam |

aṅgulyā yojayāmāsa na hyasya prābhavadbhujaḥ || 70 ||

maṇiratnaṃ kapivaraḥ pratigṛhyābhivādya ca |

sītāṃ pradakṣiṇaṃ kṛtvā praṇataḥ pārvśataḥ sthitaḥ || 71 ||

harṣeṇa mahatā yuktaḥ sītādarśanajena saḥ |

hṛdayena gato rāmaṃ śarīreṇa tu viṣṭhitaḥ || 72 ||

maṇivaramupagṛhya taṃ mahārhaṃ janakanṛpātmajayā dhṛtaṃ prabhāvāt |

giririva pavanāvadhūtamuktaḥ sukhitamanāḥ pratisaṅkramaṃ prapede || 73 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye sundarakāṇḍe aṣṭatriṃśassargaḥ ||

Sanskrit — Devanagari (original)

श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे सुन्दरकाण्डम् ।

अथ अष्टत्रिंशस्सर्गः ।

ततस्स कपिशार्दूलस्तेन वाक्येन तोषितः ।

सीतामुवाच तच्छृत्वा वाक्यं वाक्यविशारदः ॥ 1 ॥

युक्तरूपं त्वया देवि भाषितं शुभदर्शने ।

सदृशं स्त्रीस्वभावस्य साध्वीनां विनयस्य च ॥ 2 ॥

स्त्रीत्वं न तु समर्थं हि सागरं व्यतिवर्तितुम् ।

मामधिष्ठाय विस्तीर्णं शतयोजनमायतम् ॥ 3 ॥

द्वितीयं कारणं यच्च ब्रवीषि विनयान्विते ।

रामादन्यस्य नार्हामि संस्पर्शमिति जानकि ॥ 4 ॥

एतत्ते सदृशं देवि पत्न्यास्तस्य महात्मनः ।

का ह्यन्या त्वामृते देवि ब्रूयाद्वचनमीदृशम् ॥ 5 ॥

श्रोष्यते चैव काकुत्स्थः सर्वं निरवशेषतः ।

चेष्टितं यत्त्वया देवि भाषितं मम चाग्रतः ॥ 6 ॥

कारणैर्बहुभिर्देवि रामप्रियचिकीर्षया ।

स्नेहप्रस्कन्नमनसा मयैतत्समुदीरितम् ॥ 7 ॥

लङ्काया दुष्प्रवेशत्वाद्दुस्तरत्वान्महोदधेः ।

सामर्थ्यादात्मनश्चैव मयैतत्समुदीरितम् ॥ 8 ॥

इच्छामि त्वां समानेतुमद्यैव रघुबन्धुना ।

गुरुस्नेहेन भक्त्या च नान्यथैतदुदाहृतम् ॥ 9 ॥

यदि नोत्सहसे यातुं मया सार्थमनिन्दिते ।

अभिज्ञानं प्रयच्छ त्वं जानीयाद्राघवो हि यत् ॥ 10 ॥

एवमुक्ता हनुमता सीता सुरसुतोपमा ।

उवाच वचनं मन्दं बाष्पप्रग्रथिताक्षरम् ॥ 11 ॥

इदं श्रेष्ठमभिज्ञानं ब्रूयास्त्वं तु मम प्रियम् ।

शैलस्य चित्रकूटस्य पादे पूर्वोत्तरे पुरा ॥ 12 ॥

तापसाश्रमवासिन्याः प्राज्यमूलफलोदके ।

तस्मिन्सिद्धाश्रमे देशे मन्दाकिन्या विदूरतः ॥ 13 ॥

तस्योपवनषण्डेषु नानापुष्पसुगन्धिषु ।

विहृत्य सलिले क्लिन्ना ममाङ्के समुपाविशमः ॥ 14 ॥

ततो मांससमायुक्तो वायसः पर्यतुण्डयत् ।

तमहं लोष्टमुद्यम्य वारयामिस्म वायसम् ॥ 15 ॥

दारयन्स च मां काकस्तत्त्रैव परिलीयते ।

न चाप्युपारमन्मांसाद्भक्षार्थि बलिभोजनः ॥ 16 ॥

उत्कर्षन्त्यां च रशनां क्रुद्धायां मयि पक्षिणि ।

स्रस्यमाने च वसने ततो दृष्टा त्वया ह्यहम् ॥ 17 ॥

त्वयाऽपहसिता चाहं क्रुद्धा संलज्जिता तदा ।

भक्षगृध्नेन काकेन दारिता त्वामुपागता ॥ 18 ॥

आसीनस्य च ते श्रान्ता पुनरुत्सङ्गमाविशम् ।

क्रुध्यन्ती च प्रहृष्टेन त्वयाऽहं परिसान्त्विता ॥ 19 ॥

बाष्पपूर्णमुखी मन्दं चक्षुषी परिमार्जती ।

लक्षिताऽहं त्वया नाथ वायसेन प्रकोपिता ॥ 20 ॥

परिश्रमात्प्रसुप्ता च राघवाङ्केऽप्यहं चिरम् ।

पर्यायेण प्रसुप्तश्च ममाङ्के भरताग्रजः ॥ 21 ॥

स तत्र पुनरेवाथ वायसस्समुपागमत् ।

ततस्सुप्तप्रबुद्धां मां रामस्याङ्कात्समुत्थिताम् ॥ 22 ॥

वायसस्सहसागम्य विददार स्तनान्तरे ।

पुनः पुनरथोत्पत्य विददार स मां भृशम् ॥ 23 ॥

ततस्समुक्षितो रामो मुक्तैश्शोणितबिन्दुभिः ।

वायसेन ततस्तेन बलवत्क्लिश्यमानया ॥ 24 ॥

स मया बोधितश्श्रीमान्सुखसुप्तः परन्तपः ।

स मां दृष्ट्वा महाबाहुर्वितुन्नां स्तनयोस्तदा ॥ 25 ॥

आशीविष इव क्रुद्धश्वसन्वाक्यमभाषत ।

केन ते नागनासोरु विक्षतं वै स्तनान्तरम् ॥ 26 ॥

कः क्रीडति सरोषेण पञ्चवक्त्रेण भोगिना ।

वीक्षमाणस्ततस्तं वै वायसं समुदैक्षत ॥ 27 ॥

नखैस्सरुधिरैस्तीक्ष्णैर्मामेवाभिमुखं स्थितम् ।

पुत्त्रः किल स शक्रस्य वायसः पततां वरः ॥ 28 ॥

धरान्तरगतश्शीघ्रं पवनस्य गतौ समः ।

ततस्तस्मिन्महाबाहुः कोपसंवर्तितेक्षणः ॥ 29 ॥

वायसे कृतवान्क्रूरां मतिं मतिमतां वरः ।

स दर्भं संस्तराद्गृह्य ब्राह्मेणास्त्रेण योजयत् ॥ 30 ॥

स दीप्त इव कालाग्निर्जज्वालाभिमुखो द्विजम् ।

स तं प्रदीप्तं चिक्षेप दर्भं तं वायसं प्रति ॥ 31 ॥

ततस्तं वायसं दर्भस्सोम्बरेऽनुजगाम ह ।

अनुसृष्टस्तदा काको जगाम विविधां गतिम् ॥ 32 ॥

लोककाम इमं लोकं सर्वं वै विचचार ह ।

स पित्रा च परित्यक्तस्सुरैश्च समहर्षिभिः ॥ 33 ॥

त्रीन्लोकान्सम्परिक्रम्य तमेव शरणं गतः ।

स तं निपतितं भूमौ शरण्यश्शरणागतम् ॥ 34 ॥

वधार्हमपि काकुत्स्थः कृपया पर्यपालयत् ।

परिद्यूनं विषण्णं च स तमायान्तमब्रवीत् ॥ 35 ॥

मोघं कर्तुं न शक्यं तु ब्राह्ममस्त्रं तदुच्यताम् ।

हिनस्तु दक्षिणाक्षि त्वच्छर इत्यथ सोऽब्रवीत् ॥ 36 ॥

ततस्तस्याक्षि काकस्य हिनस्ति स्म स दक्षिणम् ।

दत्त्वा स दक्षिणं नेत्रं प्राणेभ्यः परिरक्षितः ॥ 37 ॥

स रामाय नमस्कृत्य राज्ञे दशरथाय च ।

विसृष्टस्तेन वीरेण प्रतिपेदे स्वमालयम् ॥ 38 ॥

मत्कृते काकमात्रे तु ब्रह्मास्त्रं समुदीरितम् ।

कस्माद्यो मां हरेत्त्वत्तः क्षमसे तं महीपते ॥ 39 ॥

स कुरुष्व महोत्साहः कृपां मयि नरर्षभ ।

त्वया नाथवती नाथ ह्यनाथा इव दृश्यते ॥ 40 ॥

आनृशंस्यं परो धर्मस्तवत्त्त ऐव मया श्रुतः ।

जानामि त्वां महावीर्यं महोत्साहं महाबलम् ॥ 41 ॥

अपारपारमक्षोभ्यं गाम्भीर्यात्सागरोपमम् ।

भर्तारं ससमुद्राया धरण्या वासवोपमम् ॥ 42 ॥

एवमस्त्रविदां श्रेष्ठस्सत्यवान्बलवानपि ।

किमर्थमस्त्रं रक्षस्सु न योजयसि राघव ॥ 43 ॥

न नागा नाऽपि गन्धर्वा नासुरा न मरुद्गणाः ।

रामस्य समरे वेगं शक्ताः प्रतिसमाधितुम् ॥ 44 ॥

तस्य वीर्यवतः कश्चिद्यद्यस्ति मयि सम्भ्रमः ।

किमर्थं न शरैस्तीक्ष्णैः क्षयं नयति राक्षसान् ॥ 45 ॥

भ्रातुरादेशमादाय लक्ष्मणो वा परन्तपः ।

कस्य हेतोर्न मां वीरः परित्राति महाबलः ॥ 46 ॥

यदि तौ पुरुषव्याघ्रौ वाय्वग्निसमतेजसौ ।

सुराणामपि दुर्धर्षौ किमर्थं मामुपेक्षतः ॥ 47 ॥

ममैव दुष्कृतं किञ्चिन्महदस्ति न संशयः ।

समर्थावपि तौ यन्मां नावेक्षेते परन्तपौ ॥ 48 ॥

वैदेह्या वचनं श्रुत्वा करुणं साश्रुभाषितम् ।

अथाब्रवीन्महातेजा हनुमान्मारुतात्मजः ॥ 49 ॥

त्वच्छोकविमुखो रामो देवि सत्येन ते शपे ।

रामे दुःखाभिपन्ने च लक्ष्मणः परितप्यते ॥ 50 ॥

कथञ्चिद्भवती दृष्टा न कालः परिदेवितुम् ।

इमं मुहूर्तं दुःखानां द्रक्ष्यस्यन्तमनिन्दिते ॥ 51 ॥

तावुभौ पुरुषव्याघ्रौ राजपुत्रौ महाबलौ ।

त्वद्दर्शनकृतोत्साहौ लङ्कां भस्मीकरिष्यतः ॥ 52 ॥

हत्त्वा च समरे क्रूरं रावणं सहबान्धवम् ।

राघवस्त्वां विशालाक्षि नेष्यति स्वां पुरीं प्रति ॥ 53 ॥

ब्रूहि यद्राघवो वाच्यो लक्ष्मणश्च महाबलः ।

सुग्रीवो वापि तेजस्वी हरयोऽपि समागताः ॥ 54 ॥

इत्युक्तवति तस्मिंस्तु सीता सुरसुतोपमा ।

उवाच शोकसन्तप्ता हनुमन्तं प्लवङ्गमम् ॥ 55 ॥

कौसल्या लोकभर्तारं सुषुवे यं मनस्विनी ।

तं ममार्थे सुखं पृच्छ शिरसा चाभिवादय ॥ 56 ॥

स्रजश्च सर्वरत्नानि प्रिया याश्च वराङ्गनाः ।

ऐश्वर्यं च विशालायां पृथिव्यामपि दुर्लभम् ॥ 57 ॥

पितरं मातरं चैव सम्मान्याभिप्रसाद्य च ।

अनुप्रव्रजितो रामं सुमित्रा येन सुप्रजाः ॥ 58 ॥

आनुकूल्येन धर्मात्मा त्यक्त्वा सुखमनुत्तमम् ।

अनुगच्छति काकुत्स्थं भ्रातरं पालयन्वने ॥ 59 ॥

सिंहस्कन्धो महाबाहुर्मनस्वी प्रियदर्शिनः ।

पितृवद्वर्तते रामे मातृवन्मां समाचरन् ॥ 60 ॥

ह्रियमाणां तदा वीरो न तु मां वेद लक्ष्मणः ।

वृद्धोपसेवी लक्ष्मीवान् शक्तो न बहुभाषिता ॥ 61 ॥

राजपुत्रः प्रियः श्रेष्ठः सदृशः श्वशुरस्य मे ।

ममः प्रियतरो नित्यं भ्राता रामस्य लक्ष्मणः ॥ 62 ॥

नियुक्तो धुरि यस्यां तु तामुद्वहति वीर्यवान् ।

यं दृष्ट्वा राघवो नैव वृत्तमार्यमनुस्मरेत् ॥ 63 ॥

स ममार्थाय कुशलं वक्तव्यो वचनान्मम ।

मृदुर्नित्यं शुचिर्दक्षः प्रियो रामस्य लक्ष्मणः ॥ 64 ॥

यथा हि वानरश्रेष्ठ दुःखक्षयकरो भवेत् ।

त्वमस्मिन्कार्यनिर्योगे प्रमाणं हरिसत्तमः ॥ 65 ॥

राघवस्त्वत्समारम्भान्मयि यत्नपरो भवेत् ।

इदं ब्रूयाश्च मे नाथं शूरं रामं पुनः पुनः ॥ 66 ॥

जीवितं धारयिष्यामि मासं दशरथात्मज ।

ऊर्ध्वं मासान्न जीवेयं सत्येनाहं ब्रवीमि ते ॥ 67 ॥

रावणेनोपरुद्धां मां निकृत्य पापकर्मणा ।

त्रातुमर्हसि वीर त्वं पातालादिव कौशिकीम् ॥ 68 ॥

ततो वस्त्रगतं मुक्त्वा दिव्यं चूडामणिं शुभम् ।

प्रदेयो राघवायेति सीता हनुमते ददौ ॥ 69 ॥

प्रतिगृह्य ततो वीरो मणिरत्नमनुत्तमम् ।

अङ्गुल्या योजयामास न ह्यस्य प्राभवद्भुजः ॥ 70 ॥

मणिरत्नं कपिवरः प्रतिगृह्याभिवाद्य च ।

सीतां प्रदक्षिणं कृत्वा प्रणतः पार्व्शतः स्थितः ॥ 71 ॥

हर्षेण महता युक्तः सीतादर्शनजेन सः ।

हृदयेन गतो रामं शरीरेण तु विष्ठितः ॥ 72 ॥

मणिवरमुपगृह्य तं महार्हं जनकनृपात्मजया धृतं प्रभावात् ।

गिरिरिव पवनावधूतमुक्तः सुखितमनाः प्रतिसङ्क्रमं प्रपेदे ॥ 73 ॥

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये सुन्दरकाण्डे अष्टत्रिंशस्सर्गः ॥