ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ରାମାଯଣେ ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡମ୍ ।
ଅଥ ଚତୁସ୍ତ୍ରିଂଶସ୍ସର୍ଗଃ ।
ତସ୍ଯାସ୍ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ହନୁମାନ୍ହରିପୁଙ୍ଗଵଃ ।
ଦୁଃଖାଦ୍ଦୁଃଖାଭିଭୂତାଯା ସ୍ସାନ୍ତ୍ଵମୁତ୍ତରମବ୍ରଵୀତ୍ ॥ 1 ॥
ଅହଂ ରାମସ୍ଯ ସନ୍ଦେଶାଦ୍ଦେଵି ଦୂତସ୍ତଵାଗତଃ ।
ଵୈଦେହି କୁଶଲୀ ରାମସ୍ତ୍ଵାଂ ଚ କୌଶଲମବ୍ରଵୀତ୍ ॥ 2 ॥
ଯୋ ବ୍ରହ୍ମମସ୍ତ୍ରଂ ଵେଦାଂଶ୍ଚ ଵେଦ ଵେଦଵିଦାଂଵରଃ ।
ସ ତ୍ଵାଂ ଦାଶରଥୀ ରାମୋ ଦେଵି କୌଶଲମବ୍ରଵୀତ୍ ॥ 3 ॥
ଲକ୍ଷ୍ମଣଶ୍ଚ ମହାତେଜା ଭର୍ତୁସ୍ତେଽନୁଚରଃ ପ୍ରିଯଃ ।
କୃତଵାନ୍ଶୋକସନ୍ତପ୍ତଶ୍ଶିରସା ତେଽଭିଵାଦନମ୍ ॥ 4 ॥
ସା ତଯୋଃ କୁଶଲଂ ଦେଵୀ ନିଶମ୍ଯ ନରସିଂହଯୋଃ ।
ପ୍ରୀତିସଂହୃଷ୍ଟସର୍ଵାଙ୍ଗୀ ହନୁମନ୍ତମଥାବ୍ରଵୀତ୍ ॥ 5 ॥
କଲ୍ଯାଣୀ ବତ ଗାଥେଯଂ ଲୌକିକୀ ପ୍ରତିଭାତି ମା ।
ଏତି ଜୀଵନ୍ତମାନନ୍ଦୋ ନରଂ ଵର୍ଷଶତାଦପି ॥ 6 ॥
ତଯା ସମାଗତେ ତସ୍ମିନ୍ପ୍ରୀତିରୁତ୍ପାଦିତାଽଦ୍ଭୁତା ।
ପରସ୍ପରେଣ ଚାଲାପଂ ଵିଶ୍ଵସ୍ତୌ ତୌ ପ୍ରଚକ୍ରତୁଃ ॥ 7 ॥
ତସ୍ଯାସ୍ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ହନୁମାନ୍ହରିଯୂଥପଃ ।
ସୀତାଯାଶ୍ଶୋକଦୀନାଯାସ୍ସମୀପମୁପଚକ୍ରମେ ॥ 8 ॥
ଯଥା ଯଥା ସମୀପଂ ସ ହନୁମାନୁପସର୍ପତି ।
ତଥା ତଥା ରାଵଣଂ ସା ତଂ ସୀତା ପରିଶଙ୍କତେ ॥ 9 ॥
ଅହୋ ଧିଗ୍ଦୁଷ୍କୃତମିଦଂ କଥିତଂ ହି ଯଦସ୍ଯ ମେ ।
ରୂପାନ୍ତରମୁପାଗମ୍ଯ ସ ଏଵାଯଂ ହି ରାଵଣଃ ॥ 10 ॥
ତାମଶୋକସ୍ଯ ଶାଖାଂ ସା ଵିମୁକ୍ତ୍ଵା ଶୋକକର୍ଶିତା ।
ତସ୍ଯାମେଵାନଵଦ୍ଯାଙ୍ଗୀ ଧରଣ୍ଯାଂ ସମୁପାଵିଶତ୍ ॥ 11 ॥
ହନୁମାନପି ଦୁଃଖାର୍ତାଂ ତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଭଯମୋହିତାମ୍ ।
ଅଵନ୍ଦତ ମହାବାହୁସ୍ତତସ୍ତାଂ ଜନକାତ୍ମଜାମ୍ ॥ 12 ॥
ସା ଚୈନଂ ଭଯଵିତ୍ରସ୍ତା ଭୂଯୋ ନୈଵାଭ୍ଯୁଦୈକ୍ଷତ ।
ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵନ୍ଦମାନଂ ତୁ ସୀତା ଶଶିନିଭାନନା ॥ 13 ॥
ଅବ୍ରଵୀଦ୍ଧୀର୍ଘମୁଚ୍ଛଵସ୍ଯ ଵାନରଂ ମଧୁରସ୍ଵରା ।
ମାଯାଂ ପ୍ରଵିଷ୍ଟୋ ମାଯାଵୀ ଯଦି ତ୍ଵଂ ରାଵଣସ୍ସ୍ଵଯମ୍ ॥ 14 ॥
ଉତ୍ପାଦଯସି ମେ ଭୂଯସ୍ସନ୍ତାପଂ ତନ୍ନ ଶୋଭନମ୍ ।
ସ୍ଵଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ରୂପଂ ଯଃ ପରିଵ୍ରାଜକରୂପଧ୍ରୁତ୍ ।
ଜନସ୍ଥାନେ ମଯା ଦୃଷ୍ଟସ୍ତ୍ଵଂ ସ ଏଵାସି ରାଵଣଃ ॥ 15 ॥
ଉପଵାସକୃଶାଂ ଦୀନାଂ କାମରୂପ ନିଶାଚର ।
ସନ୍ତାପଯସି ମାଂ ଭୂଯସ୍ସନ୍ତପ୍ତାଂ ତନ୍ନ ଶୋଭନମ୍ ॥ 16 ॥
ଅଥଵା ନୈତଦେଵଂ ହି ଯନ୍ମଯା ପରିଶଙ୍କିତମ୍ ॥ 17 ॥
ମନସୋ ହି ମମ ପ୍ରୀତିରୁତ୍ପନ୍ନା ତଵ ଦର୍ଶନାତ୍ ।
ଯଦି ରାମସ୍ଯ ଦୂତସ୍ତ୍ଵମାଗତୋ ଭଦ୍ରମସ୍ତୁ ତେ ॥ 18 ॥
ପୃଚ୍ଛାମି ତ୍ଵାଂ ହରିଶ୍ରେଷ୍ଠ ପ୍ରିଯା ରାମକଥା ହି ମେ ।
ଗୁଣାନ୍ରାମସ୍ଯ କଥଯ ପ୍ରିଯସ୍ଯ ମମ ଵାନର ॥ 19 ॥
ଚିତ୍ତଂ ହରସି ମେ ସୌମ୍ଯ ନଦୀକୂଲଂ ଯଥା ରଯଃ ।
ଅହୋ ସ୍ଵପ୍ନସ୍ଯ ସୁଖତା ଯାହମେଵଂ ଚିରାହୃତା ॥ 20 ॥
ପ୍ରେଷିତଂ ନାମ ପଶ୍ଯାମି ରାଘଵେଣ ଵନୌକସମ୍ ।
ସ୍ଵପ୍ନେଽପି ଯଦ୍ଯହଂ ଵୀରଂ ରାଘଵଂ ସହଲକ୍ଷ୍ମଣମ୍ ॥ 21 ॥
ପଶ୍ଯେଯଂ ନାଵସୀଦେଯଂ ସ୍ଵପ୍ନୋଽପି ମମ ମତ୍ସରୀ ।
ନାହଂ ସ୍ଵପ୍ନମିମଂ ମନ୍ଯେ ସ୍ଵପ୍ନେ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ହି ଵାନରମ୍ ॥ 22 ॥
ନ ଶକ୍ଯୋଽଭ୍ଯୁଦଯଃ ପ୍ରାପ୍ତୁଂ ପ୍ରାପ୍ତଶ୍ଚାଭ୍ଯୁଦଯୋ ମମ ।
କିନ୍ନୁ ସ୍ଯାଚିତ୍ତମୋହୋଽଯଂ ଭଵେଦ୍ଵାତଗତିସ୍ତ୍ଵିଯମ୍ ॥ 23 ॥
ଉନ୍ମାଦଜୋ ଵିକାରୋ ଵା ସ୍ଯାଦିଯଂ ମୃଗତୃଷ୍ଣିକା ।
ଅଥଵା ନାଯମୁନ୍ମାଦୋ ମୋହୋଽପ୍ଯୁନ୍ମାଦଲକ୍ଷଣଃ ॥ 24 ॥
ସମ୍ବୁଧ୍ଯେ ଚାହମାତ୍ମାନମିଯଂ ଚାପି ଵନୌକସମ୍ ।
ଇତ୍ଯେଵଂ ବହୁଧା ସୀତା ସମ୍ପ୍ରଧାର୍ଯ ବଲାବଲମ୍ ॥ 25 ॥
ରକ୍ଷସାଂ କାମରୂପତ୍ଵାନ୍ମେନେ ତଂ ରାକ୍ଷସାଧିପମ୍ ।
ଏତାଂ ବୁଦ୍ଧିଂ ତଦା କୃତ୍ଵା ସୀତା ସା ତନୁମଧ୍ଯମା ॥ 26 ॥
ନ ପ୍ରତିଵ୍ଯାଜହାରାଥ ଵାନରଂ ଜନକାତ୍ମଜା ।
ସୀତାଯାଶ୍ଚିନ୍ତିତଂ ବୁଦ୍ଧ୍ଵା ହନୁମାନ୍ମାରୁତାତ୍ମଜଃ ॥ 27 ॥
ଶ୍ରୋତ୍ରାନୁକୂଲୈର୍ଵଚନୈସ୍ତଦା ତାଂ ସମ୍ପ୍ରହର୍ଷଯତ୍ ।
ଆଦିତ୍ଯ ଇଵ ତେଜସ୍ଵୀ ଲୋକକାନ୍ତଶ୍ଶଶୀ ଯଥା ॥ 28 ॥
ରାଜା ସର୍ଵସ୍ଯ ଲୋକସ୍ଯ ଦେଵୋ ଵୈଶ୍ରଵଣୋ ଯଥା ।
ଵିକ୍ରମେଣୋପପନ୍ନଶ୍ଚ ଯଥା ଵିଷ୍ଣୁର୍ମହାଯଶାଃ ॥ 29 ॥
ସତ୍ଯଵାଦୀ ମଧୁରଵାଗ୍ଦେଵୋ ଵାଚସ୍ପତିର୍ଯଥା ।
ରୂପଵାନ୍ସୁଭଗ ଶ୍ରୀମାନ୍ କନ୍ଦର୍ପ ଇଵ ମୂର୍ତିମାନ୍ ॥ 30 ॥
ସ୍ଥାନକ୍ରୋଧଃ ପ୍ରହର୍ତା ଚ ଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ଲୋକେ ମହାରଥଃ ।
ବାହୁଚ୍ଛାଯାମଵଷ୍ଟବ୍ଧୋ ଯସ୍ଯ ଲୋକୋ ମହାତ୍ମନଃ ॥ 31 ॥
ଅପକୃଷ୍ଯାଶ୍ରମପଦାନ୍ମୃଗରୂପେଣ ରାଘଵମ୍ ।
ଶୂନ୍ଯେ ଯେନାପନୀତାସି ତସ୍ଯ ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯସି ଯତ୍ଫଲମ୍ ॥ 32 ॥
ନ ଚିରାଦ୍ରାଵଣଂ ସଙ୍ଖ୍ଯେ ଯୋ ଵଧିଷ୍ଯତି ଵୀର୍ଯଵାନ୍ ।
ରୋଷପ୍ରମୁକ୍ତୈରିଷୁଭିର୍ଜ୍ଵଲଦ୍ଭିରିଵ ପାଵକୈଃ ॥ 33 ॥
ତେନାହଂ ପ୍ରେଷିତୋ ଦୂତ ସ୍ତ୍ଵତ୍ସକାଶମିହାଗତଃ ।
ତ୍ଵଦ୍ଵିଯୋଗେନ ଦୁଃଖାର୍ତ ସ୍ସ ତ୍ଵାଂ କୌଶଲମବ୍ରଵୀତ୍ ॥ 34 ॥
ଲକ୍ଷ୍ମଣଶ୍ଚ ମହାତେଜାସ୍ସୁମିତ୍ରାନନ୍ଦଵର୍ଧନଃ ।
ଅଭିଵାଦ୍ଯ ମହାବାହୁସ୍ସ ତ୍ଵାଂ କୌଶଲମବ୍ରଵୀତ୍ ॥ 35 ॥
ରାମସ୍ଯ ଚ ସଖା ଦେଵି ସୁଗ୍ରୀଵୋ ନାମ ଵାନରଃ ।
ରାଜା ଵାନରମୁଖ୍ଯାନାଂ ସ ତ୍ଵାଂ କୌଶଲମବ୍ରଵୀତ୍ ॥ 36 ॥
ନିତ୍ଯଂ ସ୍ମରତି ରାମସ୍ତ୍ଵାଂ ସସୁଗ୍ରୀଵ ସ୍ସଲକ୍ଷ୍ମଣଃ ।
ଦିଷ୍ଟ୍ଯା ଜୀଵସି ଵୈଦେହି ରାକ୍ଷସୀଵଶମାଗତା ॥ 37 ॥
ନଚିରାଦ୍ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯସେ ରାମଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ଚ ମହାବଲମ୍ ।
ମଧ୍ଯେ ଵାନରକୋଟୀନାଂ ସୁଗ୍ରୀଵଂ ଚାମିତୌଜସମ୍ ॥ 38 ॥
ଅହଂ ସୁଗ୍ରୀଵସଚିଵୋ ହନୁମାନ୍ନାମ ଵାନରଃ ।
ପ୍ରଵିଷ୍ଟୋ ନଗରୀଂ ଲଙ୍କାଂ ଲଙ୍ଘଯିତ୍ଵା ମହୋଦଧିମ୍ ॥ 39 ॥
କୃତ୍ଵା ମୂର୍ଧ୍ନି ପଦନ୍ଯାସଂ ରାଵଣସ୍ଯ ଦୁରାତ୍ମନଃ ।
ତ୍ଵାଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁମୁପଯାତୋଽହଂ ସମାଶ୍ରିତ୍ଯ ପରାକ୍ରମମ୍ ॥ 40 ॥
ନାହମସ୍ମି ତଥା ଦେଵି ଯଥା ମାମଵଗଚ୍ଛସି ।
ଵିଶଙ୍କା ତ୍ଯଜ୍ଯତାମେଷା ଶ୍ରଦ୍ଧତ୍ସ୍ଵ ଵଦତୋ ମମ ॥ 41 ॥
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡେ ଚତୁସ୍ତ୍ରିଂଶସ୍ସର୍ଗଃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe sundarakāṇḍam |
atha catustriṃśassargaḥ |
tasyāstadvacanaṃ śrutvā hanumānharipuṅgavaḥ |
duḥkhādduḥkhābhibhūtāyā ssāntvamuttaramabravīt || 1 ||
ahaṃ rāmasya sandeśāddevi dūtastavāgataḥ |
vaidehi kuśalī rāmastvāṃ ca kauśalamabravīt || 2 ||
yo brahmamastraṃ vedāṃśca veda vedavidāṃvaraḥ |
sa tvāṃ dāśarathī rāmo devi kauśalamabravīt || 3 ||
lakṣmaṇaśca mahātejā bhartuste'nucaraḥ priyaḥ |
kṛtavānśokasantaptaśśirasā te'bhivādanam || 4 ||
sā tayoḥ kuśalaṃ devī niśamya narasiṃhayoḥ |
prītisaṃhṛṣṭasarvāṅgī hanumantamathābravīt || 5 ||
kalyāṇī bata gātheyaṃ laukikī pratibhāti mā |
eti jīvantamānando naraṃ varṣaśatādapi || 6 ||
tayā samāgate tasminprītirutpāditā'dbhutā |
paraspareṇa cālāpaṃ viśvastau tau pracakratuḥ || 7 ||
tasyāstadvacanaṃ śrutvā hanumānhariyūthapaḥ |
sītāyāśśokadīnāyāssamīpamupacakrame || 8 ||
yathā yathā samīpaṃ sa hanumānupasarpati |
tathā tathā rāvaṇaṃ sā taṃ sītā pariśaṅkate || 9 ||
aho dhigduṣkṛtamidaṃ kathitaṃ hi yadasya me |
rūpāntaramupāgamya sa evāyaṃ hi rāvaṇaḥ || 10 ||
tāmaśokasya śākhāṃ sā vimuktvā śokakarśitā |
tasyāmevānavadyāṅgī dharaṇyāṃ samupāviśat || 11 ||
hanumānapi duḥkhārtāṃ tāṃ dṛṣṭvā bhayamohitām |
avandata mahābāhustatastāṃ janakātmajām || 12 ||
sā cainaṃ bhayavitrastā bhūyo naivābhyudaikṣata |
taṃ dṛṣṭvā vandamānaṃ tu sītā śaśinibhānanā || 13 ||
abravīddhīrghamucchavasya vānaraṃ madhurasvarā |
māyāṃ praviṣṭo māyāvī yadi tvaṃ rāvaṇassvayam || 14 ||
utpādayasi me bhūyassantāpaṃ tanna śobhanam |
svaṃ parityajya rūpaṃ yaḥ parivrājakarūpadhrut |
janasthāne mayā dṛṣṭastvaṃ sa evāsi rāvaṇaḥ || 15 ||
upavāsakṛśāṃ dīnāṃ kāmarūpa niśācara |
santāpayasi māṃ bhūyassantaptāṃ tanna śobhanam || 16 ||
athavā naitadevaṃ hi yanmayā pariśaṅkitam || 17 ||
manaso hi mama prītirutpannā tava darśanāt |
yadi rāmasya dūtastvamāgato bhadramastu te || 18 ||
pṛcchāmi tvāṃ hariśreṣṭha priyā rāmakathā hi me |
guṇānrāmasya kathaya priyasya mama vānara || 19 ||
cittaṃ harasi me saumya nadīkūlaṃ yathā rayaḥ |
aho svapnasya sukhatā yāhamevaṃ cirāhṛtā || 20 ||
preṣitaṃ nāma paśyāmi rāghaveṇa vanaukasam |
svapne'pi yadyahaṃ vīraṃ rāghavaṃ sahalakṣmaṇam || 21 ||
paśyeyaṃ nāvasīdeyaṃ svapno'pi mama matsarī |
nāhaṃ svapnamimaṃ manye svapne dṛṣṭvā hi vānaram || 22 ||
na śakyo'bhyudayaḥ prāptuṃ prāptaścābhyudayo mama |
kinnu syācittamoho'yaṃ bhavedvātagatistviyam || 23 ||
unmādajo vikāro vā syādiyaṃ mṛgatṛṣṇikā |
athavā nāyamunmādo moho'pyunmādalakṣaṇaḥ || 24 ||
sambudhye cāhamātmānamiyaṃ cāpi vanaukasam |
ityevaṃ bahudhā sītā sampradhārya balābalam || 25 ||
rakṣasāṃ kāmarūpatvānmene taṃ rākṣasādhipam |
etāṃ buddhiṃ tadā kṛtvā sītā sā tanumadhyamā || 26 ||
na prativyājahārātha vānaraṃ janakātmajā |
sītāyāścintitaṃ buddhvā hanumānmārutātmajaḥ || 27 ||
śrotrānukūlairvacanaistadā tāṃ sampraharṣayat |
āditya iva tejasvī lokakāntaśśaśī yathā || 28 ||
rājā sarvasya lokasya devo vaiśravaṇo yathā |
vikrameṇopapannaśca yathā viṣṇurmahāyaśāḥ || 29 ||
satyavādī madhuravāgdevo vācaspatiryathā |
rūpavānsubhaga śrīmān kandarpa iva mūrtimān || 30 ||
sthānakrodhaḥ prahartā ca śreṣṭho loke mahārathaḥ |
bāhucchāyāmavaṣṭabdho yasya loko mahātmanaḥ || 31 ||
apakṛṣyāśramapadānmṛgarūpeṇa rāghavam |
śūnye yenāpanītāsi tasya drakṣyasi yatphalam || 32 ||
na cirādrāvaṇaṃ saṅkhye yo vadhiṣyati vīryavān |
roṣapramuktairiṣubhirjvaladbhiriva pāvakaiḥ || 33 ||
tenāhaṃ preṣito dūta stvatsakāśamihāgataḥ |
tvadviyogena duḥkhārta ssa tvāṃ kauśalamabravīt || 34 ||
lakṣmaṇaśca mahātejāssumitrānandavardhanaḥ |
abhivādya mahābāhussa tvāṃ kauśalamabravīt || 35 ||
rāmasya ca sakhā devi sugrīvo nāma vānaraḥ |
rājā vānaramukhyānāṃ sa tvāṃ kauśalamabravīt || 36 ||
nityaṃ smarati rāmastvāṃ sasugrīva ssalakṣmaṇaḥ |
diṣṭyā jīvasi vaidehi rākṣasīvaśamāgatā || 37 ||
nacirāddrakṣyase rāmaṃ lakṣmaṇaṃ ca mahābalam |
madhye vānarakoṭīnāṃ sugrīvaṃ cāmitaujasam || 38 ||
ahaṃ sugrīvasacivo hanumānnāma vānaraḥ |
praviṣṭo nagarīṃ laṅkāṃ laṅghayitvā mahodadhim || 39 ||
kṛtvā mūrdhni padanyāsaṃ rāvaṇasya durātmanaḥ |
tvāṃ draṣṭumupayāto'haṃ samāśritya parākramam || 40 ||
nāhamasmi tathā devi yathā māmavagacchasi |
viśaṅkā tyajyatāmeṣā śraddhatsva vadato mama || 41 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye sundarakāṇḍe catustriṃśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे सुन्दरकाण्डम् ।
अथ चतुस्त्रिंशस्सर्गः ।
तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा हनुमान्हरिपुङ्गवः ।
दुःखाद्दुःखाभिभूताया स्सान्त्वमुत्तरमब्रवीत् ॥ 1 ॥
अहं रामस्य सन्देशाद्देवि दूतस्तवागतः ।
वैदेहि कुशली रामस्त्वां च कौशलमब्रवीत् ॥ 2 ॥
यो ब्रह्ममस्त्रं वेदांश्च वेद वेदविदांवरः ।
स त्वां दाशरथी रामो देवि कौशलमब्रवीत् ॥ 3 ॥
लक्ष्मणश्च महातेजा भर्तुस्तेऽनुचरः प्रियः ।
कृतवान्शोकसन्तप्तश्शिरसा तेऽभिवादनम् ॥ 4 ॥
सा तयोः कुशलं देवी निशम्य नरसिंहयोः ।
प्रीतिसंहृष्टसर्वाङ्गी हनुमन्तमथाब्रवीत् ॥ 5 ॥
कल्याणी बत गाथेयं लौकिकी प्रतिभाति मा ।
एति जीवन्तमानन्दो नरं वर्षशतादपि ॥ 6 ॥
तया समागते तस्मिन्प्रीतिरुत्पादिताऽद्भुता ।
परस्परेण चालापं विश्वस्तौ तौ प्रचक्रतुः ॥ 7 ॥
तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा हनुमान्हरियूथपः ।
सीतायाश्शोकदीनायास्समीपमुपचक्रमे ॥ 8 ॥
यथा यथा समीपं स हनुमानुपसर्पति ।
तथा तथा रावणं सा तं सीता परिशङ्कते ॥ 9 ॥
अहो धिग्दुष्कृतमिदं कथितं हि यदस्य मे ।
रूपान्तरमुपागम्य स एवायं हि रावणः ॥ 10 ॥
तामशोकस्य शाखां सा विमुक्त्वा शोककर्शिता ।
तस्यामेवानवद्याङ्गी धरण्यां समुपाविशत् ॥ 11 ॥
हनुमानपि दुःखार्तां तां दृष्ट्वा भयमोहिताम् ।
अवन्दत महाबाहुस्ततस्तां जनकात्मजाम् ॥ 12 ॥
सा चैनं भयवित्रस्ता भूयो नैवाभ्युदैक्षत ।
तं दृष्ट्वा वन्दमानं तु सीता शशिनिभानना ॥ 13 ॥
अब्रवीद्धीर्घमुच्छवस्य वानरं मधुरस्वरा ।
मायां प्रविष्टो मायावी यदि त्वं रावणस्स्वयम् ॥ 14 ॥
उत्पादयसि मे भूयस्सन्तापं तन्न शोभनम् ।
स्वं परित्यज्य रूपं यः परिव्राजकरूपध्रुत् ।
जनस्थाने मया दृष्टस्त्वं स एवासि रावणः ॥ 15 ॥
उपवासकृशां दीनां कामरूप निशाचर ।
सन्तापयसि मां भूयस्सन्तप्तां तन्न शोभनम् ॥ 16 ॥
अथवा नैतदेवं हि यन्मया परिशङ्कितम् ॥ 17 ॥
मनसो हि मम प्रीतिरुत्पन्ना तव दर्शनात् ।
यदि रामस्य दूतस्त्वमागतो भद्रमस्तु ते ॥ 18 ॥
पृच्छामि त्वां हरिश्रेष्ठ प्रिया रामकथा हि मे ।
गुणान्रामस्य कथय प्रियस्य मम वानर ॥ 19 ॥
चित्तं हरसि मे सौम्य नदीकूलं यथा रयः ।
अहो स्वप्नस्य सुखता याहमेवं चिराहृता ॥ 20 ॥
प्रेषितं नाम पश्यामि राघवेण वनौकसम् ।
स्वप्नेऽपि यद्यहं वीरं राघवं सहलक्ष्मणम् ॥ 21 ॥
पश्येयं नावसीदेयं स्वप्नोऽपि मम मत्सरी ।
नाहं स्वप्नमिमं मन्ये स्वप्ने दृष्ट्वा हि वानरम् ॥ 22 ॥
न शक्योऽभ्युदयः प्राप्तुं प्राप्तश्चाभ्युदयो मम ।
किन्नु स्याचित्तमोहोऽयं भवेद्वातगतिस्त्वियम् ॥ 23 ॥
उन्मादजो विकारो वा स्यादियं मृगतृष्णिका ।
अथवा नायमुन्मादो मोहोऽप्युन्मादलक्षणः ॥ 24 ॥
सम्बुध्ये चाहमात्मानमियं चापि वनौकसम् ।
इत्येवं बहुधा सीता सम्प्रधार्य बलाबलम् ॥ 25 ॥
रक्षसां कामरूपत्वान्मेने तं राक्षसाधिपम् ।
एतां बुद्धिं तदा कृत्वा सीता सा तनुमध्यमा ॥ 26 ॥
न प्रतिव्याजहाराथ वानरं जनकात्मजा ।
सीतायाश्चिन्तितं बुद्ध्वा हनुमान्मारुतात्मजः ॥ 27 ॥
श्रोत्रानुकूलैर्वचनैस्तदा तां सम्प्रहर्षयत् ।
आदित्य इव तेजस्वी लोककान्तश्शशी यथा ॥ 28 ॥
राजा सर्वस्य लोकस्य देवो वैश्रवणो यथा ।
विक्रमेणोपपन्नश्च यथा विष्णुर्महायशाः ॥ 29 ॥
सत्यवादी मधुरवाग्देवो वाचस्पतिर्यथा ।
रूपवान्सुभग श्रीमान् कन्दर्प इव मूर्तिमान् ॥ 30 ॥
स्थानक्रोधः प्रहर्ता च श्रेष्ठो लोके महारथः ।
बाहुच्छायामवष्टब्धो यस्य लोको महात्मनः ॥ 31 ॥
अपकृष्याश्रमपदान्मृगरूपेण राघवम् ।
शून्ये येनापनीतासि तस्य द्रक्ष्यसि यत्फलम् ॥ 32 ॥
न चिराद्रावणं सङ्ख्ये यो वधिष्यति वीर्यवान् ।
रोषप्रमुक्तैरिषुभिर्ज्वलद्भिरिव पावकैः ॥ 33 ॥
तेनाहं प्रेषितो दूत स्त्वत्सकाशमिहागतः ।
त्वद्वियोगेन दुःखार्त स्स त्वां कौशलमब्रवीत् ॥ 34 ॥
लक्ष्मणश्च महातेजास्सुमित्रानन्दवर्धनः ।
अभिवाद्य महाबाहुस्स त्वां कौशलमब्रवीत् ॥ 35 ॥
रामस्य च सखा देवि सुग्रीवो नाम वानरः ।
राजा वानरमुख्यानां स त्वां कौशलमब्रवीत् ॥ 36 ॥
नित्यं स्मरति रामस्त्वां ससुग्रीव स्सलक्ष्मणः ।
दिष्ट्या जीवसि वैदेहि राक्षसीवशमागता ॥ 37 ॥
नचिराद्द्रक्ष्यसे रामं लक्ष्मणं च महाबलम् ।
मध्ये वानरकोटीनां सुग्रीवं चामितौजसम् ॥ 38 ॥
अहं सुग्रीवसचिवो हनुमान्नाम वानरः ।
प्रविष्टो नगरीं लङ्कां लङ्घयित्वा महोदधिम् ॥ 39 ॥
कृत्वा मूर्ध्नि पदन्यासं रावणस्य दुरात्मनः ।
त्वां द्रष्टुमुपयातोऽहं समाश्रित्य पराक्रमम् ॥ 40 ॥
नाहमस्मि तथा देवि यथा मामवगच्छसि ।
विशङ्का त्यज्यतामेषा श्रद्धत्स्व वदतो मम ॥ 41 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये सुन्दरकाण्डे चतुस्त्रिंशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe sundarakāṇḍam |
atha catustriṃśassargaḥ |
tasyāstadvacanaṃ śrutvā hanumānharipuṅgavaḥ |
duḥkhādduḥkhābhibhūtāyā ssāntvamuttaramabravīt || 1 ||
ahaṃ rāmasya sandeśāddevi dūtastavāgataḥ |
vaidehi kuśalī rāmastvāṃ ca kauśalamabravīt || 2 ||
yo brahmamastraṃ vedāṃśca veda vedavidāṃvaraḥ |
sa tvāṃ dāśarathī rāmo devi kauśalamabravīt || 3 ||
lakṣmaṇaśca mahātejā bhartuste'nucaraḥ priyaḥ |
kṛtavānśokasantaptaśśirasā te'bhivādanam || 4 ||
sā tayoḥ kuśalaṃ devī niśamya narasiṃhayoḥ |
prītisaṃhṛṣṭasarvāṅgī hanumantamathābravīt || 5 ||
kalyāṇī bata gātheyaṃ laukikī pratibhāti mā |
eti jīvantamānando naraṃ varṣaśatādapi || 6 ||
tayā samāgate tasminprītirutpāditā'dbhutā |
paraspareṇa cālāpaṃ viśvastau tau pracakratuḥ || 7 ||
tasyāstadvacanaṃ śrutvā hanumānhariyūthapaḥ |
sītāyāśśokadīnāyāssamīpamupacakrame || 8 ||
yathā yathā samīpaṃ sa hanumānupasarpati |
tathā tathā rāvaṇaṃ sā taṃ sītā pariśaṅkate || 9 ||
aho dhigduṣkṛtamidaṃ kathitaṃ hi yadasya me |
rūpāntaramupāgamya sa evāyaṃ hi rāvaṇaḥ || 10 ||
tāmaśokasya śākhāṃ sā vimuktvā śokakarśitā |
tasyāmevānavadyāṅgī dharaṇyāṃ samupāviśat || 11 ||
hanumānapi duḥkhārtāṃ tāṃ dṛṣṭvā bhayamohitām |
avandata mahābāhustatastāṃ janakātmajām || 12 ||
sā cainaṃ bhayavitrastā bhūyo naivābhyudaikṣata |
taṃ dṛṣṭvā vandamānaṃ tu sītā śaśinibhānanā || 13 ||
abravīddhīrghamucchavasya vānaraṃ madhurasvarā |
māyāṃ praviṣṭo māyāvī yadi tvaṃ rāvaṇassvayam || 14 ||
utpādayasi me bhūyassantāpaṃ tanna śobhanam |
svaṃ parityajya rūpaṃ yaḥ parivrājakarūpadhrut |
janasthāne mayā dṛṣṭastvaṃ sa evāsi rāvaṇaḥ || 15 ||
upavāsakṛśāṃ dīnāṃ kāmarūpa niśācara |
santāpayasi māṃ bhūyassantaptāṃ tanna śobhanam || 16 ||
athavā naitadevaṃ hi yanmayā pariśaṅkitam || 17 ||
manaso hi mama prītirutpannā tava darśanāt |
yadi rāmasya dūtastvamāgato bhadramastu te || 18 ||
pṛcchāmi tvāṃ hariśreṣṭha priyā rāmakathā hi me |
guṇānrāmasya kathaya priyasya mama vānara || 19 ||
cittaṃ harasi me saumya nadīkūlaṃ yathā rayaḥ |
aho svapnasya sukhatā yāhamevaṃ cirāhṛtā || 20 ||
preṣitaṃ nāma paśyāmi rāghaveṇa vanaukasam |
svapne'pi yadyahaṃ vīraṃ rāghavaṃ sahalakṣmaṇam || 21 ||
paśyeyaṃ nāvasīdeyaṃ svapno'pi mama matsarī |
nāhaṃ svapnamimaṃ manye svapne dṛṣṭvā hi vānaram || 22 ||
na śakyo'bhyudayaḥ prāptuṃ prāptaścābhyudayo mama |
kinnu syācittamoho'yaṃ bhavedvātagatistviyam || 23 ||
unmādajo vikāro vā syādiyaṃ mṛgatṛṣṇikā |
athavā nāyamunmādo moho'pyunmādalakṣaṇaḥ || 24 ||
sambudhye cāhamātmānamiyaṃ cāpi vanaukasam |
ityevaṃ bahudhā sītā sampradhārya balābalam || 25 ||
rakṣasāṃ kāmarūpatvānmene taṃ rākṣasādhipam |
etāṃ buddhiṃ tadā kṛtvā sītā sā tanumadhyamā || 26 ||
na prativyājahārātha vānaraṃ janakātmajā |
sītāyāścintitaṃ buddhvā hanumānmārutātmajaḥ || 27 ||
śrotrānukūlairvacanaistadā tāṃ sampraharṣayat |
āditya iva tejasvī lokakāntaśśaśī yathā || 28 ||
rājā sarvasya lokasya devo vaiśravaṇo yathā |
vikrameṇopapannaśca yathā viṣṇurmahāyaśāḥ || 29 ||
satyavādī madhuravāgdevo vācaspatiryathā |
rūpavānsubhaga śrīmān kandarpa iva mūrtimān || 30 ||
sthānakrodhaḥ prahartā ca śreṣṭho loke mahārathaḥ |
bāhucchāyāmavaṣṭabdho yasya loko mahātmanaḥ || 31 ||
apakṛṣyāśramapadānmṛgarūpeṇa rāghavam |
śūnye yenāpanītāsi tasya drakṣyasi yatphalam || 32 ||
na cirādrāvaṇaṃ saṅkhye yo vadhiṣyati vīryavān |
roṣapramuktairiṣubhirjvaladbhiriva pāvakaiḥ || 33 ||
tenāhaṃ preṣito dūta stvatsakāśamihāgataḥ |
tvadviyogena duḥkhārta ssa tvāṃ kauśalamabravīt || 34 ||
lakṣmaṇaśca mahātejāssumitrānandavardhanaḥ |
abhivādya mahābāhussa tvāṃ kauśalamabravīt || 35 ||
rāmasya ca sakhā devi sugrīvo nāma vānaraḥ |
rājā vānaramukhyānāṃ sa tvāṃ kauśalamabravīt || 36 ||
nityaṃ smarati rāmastvāṃ sasugrīva ssalakṣmaṇaḥ |
diṣṭyā jīvasi vaidehi rākṣasīvaśamāgatā || 37 ||
nacirāddrakṣyase rāmaṃ lakṣmaṇaṃ ca mahābalam |
madhye vānarakoṭīnāṃ sugrīvaṃ cāmitaujasam || 38 ||
ahaṃ sugrīvasacivo hanumānnāma vānaraḥ |
praviṣṭo nagarīṃ laṅkāṃ laṅghayitvā mahodadhim || 39 ||
kṛtvā mūrdhni padanyāsaṃ rāvaṇasya durātmanaḥ |
tvāṃ draṣṭumupayāto'haṃ samāśritya parākramam || 40 ||
nāhamasmi tathā devi yathā māmavagacchasi |
viśaṅkā tyajyatāmeṣā śraddhatsva vadato mama || 41 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye sundarakāṇḍe catustriṃśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Oriya script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.