ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ରାମାଯଣେ ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡମ୍ ।
ଅଥ ଏକୋନଵିଂଶସ୍ସର୍ଗଃ ।
ତସ୍ମିନ୍ନେଵ ତତଃ କାଲେ ରାଜପୁତ୍ରୀ ତ୍ଵନିନ୍ଦିତା ।
ରୂପଯୌଵନସମ୍ପନ୍ନଂ ଭୂଷଣୋତ୍ତମଭୂଷିତମ୍ ॥ 1 ॥
ତତୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵୈଵ ଵୈଦେହୀ ରାଵଣଂ ରାକ୍ଷସାଧିପମ୍ ।
ପ୍ରାଵେପତ ଵରାରୋହା ପ୍ରଵାତେ କଦଲୀ ଯଥା ॥ 2 ॥
ଆଚ୍ଛାଦ୍ଯୋଦରମୂରୁଭ୍ଯାଂ ବାହୁଭ୍ଯାଂ ଚ ପଯୋଧରୌ ।
ଉପଵିଷ୍ଟା ଵିଶାଲାକ୍ଷୀ ରୁଦନ୍ତୀ ଵରଵର୍ଣିନୀ ॥ 3 ॥
ଦଶଗ୍ରୀଵସ୍ତୁ ଵୈଦେହୀଂ ରକ୍ଷିତାଂ ରାକ୍ଷସୀଗଣୈଃ ।
ଦଦର୍ଶ ସୀତାଂ ଦୁଃଖାର୍ତାଂ ନାଵଂ ସନ୍ନାମିଵାର୍ଣଵେ ॥ 4 ॥
ଅସଂଵୃତାଯାମାସୀନାଂ ଧରଣ୍ଯାଂ ସଂଶିତଵ୍ରତାମ୍ ।
ଛିନ୍ନାଂ ପ୍ରପତିତାଂ ଭୂମୌ ଶାଖାମିଵ ଵନସ୍ପତେଃ ॥ 5 ॥
ମଲମଣ୍ଡନଚିତ୍ରାଙ୍ଗୀଂ ମଣ୍ଡନାର୍ହାମମଣ୍ଡିତାମ୍ ।
ମୃଣାଲୀ ପଙ୍କଦିଗ୍ଧେଵ ଵିଭାତି ନ ଵିଭାତି ଚ ॥ 6 ॥
ସମୀପଂ ରାଜସିଂହସ୍ଯ ରାମସ୍ଯ ଵିଦିତାତ୍ମନଃ ।
ସଙ୍କଲ୍ପହଯସଂଯୁକ୍ସୈର୍ଯାନ୍ତୀମିଵ ମନୋରଥୈଃ ॥ 7 ॥
ଶୁଷ୍ଯନ୍ତୀଂ ରୁଦତୀମେକାଂ ଧ୍ଯାନଶୋକପରାଯଣାମ୍ ।
ଦୁଃଖସ୍ଯାନ୍ତମପଶ୍ଯନ୍ତୀଂ ରାମାଂ ରାମମନୁଵ୍ରତାମ୍ ॥ 8 ॥
ଵେଷ୍ଟମାନାଂ ତଥାଽଵିଷ୍ଟାଂ ପନ୍ନଗେନ୍ଦ୍ରଵଧୂମିଵ ।
ଧୂପ୍ଯମାନାଂ ଗ୍ରହେଣେଵ ରୋହିଣୀଂ ଧୂମକେତୁନା ॥ 9 ॥
ଵୃତ୍ତଶୀଲକୁଲେ ଜାତାମାଚାରଵତି ଧାର୍ମିକେ ।
ପୁନଃସଂସ୍କାରମାପନ୍ନାଂ ଜାତାମିଵ ଚ ଦୁଷ୍କୁଲେ ॥ 10 ॥
ଅଭୂତେନାପଵାଦେନ କୀର୍ତିଂ ନିପତିତାମିଵ ।
ଆମ୍ନାଯାନାମଯୋଗେନ ଵିଦ୍ଯାଂ ପ୍ରଶିଥିଲାମିଵ ॥ 11 ॥
ସନ୍ନାମିଵ ମହାକୀର୍ତିଂ ଶ୍ରଦ୍ଧାମିଵ ଵିମାନିତାମ୍ ।
ପୂଜାମିଵ ପରିକ୍ଷୀଣାମାଶାଂ ପ୍ରତିହତାମିଵ ॥ 12 ॥
ଆଯତୀମିଵ ଵିଧ୍ଵସ୍ତାମାଜ୍ଞାଂ ପ୍ରତିହତାମିଵ ।
ଦୀପ୍ତାମିଵ ଦିଶଂ କାଲେ ପୂଜାମପହୃତାମିଵ ॥ 13 ॥
ପଦ୍ମିନୀମିଵ ଵିଧ୍ଵସ୍ତାଂ ହତଶୂରାଂ ଚମୂମିଵ ।
ପ୍ରଭାମିଵ ତମୋଧ୍ଵସ୍ତାମୁପକ୍ଷୀଣାମିଵାପଗାମ୍ ॥ 14 ॥
ଵେଦୀମିଵ ପରାମୃଷ୍ଟାଂ ଶାନ୍ତାମଗ୍ନିଶିଖାମିଵ ।
ପୌର୍ଣମାସୀମିଵ ନିଶାଂ ରାହୁଗ୍ରସ୍ତେନ୍ଦୁମଣ୍ଡଲାମ୍ ॥ 15 ॥
ଉତ୍କୃଷ୍ଟପର୍ଣକମଲାଂ ଵିତ୍ରାସିତଵିହଙ୍ଗମାମ୍ ।
ହସ୍ତିହସ୍ତପରାମୃଷ୍ଟାମାକୁଲାଂ ପଦ୍ମିନୀମିଵ ॥ 16 ॥
ପତିଶୋକାତୁରାଂ ଶୁଷ୍କାଂ ନଦୀଂ ଵିସ୍ରାଵିତାମିଵ ।
ପରଯା ମୃଜଯା ହୀନାଂ କୃଷ୍ଣପକ୍ଷନିଶାମିଵ ॥ 17 ॥
ସୁକୁମାରୀଂ ସୁଜାତାଙ୍ଗୀଂ ରତ୍ନଗର୍ଭଗୃହୋଚିତାମ୍ ।
ତପ୍ଯମାନାମିଵୋଷ୍ଣେନ ମୃଣାଲୀମଚିରୋଦ୍ଧୃତାମ୍ ॥ 18 ॥
ଗୃହୀତାମାଲିତାଂ ସ୍ତମ୍ଭେ ଯୂଥପେନ ଵିନାକୃତାମ୍ ।
ନିଃଶ୍ଵସନ୍ତୀଂ ସୁଦୁଃଖାର୍ତାଂ ଗଜରାଜଵଧୂମିଵ ॥ 19 ॥
ଏକଯା ଦୀର୍ଘଯା ଵେଣ୍ଯା ଶୋଭମାନାମଯତ୍ନତଃ ।
ନୀଲଯା ନୀରଦାପାଯେ ଵନରାଜ୍ଯା ମହୀମିଵ ॥ 20 ॥
ଉପଵାସେନ ଶୋକେନ ଧ୍ଯାନେନ ଚ ଭଯେନ ଚ ।
ପରିକ୍ଷୀଣାଂ କୃଶାଂ ଦୀନାମଲ୍ପାହାରାଂ ତପୋଧନାମ୍ ॥ 21 ॥
ଆଯାଚମାନାଂ ଦୁଃଖାର୍ତାଂ ପ୍ରାଞ୍ଜଲିଂ ଦେଵତାମିଵ ।
ଭାଵେନ ରଘୁମୁଖ୍ଯସ୍ଯ ଦଶଗ୍ରୀଵପରାଭଵମ୍ ॥ 22 ॥
ସମୀକ୍ଷମାଣାଂ ରୁଦତୀମନିନ୍ଦିତାଂ ସୁପକ୍ଷ୍ମତାମ୍ରାଯତଶୁକ୍ଲଲୋଚନାମ୍ ।
ଅନୁଵ୍ରତାଂ ରାମମତୀଵ ମୈଥିଲୀଂ ପ୍ରଲୋଭଯାମାସ ଵଧାଯ ରାଵଣଃ ॥ 23 ॥
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡେ ଏକୋନଵିଂଶସ୍ସର୍ଗଃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe sundarakāṇḍam |
atha ekonaviṃśassargaḥ |
tasminneva tataḥ kāle rājaputrī tvaninditā |
rūpayauvanasampannaṃ bhūṣaṇottamabhūṣitam || 1 ||
tato dṛṣṭvaiva vaidehī rāvaṇaṃ rākṣasādhipam |
prāvepata varārohā pravāte kadalī yathā || 2 ||
ācchādyodaramūrubhyāṃ bāhubhyāṃ ca payodharau |
upaviṣṭā viśālākṣī rudantī varavarṇinī || 3 ||
daśagrīvastu vaidehīṃ rakṣitāṃ rākṣasīgaṇaiḥ |
dadarśa sītāṃ duḥkhārtāṃ nāvaṃ sannāmivārṇave || 4 ||
asaṃvṛtāyāmāsīnāṃ dharaṇyāṃ saṃśitavratām |
chinnāṃ prapatitāṃ bhūmau śākhāmiva vanaspateḥ || 5 ||
malamaṇḍanacitrāṅgīṃ maṇḍanārhāmamaṇḍitām |
mṛṇālī paṅkadigdheva vibhāti na vibhāti ca || 6 ||
samīpaṃ rājasiṃhasya rāmasya viditātmanaḥ |
saṅkalpahayasaṃyuksairyāntīmiva manorathaiḥ || 7 ||
śuṣyantīṃ rudatīmekāṃ dhyānaśokaparāyaṇām |
duḥkhasyāntamapaśyantīṃ rāmāṃ rāmamanuvratām || 8 ||
veṣṭamānāṃ tathā'viṣṭāṃ pannagendravadhūmiva |
dhūpyamānāṃ graheṇeva rohiṇīṃ dhūmaketunā || 9 ||
vṛttaśīlakule jātāmācāravati dhārmike |
punaḥsaṃskāramāpannāṃ jātāmiva ca duṣkule || 10 ||
abhūtenāpavādena kīrtiṃ nipatitāmiva |
āmnāyānāmayogena vidyāṃ praśithilāmiva || 11 ||
sannāmiva mahākīrtiṃ śraddhāmiva vimānitām |
pūjāmiva parikṣīṇāmāśāṃ pratihatāmiva || 12 ||
āyatīmiva vidhvastāmājñāṃ pratihatāmiva |
dīptāmiva diśaṃ kāle pūjāmapahṛtāmiva || 13 ||
padminīmiva vidhvastāṃ hataśūrāṃ camūmiva |
prabhāmiva tamodhvastāmupakṣīṇāmivāpagām || 14 ||
vedīmiva parāmṛṣṭāṃ śāntāmagniśikhāmiva |
paurṇamāsīmiva niśāṃ rāhugrastendumaṇḍalām || 15 ||
utkṛṣṭaparṇakamalāṃ vitrāsitavihaṅgamām |
hastihastaparāmṛṣṭāmākulāṃ padminīmiva || 16 ||
patiśokāturāṃ śuṣkāṃ nadīṃ visrāvitāmiva |
parayā mṛjayā hīnāṃ kṛṣṇapakṣaniśāmiva || 17 ||
sukumārīṃ sujātāṅgīṃ ratnagarbhagṛhocitām |
tapyamānāmivoṣṇena mṛṇālīmaciroddhṛtām || 18 ||
gṛhītāmālitāṃ stambhe yūthapena vinākṛtām |
niḥśvasantīṃ suduḥkhārtāṃ gajarājavadhūmiva || 19 ||
ekayā dīrghayā veṇyā śobhamānāmayatnataḥ |
nīlayā nīradāpāye vanarājyā mahīmiva || 20 ||
upavāsena śokena dhyānena ca bhayena ca |
parikṣīṇāṃ kṛśāṃ dīnāmalpāhārāṃ tapodhanām || 21 ||
āyācamānāṃ duḥkhārtāṃ prāñjaliṃ devatāmiva |
bhāvena raghumukhyasya daśagrīvaparābhavam || 22 ||
samīkṣamāṇāṃ rudatīmaninditāṃ supakṣmatāmrāyataśuklalocanām |
anuvratāṃ rāmamatīva maithilīṃ pralobhayāmāsa vadhāya rāvaṇaḥ || 23 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye sundarakāṇḍe ekonaviṃśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे सुन्दरकाण्डम् ।
अथ एकोनविंशस्सर्गः ।
तस्मिन्नेव ततः काले राजपुत्री त्वनिन्दिता ।
रूपयौवनसम्पन्नं भूषणोत्तमभूषितम् ॥ 1 ॥
ततो दृष्ट्वैव वैदेही रावणं राक्षसाधिपम् ।
प्रावेपत वरारोहा प्रवाते कदली यथा ॥ 2 ॥
आच्छाद्योदरमूरुभ्यां बाहुभ्यां च पयोधरौ ।
उपविष्टा विशालाक्षी रुदन्ती वरवर्णिनी ॥ 3 ॥
दशग्रीवस्तु वैदेहीं रक्षितां राक्षसीगणैः ।
ददर्श सीतां दुःखार्तां नावं सन्नामिवार्णवे ॥ 4 ॥
असंवृतायामासीनां धरण्यां संशितव्रताम् ।
छिन्नां प्रपतितां भूमौ शाखामिव वनस्पतेः ॥ 5 ॥
मलमण्डनचित्राङ्गीं मण्डनार्हाममण्डिताम् ।
मृणाली पङ्कदिग्धेव विभाति न विभाति च ॥ 6 ॥
समीपं राजसिंहस्य रामस्य विदितात्मनः ।
सङ्कल्पहयसंयुक्सैर्यान्तीमिव मनोरथैः ॥ 7 ॥
शुष्यन्तीं रुदतीमेकां ध्यानशोकपरायणाम् ।
दुःखस्यान्तमपश्यन्तीं रामां राममनुव्रताम् ॥ 8 ॥
वेष्टमानां तथाऽविष्टां पन्नगेन्द्रवधूमिव ।
धूप्यमानां ग्रहेणेव रोहिणीं धूमकेतुना ॥ 9 ॥
वृत्तशीलकुले जातामाचारवति धार्मिके ।
पुनःसंस्कारमापन्नां जातामिव च दुष्कुले ॥ 10 ॥
अभूतेनापवादेन कीर्तिं निपतितामिव ।
आम्नायानामयोगेन विद्यां प्रशिथिलामिव ॥ 11 ॥
सन्नामिव महाकीर्तिं श्रद्धामिव विमानिताम् ।
पूजामिव परिक्षीणामाशां प्रतिहतामिव ॥ 12 ॥
आयतीमिव विध्वस्तामाज्ञां प्रतिहतामिव ।
दीप्तामिव दिशं काले पूजामपहृतामिव ॥ 13 ॥
पद्मिनीमिव विध्वस्तां हतशूरां चमूमिव ।
प्रभामिव तमोध्वस्तामुपक्षीणामिवापगाम् ॥ 14 ॥
वेदीमिव परामृष्टां शान्तामग्निशिखामिव ।
पौर्णमासीमिव निशां राहुग्रस्तेन्दुमण्डलाम् ॥ 15 ॥
उत्कृष्टपर्णकमलां वित्रासितविहङ्गमाम् ।
हस्तिहस्तपरामृष्टामाकुलां पद्मिनीमिव ॥ 16 ॥
पतिशोकातुरां शुष्कां नदीं विस्रावितामिव ।
परया मृजया हीनां कृष्णपक्षनिशामिव ॥ 17 ॥
सुकुमारीं सुजाताङ्गीं रत्नगर्भगृहोचिताम् ।
तप्यमानामिवोष्णेन मृणालीमचिरोद्धृताम् ॥ 18 ॥
गृहीतामालितां स्तम्भे यूथपेन विनाकृताम् ।
निःश्वसन्तीं सुदुःखार्तां गजराजवधूमिव ॥ 19 ॥
एकया दीर्घया वेण्या शोभमानामयत्नतः ।
नीलया नीरदापाये वनराज्या महीमिव ॥ 20 ॥
उपवासेन शोकेन ध्यानेन च भयेन च ।
परिक्षीणां कृशां दीनामल्पाहारां तपोधनाम् ॥ 21 ॥
आयाचमानां दुःखार्तां प्राञ्जलिं देवतामिव ।
भावेन रघुमुख्यस्य दशग्रीवपराभवम् ॥ 22 ॥
समीक्षमाणां रुदतीमनिन्दितां सुपक्ष्मताम्रायतशुक्ललोचनाम् ।
अनुव्रतां राममतीव मैथिलीं प्रलोभयामास वधाय रावणः ॥ 23 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये सुन्दरकाण्डे एकोनविंशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe sundarakāṇḍam |
atha ekonaviṃśassargaḥ |
tasminneva tataḥ kāle rājaputrī tvaninditā |
rūpayauvanasampannaṃ bhūṣaṇottamabhūṣitam || 1 ||
tato dṛṣṭvaiva vaidehī rāvaṇaṃ rākṣasādhipam |
prāvepata varārohā pravāte kadalī yathā || 2 ||
ācchādyodaramūrubhyāṃ bāhubhyāṃ ca payodharau |
upaviṣṭā viśālākṣī rudantī varavarṇinī || 3 ||
daśagrīvastu vaidehīṃ rakṣitāṃ rākṣasīgaṇaiḥ |
dadarśa sītāṃ duḥkhārtāṃ nāvaṃ sannāmivārṇave || 4 ||
asaṃvṛtāyāmāsīnāṃ dharaṇyāṃ saṃśitavratām |
chinnāṃ prapatitāṃ bhūmau śākhāmiva vanaspateḥ || 5 ||
malamaṇḍanacitrāṅgīṃ maṇḍanārhāmamaṇḍitām |
mṛṇālī paṅkadigdheva vibhāti na vibhāti ca || 6 ||
samīpaṃ rājasiṃhasya rāmasya viditātmanaḥ |
saṅkalpahayasaṃyuksairyāntīmiva manorathaiḥ || 7 ||
śuṣyantīṃ rudatīmekāṃ dhyānaśokaparāyaṇām |
duḥkhasyāntamapaśyantīṃ rāmāṃ rāmamanuvratām || 8 ||
veṣṭamānāṃ tathā'viṣṭāṃ pannagendravadhūmiva |
dhūpyamānāṃ graheṇeva rohiṇīṃ dhūmaketunā || 9 ||
vṛttaśīlakule jātāmācāravati dhārmike |
punaḥsaṃskāramāpannāṃ jātāmiva ca duṣkule || 10 ||
abhūtenāpavādena kīrtiṃ nipatitāmiva |
āmnāyānāmayogena vidyāṃ praśithilāmiva || 11 ||
sannāmiva mahākīrtiṃ śraddhāmiva vimānitām |
pūjāmiva parikṣīṇāmāśāṃ pratihatāmiva || 12 ||
āyatīmiva vidhvastāmājñāṃ pratihatāmiva |
dīptāmiva diśaṃ kāle pūjāmapahṛtāmiva || 13 ||
padminīmiva vidhvastāṃ hataśūrāṃ camūmiva |
prabhāmiva tamodhvastāmupakṣīṇāmivāpagām || 14 ||
vedīmiva parāmṛṣṭāṃ śāntāmagniśikhāmiva |
paurṇamāsīmiva niśāṃ rāhugrastendumaṇḍalām || 15 ||
utkṛṣṭaparṇakamalāṃ vitrāsitavihaṅgamām |
hastihastaparāmṛṣṭāmākulāṃ padminīmiva || 16 ||
patiśokāturāṃ śuṣkāṃ nadīṃ visrāvitāmiva |
parayā mṛjayā hīnāṃ kṛṣṇapakṣaniśāmiva || 17 ||
sukumārīṃ sujātāṅgīṃ ratnagarbhagṛhocitām |
tapyamānāmivoṣṇena mṛṇālīmaciroddhṛtām || 18 ||
gṛhītāmālitāṃ stambhe yūthapena vinākṛtām |
niḥśvasantīṃ suduḥkhārtāṃ gajarājavadhūmiva || 19 ||
ekayā dīrghayā veṇyā śobhamānāmayatnataḥ |
nīlayā nīradāpāye vanarājyā mahīmiva || 20 ||
upavāsena śokena dhyānena ca bhayena ca |
parikṣīṇāṃ kṛśāṃ dīnāmalpāhārāṃ tapodhanām || 21 ||
āyācamānāṃ duḥkhārtāṃ prāñjaliṃ devatāmiva |
bhāvena raghumukhyasya daśagrīvaparābhavam || 22 ||
samīkṣamāṇāṃ rudatīmaninditāṃ supakṣmatāmrāyataśuklalocanām |
anuvratāṃ rāmamatīva maithilīṃ pralobhayāmāsa vadhāya rāvaṇaḥ || 23 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye sundarakāṇḍe ekonaviṃśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Oriya script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.