ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ରାମାଯଣେ ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡମ୍ ।
ଅଥ ପଞ୍ଚତ୍ରିଂଶସ୍ସର୍ଗଃ ।
ତାଂ ତୁ ରାମକଥାଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵୈଦେହୀ ଵାନରର୍ଷଭାତ୍ ।
ଉଵାଚ ଵଚନଂ ସାନ୍ତ୍ଵମିଦଂ ମଧୁରଯା ଗିରା ॥ 1 ॥
କ୍ଵ ତେ ରାମେଣ ସଂସର୍ଗଃ କଥଂ ଜାନାସି ଲକ୍ଷ୍ମଣମ୍ ।
ଵାନରାଣାଂ ନରାଣାଂ ଚ କଥମାସୀତ୍ସମାଗମଃ ॥ 2 ॥
ଯାନି ରାମସ୍ଯ ଲିଙ୍ଗାନି ଲକ୍ଷ୍ମଣସ୍ଯ ଚ ଵାନର ।
ତାନି ଭୂଯସ୍ସମାଚକ୍ଷ୍ଵ ନ ମାଂ ଶୋକସ୍ସମାଵିଶେତ୍ ॥ 3 ॥
କୀଦୃଶଂ ତସ୍ଯ ସଂସ୍ଥାନଂ ରୂପଂ ରାମସ୍ଯ କୀଦୃଶମ୍ ।
କଥମୂରୂ କଥଂ ବାହୂ ଲକ୍ଷ୍ମଣସ୍ଯ ଚ ଶଂସ ମେ ॥ 4 ॥
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ଵୈଦେହ୍ଯା ହନୁମାନ୍ମାରୁତାତ୍ମଜଃ ।
ତତୋ ରାମଂ ଯଥାତତ୍ତ୍ଵମାଖ୍ଯାତୁମୁପଚକ୍ରମେ ॥ 5 ॥
ଜାନନ୍ତୀ ବତ ଦିଷ୍ଟ୍ଯା ମାଂ ଵୈଦେହି ପରିପୃଚ୍ଛସି ।
ଭର୍ତୁଃ କମଲପତ୍ତ୍ରାକ୍ଷି ସଂସ୍ଥାନଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣସ୍ଯ ଚ ॥ 6 ॥
ଯାନି ରାମସ୍ଯ ଚିହ୍ନାନି ଲକ୍ଷ୍ମଣସ୍ଯ ଚ ଯାନି ଵୈ ।
ଲକ୍ଷିତାନି ଵିଶାଲାକ୍ଷି ଵଦତଶ୍ଶୃଣୁ ତାନି ମେ ॥ 7 ॥
ରାମଃ କମଲପତ୍ତ୍ରାକ୍ଷ ସ୍ସର୍ଵସତ୍ତ୍ଵମନୋହରଃ ।
ରୂପଦାକ୍ଷିଣ୍ଯସମ୍ପନ୍ନଃ ପ୍ରସୂତୋ ଜନକାତ୍ମଜେ ॥ 8 ॥
ତେଜସାଽଦିତ୍ଯ ସଙ୍କାଶଃ କ୍ଷମଯା ପୃଥିଵୀସମଃ ।
ବୃହସ୍ପତିସମୋ ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ଯଶସା ଵାସଵୋପମଃ ॥ 9 ॥
ରକ୍ଷିତା ଜୀଵଲୋକସ୍ଯ ସ୍ଵଜନସ୍ଯାଭିରକ୍ଷିତା ।
ରକ୍ଷିତା ସ୍ଵସ୍ଯ ଵୃତ୍ତସ୍ଯ ଧର୍ମସ୍ଯ ଚ ପରନ୍ତପଃ ॥ 10 ॥
ରାମୋ ଭାମିନି ଲୋକସ୍ଯ ଚାତୁର୍ଵର୍ଣ୍ଯସ୍ଯ ରକ୍ଷିତା ।
ମର୍ଯାଦାନାଂ ଚ ଲୋକସ୍ଯ କର୍ତା କାରଯିତା ଚ ସଃ ॥ 11 ॥
ଅର୍ଚିଷ୍ମାନର୍ଚିତୋଽତ୍ଯର୍ଥଂ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯଵ୍ରତେ ସ୍ଥିତଃ ।
ସାଧୂନାମୁପକାରଜ୍ଞଃ ପ୍ରଚାରଜ୍ଞଶ୍ଚ କର୍ମଣାମ୍ ॥ 12 ॥
ରାଜଵିଦ୍ଯାଵିନୀତଶ୍ଚ ବ୍ରାହ୍ମଣାନାମୁପାସିତା ।
ଶ୍ରୁତଵାନ୍ଶୀଲସମ୍ପନ୍ନୋ ଵିନୀତଶ୍ଚ ପରନ୍ତପଃ ॥ 13 ॥
ଯଜୁର୍ଵେଦଵିନୀତଶ୍ଚ ଵେଦଵିଦ୍ଭିସ୍ସୁପୂଜିତଃ ।
ଧନୁର୍ଵେଦେ ଚ ଵେଦେଷୁ ଵେଦାଙ୍ଗେଷୁ ଚ ନିଷ୍ଠିତଃ ॥ 14 ॥
ଵିପୁଲାଂସୋ ମହାବାହୁଃ କମ୍ବୁଗ୍ରୀଵଶ୍ଶୁଭାନନଃ ।
ଗୂଢଜତ୍ରୁସ୍ସୁତାମ୍ରାକ୍ଷୋ ରାମୋ ଦେଵି ଜନୈ ଶ୍ଶ୍ରୁତଃ ॥ 15 ॥
ଦୁନ୍ଦୁଭିସ୍ଵନନିର୍ଘୋଷ ସ୍ସ୍ନିଗ୍ଧଵର୍ଣଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍ ।
ସମ ସ୍ସମଵିଭକ୍ତାଙ୍ଗୋ ଵର୍ଣଂ ଶ୍ଯାମଂ ସମାଶ୍ରିତଃ ॥ 16 ॥
ତ୍ରିସ୍ଥିରସ୍ତ୍ରିପ୍ରଲମ୍ବଶ୍ଚ ତ୍ରିସମସ୍ତ୍ରିଷୁ ଚୋନ୍ନତଃ ।
ତ୍ରିତାମ୍ରସ୍ତ୍ରିଷୁ ଚ ସ୍ନିଗ୍ଧୋ ଗମ୍ଭୀରସ୍ତ୍ରିଷୁ ନିତ୍ଯଶଃ ॥ 17 ॥
ତ୍ରିଵଲୀଵାଂସ୍ତ୍ର୍ଯଵନତଶ୍ଚତୁର୍ଵ୍ଯଙ୍ଗସ୍ତ୍ରିଶୀର୍ଷଵାନ୍ ।
ଚତୁଷ୍କଲଶ୍ଚତୁର୍ଲେଖଶ୍ଚତୁଷ୍କିଷ୍କୁଶ୍ଚତୁ ସ୍ସମଃ ॥ 18 ॥
ଚତୁର୍ଦଶସମଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵଶ୍ଚତୁର୍ଦଂଷ୍ଟ୍ରଶ୍ଚତୁର୍ଗତିଃ ।
ମହୋଷ୍ଠହନୁନାସଶ୍ଚ ପଞ୍ଚସ୍ନିଗ୍ଧୋଽଷ୍ଟଵଂଶଵାନ୍ ॥ 19 ॥
ଦଶପଦ୍ମୋ ଦଶବୃହତ୍ତ୍ରିଭିର୍ଵ୍ଯାପ୍ତୋ ଦ୍ଵିଶୁକ୍ଲଵାନ୍ ।
ଷଡୁନ୍ନତୋ ନଵତନୁସ୍ତ୍ରିଭିର୍ଵ୍ଯାପ୍ନୋତି ରାଘଵଃ ॥ 20 ॥
ସତ୍ଯଧର୍ମପରଶ୍ଶ୍ରୀମାନ୍ ସଙ୍ଗ୍ରହାନୁଗ୍ରହେ ରତଃ ।
ଦେଶକାଲଵିଭାଗଜ୍ଞସ୍ସର୍ଵଲୋକପ୍ରିଯଂଵଦଃ ॥ 21 ॥
ଭ୍ରାତା ତସ୍ଯ ଚ ଦ୍ଵୈମାତ୍ରସ୍ସୌମିତ୍ରିରପରାଜିତଃ ।
ଅନୁରାଗେଣ ରୂପେଣ ଗୁଣୈଶ୍ଚୈଵ ତଥାଵିଧଃ ॥ 22 ॥
ତାଵୁଭୌ ନରଶାର୍ଦୂଲୌ ତ୍ଵଦ୍ଦର୍ଶନସମୁତ୍ସୁକୌ ।
ଵିଚିନ୍ଵନ୍ତୌ ମହୀଂ କୃତ୍ସ୍ନାମସ୍ମାଭିରଭିସଙ୍ଗତୌ ॥ 23 ॥
ତ୍ଵାମେଵ ମାର୍ଗମାଣୌ ତୌ ଵିଚରନ୍ତୌ ଵସୁନ୍ଧରାମ୍ ।
ଦଦର୍ଶତୁର୍ମୃଗପତିଂ ପୂର୍ଵଜେନାଵରୋପିତମ୍ ॥ 24 ॥
ଋଶ୍ଯମୂକସ୍ଯ ପୃଷ୍ଠେ ତୁ ବହୁପାଦପସଙ୍କୁଲେ ।
ଭ୍ରାତୁର୍ଭଯାର୍ତମାସୀନଂ ସୁଗ୍ରୀଵଂ ପ୍ରିଯଦର୍ଶନମ୍ ॥ 25 ॥
ଵଯଂ ତୁ ହରିରାଜଂ ତଂ ସୁଗ୍ରୀଵଂ ସତ୍ଯସଙ୍ଗରମ୍ ।
ପରିଚର୍ଯାମହେ ରାଜ୍ଯାତ୍ପୂର୍ଵଜେନାଵରୋପିତମ୍ ॥ 26 ॥
ତତସ୍ତୌ ଚୀରଵସନୌ ଧନୁଃ ପ୍ରଵରପାଣିନୌ ।
ଋଶ୍ଯମୂକସ୍ଯ ଶୈଲସ୍ଯ ରମ୍ଯଂ ଦେଶମୁପାଗତୌ ॥ 27 ॥
ସ ତୌ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ନରଵ୍ଯାଘ୍ରୌ ଧନ୍ଵିନୌ ଵାନରର୍ଷଭଃ ।
ଅଵପ୍ଲୁତୋ ଗିରେସ୍ତସ୍ଯ ଶିଖରଂ ଭଯମୋହିତଃ ॥ 28 ॥
ତତସ୍ସ ଶିଖରେ ତସ୍ମିନ୍ଵାନରେନ୍ଦ୍ରୋ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତଃ ।
ତଯୋସ୍ସମୀପଂ ମାମେଵ ପ୍ରେଷଯାମାସ ସତ୍ଵରମ୍ ॥ 29 ॥
ତାଵହଂ ପୁରୁଷଵ୍ଯାଘ୍ରୌ ସୁଗ୍ରୀଵଵଚନାତ୍ପ୍ରଭୂ ।
ରୂପଲକ୍ଷଣସମ୍ପନ୍ନୌ କୃତାଞ୍ଜଲିରୁପସ୍ଥିତଃ ॥ 30 ॥
ତୌ ପରିଜ୍ଞାତତତ୍ତ୍ଵାର୍ଥୌ ମଯା ପ୍ରୀତିସମନ୍ଵିତୌ ।
ପୃଷ୍ଠମାରୋପ୍ଯ ତଂ ଦେଶଂ ପ୍ରାପିତୌ ପୁରୁଷର୍ଷଭୌ ॥ 31 ॥
ନିଵେଦିତୌ ଚ ତତ୍ତ୍ଵେନ ସୁଗ୍ରୀଵାଯ ମହାତ୍ମନେ ।
ତଯୋରନ୍ଯୋନ୍ଯସଲ୍ଲାପାଦ୍ଭୃଶଂ ପ୍ରୀତିରଜାଯତ ॥ 32 ॥
ତତସ୍ତୌ ପ୍ରୀତିସମ୍ପନ୍ନୌ ହରୀଶ୍ଵରନରେଶ୍ଵରୌ ।
ପରସ୍ପରକୃତାଶ୍ଵାସୌ କଥଯା ପୂର୍ଵଵୃତ୍ତଯା ॥ 33 ॥
ତତସ୍ସ ସାନ୍ତ୍ଵଯାମାସ ସୁଗ୍ରୀଵଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣାଗ୍ରଜଃ ।
ସ୍ତ୍ରୀହେତୋର୍ଵାଲିନା ଭ୍ରାତ୍ରା ନିରସ୍ତମୁରୁତେଜସା ॥ 34 ॥
ତତସ୍ତ୍ଵନ୍ନାଶଜଂ ଶୋକଂ ରାମସ୍ଯାକ୍ଲିଷ୍ଟକର୍ମଣଃ ।
ଲକ୍ଷ୍ମଣୋ ଵାନରେନ୍ଦ୍ରାଯ ସୁଗ୍ରୀଵାଯ ନ୍ଯଵେଦଯତ୍ ॥ 35 ॥
ସ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵାନରେନ୍ଦ୍ରସ୍ତୁ ଲକ୍ଷ୍ମଣେନେରିତଂ ଵଚଃ ।
ତଦାସୀନ୍ନିଷ୍ପ୍ରଭୋଽତ୍ଯର୍ଥଂ ଗ୍ରହଗ୍ରସ୍ତ ଇଵାଂଶୁମାନ୍ ॥ 36 ॥
ତତସ୍ତ୍ଵଦ୍ଗାତ୍ରଶୋଭୀନି ରକ୍ଷସା ହ୍ରିଯମାଣଯା ।
ଯାନ୍ଯାଭରଣଜାଲାନି ପାତିତାନି ମହୀତଲେ ॥ 37 ॥
ତାନି ସର୍ଵାଣି ରାମାଯ ଆନୀଯ ହରିଯୂଥପାଃ ।
ସଂହୃଷ୍ଟା ଦର୍ଶଯାମାସୁର୍ଗତିଂ ତୁ ନ ଵିଦୁସ୍ତଵ ॥ 38 ॥
ତାନି ରାମାଯ ଦତ୍ତାନି ମଯୈଵୋପହୃତାନି ଚ ।
ସ୍ଵନଵନ୍ତ୍ଯଵକୀର୍ଣାନି ତସ୍ମିନ୍ଵିଗତଚେତସି ॥ 39 ॥
ତାନ୍ଯଙ୍କେ ଦର୍ଶନୀଯାନି କୃତ୍ଵା ବହୁଵିଧଂ ତଵ ।
ତେନ ଦେଵପ୍ରକାଶେନ ଦେଵେନ ପରିଦେଵିତମ୍ ॥ 40 ॥
ପଶ୍ଯତସ୍ତାନି ରୁଦତସ୍ତାମ୍ଯତଶ୍ଚ ପୁନଃ ପୁନଃ ।
ପ୍ରାଦୀପଯନ୍ଦାଶରଥେସ୍ତାନି ଶୋକହୁତାଶନମ୍ ॥ 41 ॥
ଶଯିତଂ ଚ ଚିରଂ ତେନ ଦୁଃଖାର୍ତେନ ମହାତ୍ମନା ।
ମଯାପି ଵିଵିଧୈର୍ଵାକ୍ଯୈଃ କୃଚ୍ଛ୍ରାଦୁତ୍ଥାପିତଃ ପୁନଃ ॥ 42 ॥
ତାନି ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମହାବାହୁର୍ଦର୍ଶଯିତ୍ଵା ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ ।
ରାଘଵସ୍ସହ ସୌମିତ୍ରିସ୍ସୁଗ୍ରୀଵେ ସ ନ୍ଯଵେଦଯତ୍ ॥ 43 ॥
ସ ତଵାଦର୍ଶନାଦାର୍ଯେ ରାଘଵଃ ପରିତପ୍ଯତେ ।
ମହତା ଜ୍ଵଲତା ନିତ୍ଯମଗ୍ନିନେଵାଗ୍ନିପର୍ଵତଃ ॥ 44 ॥
ତ୍ଵତ୍କୃତେ ତମନିଦ୍ରା ଚ ଶୋକଶ୍ଚିନ୍ତା ଚ ରାଘଵମ୍ ।
ତାପଯନ୍ତି ମହାତ୍ମାନମଗ୍ନ୍ଯଗାରମିଵାଗ୍ନଯଃ ॥ 45 ॥
ତଵାଦର୍ଶନଶୋକେନ ରାଘଵଃ ପ୍ରଵିଚାଲ୍ଯତେ ।
ମହତା ଭୂମିକମ୍ପେନ ମହାନିଵ ଶିଲୋଚ୍ଚଯଃ ॥ 46 ॥
କାନନାନି ସୁରମ୍ଯାଣି ନଦୀଃ ପ୍ରସ୍ରଵଣାନି ଚ ।
ଚରନ୍ନ ରତିମାପ୍ନୋତି ତ୍ଵାମପଶ୍ଯନ୍ନୃପାତ୍ମଜେ ॥ 47 ॥
ସ ତ୍ଵାଂ ମନୁଜଶାର୍ଦୂଲଃ କ୍ଷିପ୍ରଂ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯତି ରାଘଵଃ ।
ସମିତ୍ରବାନ୍ଧଵଂ ହତ୍ଵା ରାଵଣଂ ଜନକାତ୍ମଜେ ॥ 48 ॥
ସହିତୌ ରାମସୁଗ୍ରୀଵାଵୁଭାଵକୁରୁତାଂ ତଦା ।
ସମଯଂ ଵାଲିନଂ ହନ୍ତୁଂ ତଵ ଚାନ୍ଵେଷଣଂ ତଥା ॥ 49 ॥
ତତସ୍ତାଭ୍ଯାଂ କୁମାରାଭ୍ଯାଂ ଵୀରାଭ୍ଯାଂ ସ ହରୀଶ୍ଵରଃ ।
କିଷ୍କିନ୍ଧାଂ ସମୁପାଗମ୍ଯ ଵାଲୀ ଯୁଦ୍ଧେ ନିପାତିତଃ ॥ 50 ॥
ତତୋ ନିହତ୍ଯ ତରସା ରାମୋ ଵାଲିନମାହଵେ ।
ସର୍ଵର୍କ୍ଷହରିସଙ୍ଘାନାଂ ସୁଗ୍ରୀଵମକରୋତ୍ପତିମ୍ ॥ 51 ॥
ରାମସୁଗ୍ରୀଵଯୋରୈକ୍ଯଂ ଦେଵ୍ଯେଵଂ ସମଜାଯତ ।
ହନୁମନ୍ତଂ ଚ ମାଂ ଵିଦ୍ଧି ତଯୋର୍ଦୂତମିହାଗତମ୍ ॥ 52 ॥
ସ୍ଵରାଜ୍ଯଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ସୁଗ୍ରୀଵସ୍ସମାନୀଯ ହରୀଶ୍ଵରାନ୍ ।
ତ୍ଵଦର୍ଥଂ ପ୍ରେଷଯାମାସ ଦିଶୋ ଦଶ ମହାବଲାନ୍ ॥ 53 ॥
ଆଦିଷ୍ଟା ଵାନରେନ୍ଦ୍ରେଣ ସୁଗ୍ରୀଵେଣ ମହୌଜସା ।
ଅଦ୍ରିରାଜପ୍ରତୀକାଶାସ୍ସର୍ଵତଃ ପ୍ରସ୍ଥିତୌ ମହୀମ୍ ॥ 54 ॥
ତତସ୍ତେ ମାର୍ଗମାଣା ଵୈ ସୁଗ୍ରୀଵଵଚନାତୁରାଃ ।
ଚରନ୍ତି ଵସୁଧାଂ କୃତ୍ସ୍ନାଂ ଵଯମନ୍ଯେ ଚ ଵାନରାଃ ॥ 55 ॥
ଅଙ୍ଗଦୋ ନାମ ଲକ୍ଷ୍ମୀଵାନ୍ଵାଲିସୂନୁର୍ମହାବଲଃ ।
ପ୍ରସ୍ଥିତଃ କପିଶାର୍ଦୂଲସ୍ତ୍ରିଭାଗବଲସଂଵୃତଃ ॥ 56 ॥
ତେଷାଂ ନୋ ଵିପ୍ରଣଷ୍ଟାନାଂ ଵିନ୍ଧ୍ଯେ ପର୍ଵତସତ୍ତମେ ।
ଭୃଶଂ ଶୋକପରୀତାନାମହୋରାତ୍ରଗଣା ଗତାଃ ॥ 57 ॥
ତେ ଵଯଂ କାର୍ଯନୈରାଶ୍ଯାତ୍କାଲସ୍ଯାତିକ୍ରମେଣ ଚ ।
ଭଯାଚ୍ଚ କପିରାଜସ୍ଯ ପ୍ରାଣାଂସ୍ତ୍ଯକ୍ତୁଂ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତାଃ ॥ 58 ॥
ଵିଚିତ୍ଯ ଵନଦୁର୍ଗାଣି ଗିରିପ୍ରସ୍ରଵଣାନି ଚ ।
ଅନାସାଦ୍ଯ ପଦଂ ଦେଵ୍ଯାଃ ପ୍ରାଣାଂସ୍ତ୍ଯକ୍ତୁଂ ସମୁଦ୍ଯତାଃ ॥ 59 ॥
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପ୍ରାଯୋପଵିଷ୍ଟାଂଶ୍ଚ ସର୍ଵାନ୍ଵାନରପୁଙ୍ଗଵାନ୍ ।
ଭୃଶଂ ଶୋକାର୍ଣଵେ ମଗ୍ନଃ ପର୍ଯଦେଵଯଦଙ୍ଗଦଃ ॥ 60 ॥
ତଵ ନାଶଂ ଚ ଵୈଦେହି ଵାଲିନଶ୍ଚ ଵଧଂ ତଥା ।
ପ୍ରାଯୋପଵେଶମସ୍ମାକଂ ମରଣଂ ଚ ଜଟାଯୁଷଃ ॥ 61 ॥
ତେଷାଂ ନସ୍ଵାମିସନ୍ଦେଶାନ୍ନିରାଶାନାଂ ମୁମୂର୍ଷତାମ୍ ।
କାର୍ଯହେତୋରିଵାଯାତଶ୍ଶକୁନିର୍ଵୀର୍ଯଵାନ୍ମହାନ୍ ॥ 62 ॥
ଗୃଧ୍ରରାଜସ୍ଯ ସୋଦର୍ଯଃ ସମ୍ପାତିର୍ନାମ ଗୃଧ୍ରରାଟ୍ ।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଭ୍ରାତୃଵଧଂ କୋପାଦିଦଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍ ॥ 63 ॥
ଯଵୀଯାନ୍କେନ ମେ ଭ୍ରାତା ହତଃ କ୍ଵ ଚ ନିପାତିତଃ ।
ଏତଦାଖ୍ଯାତୁମିଚ୍ଛାମି ଭଵଦ୍ଭିର୍ଵାନରୋତ୍ତମାଃ ॥ 64 ॥
ଅଙ୍ଗଦୋଽକଥଯତ୍ତସ୍ଯ ଜନସ୍ଥାନେ ମହଦ୍ଵଧମ୍ ।
ରକ୍ଷସା ଭୀମରୂପେଣ ତ୍ଵାମୁଦ୍ଦିଶ୍ଯ ଯଥାତଥମ୍ ॥ 65 ॥
ଜଟାଯୁଷୋ ଵଧଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଦୁଃଖିତସ୍ସୋଽରୁଣାତ୍ମଜଃ ।
ତ୍ଵାଂ ଶଶଂସ ଵରାରୋହେ ଵସନ୍ତୀଂ ରାଵଣାଲଯେ ॥ 66 ॥
ତସ୍ଯ ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସମ୍ପାତେଃ ପ୍ରୀତିଵର୍ଧନମ୍ ।
ଅଙ୍ଗଦପ୍ରମୁଖାସ୍ତୂର୍ଣଂ ତତସ୍ସମ୍ପ୍ରସ୍ଥିତା ଵଯମ୍ ॥ 67 ॥
ଵିନ୍ଧ୍ଯାଦୁତ୍ଥାଯ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତା ସ୍ସାଗରସ୍ଯାନ୍ତମୁତ୍ତରମ୍ ।
ତ୍ଵଦ୍ଧର୍ଶନକୃତୋତ୍ସାହା ହୃଷ୍ଟାସ୍ତୁଷ୍ଟାଃ ପ୍ଲଵଙ୍ଗମାଃ ॥ 68 ॥
ଅଙ୍ଗଦପ୍ରମୁଖାସ୍ସର୍ଵେ ଵେଲୋପାନ୍ତମୁପସ୍ଥିତାଃ ।
ଚିନ୍ତାଂ ଜଗ୍ମୁଃ ପୁନର୍ଭୀତାସ୍ତ୍ଵଦ୍ଦର୍ଶନସମୁତ୍ସୁକାଃ ॥ 69 ॥
ଅଥାହଂ ହରିସୈନ୍ଯସ୍ଯ ସାଗରଂ ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ସୀଦତଃ ।
ଵ୍ଯଵଧୂଯ ଭଯଂ ତୀଵ୍ରଂ ଯୋଜନାନାଂ ଶତଂ ପ୍ଲୁତଃ ॥ 70 ॥
ଲଙ୍କା ଚାପି ମଯା ରାତ୍ରୌ ପ୍ରଵିଷ୍ଟା ରାକ୍ଷସାକୁଲା ।
ରାଵଣଶ୍ଚ ମଯା ଦୃଷ୍ଟସ୍ତ୍ଵଂ ଚ ଶୋକପରିପ୍ଲୁତା ॥ 71 ॥
ଏତତ୍ତେ ସର୍ଵମାଖ୍ଯାତଂ ଯଥାଵୃତ୍ତମନନ୍ଦିତେ ।
ଅଭିଭାଷସ୍ଵ ମାଂ ଦେଵି ଦୂତୋ ଦାଶରଥେରହମ୍ ॥ 72 ॥
ତଂ ମାଂ ରାମକୃତୋଦ୍ଯୋଗଂ ତ୍ଵନ୍ନିମିତ୍ତମିହାଗତମ୍ ।
ସୁଗ୍ରୀଵସଚିଵଂ ଦେଵି ବୁଦ୍ଧ୍ଯସ୍ଵ ପଵନାତ୍ମଜମ୍ ॥ 73 ॥
କୁଶଲୀ ତଵ କାକୁତ୍ସ୍ଥସ୍ସର୍ଵଶସ୍ତ୍ରଭୃତାଂ ଵରଃ ।
ଗୁରୋରାରାଧନେ ଯୁକ୍ତୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣଶ୍ଚ ସୁଲକ୍ଷଣଃ ॥ 74 ॥
ତସ୍ଯ ଵୀର୍ଯଵତୋ ଦେଵି ଭର୍ତୁସ୍ତଵ ହିତେ ରତଃ ।
ଅହମେକସ୍ତୁ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତ ସ୍ସୁଗ୍ରୀଵଵଚନାଦିହ ॥ 75 ॥
ମଯେଯମସହାଯେନ ଚରତା କାମରୂପିଣା ।
ଦକ୍ଷିଣା ଦିଗନୁକ୍ରାନ୍ତା ତ୍ଵନ୍ମାର୍ଗଵିଚଯୈଷିଣା ॥ 76 ॥
ଦିଷ୍ଟ୍ଯାହଂ ହରିସୈନ୍ଯାନାଂ ତ୍ଵନ୍ନାଶମନୁଶୋଚତାମ୍ ।
ଅପନେଷ୍ଯାମି ସନ୍ତାପଂ ତଵାଭିଗମଶଂସନାତ୍ ॥ 77 ॥
ଦିଷ୍ଟ୍ଯା ହି ମମ ନ ଵ୍ଯର୍ଥଂ ଦେଵି ସାଗରଲଙ୍ଘନମ୍ ।
ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯାମ୍ଯହମିଦଂ ଦିଷ୍ଟ୍ଯା ତ୍ଵଦ୍ଦର୍ଶନକୃତଂ ଯଶଃ ॥ 78 ॥
ରାଘଵଶ୍ଚ ମହାଵୀର୍ଯଃ କ୍ଷିପ୍ରଂ ତ୍ଵାମଭିପତ୍ସ୍ଯତେ ।
ସମିତ୍ରବାନ୍ଧଵଂ ହତ୍ଵା ରାଵଣଂ ରାକ୍ଷସାଧିପମ୍ ॥ 79 ॥
ମାଲ୍ଯଵାନ୍ନାମ ଵୈଦେହି ଗିରୀଣାମୁତ୍ତମୋ ଗିରିଃ ।
ତତୋ ଗଚ୍ଛତି ଗୋକର୍ଣଂ ପର୍ଵତଂ କେସରୀ ହରିଃ ॥ 80 ॥
ସ ଚ ଦେଵର୍ଷିଭିର୍ଦିଷ୍ଟଃ ପିତା ମମ ମହାକପିଃ ।
ତୀର୍ଥେ ନଦୀପତେଃ ପୁଣ୍ଯେ ଶମ୍ବସାଦନମୁଦ୍ଧରତ୍ ॥ 81 ॥
ତସ୍ଯାହଂ ହରିଣଃ କ୍ଷେତ୍ରେ ଜାତୋ ଵାତେନ ମୈଥିଲି ।
ହନୁମାନିତି ଵିଖ୍ଯାତୋ ଲୋକେ ସ୍ଵେନୈଵ କର୍ମଣା ॥ 82 ॥
ଵିଶ୍ଵାସାର୍ଥଂ ତୁ ଵୈଦେହି ଭର୍ତୁରୁକ୍ତା ମଯା ଗୁଣାଃ ।
ଅଚିରାଦ୍ରାଘଵୋ ଦେଵି ତ୍ଵାମିତୋ ନଯିତାଽନଘେ ॥ 83 ॥
ଏଵଂ ଵିଶ୍ଵାସିତା ସୀତା ହେତୁଭିଶ୍ଶୋକକର୍ଶିତା ।
ଉପପନ୍ନୈରଭିଜ୍ଞାନୈର୍ଦୂତଂ ତମଵଗଚ୍ଛତି ॥ 84 ॥
ଅତୁଲଂ ଚ ଗତା ହର୍ଷଂ ପ୍ରହର୍ଷେଣ ଚ ଜାନକୀ ।
ନେତ୍ରାଭ୍ଯାଂ ଵକ୍ରପକ୍ଷ୍ମାଭ୍ଯାଂ ମୁମୋଚାନନ୍ଦଜଂ ଜଲମ୍ ॥ 85 ॥
ଚାରୁ ତଦ୍ଵଦନଂ ତସ୍ଯାସ୍ତାମ୍ରଶୁକ୍ଲାଯତେକ୍ଷଣମ୍ ।
ଅଶୋଭତ ଵିଶାଲାକ୍ଷ୍ଯା ରାହୁମୁକ୍ତ ଇଵୋଡୁରାଟ୍ ॥ 86 ॥
ହନୁମନ୍ତଂ କପିଂ ଵ୍ଯକ୍ତଂ ମନ୍ଯତେ ନାନ୍ଯଥେତି ସା ।
ଅଥୋଵାଚ ହନୂମାଂସ୍ତାମୁତ୍ତରଂ ପ୍ରିଯଦର୍ଶନାମ୍ ॥ 87 ॥
ଏତତ୍ତେ ସର୍ଵମାଖ୍ଯାତଂ ସମାଶ୍ଵସିହି ମୈଥିଲି ।
କିଂ କରୋମି କଥଂ ଵା ତେ ରୋଚତେ ପ୍ରତିଯାମ୍ଯହମ୍ ॥ 88 ॥
ହତେଽସୁରେ ସଂଯତି ଶମ୍ବସାଦନେ କପିପ୍ରଵୀରେଣ ମହର୍ଷିଚୋଦନାତ୍ ।
ତତୋଽସ୍ମି ଵାଯୁପ୍ରଭଵୋ ହି ମୈଥିଲି ପ୍ରଭାଵତସ୍ତତ୍ପ୍ରତିମଶ୍ଚ ଵାନରଃ ॥ 89 ॥
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡେ ପଞ୍ଚତ୍ରିଂଶସ୍ସର୍ଗଃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe sundarakāṇḍam |
atha pañcatriṃśassargaḥ |
tāṃ tu rāmakathāṃ śrutvā vaidehī vānararṣabhāt |
uvāca vacanaṃ sāntvamidaṃ madhurayā girā || 1 ||
kva te rāmeṇa saṃsargaḥ kathaṃ jānāsi lakṣmaṇam |
vānarāṇāṃ narāṇāṃ ca kathamāsītsamāgamaḥ || 2 ||
yāni rāmasya liṅgāni lakṣmaṇasya ca vānara |
tāni bhūyassamācakṣva na māṃ śokassamāviśet || 3 ||
kīdṛśaṃ tasya saṃsthānaṃ rūpaṃ rāmasya kīdṛśam |
kathamūrū kathaṃ bāhū lakṣmaṇasya ca śaṃsa me || 4 ||
evamuktastu vaidehyā hanumānmārutātmajaḥ |
tato rāmaṃ yathātattvamākhyātumupacakrame || 5 ||
jānantī bata diṣṭyā māṃ vaidehi paripṛcchasi |
bhartuḥ kamalapattrākṣi saṃsthānaṃ lakṣmaṇasya ca || 6 ||
yāni rāmasya cihnāni lakṣmaṇasya ca yāni vai |
lakṣitāni viśālākṣi vadataśśṛṇu tāni me || 7 ||
rāmaḥ kamalapattrākṣa ssarvasattvamanoharaḥ |
rūpadākṣiṇyasampannaḥ prasūto janakātmaje || 8 ||
tejasā'ditya saṅkāśaḥ kṣamayā pṛthivīsamaḥ |
bṛhaspatisamo buddhyā yaśasā vāsavopamaḥ || 9 ||
rakṣitā jīvalokasya svajanasyābhirakṣitā |
rakṣitā svasya vṛttasya dharmasya ca parantapaḥ || 10 ||
rāmo bhāmini lokasya cāturvarṇyasya rakṣitā |
maryādānāṃ ca lokasya kartā kārayitā ca saḥ || 11 ||
arciṣmānarcito'tyarthaṃ brahmacaryavrate sthitaḥ |
sādhūnāmupakārajñaḥ pracārajñaśca karmaṇām || 12 ||
rājavidyāvinītaśca brāhmaṇānāmupāsitā |
śrutavānśīlasampanno vinītaśca parantapaḥ || 13 ||
yajurvedavinītaśca vedavidbhissupūjitaḥ |
dhanurvede ca vedeṣu vedāṅgeṣu ca niṣṭhitaḥ || 14 ||
vipulāṃso mahābāhuḥ kambugrīvaśśubhānanaḥ |
gūḍhajatrussutāmrākṣo rāmo devi janai śśrutaḥ || 15 ||
dundubhisvananirghoṣa ssnigdhavarṇaḥ pratāpavān |
sama ssamavibhaktāṅgo varṇaṃ śyāmaṃ samāśritaḥ || 16 ||
tristhirastripralambaśca trisamastriṣu connataḥ |
tritāmrastriṣu ca snigdho gambhīrastriṣu nityaśaḥ || 17 ||
trivalīvāṃstryavanataścaturvyaṅgastriśīrṣavān |
catuṣkalaścaturlekhaścatuṣkiṣkuścatu ssamaḥ || 18 ||
caturdaśasamadvandvaścaturdaṃṣṭraścaturgatiḥ |
mahoṣṭhahanunāsaśca pañcasnigdho'ṣṭavaṃśavān || 19 ||
daśapadmo daśabṛhattribhirvyāpto dviśuklavān |
ṣaḍunnato navatanustribhirvyāpnoti rāghavaḥ || 20 ||
satyadharmaparaśśrīmān saṅgrahānugrahe rataḥ |
deśakālavibhāgajñassarvalokapriyaṃvadaḥ || 21 ||
bhrātā tasya ca dvaimātrassaumitriraparājitaḥ |
anurāgeṇa rūpeṇa guṇaiścaiva tathāvidhaḥ || 22 ||
tāvubhau naraśārdūlau tvaddarśanasamutsukau |
vicinvantau mahīṃ kṛtsnāmasmābhirabhisaṅgatau || 23 ||
tvāmeva mārgamāṇau tau vicarantau vasundharām |
dadarśaturmṛgapatiṃ pūrvajenāvaropitam || 24 ||
ṛśyamūkasya pṛṣṭhe tu bahupādapasaṅkule |
bhrāturbhayārtamāsīnaṃ sugrīvaṃ priyadarśanam || 25 ||
vayaṃ tu harirājaṃ taṃ sugrīvaṃ satyasaṅgaram |
paricaryāmahe rājyātpūrvajenāvaropitam || 26 ||
tatastau cīravasanau dhanuḥ pravarapāṇinau |
ṛśyamūkasya śailasya ramyaṃ deśamupāgatau || 27 ||
sa tau dṛṣṭvā naravyāghrau dhanvinau vānararṣabhaḥ |
avapluto girestasya śikharaṃ bhayamohitaḥ || 28 ||
tatassa śikhare tasminvānarendro vyavasthitaḥ |
tayossamīpaṃ māmeva preṣayāmāsa satvaram || 29 ||
tāvahaṃ puruṣavyāghrau sugrīvavacanātprabhū |
rūpalakṣaṇasampannau kṛtāñjalirupasthitaḥ || 30 ||
tau parijñātatattvārthau mayā prītisamanvitau |
pṛṣṭhamāropya taṃ deśaṃ prāpitau puruṣarṣabhau || 31 ||
niveditau ca tattvena sugrīvāya mahātmane |
tayoranyonyasallāpādbhṛśaṃ prītirajāyata || 32 ||
tatastau prītisampannau harīśvaranareśvarau |
parasparakṛtāśvāsau kathayā pūrvavṛttayā || 33 ||
tatassa sāntvayāmāsa sugrīvaṃ lakṣmaṇāgrajaḥ |
strīhetorvālinā bhrātrā nirastamurutejasā || 34 ||
tatastvannāśajaṃ śokaṃ rāmasyākliṣṭakarmaṇaḥ |
lakṣmaṇo vānarendrāya sugrīvāya nyavedayat || 35 ||
sa śrutvā vānarendrastu lakṣmaṇeneritaṃ vacaḥ |
tadāsīnniṣprabho'tyarthaṃ grahagrasta ivāṃśumān || 36 ||
tatastvadgātraśobhīni rakṣasā hriyamāṇayā |
yānyābharaṇajālāni pātitāni mahītale || 37 ||
tāni sarvāṇi rāmāya ānīya hariyūthapāḥ |
saṃhṛṣṭā darśayāmāsurgatiṃ tu na vidustava || 38 ||
tāni rāmāya dattāni mayaivopahṛtāni ca |
svanavantyavakīrṇāni tasminvigatacetasi || 39 ||
tānyaṅke darśanīyāni kṛtvā bahuvidhaṃ tava |
tena devaprakāśena devena paridevitam || 40 ||
paśyatastāni rudatastāmyataśca punaḥ punaḥ |
prādīpayandāśarathestāni śokahutāśanam || 41 ||
śayitaṃ ca ciraṃ tena duḥkhārtena mahātmanā |
mayāpi vividhairvākyaiḥ kṛcchrādutthāpitaḥ punaḥ || 42 ||
tāni dṛṣṭvā mahābāhurdarśayitvā muhurmuhuḥ |
rāghavassaha saumitrissugrīve sa nyavedayat || 43 ||
sa tavādarśanādārye rāghavaḥ paritapyate |
mahatā jvalatā nityamagninevāgniparvataḥ || 44 ||
tvatkṛte tamanidrā ca śokaścintā ca rāghavam |
tāpayanti mahātmānamagnyagāramivāgnayaḥ || 45 ||
tavādarśanaśokena rāghavaḥ pravicālyate |
mahatā bhūmikampena mahāniva śiloccayaḥ || 46 ||
kānanāni suramyāṇi nadīḥ prasravaṇāni ca |
caranna ratimāpnoti tvāmapaśyannṛpātmaje || 47 ||
sa tvāṃ manujaśārdūlaḥ kṣipraṃ prāpsyati rāghavaḥ |
samitrabāndhavaṃ hatvā rāvaṇaṃ janakātmaje || 48 ||
sahitau rāmasugrīvāvubhāvakurutāṃ tadā |
samayaṃ vālinaṃ hantuṃ tava cānveṣaṇaṃ tathā || 49 ||
tatastābhyāṃ kumārābhyāṃ vīrābhyāṃ sa harīśvaraḥ |
kiṣkindhāṃ samupāgamya vālī yuddhe nipātitaḥ || 50 ||
tato nihatya tarasā rāmo vālinamāhave |
sarvarkṣaharisaṅghānāṃ sugrīvamakarotpatim || 51 ||
rāmasugrīvayoraikyaṃ devyevaṃ samajāyata |
hanumantaṃ ca māṃ viddhi tayordūtamihāgatam || 52 ||
svarājyaṃ prāpya sugrīvassamānīya harīśvarān |
tvadarthaṃ preṣayāmāsa diśo daśa mahābalān || 53 ||
ādiṣṭā vānarendreṇa sugrīveṇa mahaujasā |
adrirājapratīkāśāssarvataḥ prasthitau mahīm || 54 ||
tataste mārgamāṇā vai sugrīvavacanāturāḥ |
caranti vasudhāṃ kṛtsnāṃ vayamanye ca vānarāḥ || 55 ||
aṅgado nāma lakṣmīvānvālisūnurmahābalaḥ |
prasthitaḥ kapiśārdūlastribhāgabalasaṃvṛtaḥ || 56 ||
teṣāṃ no vipraṇaṣṭānāṃ vindhye parvatasattame |
bhṛśaṃ śokaparītānāmahorātragaṇā gatāḥ || 57 ||
te vayaṃ kāryanairāśyātkālasyātikrameṇa ca |
bhayācca kapirājasya prāṇāṃstyaktuṃ vyavasthitāḥ || 58 ||
vicitya vanadurgāṇi giriprasravaṇāni ca |
anāsādya padaṃ devyāḥ prāṇāṃstyaktuṃ samudyatāḥ || 59 ||
dṛṣṭvā prāyopaviṣṭāṃśca sarvānvānarapuṅgavān |
bhṛśaṃ śokārṇave magnaḥ paryadevayadaṅgadaḥ || 60 ||
tava nāśaṃ ca vaidehi vālinaśca vadhaṃ tathā |
prāyopaveśamasmākaṃ maraṇaṃ ca jaṭāyuṣaḥ || 61 ||
teṣāṃ nasvāmisandeśānnirāśānāṃ mumūrṣatām |
kāryahetorivāyātaśśakunirvīryavānmahān || 62 ||
gṛdhrarājasya sodaryaḥ sampātirnāma gṛdhrarāṭ |
śrutvā bhrātṛvadhaṃ kopādidaṃ vacanamabravīt || 63 ||
yavīyānkena me bhrātā hataḥ kva ca nipātitaḥ |
etadākhyātumicchāmi bhavadbhirvānarottamāḥ || 64 ||
aṅgado'kathayattasya janasthāne mahadvadham |
rakṣasā bhīmarūpeṇa tvāmuddiśya yathātatham || 65 ||
jaṭāyuṣo vadhaṃ śrutvā duḥkhitasso'ruṇātmajaḥ |
tvāṃ śaśaṃsa varārohe vasantīṃ rāvaṇālaye || 66 ||
tasya tadvacanaṃ śrutvā sampāteḥ prītivardhanam |
aṅgadapramukhāstūrṇaṃ tatassamprasthitā vayam || 67 ||
vindhyādutthāya samprāptā ssāgarasyāntamuttaram |
tvaddharśanakṛtotsāhā hṛṣṭāstuṣṭāḥ plavaṅgamāḥ || 68 ||
aṅgadapramukhāssarve velopāntamupasthitāḥ |
cintāṃ jagmuḥ punarbhītāstvaddarśanasamutsukāḥ || 69 ||
athāhaṃ harisainyasya sāgaraṃ prekṣya sīdataḥ |
vyavadhūya bhayaṃ tīvraṃ yojanānāṃ śataṃ plutaḥ || 70 ||
laṅkā cāpi mayā rātrau praviṣṭā rākṣasākulā |
rāvaṇaśca mayā dṛṣṭastvaṃ ca śokapariplutā || 71 ||
etatte sarvamākhyātaṃ yathāvṛttamanandite |
abhibhāṣasva māṃ devi dūto dāśaratheraham || 72 ||
taṃ māṃ rāmakṛtodyogaṃ tvannimittamihāgatam |
sugrīvasacivaṃ devi buddhyasva pavanātmajam || 73 ||
kuśalī tava kākutsthassarvaśastrabhṛtāṃ varaḥ |
gurorārādhane yukto lakṣmaṇaśca sulakṣaṇaḥ || 74 ||
tasya vīryavato devi bhartustava hite rataḥ |
ahamekastu samprāpta ssugrīvavacanādiha || 75 ||
mayeyamasahāyena caratā kāmarūpiṇā |
dakṣiṇā diganukrāntā tvanmārgavicayaiṣiṇā || 76 ||
diṣṭyāhaṃ harisainyānāṃ tvannāśamanuśocatām |
apaneṣyāmi santāpaṃ tavābhigamaśaṃsanāt || 77 ||
diṣṭyā hi mama na vyarthaṃ devi sāgaralaṅghanam |
prāpsyāmyahamidaṃ diṣṭyā tvaddarśanakṛtaṃ yaśaḥ || 78 ||
rāghavaśca mahāvīryaḥ kṣipraṃ tvāmabhipatsyate |
samitrabāndhavaṃ hatvā rāvaṇaṃ rākṣasādhipam || 79 ||
mālyavānnāma vaidehi girīṇāmuttamo giriḥ |
tato gacchati gokarṇaṃ parvataṃ kesarī hariḥ || 80 ||
sa ca devarṣibhirdiṣṭaḥ pitā mama mahākapiḥ |
tīrthe nadīpateḥ puṇye śambasādanamuddharat || 81 ||
tasyāhaṃ hariṇaḥ kṣetre jāto vātena maithili |
hanumāniti vikhyāto loke svenaiva karmaṇā || 82 ||
viśvāsārthaṃ tu vaidehi bharturuktā mayā guṇāḥ |
acirādrāghavo devi tvāmito nayitā'naghe || 83 ||
evaṃ viśvāsitā sītā hetubhiśśokakarśitā |
upapannairabhijñānairdūtaṃ tamavagacchati || 84 ||
atulaṃ ca gatā harṣaṃ praharṣeṇa ca jānakī |
netrābhyāṃ vakrapakṣmābhyāṃ mumocānandajaṃ jalam || 85 ||
cāru tadvadanaṃ tasyāstāmraśuklāyatekṣaṇam |
aśobhata viśālākṣyā rāhumukta ivoḍurāṭ || 86 ||
hanumantaṃ kapiṃ vyaktaṃ manyate nānyatheti sā |
athovāca hanūmāṃstāmuttaraṃ priyadarśanām || 87 ||
etatte sarvamākhyātaṃ samāśvasihi maithili |
kiṃ karomi kathaṃ vā te rocate pratiyāmyaham || 88 ||
hate'sure saṃyati śambasādane kapipravīreṇa maharṣicodanāt |
tato'smi vāyuprabhavo hi maithili prabhāvatastatpratimaśca vānaraḥ || 89 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye sundarakāṇḍe pañcatriṃśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे सुन्दरकाण्डम् ।
अथ पञ्चत्रिंशस्सर्गः ।
तां तु रामकथां श्रुत्वा वैदेही वानरर्षभात् ।
उवाच वचनं सान्त्वमिदं मधुरया गिरा ॥ 1 ॥
क्व ते रामेण संसर्गः कथं जानासि लक्ष्मणम् ।
वानराणां नराणां च कथमासीत्समागमः ॥ 2 ॥
यानि रामस्य लिङ्गानि लक्ष्मणस्य च वानर ।
तानि भूयस्समाचक्ष्व न मां शोकस्समाविशेत् ॥ 3 ॥
कीदृशं तस्य संस्थानं रूपं रामस्य कीदृशम् ।
कथमूरू कथं बाहू लक्ष्मणस्य च शंस मे ॥ 4 ॥
एवमुक्तस्तु वैदेह्या हनुमान्मारुतात्मजः ।
ततो रामं यथातत्त्वमाख्यातुमुपचक्रमे ॥ 5 ॥
जानन्ती बत दिष्ट्या मां वैदेहि परिपृच्छसि ।
भर्तुः कमलपत्त्राक्षि संस्थानं लक्ष्मणस्य च ॥ 6 ॥
यानि रामस्य चिह्नानि लक्ष्मणस्य च यानि वै ।
लक्षितानि विशालाक्षि वदतश्शृणु तानि मे ॥ 7 ॥
रामः कमलपत्त्राक्ष स्सर्वसत्त्वमनोहरः ।
रूपदाक्षिण्यसम्पन्नः प्रसूतो जनकात्मजे ॥ 8 ॥
तेजसाऽदित्य सङ्काशः क्षमया पृथिवीसमः ।
बृहस्पतिसमो बुद्ध्या यशसा वासवोपमः ॥ 9 ॥
रक्षिता जीवलोकस्य स्वजनस्याभिरक्षिता ।
रक्षिता स्वस्य वृत्तस्य धर्मस्य च परन्तपः ॥ 10 ॥
रामो भामिनि लोकस्य चातुर्वर्ण्यस्य रक्षिता ।
मर्यादानां च लोकस्य कर्ता कारयिता च सः ॥ 11 ॥
अर्चिष्मानर्चितोऽत्यर्थं ब्रह्मचर्यव्रते स्थितः ।
साधूनामुपकारज्ञः प्रचारज्ञश्च कर्मणाम् ॥ 12 ॥
राजविद्याविनीतश्च ब्राह्मणानामुपासिता ।
श्रुतवान्शीलसम्पन्नो विनीतश्च परन्तपः ॥ 13 ॥
यजुर्वेदविनीतश्च वेदविद्भिस्सुपूजितः ।
धनुर्वेदे च वेदेषु वेदाङ्गेषु च निष्ठितः ॥ 14 ॥
विपुलांसो महाबाहुः कम्बुग्रीवश्शुभाननः ।
गूढजत्रुस्सुताम्राक्षो रामो देवि जनै श्श्रुतः ॥ 15 ॥
दुन्दुभिस्वननिर्घोष स्स्निग्धवर्णः प्रतापवान् ।
सम स्समविभक्ताङ्गो वर्णं श्यामं समाश्रितः ॥ 16 ॥
त्रिस्थिरस्त्रिप्रलम्बश्च त्रिसमस्त्रिषु चोन्नतः ।
त्रिताम्रस्त्रिषु च स्निग्धो गम्भीरस्त्रिषु नित्यशः ॥ 17 ॥
त्रिवलीवांस्त्र्यवनतश्चतुर्व्यङ्गस्त्रिशीर्षवान् ।
चतुष्कलश्चतुर्लेखश्चतुष्किष्कुश्चतु स्समः ॥ 18 ॥
चतुर्दशसमद्वन्द्वश्चतुर्दंष्ट्रश्चतुर्गतिः ।
महोष्ठहनुनासश्च पञ्चस्निग्धोऽष्टवंशवान् ॥ 19 ॥
दशपद्मो दशबृहत्त्रिभिर्व्याप्तो द्विशुक्लवान् ।
षडुन्नतो नवतनुस्त्रिभिर्व्याप्नोति राघवः ॥ 20 ॥
सत्यधर्मपरश्श्रीमान् सङ्ग्रहानुग्रहे रतः ।
देशकालविभागज्ञस्सर्वलोकप्रियंवदः ॥ 21 ॥
भ्राता तस्य च द्वैमात्रस्सौमित्रिरपराजितः ।
अनुरागेण रूपेण गुणैश्चैव तथाविधः ॥ 22 ॥
तावुभौ नरशार्दूलौ त्वद्दर्शनसमुत्सुकौ ।
विचिन्वन्तौ महीं कृत्स्नामस्माभिरभिसङ्गतौ ॥ 23 ॥
त्वामेव मार्गमाणौ तौ विचरन्तौ वसुन्धराम् ।
ददर्शतुर्मृगपतिं पूर्वजेनावरोपितम् ॥ 24 ॥
ऋश्यमूकस्य पृष्ठे तु बहुपादपसङ्कुले ।
भ्रातुर्भयार्तमासीनं सुग्रीवं प्रियदर्शनम् ॥ 25 ॥
वयं तु हरिराजं तं सुग्रीवं सत्यसङ्गरम् ।
परिचर्यामहे राज्यात्पूर्वजेनावरोपितम् ॥ 26 ॥
ततस्तौ चीरवसनौ धनुः प्रवरपाणिनौ ।
ऋश्यमूकस्य शैलस्य रम्यं देशमुपागतौ ॥ 27 ॥
स तौ दृष्ट्वा नरव्याघ्रौ धन्विनौ वानरर्षभः ।
अवप्लुतो गिरेस्तस्य शिखरं भयमोहितः ॥ 28 ॥
ततस्स शिखरे तस्मिन्वानरेन्द्रो व्यवस्थितः ।
तयोस्समीपं मामेव प्रेषयामास सत्वरम् ॥ 29 ॥
तावहं पुरुषव्याघ्रौ सुग्रीववचनात्प्रभू ।
रूपलक्षणसम्पन्नौ कृताञ्जलिरुपस्थितः ॥ 30 ॥
तौ परिज्ञाततत्त्वार्थौ मया प्रीतिसमन्वितौ ।
पृष्ठमारोप्य तं देशं प्रापितौ पुरुषर्षभौ ॥ 31 ॥
निवेदितौ च तत्त्वेन सुग्रीवाय महात्मने ।
तयोरन्योन्यसल्लापाद्भृशं प्रीतिरजायत ॥ 32 ॥
ततस्तौ प्रीतिसम्पन्नौ हरीश्वरनरेश्वरौ ।
परस्परकृताश्वासौ कथया पूर्ववृत्तया ॥ 33 ॥
ततस्स सान्त्वयामास सुग्रीवं लक्ष्मणाग्रजः ।
स्त्रीहेतोर्वालिना भ्रात्रा निरस्तमुरुतेजसा ॥ 34 ॥
ततस्त्वन्नाशजं शोकं रामस्याक्लिष्टकर्मणः ।
लक्ष्मणो वानरेन्द्राय सुग्रीवाय न्यवेदयत् ॥ 35 ॥
स श्रुत्वा वानरेन्द्रस्तु लक्ष्मणेनेरितं वचः ।
तदासीन्निष्प्रभोऽत्यर्थं ग्रहग्रस्त इवांशुमान् ॥ 36 ॥
ततस्त्वद्गात्रशोभीनि रक्षसा ह्रियमाणया ।
यान्याभरणजालानि पातितानि महीतले ॥ 37 ॥
तानि सर्वाणि रामाय आनीय हरियूथपाः ।
संहृष्टा दर्शयामासुर्गतिं तु न विदुस्तव ॥ 38 ॥
तानि रामाय दत्तानि मयैवोपहृतानि च ।
स्वनवन्त्यवकीर्णानि तस्मिन्विगतचेतसि ॥ 39 ॥
तान्यङ्के दर्शनीयानि कृत्वा बहुविधं तव ।
तेन देवप्रकाशेन देवेन परिदेवितम् ॥ 40 ॥
पश्यतस्तानि रुदतस्ताम्यतश्च पुनः पुनः ।
प्रादीपयन्दाशरथेस्तानि शोकहुताशनम् ॥ 41 ॥
शयितं च चिरं तेन दुःखार्तेन महात्मना ।
मयापि विविधैर्वाक्यैः कृच्छ्रादुत्थापितः पुनः ॥ 42 ॥
तानि दृष्ट्वा महाबाहुर्दर्शयित्वा मुहुर्मुहुः ।
राघवस्सह सौमित्रिस्सुग्रीवे स न्यवेदयत् ॥ 43 ॥
स तवादर्शनादार्ये राघवः परितप्यते ।
महता ज्वलता नित्यमग्निनेवाग्निपर्वतः ॥ 44 ॥
त्वत्कृते तमनिद्रा च शोकश्चिन्ता च राघवम् ।
तापयन्ति महात्मानमग्न्यगारमिवाग्नयः ॥ 45 ॥
तवादर्शनशोकेन राघवः प्रविचाल्यते ।
महता भूमिकम्पेन महानिव शिलोच्चयः ॥ 46 ॥
काननानि सुरम्याणि नदीः प्रस्रवणानि च ।
चरन्न रतिमाप्नोति त्वामपश्यन्नृपात्मजे ॥ 47 ॥
स त्वां मनुजशार्दूलः क्षिप्रं प्राप्स्यति राघवः ।
समित्रबान्धवं हत्वा रावणं जनकात्मजे ॥ 48 ॥
सहितौ रामसुग्रीवावुभावकुरुतां तदा ।
समयं वालिनं हन्तुं तव चान्वेषणं तथा ॥ 49 ॥
ततस्ताभ्यां कुमाराभ्यां वीराभ्यां स हरीश्वरः ।
किष्किन्धां समुपागम्य वाली युद्धे निपातितः ॥ 50 ॥
ततो निहत्य तरसा रामो वालिनमाहवे ।
सर्वर्क्षहरिसङ्घानां सुग्रीवमकरोत्पतिम् ॥ 51 ॥
रामसुग्रीवयोरैक्यं देव्येवं समजायत ।
हनुमन्तं च मां विद्धि तयोर्दूतमिहागतम् ॥ 52 ॥
स्वराज्यं प्राप्य सुग्रीवस्समानीय हरीश्वरान् ।
त्वदर्थं प्रेषयामास दिशो दश महाबलान् ॥ 53 ॥
आदिष्टा वानरेन्द्रेण सुग्रीवेण महौजसा ।
अद्रिराजप्रतीकाशास्सर्वतः प्रस्थितौ महीम् ॥ 54 ॥
ततस्ते मार्गमाणा वै सुग्रीववचनातुराः ।
चरन्ति वसुधां कृत्स्नां वयमन्ये च वानराः ॥ 55 ॥
अङ्गदो नाम लक्ष्मीवान्वालिसूनुर्महाबलः ।
प्रस्थितः कपिशार्दूलस्त्रिभागबलसंवृतः ॥ 56 ॥
तेषां नो विप्रणष्टानां विन्ध्ये पर्वतसत्तमे ।
भृशं शोकपरीतानामहोरात्रगणा गताः ॥ 57 ॥
ते वयं कार्यनैराश्यात्कालस्यातिक्रमेण च ।
भयाच्च कपिराजस्य प्राणांस्त्यक्तुं व्यवस्थिताः ॥ 58 ॥
विचित्य वनदुर्गाणि गिरिप्रस्रवणानि च ।
अनासाद्य पदं देव्याः प्राणांस्त्यक्तुं समुद्यताः ॥ 59 ॥
दृष्ट्वा प्रायोपविष्टांश्च सर्वान्वानरपुङ्गवान् ।
भृशं शोकार्णवे मग्नः पर्यदेवयदङ्गदः ॥ 60 ॥
तव नाशं च वैदेहि वालिनश्च वधं तथा ।
प्रायोपवेशमस्माकं मरणं च जटायुषः ॥ 61 ॥
तेषां नस्वामिसन्देशान्निराशानां मुमूर्षताम् ।
कार्यहेतोरिवायातश्शकुनिर्वीर्यवान्महान् ॥ 62 ॥
गृध्रराजस्य सोदर्यः सम्पातिर्नाम गृध्रराट् ।
श्रुत्वा भ्रातृवधं कोपादिदं वचनमब्रवीत् ॥ 63 ॥
यवीयान्केन मे भ्राता हतः क्व च निपातितः ।
एतदाख्यातुमिच्छामि भवद्भिर्वानरोत्तमाः ॥ 64 ॥
अङ्गदोऽकथयत्तस्य जनस्थाने महद्वधम् ।
रक्षसा भीमरूपेण त्वामुद्दिश्य यथातथम् ॥ 65 ॥
जटायुषो वधं श्रुत्वा दुःखितस्सोऽरुणात्मजः ।
त्वां शशंस वरारोहे वसन्तीं रावणालये ॥ 66 ॥
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा सम्पातेः प्रीतिवर्धनम् ।
अङ्गदप्रमुखास्तूर्णं ततस्सम्प्रस्थिता वयम् ॥ 67 ॥
विन्ध्यादुत्थाय सम्प्राप्ता स्सागरस्यान्तमुत्तरम् ।
त्वद्धर्शनकृतोत्साहा हृष्टास्तुष्टाः प्लवङ्गमाः ॥ 68 ॥
अङ्गदप्रमुखास्सर्वे वेलोपान्तमुपस्थिताः ।
चिन्तां जग्मुः पुनर्भीतास्त्वद्दर्शनसमुत्सुकाः ॥ 69 ॥
अथाहं हरिसैन्यस्य सागरं प्रेक्ष्य सीदतः ।
व्यवधूय भयं तीव्रं योजनानां शतं प्लुतः ॥ 70 ॥
लङ्का चापि मया रात्रौ प्रविष्टा राक्षसाकुला ।
रावणश्च मया दृष्टस्त्वं च शोकपरिप्लुता ॥ 71 ॥
एतत्ते सर्वमाख्यातं यथावृत्तमनन्दिते ।
अभिभाषस्व मां देवि दूतो दाशरथेरहम् ॥ 72 ॥
तं मां रामकृतोद्योगं त्वन्निमित्तमिहागतम् ।
सुग्रीवसचिवं देवि बुद्ध्यस्व पवनात्मजम् ॥ 73 ॥
कुशली तव काकुत्स्थस्सर्वशस्त्रभृतां वरः ।
गुरोराराधने युक्तो लक्ष्मणश्च सुलक्षणः ॥ 74 ॥
तस्य वीर्यवतो देवि भर्तुस्तव हिते रतः ।
अहमेकस्तु सम्प्राप्त स्सुग्रीववचनादिह ॥ 75 ॥
मयेयमसहायेन चरता कामरूपिणा ।
दक्षिणा दिगनुक्रान्ता त्वन्मार्गविचयैषिणा ॥ 76 ॥
दिष्ट्याहं हरिसैन्यानां त्वन्नाशमनुशोचताम् ।
अपनेष्यामि सन्तापं तवाभिगमशंसनात् ॥ 77 ॥
दिष्ट्या हि मम न व्यर्थं देवि सागरलङ्घनम् ।
प्राप्स्याम्यहमिदं दिष्ट्या त्वद्दर्शनकृतं यशः ॥ 78 ॥
राघवश्च महावीर्यः क्षिप्रं त्वामभिपत्स्यते ।
समित्रबान्धवं हत्वा रावणं राक्षसाधिपम् ॥ 79 ॥
माल्यवान्नाम वैदेहि गिरीणामुत्तमो गिरिः ।
ततो गच्छति गोकर्णं पर्वतं केसरी हरिः ॥ 80 ॥
स च देवर्षिभिर्दिष्टः पिता मम महाकपिः ।
तीर्थे नदीपतेः पुण्ये शम्बसादनमुद्धरत् ॥ 81 ॥
तस्याहं हरिणः क्षेत्रे जातो वातेन मैथिलि ।
हनुमानिति विख्यातो लोके स्वेनैव कर्मणा ॥ 82 ॥
विश्वासार्थं तु वैदेहि भर्तुरुक्ता मया गुणाः ।
अचिराद्राघवो देवि त्वामितो नयिताऽनघे ॥ 83 ॥
एवं विश्वासिता सीता हेतुभिश्शोककर्शिता ।
उपपन्नैरभिज्ञानैर्दूतं तमवगच्छति ॥ 84 ॥
अतुलं च गता हर्षं प्रहर्षेण च जानकी ।
नेत्राभ्यां वक्रपक्ष्माभ्यां मुमोचानन्दजं जलम् ॥ 85 ॥
चारु तद्वदनं तस्यास्ताम्रशुक्लायतेक्षणम् ।
अशोभत विशालाक्ष्या राहुमुक्त इवोडुराट् ॥ 86 ॥
हनुमन्तं कपिं व्यक्तं मन्यते नान्यथेति सा ।
अथोवाच हनूमांस्तामुत्तरं प्रियदर्शनाम् ॥ 87 ॥
एतत्ते सर्वमाख्यातं समाश्वसिहि मैथिलि ।
किं करोमि कथं वा ते रोचते प्रतियाम्यहम् ॥ 88 ॥
हतेऽसुरे संयति शम्बसादने कपिप्रवीरेण महर्षिचोदनात् ।
ततोऽस्मि वायुप्रभवो हि मैथिलि प्रभावतस्तत्प्रतिमश्च वानरः ॥ 89 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये सुन्दरकाण्डे पञ्चत्रिंशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe sundarakāṇḍam |
atha pañcatriṃśassargaḥ |
tāṃ tu rāmakathāṃ śrutvā vaidehī vānararṣabhāt |
uvāca vacanaṃ sāntvamidaṃ madhurayā girā || 1 ||
kva te rāmeṇa saṃsargaḥ kathaṃ jānāsi lakṣmaṇam |
vānarāṇāṃ narāṇāṃ ca kathamāsītsamāgamaḥ || 2 ||
yāni rāmasya liṅgāni lakṣmaṇasya ca vānara |
tāni bhūyassamācakṣva na māṃ śokassamāviśet || 3 ||
kīdṛśaṃ tasya saṃsthānaṃ rūpaṃ rāmasya kīdṛśam |
kathamūrū kathaṃ bāhū lakṣmaṇasya ca śaṃsa me || 4 ||
evamuktastu vaidehyā hanumānmārutātmajaḥ |
tato rāmaṃ yathātattvamākhyātumupacakrame || 5 ||
jānantī bata diṣṭyā māṃ vaidehi paripṛcchasi |
bhartuḥ kamalapattrākṣi saṃsthānaṃ lakṣmaṇasya ca || 6 ||
yāni rāmasya cihnāni lakṣmaṇasya ca yāni vai |
lakṣitāni viśālākṣi vadataśśṛṇu tāni me || 7 ||
rāmaḥ kamalapattrākṣa ssarvasattvamanoharaḥ |
rūpadākṣiṇyasampannaḥ prasūto janakātmaje || 8 ||
tejasā'ditya saṅkāśaḥ kṣamayā pṛthivīsamaḥ |
bṛhaspatisamo buddhyā yaśasā vāsavopamaḥ || 9 ||
rakṣitā jīvalokasya svajanasyābhirakṣitā |
rakṣitā svasya vṛttasya dharmasya ca parantapaḥ || 10 ||
rāmo bhāmini lokasya cāturvarṇyasya rakṣitā |
maryādānāṃ ca lokasya kartā kārayitā ca saḥ || 11 ||
arciṣmānarcito'tyarthaṃ brahmacaryavrate sthitaḥ |
sādhūnāmupakārajñaḥ pracārajñaśca karmaṇām || 12 ||
rājavidyāvinītaśca brāhmaṇānāmupāsitā |
śrutavānśīlasampanno vinītaśca parantapaḥ || 13 ||
yajurvedavinītaśca vedavidbhissupūjitaḥ |
dhanurvede ca vedeṣu vedāṅgeṣu ca niṣṭhitaḥ || 14 ||
vipulāṃso mahābāhuḥ kambugrīvaśśubhānanaḥ |
gūḍhajatrussutāmrākṣo rāmo devi janai śśrutaḥ || 15 ||
dundubhisvananirghoṣa ssnigdhavarṇaḥ pratāpavān |
sama ssamavibhaktāṅgo varṇaṃ śyāmaṃ samāśritaḥ || 16 ||
tristhirastripralambaśca trisamastriṣu connataḥ |
tritāmrastriṣu ca snigdho gambhīrastriṣu nityaśaḥ || 17 ||
trivalīvāṃstryavanataścaturvyaṅgastriśīrṣavān |
catuṣkalaścaturlekhaścatuṣkiṣkuścatu ssamaḥ || 18 ||
caturdaśasamadvandvaścaturdaṃṣṭraścaturgatiḥ |
mahoṣṭhahanunāsaśca pañcasnigdho'ṣṭavaṃśavān || 19 ||
daśapadmo daśabṛhattribhirvyāpto dviśuklavān |
ṣaḍunnato navatanustribhirvyāpnoti rāghavaḥ || 20 ||
satyadharmaparaśśrīmān saṅgrahānugrahe rataḥ |
deśakālavibhāgajñassarvalokapriyaṃvadaḥ || 21 ||
bhrātā tasya ca dvaimātrassaumitriraparājitaḥ |
anurāgeṇa rūpeṇa guṇaiścaiva tathāvidhaḥ || 22 ||
tāvubhau naraśārdūlau tvaddarśanasamutsukau |
vicinvantau mahīṃ kṛtsnāmasmābhirabhisaṅgatau || 23 ||
tvāmeva mārgamāṇau tau vicarantau vasundharām |
dadarśaturmṛgapatiṃ pūrvajenāvaropitam || 24 ||
ṛśyamūkasya pṛṣṭhe tu bahupādapasaṅkule |
bhrāturbhayārtamāsīnaṃ sugrīvaṃ priyadarśanam || 25 ||
vayaṃ tu harirājaṃ taṃ sugrīvaṃ satyasaṅgaram |
paricaryāmahe rājyātpūrvajenāvaropitam || 26 ||
tatastau cīravasanau dhanuḥ pravarapāṇinau |
ṛśyamūkasya śailasya ramyaṃ deśamupāgatau || 27 ||
sa tau dṛṣṭvā naravyāghrau dhanvinau vānararṣabhaḥ |
avapluto girestasya śikharaṃ bhayamohitaḥ || 28 ||
tatassa śikhare tasminvānarendro vyavasthitaḥ |
tayossamīpaṃ māmeva preṣayāmāsa satvaram || 29 ||
tāvahaṃ puruṣavyāghrau sugrīvavacanātprabhū |
rūpalakṣaṇasampannau kṛtāñjalirupasthitaḥ || 30 ||
tau parijñātatattvārthau mayā prītisamanvitau |
pṛṣṭhamāropya taṃ deśaṃ prāpitau puruṣarṣabhau || 31 ||
niveditau ca tattvena sugrīvāya mahātmane |
tayoranyonyasallāpādbhṛśaṃ prītirajāyata || 32 ||
tatastau prītisampannau harīśvaranareśvarau |
parasparakṛtāśvāsau kathayā pūrvavṛttayā || 33 ||
tatassa sāntvayāmāsa sugrīvaṃ lakṣmaṇāgrajaḥ |
strīhetorvālinā bhrātrā nirastamurutejasā || 34 ||
tatastvannāśajaṃ śokaṃ rāmasyākliṣṭakarmaṇaḥ |
lakṣmaṇo vānarendrāya sugrīvāya nyavedayat || 35 ||
sa śrutvā vānarendrastu lakṣmaṇeneritaṃ vacaḥ |
tadāsīnniṣprabho'tyarthaṃ grahagrasta ivāṃśumān || 36 ||
tatastvadgātraśobhīni rakṣasā hriyamāṇayā |
yānyābharaṇajālāni pātitāni mahītale || 37 ||
tāni sarvāṇi rāmāya ānīya hariyūthapāḥ |
saṃhṛṣṭā darśayāmāsurgatiṃ tu na vidustava || 38 ||
tāni rāmāya dattāni mayaivopahṛtāni ca |
svanavantyavakīrṇāni tasminvigatacetasi || 39 ||
tānyaṅke darśanīyāni kṛtvā bahuvidhaṃ tava |
tena devaprakāśena devena paridevitam || 40 ||
paśyatastāni rudatastāmyataśca punaḥ punaḥ |
prādīpayandāśarathestāni śokahutāśanam || 41 ||
śayitaṃ ca ciraṃ tena duḥkhārtena mahātmanā |
mayāpi vividhairvākyaiḥ kṛcchrādutthāpitaḥ punaḥ || 42 ||
tāni dṛṣṭvā mahābāhurdarśayitvā muhurmuhuḥ |
rāghavassaha saumitrissugrīve sa nyavedayat || 43 ||
sa tavādarśanādārye rāghavaḥ paritapyate |
mahatā jvalatā nityamagninevāgniparvataḥ || 44 ||
tvatkṛte tamanidrā ca śokaścintā ca rāghavam |
tāpayanti mahātmānamagnyagāramivāgnayaḥ || 45 ||
tavādarśanaśokena rāghavaḥ pravicālyate |
mahatā bhūmikampena mahāniva śiloccayaḥ || 46 ||
kānanāni suramyāṇi nadīḥ prasravaṇāni ca |
caranna ratimāpnoti tvāmapaśyannṛpātmaje || 47 ||
sa tvāṃ manujaśārdūlaḥ kṣipraṃ prāpsyati rāghavaḥ |
samitrabāndhavaṃ hatvā rāvaṇaṃ janakātmaje || 48 ||
sahitau rāmasugrīvāvubhāvakurutāṃ tadā |
samayaṃ vālinaṃ hantuṃ tava cānveṣaṇaṃ tathā || 49 ||
tatastābhyāṃ kumārābhyāṃ vīrābhyāṃ sa harīśvaraḥ |
kiṣkindhāṃ samupāgamya vālī yuddhe nipātitaḥ || 50 ||
tato nihatya tarasā rāmo vālinamāhave |
sarvarkṣaharisaṅghānāṃ sugrīvamakarotpatim || 51 ||
rāmasugrīvayoraikyaṃ devyevaṃ samajāyata |
hanumantaṃ ca māṃ viddhi tayordūtamihāgatam || 52 ||
svarājyaṃ prāpya sugrīvassamānīya harīśvarān |
tvadarthaṃ preṣayāmāsa diśo daśa mahābalān || 53 ||
ādiṣṭā vānarendreṇa sugrīveṇa mahaujasā |
adrirājapratīkāśāssarvataḥ prasthitau mahīm || 54 ||
tataste mārgamāṇā vai sugrīvavacanāturāḥ |
caranti vasudhāṃ kṛtsnāṃ vayamanye ca vānarāḥ || 55 ||
aṅgado nāma lakṣmīvānvālisūnurmahābalaḥ |
prasthitaḥ kapiśārdūlastribhāgabalasaṃvṛtaḥ || 56 ||
teṣāṃ no vipraṇaṣṭānāṃ vindhye parvatasattame |
bhṛśaṃ śokaparītānāmahorātragaṇā gatāḥ || 57 ||
te vayaṃ kāryanairāśyātkālasyātikrameṇa ca |
bhayācca kapirājasya prāṇāṃstyaktuṃ vyavasthitāḥ || 58 ||
vicitya vanadurgāṇi giriprasravaṇāni ca |
anāsādya padaṃ devyāḥ prāṇāṃstyaktuṃ samudyatāḥ || 59 ||
dṛṣṭvā prāyopaviṣṭāṃśca sarvānvānarapuṅgavān |
bhṛśaṃ śokārṇave magnaḥ paryadevayadaṅgadaḥ || 60 ||
tava nāśaṃ ca vaidehi vālinaśca vadhaṃ tathā |
prāyopaveśamasmākaṃ maraṇaṃ ca jaṭāyuṣaḥ || 61 ||
teṣāṃ nasvāmisandeśānnirāśānāṃ mumūrṣatām |
kāryahetorivāyātaśśakunirvīryavānmahān || 62 ||
gṛdhrarājasya sodaryaḥ sampātirnāma gṛdhrarāṭ |
śrutvā bhrātṛvadhaṃ kopādidaṃ vacanamabravīt || 63 ||
yavīyānkena me bhrātā hataḥ kva ca nipātitaḥ |
etadākhyātumicchāmi bhavadbhirvānarottamāḥ || 64 ||
aṅgado'kathayattasya janasthāne mahadvadham |
rakṣasā bhīmarūpeṇa tvāmuddiśya yathātatham || 65 ||
jaṭāyuṣo vadhaṃ śrutvā duḥkhitasso'ruṇātmajaḥ |
tvāṃ śaśaṃsa varārohe vasantīṃ rāvaṇālaye || 66 ||
tasya tadvacanaṃ śrutvā sampāteḥ prītivardhanam |
aṅgadapramukhāstūrṇaṃ tatassamprasthitā vayam || 67 ||
vindhyādutthāya samprāptā ssāgarasyāntamuttaram |
tvaddharśanakṛtotsāhā hṛṣṭāstuṣṭāḥ plavaṅgamāḥ || 68 ||
aṅgadapramukhāssarve velopāntamupasthitāḥ |
cintāṃ jagmuḥ punarbhītāstvaddarśanasamutsukāḥ || 69 ||
athāhaṃ harisainyasya sāgaraṃ prekṣya sīdataḥ |
vyavadhūya bhayaṃ tīvraṃ yojanānāṃ śataṃ plutaḥ || 70 ||
laṅkā cāpi mayā rātrau praviṣṭā rākṣasākulā |
rāvaṇaśca mayā dṛṣṭastvaṃ ca śokapariplutā || 71 ||
etatte sarvamākhyātaṃ yathāvṛttamanandite |
abhibhāṣasva māṃ devi dūto dāśaratheraham || 72 ||
taṃ māṃ rāmakṛtodyogaṃ tvannimittamihāgatam |
sugrīvasacivaṃ devi buddhyasva pavanātmajam || 73 ||
kuśalī tava kākutsthassarvaśastrabhṛtāṃ varaḥ |
gurorārādhane yukto lakṣmaṇaśca sulakṣaṇaḥ || 74 ||
tasya vīryavato devi bhartustava hite rataḥ |
ahamekastu samprāpta ssugrīvavacanādiha || 75 ||
mayeyamasahāyena caratā kāmarūpiṇā |
dakṣiṇā diganukrāntā tvanmārgavicayaiṣiṇā || 76 ||
diṣṭyāhaṃ harisainyānāṃ tvannāśamanuśocatām |
apaneṣyāmi santāpaṃ tavābhigamaśaṃsanāt || 77 ||
diṣṭyā hi mama na vyarthaṃ devi sāgaralaṅghanam |
prāpsyāmyahamidaṃ diṣṭyā tvaddarśanakṛtaṃ yaśaḥ || 78 ||
rāghavaśca mahāvīryaḥ kṣipraṃ tvāmabhipatsyate |
samitrabāndhavaṃ hatvā rāvaṇaṃ rākṣasādhipam || 79 ||
mālyavānnāma vaidehi girīṇāmuttamo giriḥ |
tato gacchati gokarṇaṃ parvataṃ kesarī hariḥ || 80 ||
sa ca devarṣibhirdiṣṭaḥ pitā mama mahākapiḥ |
tīrthe nadīpateḥ puṇye śambasādanamuddharat || 81 ||
tasyāhaṃ hariṇaḥ kṣetre jāto vātena maithili |
hanumāniti vikhyāto loke svenaiva karmaṇā || 82 ||
viśvāsārthaṃ tu vaidehi bharturuktā mayā guṇāḥ |
acirādrāghavo devi tvāmito nayitā'naghe || 83 ||
evaṃ viśvāsitā sītā hetubhiśśokakarśitā |
upapannairabhijñānairdūtaṃ tamavagacchati || 84 ||
atulaṃ ca gatā harṣaṃ praharṣeṇa ca jānakī |
netrābhyāṃ vakrapakṣmābhyāṃ mumocānandajaṃ jalam || 85 ||
cāru tadvadanaṃ tasyāstāmraśuklāyatekṣaṇam |
aśobhata viśālākṣyā rāhumukta ivoḍurāṭ || 86 ||
hanumantaṃ kapiṃ vyaktaṃ manyate nānyatheti sā |
athovāca hanūmāṃstāmuttaraṃ priyadarśanām || 87 ||
etatte sarvamākhyātaṃ samāśvasihi maithili |
kiṃ karomi kathaṃ vā te rocate pratiyāmyaham || 88 ||
hate'sure saṃyati śambasādane kapipravīreṇa maharṣicodanāt |
tato'smi vāyuprabhavo hi maithili prabhāvatastatpratimaśca vānaraḥ || 89 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye sundarakāṇḍe pañcatriṃśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Oriya script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.