Valmiki Ramayana Sundara Kanda Sarga 55 — Oriya Script

⚠️ AI-generated translation — the Marathi meaning was produced by AI and automatically cross-checked against the Sanskrit, but it may still contain errors. It has not yet been reviewed by a scholar. Please refer to a traditional commentary for study.

Summary — Marathi

हनुमानाने लंका जाळल्यानंतर ती नगरी पाहून आपल्या क्रोधाची आणि त्या कृत्याची खंत व्यक्त केली. त्याला वाटले की सीतेचे रक्षण न करता लंका जाळल्यामुळे तीही जळाली असावी आणि आपले कार्य नष्ट झाले. क्रोधाचे दोष आणि त्याचे दुष्परिणाम यांवर त्याने विचार केला. नंतर शुभ शकुन, दृश्य कारणे आणि ऋषींच्या वचनांनी त्याचे मन प्रसन्न होऊन सीता निर्दोष असल्याची खात्री पटली. तिला पुन्हा पाहून त्याने परतीचा निश्चय केला.

AI-generated · not yet verified

The Marathi meaning of each verse is shown below the verse.

Meaning —

ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ରାମାଯଣେ ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡମ୍ ।

ଅଥ ପଞ୍ଚପଞ୍ଚାଶସ୍ସର୍ଗଃ ।

ଲଙ୍କାଂ ସମସ୍ତାଂ ସନ୍ଦୀପ୍ଯ ଲାଙ୍ଗୂଲାଗ୍ନିଂ ମହାବଲଃ ।

ନିର୍ଵାପଯାମାସ ତଦା ସମୁଦ୍ରେ ହରିସତ୍ତମଃ ।

Shloka 1

ସନ୍ଦୀପ୍ଯମାନାଂ ଵିଧ୍ଵସ୍ତାଂ ତ୍ରସ୍ତରକ୍ଷୋଗଣାଂ ପୁରୀମ୍ ।
ଆଵେକ୍ଷ୍ଯ ହନୁମାନ୍ ଲଙ୍କାଂ ଚିନ୍ତଯାମାସ ଵାନରଃ ॥ 1 ॥

sandīpyamānāṃ vidhvastāṃ trastarakṣogaṇāṃ purīm |
āvekṣya hanumān laṅkāṃ cintayāmāsa vānaraḥ || 1 ||

प्रज्वलित होणारी, नष्ट झालेली आणि भयभीत राक्षससमूह असलेली ती नगरी लंका पाहून वानर हनुमान विचार करू लागला. ^AI

Shloka 2

ତସ୍ଯାଭୂତ୍ସୁମହାଂସ୍ତ୍ରାସଃ କୁତ୍ସା ଚାତ୍ମନ୍ଯଜାଯତ ।
ଲଙ୍କାଂ ପ୍ରଦହତା କର୍ମ କିଂସ୍ଵିତ୍କୃତମିଦଂ ମଯା ॥ 2 ॥

tasyābhūtsumahāṃstrāsaḥ kutsā cātmanyajāyata |
laṅkāṃ pradahatā karma kiṃsvitkṛtamidaṃ mayā || 2 ||

त्याला फार मोठा धाक बसला आणि आपल्याविषयी तिरस्कार उत्पन्न झाला: 'लंका जाळणाऱ्या मी काय हे कर्म केले?' ^AI

Shloka 3

ଧନ୍ଯାସ୍ତେ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠା ଯେ ବୁଦ୍ଧ୍ଯା କୋପମୁତ୍ଥିତମ୍ ।
ନିରୁନ୍ଧନ୍ତି ମହାତ୍ମାନୋ ଦୀପ୍ତମଗ୍ନିମିଵାମ୍ଭସା ॥ 3 ॥

dhanyāste puruṣaśreṣṭhā ye buddhyā kopamutthitam |
nirundhanti mahātmāno dīptamagnimivāmbhasā || 3 ||

धन्य ते पुरुषश्रेष्ठ, जे बुद्धीने उठलेला क्रोध महात्मे जणू प्रज्वलित अग्नीला पाण्याने शमवतात. ^AI

Shloka 4

କ୍ରୁଦ୍ଧଃ ପାପଂ ନ କୁର୍ଯାତ୍କଃ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ହନ୍ଯାଦ୍ଗୁରୂନପି ।
କ୍ରୁଦ୍ଧଃ ପରୁଷଯା ଵାଚା ନରସ୍ସାଧୂନଧିକ୍ଷିପେତ୍ ॥ 4 ॥

kruddhaḥ pāpaṃ na kuryātkaḥ kruddho hanyādgurūnapi |
kruddhaḥ paruṣayā vācā narassādhūnadhikṣipet || 4 ||

क्रुद्ध मनुष्य कोणते पाप करणार नाही? क्रुद्ध मनुष्य गुरूंनाही मारेल. क्रुद्ध मनुष्य कठोर वाणीने साधूंनाही शिव्या देईल. ^AI

Shloka 5

ଵାଚ୍ଯାଵାଚ୍ଯଂ ପ୍ରକୁପିତୋ ନ ଵିଜାନାତି କର୍ହିଚିତ୍ ।
ନାକାର୍ଯମସ୍ତି କ୍ରୁଦ୍ଧସ୍ଯ ନାଵାଚ୍ଯଂ ଵିଦ୍ଯତେ କ୍ଵଚିତ୍ ॥ 5 ॥

vācyāvācyaṃ prakupito na vijānāti karhicit |
nākāryamasti kruddhasya nāvācyaṃ vidyate kvacit || 5 ||

क्रुद्ध मनुष्य कधीही बोलण्यायोग्य आणि न बोलण्यायोग्य ओळखत नाही. क्रुद्ध मनुष्याला कोणतेही अकर्तव्य नाही आणि कोणतेही अवाच्य नाही. ^AI

Shloka 6

ଯସ୍ସମୁତ୍ପତିତଂ କ୍ରୋଧଂ କ୍ଷମଯୈଵ ନିରସ୍ଯତି ।
ଯଥୋରଗସ୍ତ୍ଵଚଂ ଜୀର୍ଣାଂ ସ ଵୈ ପୁରୁଷ ଉଚ୍ଯତେ ॥ 6 ॥

yassamutpatitaṃ krodhaṃ kṣamayaiva nirasyati |
yathoragastvacaṃ jīrṇāṃ sa vai puruṣa ucyate || 6 ||

जो उठलेला क्रोध क्षमेनेच दूर करतो, जसा सर्प जुनाट कातडे टाकतो, तोच खरा पुरुष म्हणवला जातो. ^AI

Shloka 7

ଧିଗସ୍ତୁ ମାଂ ସୁଦୁର୍ବୁଦ୍ଧିଂ ନିର୍ଲଜ୍ଜଂ ପାପକୃତ୍ତମମ୍ ।
ଅଚିନ୍ତଯିତ୍ଵା ତାଂ ସୀତାମଗ୍ନିଦଂ ସ୍ଵାମିଘାତୁକମ୍ ॥ 7 ॥

dhigastu māṃ sudurbuddhiṃ nirlajjaṃ pāpakṛttamam |
acintayitvā tāṃ sītāmagnidaṃ svāmighātukam || 7 ||

मला धिक्कार असो, मी अत्यंत दुर्बुद्धी, निर्लज्ज आणि पापकर्म करणारा; त्या सीतेचा विचार न करता मी अग्नी देणारा आणि स्वामीचा घात करणारा ठरलो. ^AI

Shloka 8

ଯଦି ଦଗ୍ଧା ତ୍ଵିଯଂ ଲଙ୍କା ନୂନମାର୍ଯାଽପି ଜାନକୀ ।
ଦଗ୍ଧା ତେନ ମଯା ଭର୍ତୁର୍ହିତଂ କାର୍ଯମଜାନତା ॥ 8 ॥

yadi dagdhā tviyaṃ laṅkā nūnamāryā'pi jānakī |
dagdhā tena mayā bharturhitaṃ kāryamajānatā || 8 ||

जर ही लंका जाळली गेली, तर निश्चितच आर्या जानकीही जळाली असेल; कारण मी स्वामीचे हित करावयाचे कर्म न जाणता ते केले. ^AI

Shloka 9

ଯଦର୍ଥମଯମାରମ୍ଭସ୍ତତ୍କାର୍ଯମଵସାଦିତମ୍ ।
ମଯା ହି ଦହତା ଲଙ୍କାଂ ନ ସୀତା ପରିରକ୍ଷିତା ॥ 9 ॥

yadarthamayamārambhastatkāryamavasāditam |
mayā hi dahatā laṅkāṃ na sītā parirakṣitā || 9 ||

ज्या कारणासाठी हा उपक्रम केला, ते कार्य नष्ट झाले. कारण मी लंका जाळत असताना सीतेचे रक्षण केले नाही. ^AI

Shloka 10

ଈଷତ୍କାର୍ଯମିଦଂ କାର୍ଯଂ କୃତମାସୀନ୍ନ ସଂଶଯଃ ।
ତସ୍ଯ କ୍ରୋଧାଭିଭୂତେନ ମଯା ମୂଲକ୍ଷଯଃ କୃତଃ ॥ 10 ॥

īṣatkāryamidaṃ kāryaṃ kṛtamāsīnna saṃśayaḥ |
tasya krodhābhibhūtena mayā mūlakṣayaḥ kṛtaḥ || 10 ||

हे कार्य थोडेच केले गेले, यात संशय नाही. क्रोधाने ग्रासलेल्या मी मूळचा नाश केला. ^AI

Shloka 11

ଵିନଷ୍ଟା ଜାନକୀ ନୂନଂ ନ ହ୍ଯଦଗ୍ଧଃ ପ୍ରଦୃଶ୍ଯତେ ।
ଲଙ୍କାଯାଂ କଶ୍ଚିଦୁଦ୍ଧେଶସ୍ସର୍ଵା ଭସ୍ମୀକୃତା ପୁରୀ ॥ 11 ॥

vinaṣṭā jānakī nūnaṃ na hyadagdhaḥ pradṛśyate |
laṅkāyāṃ kaściduddheśassarvā bhasmīkṛtā purī || 11 ||

जानकी निश्चितच नष्ट झाली, कारण न जळालेला असा कोणताही भाग लंकेत दिसत नाही. सर्व नगरी भस्म झाली. ^AI

Shloka 12

ଯଦି ତଦ୍ଵିହତଂ କାର୍ଯଂ ମମ ପ୍ରଜ୍ଞାଵିପର୍ଯଯାତ୍ ।
ଇହୈଵ ପ୍ରାଣସନ୍ନ୍ଯାସୋ ମମାପି ହ୍ଯଦ୍ଯ ରୋଚତେ ॥ 12 ॥

yadi tadvihataṃ kāryaṃ mama prajñāviparyayāt |
ihaiva prāṇasannyāso mamāpi hyadya rocate || 12 ||

जर माझ्या बुद्धीच्या विपर्ययामुळे ते कार्य नष्ट झाले असेल, तर आज मलाही येथेच प्राणत्याग करणे आवडते. ^AI

Shloka 13

କିମଗ୍ନୌ ନିପତାମ୍ଯଦ୍ଯ ଆହୋସ୍ଵିଦ୍ବଡବାମୁଖେ ।
ଶରୀରମାହୋ ସତ୍ତ୍ଵାନାଂ ଦଦ୍ମି ସାଗରଵାସିନାମ୍ ॥ 13 ॥

kimagnau nipatāmyadya āhosvidbaḍabāmukhe |
śarīramāho sattvānāṃ dadmi sāgaravāsinām || 13 ||

आज मी अग्नीत पडू का, किंवा वडवामुखात, किंवा सागरात राहणाऱ्या प्राण्यांना माझे शरीर द्यावे का? ^AI

Shloka 14

କଥଂ ହି ଜୀଵତା ଶକ୍ଯୋ ମଯା ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ହରୀଶ୍ଵରଃ ।
ତୌ ଵା ପୁରୁଷଶାର୍ଦୂଲୌ କାର୍ଯସର୍ଵସ୍ଵଘାତିନା ॥ 14 ॥

kathaṃ hi jīvatā śakyo mayā draṣṭuṃ harīśvaraḥ |
tau vā puruṣaśārdūlau kāryasarvasvaghātinā || 14 ||

कार्यसर्वस्वाचा नाश करणाऱ्या मला जिवंत राहून हरीश्वराला किंवा त्या दोन पुरुषशार्दूलांना कसे पाहता येईल? ^AI

Shloka 15

ମଯା ଖଲୁ ତଦେଵେଦଂ ରୋଷଦୋଷାତ୍ପ୍ରଦର୍ଶିତମ୍ ।
ପ୍ରଥିତଂ ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ କପିତ୍ଵମନଵସ୍ଥିତମ୍ ॥ 15 ॥

mayā khalu tadevedaṃ roṣadoṣātpradarśitam |
prathitaṃ triṣu lokeṣu kapitvamanavasthitam || 15 ||

रागाच्या दोषाने मीच हेच दाखवले. तिन्ही लोकांत प्रसिद्ध असलेले, अस्थिर असे वानरत्व मी प्रकट केले. ^AI

Shloka 16

ଧିଗସ୍ତୁ ରାଜସଂ ଭାଵମନୀଶମନଵସ୍ଥିତମ୍ ।
ଈଶ୍ଵରେଣାପି ଯଦ୍ରାଗାନ୍ମଯା ସୀତା ନ ରକ୍ଷିତା ॥ 16 ॥

dhigastu rājasaṃ bhāvamanīśamanavasthitam |
īśvareṇāpi yadrāgānmayā sītā na rakṣitā || 16 ||

राजस भाव, अनीश आणि अस्थिर याचा धिक्कार असो. ईश्वरालाही रागामुळे मी सीतेचे रक्षण केले नाही. ^AI

Shloka 17

ଵିନଷ୍ଟାଯାଂ ତୁ ସୀତାଯାଂ ତାଵୁଭୌ ଵିନଶିଷ୍ଯତଃ ।
ତଯୋର୍ଵିନାଶେ ସୁଗ୍ରୀଵଃ ସବନ୍ଧୁର୍ଵିନଶିଷ୍ଯତି ॥ 17 ॥

vinaṣṭāyāṃ tu sītāyāṃ tāvubhau vinaśiṣyataḥ |
tayorvināśe sugrīvaḥ sabandhurvinaśiṣyati || 17 ||

सीता नष्ट झाल्यास ते दोघेही (राम आणि लक्ष्मण) नष्ट होतील. त्यांच्या नाशाने सुग्रीव आपल्या नातेवाइकांसह नष्ट होईल. ^AI

Shloka 18

ଏତଦେଵ ଵଚଶ୍ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଭରତୋ ଭ୍ରାତୃଵତ୍ସଲଃ ।
ଧର୍ମାତ୍ମା ସହଶତ୍ରୁଘ୍ନଃ କଥଂ ଶକ୍ଷ୍ଯତି ଜୀଵିତୁମ୍ ॥ 18 ॥

etadeva vacaśśrutvā bharato bhrātṛvatsalaḥ |
dharmātmā sahaśatrughnaḥ kathaṃ śakṣyati jīvitum || 18 ||

हे वचन ऐकून बंधुवात्सल्य असलेला, धर्मात्मा भरत शत्रुघ्नासह कसा जगू शकेल? ^AI

Shloka 19

ଇକ୍ଷ୍ଵାକୁଵଂଶେ ଧର୍ମିଷ୍ଠେ ଗତେ ନାଶମସଂଶଯମ୍ ।
ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତି ପ୍ରଜାସ୍ସର୍ଵାଶ୍ଶୋକସନ୍ତାପପୀଡିତାଃ ॥ 19 ॥

ikṣvākuvaṃśe dharmiṣṭhe gate nāśamasaṃśayam |
bhaviṣyanti prajāssarvāśśokasantāpapīḍitāḥ || 19 ||

धर्मिष्ठ इक्ष्वाकुवंश नष्ट झाल्यास निःसंशय सर्व प्रजा शोकसंतापाने पीडित होतील. ^AI

Shloka 20

ତଦହଂ ଭାଗ୍ଯରହିତୋ ଲୁପ୍ତଧର୍ମାର୍ଥସଙ୍ଗ୍ରହଃ ॥ 20 ॥

tadahaṃ bhāgyarahito luptadharmārthasaṅgrahaḥ || 20 ||

म्हणून मी भाग्यहीन, धर्म व अर्थ यांचा संग्रह नष्ट झालेला आहे. ^AI

ରୋଷଦୋଷପରୀତାତ୍ମା ଵ୍ଯକ୍ତଂ ଲୋକଵିନାଶନଃ ।

roṣadoṣaparītātmā vyaktaṃ lokavināśanaḥ |

रोषदोषाने युक्त अंतःकरण असलेला, स्पष्टपणे लोकांचा नाश करणारा. ^AI

ଇତି ଚିନ୍ତଯତସ୍ତସ୍ଯ ନିମିତ୍ତାନ୍ଯୁପପେଦିରେ ।
ପୂର୍ଵମପ୍ଯୁପଲବ୍ଧାନି ସାକ୍ଷାତ୍ପୁନରଚିନ୍ତଯତ୍ ॥ 21 ॥

Shloka 22

ଅଥଵା ଚାରୁସର୍ଵାଙ୍ଗୀ ରକ୍ଷିତା ସ୍ଵେନ ତେଜସା ।
ନ ନଶିଷ୍ଯତି କଲ୍ଯାଣୀ ନାଗ୍ନିରଗ୍ନୌ ପ୍ରଵର୍ତତେ ॥ 22 ॥

athavā cārusarvāṅgī rakṣitā svena tejasā |
na naśiṣyati kalyāṇī nāgniragnau pravartate || 22 ||

अथवा सर्वांग सुंदर असलेली, स्वतःच्या तेजाने रक्षित असलेली कल्याणी सीता नष्ट होणार नाही; अग्नी अग्नीत प्रवेश करत नाही. ^AI

Shloka 23

ନ ହି ଧର୍ମାତ୍ମନସ୍ତସ୍ଯ ଭାର୍ଯାମମିତତେଜସଃ ।
ସ୍ଵଚାରିତ୍ରାଭିଗୁପ୍ତାଂ ତାଂ ସ୍ପ୍ରଷ୍ଟୁମର୍ହତି ପାଵକଃ ॥ 23 ॥

na hi dharmātmanastasya bhāryāmamitatejasaḥ |
svacāritrābhiguptāṃ tāṃ spraṣṭumarhati pāvakaḥ || 23 ||

अमित तेजस्वी धर्मात्मा रामाच्या पत्नीला, स्वतःच्या चारित्र्याने रक्षित असलेल्या तिला, अग्नी स्पर्श करण्यास योग्य नाही. ^AI

Shloka 24

ନୂନଂ ରାମପ୍ରଭାଵେଣ ଵୈଦେହ୍ଯାସ୍ସୁକୃତେନ ଚ ।
ଯନ୍ମାଂ ଦହନକର୍ମାଯଂ ନାଦହଦ୍ଧଵ୍ଯଵାହନଃ ॥ 24 ॥

nūnaṃ rāmaprabhāveṇa vaidehyāssukṛtena ca |
yanmāṃ dahanakarmāyaṃ nādahaddhavyavāhanaḥ || 24 ||

रामाच्या प्रभावाने आणि वैदेहीच्या सुकृतानेच हा अग्नी मला जाळणारा असूनही जाळले नाही, हे निश्चित. ^AI

Shloka 25

ତ୍ରଯାଣାଂ ଭରତାଦୀନାଂ ଭ୍ରାତ୍ରୂଣାଂ ଦେଵତା ଚ ଯା ।
ରାମସ୍ଯ ଚ ମନଃ କାନ୍ତା ସା କଥଂ ଵିନଶିଷ୍ଯତି ॥ 25 ॥

trayāṇāṃ bharatādīnāṃ bhrātrūṇāṃ devatā ca yā |
rāmasya ca manaḥ kāntā sā kathaṃ vinaśiṣyati || 25 ||

भरत इत्यादी तीन भावांची आणि रामाचीही जी मनःकांता देवता आहे, ती सीता कशी नष्ट होईल? ^AI

Shloka 26

ଯଦ୍ଵା ଦହନକର୍ମାଯଂ ସର୍ଵତ୍ର ପ୍ରଭୁରଵ୍ଯଯଃ ।
ନ ମେ ଦହତି ଲାଙ୍ଗୂଲଂ କଥମାର୍ଯାଂ ପ୍ରଧକ୍ଷ୍ଯତି ॥ 26 ॥

yadvā dahanakarmāyaṃ sarvatra prabhuravyayaḥ |
na me dahati lāṅgūlaṃ kathamāryāṃ pradhakṣyati || 26 ||

किंवा हा अग्नी सर्वत्र सामर्थ्यवान व अव्यय आहे; तो माझी शेपटी जाळत नाही, तर आर्येला (सीतेला) कसा जाळेल? ^AI

Shloka 27

ପୁନଶ୍ଚାଚିନ୍ତଯତ୍ତତ୍ର ହନୁମାନ୍ଵିସ୍ମିତସ୍ତଦା ।
ହିରଣ୍ଯନାଭସ୍ଯ ଗିରେର୍ଜଲମଧ୍ଯେ ପ୍ରଦର୍ଶନମ୍ ॥ 27 ॥

punaścācintayattatra hanumānvismitastadā |
hiraṇyanābhasya girerjalamadhye pradarśanam || 27 ||

मग हनुमान पुन्हा तेथे विस्मित होऊन विचार करू लागला: हिरण्यनाभ पर्वताचे जलामध्ये दर्शन झाले होते. ^AI

Shloka 28

ତପସା ସତ୍ଯଵାକ୍ଯେନ ଅନନ୍ଯତ୍ଵାଚ୍ଚ ଭର୍ତରି ।
ଅପି ସା ନିର୍ଦହେଦଗ୍ନିଂ ନ ତାମଗ୍ନିଃ ପ୍ରଧକ୍ଷ୍ଯତି ॥ 28 ॥

tapasā satyavākyena ananyatvācca bhartari |
api sā nirdahedagniṃ na tāmagniḥ pradhakṣyati || 28 ||

तपाने, सत्यवचनाने आणि पतीविषयीच्या अनन्य भक्तीने ती अग्नीलाही जाळू शकेल; तिला अग्नी जाळणार नाही. ^AI

Shloka 29

ସ ତଥା ଚିନ୍ତଯଂସ୍ତତ୍ର ଦେଵ୍ଯା ଧର୍ମପରିଗ୍ରହମ୍ ।
ଶୁଶ୍ରାଵ ହନୁମାନ୍ଵାକ୍ଯଂ ଚାରଣାନାଂ ମହାତ୍ମନାମ୍ ॥ 29 ॥

sa tathā cintayaṃstatra devyā dharmaparigraham |
śuśrāva hanumānvākyaṃ cāraṇānāṃ mahātmanām || 29 ||

अशा प्रकारे तेथे देवीच्या धर्मपरिग्रहाचा विचार करणार्‍या हनुमानाने महात्मा चारणांचे वचन ऐकले. ^AI

Shloka 30

ଅହୋ ଖଲୁ କୃତଂ କର୍ମ ଦୁଷ୍କରଂ ହି ହନୂମତା ।
ଅଗ୍ନିଂ ଵିସୃଜତାଽଭୀକ୍ଷ୍ଣଂ ଭୀମଂ ରାକ୍ଷସଵେଶ୍ମନି ॥ 30 ॥

aho khalu kṛtaṃ karma duṣkaraṃ hi hanūmatā |
agniṃ visṛjatā'bhīkṣṇaṃ bhīmaṃ rākṣasaveśmani || 30 ||

अहो! हनुमानाने राक्षसांच्या घरात वारंवार भीषण अग्नी सोडून कठीण कर्म केलेच. ^AI

Shloka 31

ପ୍ରପଲାଯିତରକ୍ଷଃ ସ୍ତ୍ରୀବାଲଵୃଦ୍ଧସମାକୁଲା ।
ଜନକୋଲାହଲାଧ୍ମାତା କ୍ରନ୍ଦନ୍ତୀଵାଦ୍ରିକନ୍ଦରୈଃ ॥ 31 ॥

prapalāyitarakṣaḥ strībālavṛddhasamākulā |
janakolāhalādhmātā krandantīvādrikandaraiḥ || 31 ||

पळून गेलेल्या राक्षसांनी, स्त्रिया, बालके व वृद्ध यांनी भरलेली, जनसमुदायाच्या गोंगाटाने फुललेली ती नगरी पर्वतकंदरांसह रडत आहे असे वाटते. ^AI

Shloka 32

ଦଗ୍ଧେଯଂ ନଗରୀ ସର୍ଵା ସାଟ୍ଟପ୍ରାକାରତୋରଣା ।
ଜାନକୀ ନ ଚ ଦଗ୍ଧେତି ଵିସ୍ମଯୋଽଦ୍ଭୁତ ଏଵ ନଃ ॥ 32 ॥

dagdheyaṃ nagarī sarvā sāṭṭaprākāratoraṇā |
jānakī na ca dagdheti vismayo'dbhuta eva naḥ || 32 ||

अट्ट, प्राकार व तोरणांसह ही सर्व नगरी जळाली, पण जानकी मात्र जळली नाही; हा आमचा विस्मय अद्भुतच आहे. ^AI

Shloka 33

ସ ନିମିତ୍ତୈଶ୍ଚ ଦୃଷ୍ଟାର୍ଥୈଃ କାରଣୈଶ୍ଚ ମହାଗୁଣୈଃ ।
ଋଷିଵାକ୍ଯୈଶ୍ଚ ହନୁମାନଭଵତ୍ପ୍ରୀତମାନସଃ ॥ 33 ॥

sa nimittaiśca dṛṣṭārthaiḥ kāraṇaiśca mahāguṇaiḥ |
ṛṣivākyaiśca hanumānabhavatprītamānasaḥ || 33 ||

शुभ शकुन, प्रत्यक्ष दिसणारी कारणे, महान गुण आणि ऋषींची वचने यांमुळे हनुमानाचे मन प्रसन्न झाले. ^AI

Shloka 34

ତତଃ କପିଃ ପ୍ରାପ୍ତମନୋରଥାର୍ଥସ୍ତାମକ୍ଷତାଂ ରାଜସୁତାଂ ଵିଦିତ୍ଵା ।
ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷତସ୍ତାଂ ପୁନରେଵ ଦୃଷ୍ଟଵା ପ୍ରତିପ୍ରଯାଣାଯ ମତିଂ ଚକାର ॥ 34 ॥

tataḥ kapiḥ prāptamanorathārthastāmakṣatāṃ rājasutāṃ viditvā |
pratyakṣatastāṃ punareva dṛṣṭavā pratiprayāṇāya matiṃ cakāra || 34 ||

नंतर कपी हनुमान, इच्छित अर्थ प्राप्त झाल्याने, ती राजकुमारी सीता अक्षता (निर्दोष) आहे हे जाणून, तिला पुन्हा प्रत्यक्ष पाहून, परतीचा प्रयाण करण्याचा निश्चय केला. ^AI

ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡେ ପଞ୍ଚପଞ୍ଚାଶସ୍ସର୍ଗଃ ॥

Sanskrit — Devanagari (original)

श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे सुन्दरकाण्डम् ।

अथ पञ्चपञ्चाशस्सर्गः ।

लङ्कां समस्तां सन्दीप्य लाङ्गूलाग्निं महाबलः ।

निर्वापयामास तदा समुद्रे हरिसत्तमः ।

सन्दीप्यमानां विध्वस्तां त्रस्तरक्षोगणां पुरीम् ।

आवेक्ष्य हनुमान् लङ्कां चिन्तयामास वानरः ॥ 1 ॥

तस्याभूत्सुमहांस्त्रासः कुत्सा चात्मन्यजायत ।

लङ्कां प्रदहता कर्म किंस्वित्कृतमिदं मया ॥ 2 ॥

धन्यास्ते पुरुषश्रेष्ठा ये बुद्ध्या कोपमुत्थितम् ।

निरुन्धन्ति महात्मानो दीप्तमग्निमिवाम्भसा ॥ 3 ॥

क्रुद्धः पापं न कुर्यात्कः क्रुद्धो हन्याद्गुरूनपि ।

क्रुद्धः परुषया वाचा नरस्साधूनधिक्षिपेत् ॥ 4 ॥

वाच्यावाच्यं प्रकुपितो न विजानाति कर्हिचित् ।

नाकार्यमस्ति क्रुद्धस्य नावाच्यं विद्यते क्वचित् ॥ 5 ॥

यस्समुत्पतितं क्रोधं क्षमयैव निरस्यति ।

यथोरगस्त्वचं जीर्णां स वै पुरुष उच्यते ॥ 6 ॥

धिगस्तु मां सुदुर्बुद्धिं निर्लज्जं पापकृत्तमम् ।

अचिन्तयित्वा तां सीतामग्निदं स्वामिघातुकम् ॥ 7 ॥

यदि दग्धा त्वियं लङ्का नूनमार्याऽपि जानकी ।

दग्धा तेन मया भर्तुर्हितं कार्यमजानता ॥ 8 ॥

यदर्थमयमारम्भस्तत्कार्यमवसादितम् ।

मया हि दहता लङ्कां न सीता परिरक्षिता ॥ 9 ॥

ईषत्कार्यमिदं कार्यं कृतमासीन्न संशयः ।

तस्य क्रोधाभिभूतेन मया मूलक्षयः कृतः ॥ 10 ॥

विनष्टा जानकी नूनं न ह्यदग्धः प्रदृश्यते ।

लङ्कायां कश्चिदुद्धेशस्सर्वा भस्मीकृता पुरी ॥ 11 ॥

यदि तद्विहतं कार्यं मम प्रज्ञाविपर्ययात् ।

इहैव प्राणसन्न्यासो ममापि ह्यद्य रोचते ॥ 12 ॥

किमग्नौ निपताम्यद्य आहोस्विद्बडबामुखे ।

शरीरमाहो सत्त्वानां दद्मि सागरवासिनाम् ॥ 13 ॥

कथं हि जीवता शक्यो मया द्रष्टुं हरीश्वरः ।

तौ वा पुरुषशार्दूलौ कार्यसर्वस्वघातिना ॥ 14 ॥

मया खलु तदेवेदं रोषदोषात्प्रदर्शितम् ।

प्रथितं त्रिषु लोकेषु कपित्वमनवस्थितम् ॥ 15 ॥

धिगस्तु राजसं भावमनीशमनवस्थितम् ।

ईश्वरेणापि यद्रागान्मया सीता न रक्षिता ॥ 16 ॥

विनष्टायां तु सीतायां तावुभौ विनशिष्यतः ।

तयोर्विनाशे सुग्रीवः सबन्धुर्विनशिष्यति ॥ 17 ॥

एतदेव वचश्श्रुत्वा भरतो भ्रातृवत्सलः ।

धर्मात्मा सहशत्रुघ्नः कथं शक्ष्यति जीवितुम् ॥ 18 ॥

इक्ष्वाकुवंशे धर्मिष्ठे गते नाशमसंशयम् ।

भविष्यन्ति प्रजास्सर्वाश्शोकसन्तापपीडिताः ॥ 19 ॥

तदहं भाग्यरहितो लुप्तधर्मार्थसङ्ग्रहः ॥ 20 ॥

रोषदोषपरीतात्मा व्यक्तं लोकविनाशनः ।

इति चिन्तयतस्तस्य निमित्तान्युपपेदिरे ।

पूर्वमप्युपलब्धानि साक्षात्पुनरचिन्तयत् ॥ 21 ॥

अथवा चारुसर्वाङ्गी रक्षिता स्वेन तेजसा ।

न नशिष्यति कल्याणी नाग्निरग्नौ प्रवर्तते ॥ 22 ॥

न हि धर्मात्मनस्तस्य भार्याममिततेजसः ।

स्वचारित्राभिगुप्तां तां स्प्रष्टुमर्हति पावकः ॥ 23 ॥

नूनं रामप्रभावेण वैदेह्यास्सुकृतेन च ।

यन्मां दहनकर्मायं नादहद्धव्यवाहनः ॥ 24 ॥

त्रयाणां भरतादीनां भ्रात्रूणां देवता च या ।

रामस्य च मनः कान्ता सा कथं विनशिष्यति ॥ 25 ॥

यद्वा दहनकर्मायं सर्वत्र प्रभुरव्ययः ।

न मे दहति लाङ्गूलं कथमार्यां प्रधक्ष्यति ॥ 26 ॥

पुनश्चाचिन्तयत्तत्र हनुमान्विस्मितस्तदा ।

हिरण्यनाभस्य गिरेर्जलमध्ये प्रदर्शनम् ॥ 27 ॥

तपसा सत्यवाक्येन अनन्यत्वाच्च भर्तरि ।

अपि सा निर्दहेदग्निं न तामग्निः प्रधक्ष्यति ॥ 28 ॥

स तथा चिन्तयंस्तत्र देव्या धर्मपरिग्रहम् ।

शुश्राव हनुमान्वाक्यं चारणानां महात्मनाम् ॥ 29 ॥

अहो खलु कृतं कर्म दुष्करं हि हनूमता ।

अग्निं विसृजताऽभीक्ष्णं भीमं राक्षसवेश्मनि ॥ 30 ॥

प्रपलायितरक्षः स्त्रीबालवृद्धसमाकुला ।

जनकोलाहलाध्माता क्रन्दन्तीवाद्रिकन्दरैः ॥ 31 ॥

दग्धेयं नगरी सर्वा साट्टप्राकारतोरणा ।

जानकी न च दग्धेति विस्मयोऽद्भुत एव नः ॥ 32 ॥

स निमित्तैश्च दृष्टार्थैः कारणैश्च महागुणैः ।

ऋषिवाक्यैश्च हनुमानभवत्प्रीतमानसः ॥ 33 ॥

ततः कपिः प्राप्तमनोरथार्थस्तामक्षतां राजसुतां विदित्वा ।

प्रत्यक्षतस्तां पुनरेव दृष्टवा प्रतिप्रयाणाय मतिं चकार ॥ 34 ॥

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये सुन्दरकाण्डे पञ्चपञ्चाशस्सर्गः ॥

🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Oriya script. Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version. It is a transliteration, not a translation — see “Meaning” for translations where available.

5.55 ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡ - ପଞ୍ଚପଞ୍ଚାଶ ସର୍ଗଃ