ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ରାମାଯଣେ ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡମ୍ ।
ଅଥ ଅଷ୍ଟାଵିଂଶସ୍ସର୍ଗଃ ।
ସା ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ଵଚୋ ନିଶମ୍ଯ ତଦ୍ରାଵଣସ୍ଯାପ୍ରିଯମପ୍ରିଯାର୍ତା ।
ସୀତା ଵିତତ୍ରାସ ଯଥା ଵନାନ୍ତେ ସିଂହାଭିପନ୍ନା ଗଜରାଜକନ୍ଯା ॥ 1 ॥
ସା ରାକ୍ଷସୀମଧ୍ଯଗତା ଚ ଭୀରୁ ର୍ଵାଗ୍ଭିର୍ଭୃଶଂ ରାଵଣତର୍ଜିତା ଚ ।
କାନ୍ତାରମଧ୍ଯେ ଵିଜନେ ଵିସୃଷ୍ଟା ବାଲେଵ କନ୍ଯା ଵିଲଲାପ ସୀତା ॥ 2 ॥
ସତ୍ଯଂ ବତେଦଂ ପ୍ରଵଦନ୍ତି ଲୋକେ ନାକାଲମୃତ୍ଯୁର୍ଭଵତୀତି ସନ୍ତଃ ।
ଯତ୍ରାହମେଵଂ ପରିଭର୍ତ୍ସ୍ଯମାନା ଜୀଵାମି ଦୀନା କ୍ଷଣମପ୍ଯପୁଣ୍ଯା ॥ 3 ॥
ସୁଖାଦ୍ଵିହୀନଂ ବହୁଦୁଃଖପୂର୍ଣ ମିଦଂ ତୁ ନୂନଂ ହୃଦଯଂ ସ୍ଥିରଂ ମେ ।
ଵିଶୀର୍ଯତେ ଯନ୍ନ ସହସ୍ରଧାଽଦ୍ଯ ଵଜ୍ରାହତଂ ଶୃଙ୍ଗମିଵାଚଲସ୍ଯ ॥ 4 ॥
ନୈଵାସ୍ତି ଦୋଷୋ ମମ ନୂନମତ୍ର ଵଧ୍ଯାହମସ୍ଯାପ୍ରିଯଦର୍ଶନସ୍ଯ ।
ଭାଵଂ ନ ଚାସ୍ଯାହମନୁପ୍ରଦାତୁ ମଲଂ ଦ୍ଵିଜୋ ମନ୍ତ୍ରମିଵାଦ୍ଵିଜାଯ ॥ 5 ॥
ନୂନଂ ମମାଙ୍ଗାନ୍ଯଚିରାଦନାର୍ଯଃ ଶସ୍ତ୍ରୈଶ୍ଶିତୈଶ୍ଛେତ୍ସ୍ଯତି ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରଃ ।
ତସ୍ମିନନାଗଚ୍ଛତି ଲୋକନାଥେ ଗର୍ଭସ୍ଥଜନ୍ତୋରିଵ ଶଲ୍ଯକୃନ୍ତଃ ॥ 6 ॥
ଦୁଃଖଂ ବତେଦଂ ମମ ଦୁଃଖିତାଯା ମାସୌ ଚିରାଯାଧିଗମିଷ୍ଯତୋ ଦ୍ଵୌ ।
ବଦ୍ଧସ୍ଯ ଵଧ୍ଯସ୍ଯ ତଥା ନିଶାନ୍ତେ ରାଜାପରାଧାଦିଵ ତସ୍କରସ୍ଯ ॥ 7 ॥
ହା ରାମ ହା ଲକ୍ଷ୍ମଣ ହା ସୁମିତ୍ରେ ହା ରାମମାତଃ ସହ ମେ ଜନନ୍ଯା ।
ଏଷା ଵିପଦ୍ଯାମ୍ଯହମଲ୍ପଭାଗ୍ଯା ମହାର୍ଣଵେ ନୌରିଵ ମୂଢଵାତା ॥ 8 ॥
ତରସ୍ଵିନୌ ଧାରଯତା ମୃଗସ୍ଯ ସତ୍ତ୍ଵେନ ରୂପଂ ମନୁଜେନ୍ଦ୍ରପୁତ୍ରୌ ।
ନୂନଂ ଵିଶସ୍ତୌ ମମ କାରଣାତ୍ତୌ ସିଂହର୍ଷଭୌ ଦ୍ଵାଵିଵ ଵୈଦ୍ଯୁତେନ ॥ 9 ॥
ନୂନଂ ସ କାଲୋ ମୃଗରୂପଧାରୀ ମାମଲ୍ପଭାଗ୍ଯାଂ ଲୁଲୁଭେ ତଦାନୀମ୍ ।
ଯତ୍ରାର୍ଯପୁତ୍ରଂ ଵିସସର୍ଜ ମୂଢା ରାମାନୁଜଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣପୂର୍ଵଜଂ ଚ ॥ 10 ॥
ହା ରାମ ସତ୍ଯଵ୍ରତ ଦୀର୍ଘବାହୋ ହା ପୂର୍ଣଚନ୍ଦ୍ରପ୍ରତିମାନଵକ୍ତ୍ର ।
ହା ଜୀଵଲୋକସ୍ଯ ହିତଃ ପ୍ରିଯଶ୍ଚ ଵଧ୍ଯାଂ ନ ମାଂ ଵେତ୍ସି ହି ରାକ୍ଷସାନାମ୍ ॥ 11 ॥
ଅନନ୍ଯ ଦୈଵତ୍ଵମିଯଂ କ୍ଷମା ଚ ଭୂମୌ ଚ ଶଯ୍ଯା ନିଯମଶ୍ଚ ଧର୍ମେ ।
ପତିଵ୍ରତାତ୍ଵଂ ଵିଫଲଂ ମମେଦଂ କୃତଂ କୃତଘ୍ନେଷ୍ଵିଵ ମାନୁଷାଣାମ୍ ॥ 12 ॥
ମୋଘୋ ହି ଧର୍ମଶ୍ଚରିତୋ ମଯାଯଂ ତଥୈକପତ୍ନୀତ୍ଵାମିଦଂ ନିରର୍ଥମ୍ ।
ଯା ତ୍ଵାଂ ନ ପଶ୍ଯାମି କୃଶା ଵିଵର୍ଣା ହୀନା ତ୍ଵଯା ସଙ୍ଗମନେ ନିରାଶା ॥ 13 ॥
ପିତୁର୍ନିଦେଶଂ ନିଯମେନ କୃତ୍ଵା ଵନାନ୍ନିଵୃତ୍ତଶ୍ଚରିତଵ୍ରତଶ୍ଚ ।
ସ୍ତ୍ରୀଭିସ୍ତୁ ମନ୍ଯେ ଵିପୁଲେକ୍ଷଣାଭିସ୍ତ୍ଵଂ ରଂସ୍ଯସେ ଵୀତଭଯଃ କୃତାର୍ଥଃ ॥ 14 ॥
ଅହଂ ତୁ ରାମ ତ୍ଵଯି ଜାତକାମା ଚିରଂ ଵିନାଶାଯ ନିବଦ୍ଧଭାଵା ।
ମୋଘଂ ଚରିତ୍ଵାଥ ତପୋ ଵ୍ରତଞ୍ଚ ତ୍ଯକ୍ଷ୍ଯାମି ଧିଗ୍ଜୀଵିତମଲ୍ପଭାଗ୍ଯାମ୍ ॥ 15 ॥
ସା ଜୀଵିତଂ କ୍ଷିପ୍ରମହଂ ତ୍ଯଜେଯଂ ଵିଷେଣ ଶସ୍ତ୍ରେଣ ଶିତେନ ଵାପି ।
ଵିଷସ୍ଯ ଦାତା ନ ହି ମେଽସ୍ତି କଶ୍ଚି ଚ୍ଛସ୍ତ୍ରସ୍ଯ ଵା ଵେଶ୍ମନି ରାକ୍ଷସସ୍ଯ ॥ 16 ॥
ଇତୀଵ ଦେଵୀ ବହୁଧା ଵିଲପ୍ଯ ସର୍ଵାତ୍ମନା ରାମମନୁସ୍ମରନ୍ତୀ ।
ପ୍ରଵେପମାନା ପରିଶୁଷ୍କଵକ୍ତ୍ରା ନଗୋତ୍ତମଂ ପୁଷ୍ପିତମାସସାଦ ॥ 17 ॥
ସା ଶୋକତପ୍ତା ବହୁଧା ଵିଚିନ୍ତ୍ଯ ସୀତାଽଥ ଵେଣ୍ଯୁଦ୍ଗ୍ରଥନଂ ଗୃହୀତ୍ଵା ।
ଉଦ୍ବୁଧ୍ଯ ଵେଣ୍ଯୁଦ୍ଗ୍ରଥନେନ ଶୀଘ୍ରମହଂ ଗମିଷ୍ଯାମି ଯମସ୍ଯ ମୂଲମ୍ ॥ 18 ॥
ଉପସ୍ଥିତା ସା ମୃଦୁସର୍ଵଗାତ୍ରୀ ଶାଖାଂ ଗୃହତ୍ଵାଽଧ ନଗସ୍ଯ ତସ୍ଯ ।
ତସ୍ଯାସ୍ତୁ ରାମଂ ପ୍ରଵିଚିନ୍ତଯନ୍ତ୍ଯା ରାମାନୁଜଂ ସ୍ଵଂ ଚ କୁଲଂ ଶୁଭାଙ୍ଗ୍ଯାଃ ॥ 19 ॥
ଶେକାନିମିତ୍ତାନି ତଥା ବହୂନି ଧୈର୍ଯାର୍ଜିତାନି ପ୍ରଵରାଣି ଲୋକେ ।
ପ୍ରାଦୁର୍ନିମିତ୍ତାନି ତଦା ବଭୂଵୁଃ ପୁରାପି ସିଦ୍ଧାନ୍ଯୁପଲକ୍ଷିତାନି ॥ 20 ॥
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡେ ଅଷ୍ଟାଵିଂଶସ୍ସର୍ଗଃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe sundarakāṇḍam |
atha aṣṭāviṃśassargaḥ |
sā rākṣasendrasya vaco niśamya tadrāvaṇasyāpriyamapriyārtā |
sītā vitatrāsa yathā vanānte siṃhābhipannā gajarājakanyā || 1 ||
sā rākṣasīmadhyagatā ca bhīru rvāgbhirbhṛśaṃ rāvaṇatarjitā ca |
kāntāramadhye vijane visṛṣṭā bāleva kanyā vilalāpa sītā || 2 ||
satyaṃ batedaṃ pravadanti loke nākālamṛtyurbhavatīti santaḥ |
yatrāhamevaṃ paribhartsyamānā jīvāmi dīnā kṣaṇamapyapuṇyā || 3 ||
sukhādvihīnaṃ bahuduḥkhapūrṇa midaṃ tu nūnaṃ hṛdayaṃ sthiraṃ me |
viśīryate yanna sahasradhā'dya vajrāhataṃ śṛṅgamivācalasya || 4 ||
naivāsti doṣo mama nūnamatra vadhyāhamasyāpriyadarśanasya |
bhāvaṃ na cāsyāhamanupradātu malaṃ dvijo mantramivādvijāya || 5 ||
nūnaṃ mamāṅgānyacirādanāryaḥ śastraiśśitaiśchetsyati rākṣasendraḥ |
tasminanāgacchati lokanāthe garbhasthajantoriva śalyakṛntaḥ || 6 ||
duḥkhaṃ batedaṃ mama duḥkhitāyā māsau cirāyādhigamiṣyato dvau |
baddhasya vadhyasya tathā niśānte rājāparādhādiva taskarasya || 7 ||
hā rāma hā lakṣmaṇa hā sumitre hā rāmamātaḥ saha me jananyā |
eṣā vipadyāmyahamalpabhāgyā mahārṇave nauriva mūḍhavātā || 8 ||
tarasvinau dhārayatā mṛgasya sattvena rūpaṃ manujendraputrau |
nūnaṃ viśastau mama kāraṇāttau siṃharṣabhau dvāviva vaidyutena || 9 ||
nūnaṃ sa kālo mṛgarūpadhārī māmalpabhāgyāṃ lulubhe tadānīm |
yatrāryaputraṃ visasarja mūḍhā rāmānujaṃ lakṣmaṇapūrvajaṃ ca || 10 ||
hā rāma satyavrata dīrghabāho hā pūrṇacandrapratimānavaktra |
hā jīvalokasya hitaḥ priyaśca vadhyāṃ na māṃ vetsi hi rākṣasānām || 11 ||
ananya daivatvamiyaṃ kṣamā ca bhūmau ca śayyā niyamaśca dharme |
pativratātvaṃ viphalaṃ mamedaṃ kṛtaṃ kṛtaghneṣviva mānuṣāṇām || 12 ||
mogho hi dharmaścarito mayāyaṃ tathaikapatnītvāmidaṃ nirartham |
yā tvāṃ na paśyāmi kṛśā vivarṇā hīnā tvayā saṅgamane nirāśā || 13 ||
piturnideśaṃ niyamena kṛtvā vanānnivṛttaścaritavrataśca |
strībhistu manye vipulekṣaṇābhistvaṃ raṃsyase vītabhayaḥ kṛtārthaḥ || 14 ||
ahaṃ tu rāma tvayi jātakāmā ciraṃ vināśāya nibaddhabhāvā |
moghaṃ caritvātha tapo vratañca tyakṣyāmi dhigjīvitamalpabhāgyām || 15 ||
sā jīvitaṃ kṣipramahaṃ tyajeyaṃ viṣeṇa śastreṇa śitena vāpi |
viṣasya dātā na hi me'sti kaści cchastrasya vā veśmani rākṣasasya || 16 ||
itīva devī bahudhā vilapya sarvātmanā rāmamanusmarantī |
pravepamānā pariśuṣkavaktrā nagottamaṃ puṣpitamāsasāda || 17 ||
sā śokataptā bahudhā vicintya sītā'tha veṇyudgrathanaṃ gṛhītvā |
udbudhya veṇyudgrathanena śīghramahaṃ gamiṣyāmi yamasya mūlam || 18 ||
upasthitā sā mṛdusarvagātrī śākhāṃ gṛhatvā'dha nagasya tasya |
tasyāstu rāmaṃ pravicintayantyā rāmānujaṃ svaṃ ca kulaṃ śubhāṅgyāḥ || 19 ||
śekānimittāni tathā bahūni dhairyārjitāni pravarāṇi loke |
prādurnimittāni tadā babhūvuḥ purāpi siddhānyupalakṣitāni || 20 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye sundarakāṇḍe aṣṭāviṃśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे सुन्दरकाण्डम् ।
अथ अष्टाविंशस्सर्गः ।
सा राक्षसेन्द्रस्य वचो निशम्य तद्रावणस्याप्रियमप्रियार्ता ।
सीता वितत्रास यथा वनान्ते सिंहाभिपन्ना गजराजकन्या ॥ 1 ॥
सा राक्षसीमध्यगता च भीरु र्वाग्भिर्भृशं रावणतर्जिता च ।
कान्तारमध्ये विजने विसृष्टा बालेव कन्या विललाप सीता ॥ 2 ॥
सत्यं बतेदं प्रवदन्ति लोके नाकालमृत्युर्भवतीति सन्तः ।
यत्राहमेवं परिभर्त्स्यमाना जीवामि दीना क्षणमप्यपुण्या ॥ 3 ॥
सुखाद्विहीनं बहुदुःखपूर्ण मिदं तु नूनं हृदयं स्थिरं मे ।
विशीर्यते यन्न सहस्रधाऽद्य वज्राहतं शृङ्गमिवाचलस्य ॥ 4 ॥
नैवास्ति दोषो मम नूनमत्र वध्याहमस्याप्रियदर्शनस्य ।
भावं न चास्याहमनुप्रदातु मलं द्विजो मन्त्रमिवाद्विजाय ॥ 5 ॥
नूनं ममाङ्गान्यचिरादनार्यः शस्त्रैश्शितैश्छेत्स्यति राक्षसेन्द्रः ।
तस्मिननागच्छति लोकनाथे गर्भस्थजन्तोरिव शल्यकृन्तः ॥ 6 ॥
दुःखं बतेदं मम दुःखिताया मासौ चिरायाधिगमिष्यतो द्वौ ।
बद्धस्य वध्यस्य तथा निशान्ते राजापराधादिव तस्करस्य ॥ 7 ॥
हा राम हा लक्ष्मण हा सुमित्रे हा राममातः सह मे जनन्या ।
एषा विपद्याम्यहमल्पभाग्या महार्णवे नौरिव मूढवाता ॥ 8 ॥
तरस्विनौ धारयता मृगस्य सत्त्वेन रूपं मनुजेन्द्रपुत्रौ ।
नूनं विशस्तौ मम कारणात्तौ सिंहर्षभौ द्वाविव वैद्युतेन ॥ 9 ॥
नूनं स कालो मृगरूपधारी मामल्पभाग्यां लुलुभे तदानीम् ।
यत्रार्यपुत्रं विससर्ज मूढा रामानुजं लक्ष्मणपूर्वजं च ॥ 10 ॥
हा राम सत्यव्रत दीर्घबाहो हा पूर्णचन्द्रप्रतिमानवक्त्र ।
हा जीवलोकस्य हितः प्रियश्च वध्यां न मां वेत्सि हि राक्षसानाम् ॥ 11 ॥
अनन्य दैवत्वमियं क्षमा च भूमौ च शय्या नियमश्च धर्मे ।
पतिव्रतात्वं विफलं ममेदं कृतं कृतघ्नेष्विव मानुषाणाम् ॥ 12 ॥
मोघो हि धर्मश्चरितो मयायं तथैकपत्नीत्वामिदं निरर्थम् ।
या त्वां न पश्यामि कृशा विवर्णा हीना त्वया सङ्गमने निराशा ॥ 13 ॥
पितुर्निदेशं नियमेन कृत्वा वनान्निवृत्तश्चरितव्रतश्च ।
स्त्रीभिस्तु मन्ये विपुलेक्षणाभिस्त्वं रंस्यसे वीतभयः कृतार्थः ॥ 14 ॥
अहं तु राम त्वयि जातकामा चिरं विनाशाय निबद्धभावा ।
मोघं चरित्वाथ तपो व्रतञ्च त्यक्ष्यामि धिग्जीवितमल्पभाग्याम् ॥ 15 ॥
सा जीवितं क्षिप्रमहं त्यजेयं विषेण शस्त्रेण शितेन वापि ।
विषस्य दाता न हि मेऽस्ति कश्चि च्छस्त्रस्य वा वेश्मनि राक्षसस्य ॥ 16 ॥
इतीव देवी बहुधा विलप्य सर्वात्मना राममनुस्मरन्ती ।
प्रवेपमाना परिशुष्कवक्त्रा नगोत्तमं पुष्पितमाससाद ॥ 17 ॥
सा शोकतप्ता बहुधा विचिन्त्य सीताऽथ वेण्युद्ग्रथनं गृहीत्वा ।
उद्बुध्य वेण्युद्ग्रथनेन शीघ्रमहं गमिष्यामि यमस्य मूलम् ॥ 18 ॥
उपस्थिता सा मृदुसर्वगात्री शाखां गृहत्वाऽध नगस्य तस्य ।
तस्यास्तु रामं प्रविचिन्तयन्त्या रामानुजं स्वं च कुलं शुभाङ्ग्याः ॥ 19 ॥
शेकानिमित्तानि तथा बहूनि धैर्यार्जितानि प्रवराणि लोके ।
प्रादुर्निमित्तानि तदा बभूवुः पुरापि सिद्धान्युपलक्षितानि ॥ 20 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये सुन्दरकाण्डे अष्टाविंशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe sundarakāṇḍam |
atha aṣṭāviṃśassargaḥ |
sā rākṣasendrasya vaco niśamya tadrāvaṇasyāpriyamapriyārtā |
sītā vitatrāsa yathā vanānte siṃhābhipannā gajarājakanyā || 1 ||
sā rākṣasīmadhyagatā ca bhīru rvāgbhirbhṛśaṃ rāvaṇatarjitā ca |
kāntāramadhye vijane visṛṣṭā bāleva kanyā vilalāpa sītā || 2 ||
satyaṃ batedaṃ pravadanti loke nākālamṛtyurbhavatīti santaḥ |
yatrāhamevaṃ paribhartsyamānā jīvāmi dīnā kṣaṇamapyapuṇyā || 3 ||
sukhādvihīnaṃ bahuduḥkhapūrṇa midaṃ tu nūnaṃ hṛdayaṃ sthiraṃ me |
viśīryate yanna sahasradhā'dya vajrāhataṃ śṛṅgamivācalasya || 4 ||
naivāsti doṣo mama nūnamatra vadhyāhamasyāpriyadarśanasya |
bhāvaṃ na cāsyāhamanupradātu malaṃ dvijo mantramivādvijāya || 5 ||
nūnaṃ mamāṅgānyacirādanāryaḥ śastraiśśitaiśchetsyati rākṣasendraḥ |
tasminanāgacchati lokanāthe garbhasthajantoriva śalyakṛntaḥ || 6 ||
duḥkhaṃ batedaṃ mama duḥkhitāyā māsau cirāyādhigamiṣyato dvau |
baddhasya vadhyasya tathā niśānte rājāparādhādiva taskarasya || 7 ||
hā rāma hā lakṣmaṇa hā sumitre hā rāmamātaḥ saha me jananyā |
eṣā vipadyāmyahamalpabhāgyā mahārṇave nauriva mūḍhavātā || 8 ||
tarasvinau dhārayatā mṛgasya sattvena rūpaṃ manujendraputrau |
nūnaṃ viśastau mama kāraṇāttau siṃharṣabhau dvāviva vaidyutena || 9 ||
nūnaṃ sa kālo mṛgarūpadhārī māmalpabhāgyāṃ lulubhe tadānīm |
yatrāryaputraṃ visasarja mūḍhā rāmānujaṃ lakṣmaṇapūrvajaṃ ca || 10 ||
hā rāma satyavrata dīrghabāho hā pūrṇacandrapratimānavaktra |
hā jīvalokasya hitaḥ priyaśca vadhyāṃ na māṃ vetsi hi rākṣasānām || 11 ||
ananya daivatvamiyaṃ kṣamā ca bhūmau ca śayyā niyamaśca dharme |
pativratātvaṃ viphalaṃ mamedaṃ kṛtaṃ kṛtaghneṣviva mānuṣāṇām || 12 ||
mogho hi dharmaścarito mayāyaṃ tathaikapatnītvāmidaṃ nirartham |
yā tvāṃ na paśyāmi kṛśā vivarṇā hīnā tvayā saṅgamane nirāśā || 13 ||
piturnideśaṃ niyamena kṛtvā vanānnivṛttaścaritavrataśca |
strībhistu manye vipulekṣaṇābhistvaṃ raṃsyase vītabhayaḥ kṛtārthaḥ || 14 ||
ahaṃ tu rāma tvayi jātakāmā ciraṃ vināśāya nibaddhabhāvā |
moghaṃ caritvātha tapo vratañca tyakṣyāmi dhigjīvitamalpabhāgyām || 15 ||
sā jīvitaṃ kṣipramahaṃ tyajeyaṃ viṣeṇa śastreṇa śitena vāpi |
viṣasya dātā na hi me'sti kaści cchastrasya vā veśmani rākṣasasya || 16 ||
itīva devī bahudhā vilapya sarvātmanā rāmamanusmarantī |
pravepamānā pariśuṣkavaktrā nagottamaṃ puṣpitamāsasāda || 17 ||
sā śokataptā bahudhā vicintya sītā'tha veṇyudgrathanaṃ gṛhītvā |
udbudhya veṇyudgrathanena śīghramahaṃ gamiṣyāmi yamasya mūlam || 18 ||
upasthitā sā mṛdusarvagātrī śākhāṃ gṛhatvā'dha nagasya tasya |
tasyāstu rāmaṃ pravicintayantyā rāmānujaṃ svaṃ ca kulaṃ śubhāṅgyāḥ || 19 ||
śekānimittāni tathā bahūni dhairyārjitāni pravarāṇi loke |
prādurnimittāni tadā babhūvuḥ purāpi siddhānyupalakṣitāni || 20 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye sundarakāṇḍe aṣṭāviṃśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Oriya script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.