ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ରାମାଯଣେ ଅରଣ୍ଯକାଣ୍ଡମ୍ ।
ଅଥ ଚତୁର୍ଵିଂଶସ୍ସର୍ଗଃ ।
ଆଶ୍ରମଂ ପ୍ରତି ଯାତେ ତୁ ଖରେ ଖରପରାକ୍ରମେ ।
ତାନେଵୌତ୍ପାତିକାନ୍ରାମସ୍ସହ ଭ୍ରାତ୍ରା ଦଦର୍ଶ ହ ॥ 1 ॥
ତାନୁତ୍ପାତାନ୍ମହୋଘୋରାନୁତ୍ଥିତାନ୍ରୋମହର୍ଷଣାନ୍ ।
ପ୍ରଜାନାମହିତାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରାମୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣମବ୍ରଵୀତ୍ ॥ 2 ॥
ଇମାନ୍ପଶ୍ଯ ମହାବାହୋ ସର୍ଵଭୂତାପହାରିଣଃ ।
ସମୁତ୍ଥିତାନ୍ମହୋତ୍ପାତାନ୍ସଂହର୍ତୁଂ ସର୍ଵରାକ୍ଷସାନ୍ ॥ 3 ॥
ଅମୀ ରୁଧିରଧାରାସ୍ତୁ ଵିସୃଜନ୍ତଃ ଖରସ୍ଵନାଃ ।
ଵ୍ଯୋମ୍ନି ମେଘା ଵିଵର୍ତନ୍ତେ ପରୁଷା ଗର୍ଦଭାରୁଣାଃ ॥ 4 ॥
ସଧୂମାଶ୍ଚ ଶରାସ୍ସର୍ଵେ ମମ ଯୁଦ୍ଧାଭିନନ୍ଦିନଃ ।
ରୁକ୍ମପୃଷ୍ଠାନି ଚାପାନି ଵିଚେଷ୍ଟନ୍ତେ ଚ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ॥ 5 ॥
ଯାଦୃଶା ଇହ କୂଜନ୍ତି ପକ୍ଷିଣଃ ଵନଚାରିଣଃ ।
ଅଗ୍ରତୋ ନୋ ଭଯଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ ସଂଶଯୋ ଜୀଵିତସ୍ଯ ଚ ॥ 6 ॥
ସମ୍ପ୍ରହାରସ୍ତୁ ସୁମହାନ୍ଭଵିଷ୍ଯତି ନ ସଂଶଯଃ ।
ଅଯମାଖ୍ଯାତି ମେ ବାହୁସ୍ସ୍ଫୁରମାଣୋ ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ ॥ 7 ॥
ସନ୍ନିକର୍ଷେ ତୁ ନ ଶ୍ଶୂର ଜଯଂ ଶତ୍ରୋଃ ପରାଜଯମ୍ ।
ସପ୍ରଭଂ ଚ ପ୍ରସନ୍ନଂ ଚ ତଵ ଵକ୍ତ୍ରଂ ହି ଲକ୍ଷ୍ଯତେ ॥ 8 ॥
ଉଦ୍ଯତାନାଂ ହି ଯୁଦ୍ଧାର୍ଥଂ ଯେଷାଂ ଭଵତି ଲକ୍ଷ୍ମଣ ।
ନିଷ୍ପ୍ରଭଂ ଵଦନଂ ତେଷାଂ ଭଵତ୍ଯାଯୁଃ ପରିକ୍ଷଯଃ ॥ 9 ॥
ରକ୍ଷସାଂ ନର୍ଦତାଂ ଘୋରଶ୍ଶ୍ରୂଯତେ ଚ ମହାଧ୍ଵନିଃ ।
ଆହତାନାଂ ଚ ଭେରୀଣାଂ ରାକ୍ଷସୈଃ କ୍ରୂରକର୍ମଭିଃ ॥ 10 ॥
ଅନାଗତଵିଧାନଂ ତୁ କର୍ତଵ୍ଯଂ ଶୁଭମିଚ୍ଛତା ।
ଆପଦଂ ଶଙ୍କମାନେନ ପୁରୁଷେଣ ଵିପଶ୍ଚିତା ॥ 11 ॥
ତସ୍ମାଦ୍ଗୃହୀତ୍ଵା ଵୈଦେହୀଂ ଶରପାଣିର୍ଧନୁର୍ଧରଃ ।
ଗୁହାମାଶ୍ରଯ ଶୈଲସ୍ଯ ଦୁର୍ଗାଂ ପାଦପସଙ୍କୁଲାମ୍ ॥ 12 ॥
ପ୍ରତିକୂଲିତୁମିଚ୍ଛାମି ନ ହି ଵାକ୍ଯମିଦଂ ତ୍ଵଯା ।
ଶାପିତୋ ମମ ପାଦାଭ୍ଯାଂ ଗମ୍ଯତାଂ ଵତ୍ସ ମା ଚିରମ୍ ॥ 13 ॥
ତ୍ଵଂ ହି ଶୂରଶ୍ଚ ବଲଵାନ୍ହନ୍ଯାହ୍ଯେତାନ୍ନ ସଂଶଯଃ ।
ସ୍ଵଯଂ ତୁ ହନ୍ତୁମିଚ୍ଛାମି ସର୍ଵାନେଵ ନିଶାଚରାନ୍ ॥ 14 ॥
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ରାମେଣ ଲକ୍ଷ୍ମଣସ୍ସହ ସୀତାଯା ।
ଶରାନାଦାଯ ଚାପଂ ଚ ଗୁହାଂ ଦୁର୍ଗାଂ ସମାଶ୍ରଯତ୍ ॥ 15 ॥
ତସ୍ମିନ୍ପ୍ରଵିଷ୍ଟେ ତୁ ଗୁହାଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣେ ସହ ସୀତଯା ।
ହନ୍ତ ନିର୍ଯୁକ୍ତମିତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ରାମଃ କଵଚମାଵିଶତ୍ ॥ 16 ॥
ସ ତେନାଗ୍ନି ନିକାଶେନ କଵଚେନ ଵିଭୂଷିତଃ ।
ବଭୂଵ ରାମ ସ୍ତିମିରେ ଵିଧୂମୋଽଗ୍ନିରିଵୋତ୍ଥିତଃ ॥ 17 ॥
ସ ଚାପମୁଦ୍ଯମ୍ଯ ମହଚ୍ଛରାନାଦାଯ ଵୀର୍ଯଵାନ୍ ।
ବଭୂଵାଵସ୍ଥିତସ୍ତତ୍ର ଜ୍ଯାସ୍ଵନୈଃ ପୂରଯନ୍ଦିଶଃ ॥ 18 ॥
ତତୋ ଦେଵାସ୍ସଗନ୍ଧର୍ଵାସ୍ସିଦ୍ଧାଶ୍ଚ ସହ ଚାରଣୈଃ ।
ସମେଯୁଶ୍ଚ ମହାତ୍ମାନୋ ଯୁଦ୍ଧଦର୍ଶନକାଙ୍କ୍ଷିଣଃ ॥ 19 ॥
ଋଷଯଶ୍ଚ ମହାତ୍ମାନୋ ଲୋକେ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିସତ୍ତମାଃ ।
ସମେତ୍ଯ ଚୋଚୁସ୍ସହିତା ଅନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ପୁଣ୍ଯକର୍ମଣଃ ॥ 20 ॥
ସ୍ଵସ୍ତି ଗୋବ୍ରାହ୍ମଣେଭ୍ଯୋଽସ୍ତୁ ଲୋକାନାଂ ଯେଽଭିସଙ୍ଗତାଃ ।
ଜଯତାଂ ରାଘଵୋ ଯୁଦ୍ଧେ ପୌଲସ୍ତ୍ଯାନ୍ ରଜନୀଚରାନ୍ ॥ 21 ॥
ଚକ୍ରହସ୍ତୋ ଯଥା ଯୁଦ୍ଧେ ସର୍ଵାନସୁର ପୁଙ୍ଗଵାନ୍ ।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ପୁନଃ ପ୍ରୋଚୁରାଲୋକ୍ଯ ଚ ପରସ୍ପରମ୍ ॥ 22 ॥
ଚତୁର୍ଦଶ ସହସ୍ରାଣି ରକ୍ଷସାଂ ଭୀମକର୍ମଣାମ୍ ।
ଏକଶ୍ଚ ରାମୋ ଧର୍ମାତ୍ମା କଥଂ ଯୁଦ୍ଧଂ ଭଵିଷ୍ଯତି ॥ 23 ॥
ଇତି ରାଜର୍ଷଯସ୍ସିଦ୍ଧାସ୍ସଗଣାଶ୍ଚ ଦ୍ଵିଜର୍ଷଭାଃ ।
ଜାତକୌତୂହଲାସ୍ତସ୍ଥୁର୍ଵିମାନସ୍ଥାଶ୍ଚ ଦେଵତାଃ ॥ 24 ॥
ଆଵିଷ୍ଟଂ ତେଜସା ରାମଂ ସଙ୍ଗ୍ରାମଶିରସି ସ୍ଥିତମ୍ ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସର୍ଵାଣି ଭୂତାନି ଭଯାଦ୍ଵିଵ୍ଯଥିରେ ତଦା ॥ 25 ॥
ରୂପମପ୍ରତିମଂ ତସ୍ଯ ରାମସ୍ଯାକ୍ଲିଷ୍ଟକର୍ମଣଃ ।
ବଭୂଵ ରୂପଂ କ୍ରୁଦ୍ଧସ୍ଯ ରୁଦ୍ରସ୍ଯେଵ ପିନାକିନଃ ॥ 26 ॥
ତତୋ ଗମ୍ଭୀରନିର୍ହ୍ରାଦଂ ଘୋରଵର୍ମାଯୁଧଧ୍ଵଜମ୍ ।
ଅନୀକଂ ଯାତୁଧାନାନାଂ ସମନ୍ତାତ୍ପ୍ରତ୍ଯଦୃଶ୍ଯତ ॥ 27 ॥
ସିଂହନାଦଂ ଵିସୃଜତାମନ୍ଯୋନ୍ଯମଭିଗର୍ଜତାମ୍ ।
ଚାପାନି ଵିସ୍ଫାରଯତାଂ ଜୃମ୍ଭତାମପ୍ଯଭୀକ୍ଷ୍ଣଶଃ ॥ 28 ॥
ଵିପ୍ରଘୁଷ୍ଟସ୍ଵନାନାଂ ଚ ଦୁନ୍ଧୁଭୀଂଶ୍ଚାପି ନିଘ୍ନତାମ୍ ।
ତେଷାଂ ସୁତୁମୁଲଶ୍ଶବ୍ଦଃ ପୂରଯାମାସ ତଦ୍ଵନମ୍ ॥ 29 ॥
ତେନ ଶବ୍ଦେନ ଵିତ୍ରସ୍ତାଶ୍ଵାପଦା ଵନଚାରିଣଃ ।
ଦୁଦ୍ରୁଵୁର୍ଯତ୍ର ନିଶ୍ଶବ୍ଦଂ ପୃଷ୍ଠତୋ ନ ଵ୍ଯଲୋକଯନ୍ ॥ 30 ॥
ତତ୍ତ୍ଵନୀକଂ ମହାଘୋରଂ ରାମଂ ସମୁପସର୍ପତ ।
ଧୃତନାନାପ୍ରହରଣଂ ଗମ୍ଭୀରଂ ସାଗରୋପମମ୍ ॥ 31 ॥
ରାମୋଽପି ଚାରଯଂଶ୍ଚକ୍ଷୁସ୍ସର୍ଵତୋ ରଣପଣ୍ଡିତଃ ।
ଦଦର୍ଶ ଖରସୈନ୍ଯଂ ତଦ୍ଯୁଦ୍ଧାଭିମୁଖମୁତ୍ଥିତମ୍ ॥ 32 ॥
ଵିତତ୍ଯ ଚ ଧନୁର୍ଭୀମଂ ତୂଣ୍ଯାଶ୍ଚୋଦ୍ଧୃତ୍ଯ ସାଯକାନ୍ ।
କ୍ରୋଧମାହାରଯତ୍ତୀଵ୍ରଂ ଵଧାର୍ଥଂ ସର୍ଵରକ୍ଷସାମ୍ ॥ 33 ॥
ଦୁଷ୍ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯସ୍ସୋଽଭଵତ୍କୃଦ୍ଧୋ ଯୁଗାନ୍ତାଗ୍ନିରିଵ ଜ୍ଵଲନ୍ ।
ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତେଜସାଵିଷ୍ଟଂ ପ୍ରାଦ୍ରଵନ୍ଵନଦେଵତାଃ ॥ 34 ॥
ତସ୍ଯ କ୍ରୁଦ୍ଧସ୍ଯ ରୂପଂ ତୁ ରାମସ୍ଯ ଦଦୃଶେ ତଦା ।
ଦକ୍ଷସ୍ଯେଵ କ୍ରତୁଂ ହନ୍ତୁମୁଦ୍ଯତସ୍ଯ ପିନାକିନଃ ॥ 35 ॥
ଆଵିଷ୍ଟଂ ତେଜସା ରାମଂ ସଙ୍ଗ୍ରାମଶିରସି ସ୍ଥିତମ୍ ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସର୍ଵାଣି ଭୂତାନି ଭଯାର୍ତାନି ପ୍ରଦୁଦ୍ରୁଵୁଃ ॥ 36 ॥
ତତ୍କାର୍ମୁକୈରାଭରଣୈର୍ଧ୍ଵଜୈଶ୍ଚ ତୈର୍ଵର୍ମଭିଶ୍ଚାଗ୍ନିସମାନଵର୍ଣୈଃ ।
ବଭୂଵ ସୈନ୍ଯଂ ପିଶିତାଶନାନାଂ ସୂର୍ଯୋଦଯେ ନୀଲମିଵାଭ୍ରବୃନ୍ଦମ୍ ॥ 37 ॥
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଅରଣ୍ଯକାଣ୍ଡେ ଚତୁର୍ଵିଂଶସ୍ସର୍ଗଃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe araṇyakāṇḍam |
atha caturviṃśassargaḥ |
āśramaṃ prati yāte tu khare kharaparākrame |
tānevautpātikānrāmassaha bhrātrā dadarśa ha || 1 ||
tānutpātānmahoghorānutthitānromaharṣaṇān |
prajānāmahitāndṛṣṭvā rāmo lakṣmaṇamabravīt || 2 ||
imānpaśya mahābāho sarvabhūtāpahāriṇaḥ |
samutthitānmahotpātānsaṃhartuṃ sarvarākṣasān || 3 ||
amī rudhiradhārāstu visṛjantaḥ kharasvanāḥ |
vyomni meghā vivartante paruṣā gardabhāruṇāḥ || 4 ||
sadhūmāśca śarāssarve mama yuddhābhinandinaḥ |
rukmapṛṣṭhāni cāpāni viceṣṭante ca lakṣmaṇa || 5 ||
yādṛśā iha kūjanti pakṣiṇaḥ vanacāriṇaḥ |
agrato no bhayaṃ prāptaṃ saṃśayo jīvitasya ca || 6 ||
samprahārastu sumahānbhaviṣyati na saṃśayaḥ |
ayamākhyāti me bāhussphuramāṇo muhurmuhuḥ || 7 ||
sannikarṣe tu na śśūra jayaṃ śatroḥ parājayam |
saprabhaṃ ca prasannaṃ ca tava vaktraṃ hi lakṣyate || 8 ||
udyatānāṃ hi yuddhārthaṃ yeṣāṃ bhavati lakṣmaṇa |
niṣprabhaṃ vadanaṃ teṣāṃ bhavatyāyuḥ parikṣayaḥ || 9 ||
rakṣasāṃ nardatāṃ ghoraśśrūyate ca mahādhvaniḥ |
āhatānāṃ ca bherīṇāṃ rākṣasaiḥ krūrakarmabhiḥ || 10 ||
anāgatavidhānaṃ tu kartavyaṃ śubhamicchatā |
āpadaṃ śaṅkamānena puruṣeṇa vipaścitā || 11 ||
tasmādgṛhītvā vaidehīṃ śarapāṇirdhanurdharaḥ |
guhāmāśraya śailasya durgāṃ pādapasaṅkulām || 12 ||
pratikūlitumicchāmi na hi vākyamidaṃ tvayā |
śāpito mama pādābhyāṃ gamyatāṃ vatsa mā ciram || 13 ||
tvaṃ hi śūraśca balavānhanyāhyetānna saṃśayaḥ |
svayaṃ tu hantumicchāmi sarvāneva niśācarān || 14 ||
evamuktastu rāmeṇa lakṣmaṇassaha sītāyā |
śarānādāya cāpaṃ ca guhāṃ durgāṃ samāśrayat || 15 ||
tasminpraviṣṭe tu guhāṃ lakṣmaṇe saha sītayā |
hanta niryuktamityuktvā rāmaḥ kavacamāviśat || 16 ||
sa tenāgni nikāśena kavacena vibhūṣitaḥ |
babhūva rāma stimire vidhūmo'gnirivotthitaḥ || 17 ||
sa cāpamudyamya mahaccharānādāya vīryavān |
babhūvāvasthitastatra jyāsvanaiḥ pūrayandiśaḥ || 18 ||
tato devāssagandharvāssiddhāśca saha cāraṇaiḥ |
sameyuśca mahātmāno yuddhadarśanakāṅkṣiṇaḥ || 19 ||
ṛṣayaśca mahātmāno loke brahmarṣisattamāḥ |
sametya cocussahitā anyonyaṃ puṇyakarmaṇaḥ || 20 ||
svasti gobrāhmaṇebhyo'stu lokānāṃ ye'bhisaṅgatāḥ |
jayatāṃ rāghavo yuddhe paulastyān rajanīcarān || 21 ||
cakrahasto yathā yuddhe sarvānasura puṅgavān |
evamuktvā punaḥ procurālokya ca parasparam || 22 ||
caturdaśa sahasrāṇi rakṣasāṃ bhīmakarmaṇām |
ekaśca rāmo dharmātmā kathaṃ yuddhaṃ bhaviṣyati || 23 ||
iti rājarṣayassiddhāssagaṇāśca dvijarṣabhāḥ |
jātakautūhalāstasthurvimānasthāśca devatāḥ || 24 ||
āviṣṭaṃ tejasā rāmaṃ saṅgrāmaśirasi sthitam |
dṛṣṭvā sarvāṇi bhūtāni bhayādvivyathire tadā || 25 ||
rūpamapratimaṃ tasya rāmasyākliṣṭakarmaṇaḥ |
babhūva rūpaṃ kruddhasya rudrasyeva pinākinaḥ || 26 ||
tato gambhīranirhrādaṃ ghoravarmāyudhadhvajam |
anīkaṃ yātudhānānāṃ samantātpratyadṛśyata || 27 ||
siṃhanādaṃ visṛjatāmanyonyamabhigarjatām |
cāpāni visphārayatāṃ jṛmbhatāmapyabhīkṣṇaśaḥ || 28 ||
vipraghuṣṭasvanānāṃ ca dundhubhīṃścāpi nighnatām |
teṣāṃ sutumulaśśabdaḥ pūrayāmāsa tadvanam || 29 ||
tena śabdena vitrastāśvāpadā vanacāriṇaḥ |
dudruvuryatra niśśabdaṃ pṛṣṭhato na vyalokayan || 30 ||
tattvanīkaṃ mahāghoraṃ rāmaṃ samupasarpata |
dhṛtanānāpraharaṇaṃ gambhīraṃ sāgaropamam || 31 ||
rāmo'pi cārayaṃścakṣussarvato raṇapaṇḍitaḥ |
dadarśa kharasainyaṃ tadyuddhābhimukhamutthitam || 32 ||
vitatya ca dhanurbhīmaṃ tūṇyāścoddhṛtya sāyakān |
krodhamāhārayattīvraṃ vadhārthaṃ sarvarakṣasām || 33 ||
duṣprekṣyasso'bhavatkṛddho yugāntāgniriva jvalan |
taṃ dṛṣṭvā tejasāviṣṭaṃ prādravanvanadevatāḥ || 34 ||
tasya kruddhasya rūpaṃ tu rāmasya dadṛśe tadā |
dakṣasyeva kratuṃ hantumudyatasya pinākinaḥ || 35 ||
āviṣṭaṃ tejasā rāmaṃ saṅgrāmaśirasi sthitam |
dṛṣṭvā sarvāṇi bhūtāni bhayārtāni pradudruvuḥ || 36 ||
tatkārmukairābharaṇairdhvajaiśca tairvarmabhiścāgnisamānavarṇaiḥ |
babhūva sainyaṃ piśitāśanānāṃ sūryodaye nīlamivābhrabṛndam || 37 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye araṇyakāṇḍe caturviṃśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे अरण्यकाण्डम् ।
अथ चतुर्विंशस्सर्गः ।
आश्रमं प्रति याते तु खरे खरपराक्रमे ।
तानेवौत्पातिकान्रामस्सह भ्रात्रा ददर्श ह ॥ 1 ॥
तानुत्पातान्महोघोरानुत्थितान्रोमहर्षणान् ।
प्रजानामहितान्दृष्ट्वा रामो लक्ष्मणमब्रवीत् ॥ 2 ॥
इमान्पश्य महाबाहो सर्वभूतापहारिणः ।
समुत्थितान्महोत्पातान्संहर्तुं सर्वराक्षसान् ॥ 3 ॥
अमी रुधिरधारास्तु विसृजन्तः खरस्वनाः ।
व्योम्नि मेघा विवर्तन्ते परुषा गर्दभारुणाः ॥ 4 ॥
सधूमाश्च शरास्सर्वे मम युद्धाभिनन्दिनः ।
रुक्मपृष्ठानि चापानि विचेष्टन्ते च लक्ष्मण ॥ 5 ॥
यादृशा इह कूजन्ति पक्षिणः वनचारिणः ।
अग्रतो नो भयं प्राप्तं संशयो जीवितस्य च ॥ 6 ॥
सम्प्रहारस्तु सुमहान्भविष्यति न संशयः ।
अयमाख्याति मे बाहुस्स्फुरमाणो मुहुर्मुहुः ॥ 7 ॥
सन्निकर्षे तु न श्शूर जयं शत्रोः पराजयम् ।
सप्रभं च प्रसन्नं च तव वक्त्रं हि लक्ष्यते ॥ 8 ॥
उद्यतानां हि युद्धार्थं येषां भवति लक्ष्मण ।
निष्प्रभं वदनं तेषां भवत्यायुः परिक्षयः ॥ 9 ॥
रक्षसां नर्दतां घोरश्श्रूयते च महाध्वनिः ।
आहतानां च भेरीणां राक्षसैः क्रूरकर्मभिः ॥ 10 ॥
अनागतविधानं तु कर्तव्यं शुभमिच्छता ।
आपदं शङ्कमानेन पुरुषेण विपश्चिता ॥ 11 ॥
तस्माद्गृहीत्वा वैदेहीं शरपाणिर्धनुर्धरः ।
गुहामाश्रय शैलस्य दुर्गां पादपसङ्कुलाम् ॥ 12 ॥
प्रतिकूलितुमिच्छामि न हि वाक्यमिदं त्वया ।
शापितो मम पादाभ्यां गम्यतां वत्स मा चिरम् ॥ 13 ॥
त्वं हि शूरश्च बलवान्हन्याह्येतान्न संशयः ।
स्वयं तु हन्तुमिच्छामि सर्वानेव निशाचरान् ॥ 14 ॥
एवमुक्तस्तु रामेण लक्ष्मणस्सह सीताया ।
शरानादाय चापं च गुहां दुर्गां समाश्रयत् ॥ 15 ॥
तस्मिन्प्रविष्टे तु गुहां लक्ष्मणे सह सीतया ।
हन्त निर्युक्तमित्युक्त्वा रामः कवचमाविशत् ॥ 16 ॥
स तेनाग्नि निकाशेन कवचेन विभूषितः ।
बभूव राम स्तिमिरे विधूमोऽग्निरिवोत्थितः ॥ 17 ॥
स चापमुद्यम्य महच्छरानादाय वीर्यवान् ।
बभूवावस्थितस्तत्र ज्यास्वनैः पूरयन्दिशः ॥ 18 ॥
ततो देवास्सगन्धर्वास्सिद्धाश्च सह चारणैः ।
समेयुश्च महात्मानो युद्धदर्शनकाङ्क्षिणः ॥ 19 ॥
ऋषयश्च महात्मानो लोके ब्रह्मर्षिसत्तमाः ।
समेत्य चोचुस्सहिता अन्योन्यं पुण्यकर्मणः ॥ 20 ॥
स्वस्ति गोब्राह्मणेभ्योऽस्तु लोकानां येऽभिसङ्गताः ।
जयतां राघवो युद्धे पौलस्त्यान् रजनीचरान् ॥ 21 ॥
चक्रहस्तो यथा युद्धे सर्वानसुर पुङ्गवान् ।
एवमुक्त्वा पुनः प्रोचुरालोक्य च परस्परम् ॥ 22 ॥
चतुर्दश सहस्राणि रक्षसां भीमकर्मणाम् ।
एकश्च रामो धर्मात्मा कथं युद्धं भविष्यति ॥ 23 ॥
इति राजर्षयस्सिद्धास्सगणाश्च द्विजर्षभाः ।
जातकौतूहलास्तस्थुर्विमानस्थाश्च देवताः ॥ 24 ॥
आविष्टं तेजसा रामं सङ्ग्रामशिरसि स्थितम् ।
दृष्ट्वा सर्वाणि भूतानि भयाद्विव्यथिरे तदा ॥ 25 ॥
रूपमप्रतिमं तस्य रामस्याक्लिष्टकर्मणः ।
बभूव रूपं क्रुद्धस्य रुद्रस्येव पिनाकिनः ॥ 26 ॥
ततो गम्भीरनिर्ह्रादं घोरवर्मायुधध्वजम् ।
अनीकं यातुधानानां समन्तात्प्रत्यदृश्यत ॥ 27 ॥
सिंहनादं विसृजतामन्योन्यमभिगर्जताम् ।
चापानि विस्फारयतां जृम्भतामप्यभीक्ष्णशः ॥ 28 ॥
विप्रघुष्टस्वनानां च दुन्धुभींश्चापि निघ्नताम् ।
तेषां सुतुमुलश्शब्दः पूरयामास तद्वनम् ॥ 29 ॥
तेन शब्देन वित्रस्ताश्वापदा वनचारिणः ।
दुद्रुवुर्यत्र निश्शब्दं पृष्ठतो न व्यलोकयन् ॥ 30 ॥
तत्त्वनीकं महाघोरं रामं समुपसर्पत ।
धृतनानाप्रहरणं गम्भीरं सागरोपमम् ॥ 31 ॥
रामोऽपि चारयंश्चक्षुस्सर्वतो रणपण्डितः ।
ददर्श खरसैन्यं तद्युद्धाभिमुखमुत्थितम् ॥ 32 ॥
वितत्य च धनुर्भीमं तूण्याश्चोद्धृत्य सायकान् ।
क्रोधमाहारयत्तीव्रं वधार्थं सर्वरक्षसाम् ॥ 33 ॥
दुष्प्रेक्ष्यस्सोऽभवत्कृद्धो युगान्ताग्निरिव ज्वलन् ।
तं दृष्ट्वा तेजसाविष्टं प्राद्रवन्वनदेवताः ॥ 34 ॥
तस्य क्रुद्धस्य रूपं तु रामस्य ददृशे तदा ।
दक्षस्येव क्रतुं हन्तुमुद्यतस्य पिनाकिनः ॥ 35 ॥
आविष्टं तेजसा रामं सङ्ग्रामशिरसि स्थितम् ।
दृष्ट्वा सर्वाणि भूतानि भयार्तानि प्रदुद्रुवुः ॥ 36 ॥
तत्कार्मुकैराभरणैर्ध्वजैश्च तैर्वर्मभिश्चाग्निसमानवर्णैः ।
बभूव सैन्यं पिशिताशनानां सूर्योदये नीलमिवाभ्रबृन्दम् ॥ 37 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अरण्यकाण्डे चतुर्विंशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe araṇyakāṇḍam |
atha caturviṃśassargaḥ |
āśramaṃ prati yāte tu khare kharaparākrame |
tānevautpātikānrāmassaha bhrātrā dadarśa ha || 1 ||
tānutpātānmahoghorānutthitānromaharṣaṇān |
prajānāmahitāndṛṣṭvā rāmo lakṣmaṇamabravīt || 2 ||
imānpaśya mahābāho sarvabhūtāpahāriṇaḥ |
samutthitānmahotpātānsaṃhartuṃ sarvarākṣasān || 3 ||
amī rudhiradhārāstu visṛjantaḥ kharasvanāḥ |
vyomni meghā vivartante paruṣā gardabhāruṇāḥ || 4 ||
sadhūmāśca śarāssarve mama yuddhābhinandinaḥ |
rukmapṛṣṭhāni cāpāni viceṣṭante ca lakṣmaṇa || 5 ||
yādṛśā iha kūjanti pakṣiṇaḥ vanacāriṇaḥ |
agrato no bhayaṃ prāptaṃ saṃśayo jīvitasya ca || 6 ||
samprahārastu sumahānbhaviṣyati na saṃśayaḥ |
ayamākhyāti me bāhussphuramāṇo muhurmuhuḥ || 7 ||
sannikarṣe tu na śśūra jayaṃ śatroḥ parājayam |
saprabhaṃ ca prasannaṃ ca tava vaktraṃ hi lakṣyate || 8 ||
udyatānāṃ hi yuddhārthaṃ yeṣāṃ bhavati lakṣmaṇa |
niṣprabhaṃ vadanaṃ teṣāṃ bhavatyāyuḥ parikṣayaḥ || 9 ||
rakṣasāṃ nardatāṃ ghoraśśrūyate ca mahādhvaniḥ |
āhatānāṃ ca bherīṇāṃ rākṣasaiḥ krūrakarmabhiḥ || 10 ||
anāgatavidhānaṃ tu kartavyaṃ śubhamicchatā |
āpadaṃ śaṅkamānena puruṣeṇa vipaścitā || 11 ||
tasmādgṛhītvā vaidehīṃ śarapāṇirdhanurdharaḥ |
guhāmāśraya śailasya durgāṃ pādapasaṅkulām || 12 ||
pratikūlitumicchāmi na hi vākyamidaṃ tvayā |
śāpito mama pādābhyāṃ gamyatāṃ vatsa mā ciram || 13 ||
tvaṃ hi śūraśca balavānhanyāhyetānna saṃśayaḥ |
svayaṃ tu hantumicchāmi sarvāneva niśācarān || 14 ||
evamuktastu rāmeṇa lakṣmaṇassaha sītāyā |
śarānādāya cāpaṃ ca guhāṃ durgāṃ samāśrayat || 15 ||
tasminpraviṣṭe tu guhāṃ lakṣmaṇe saha sītayā |
hanta niryuktamityuktvā rāmaḥ kavacamāviśat || 16 ||
sa tenāgni nikāśena kavacena vibhūṣitaḥ |
babhūva rāma stimire vidhūmo'gnirivotthitaḥ || 17 ||
sa cāpamudyamya mahaccharānādāya vīryavān |
babhūvāvasthitastatra jyāsvanaiḥ pūrayandiśaḥ || 18 ||
tato devāssagandharvāssiddhāśca saha cāraṇaiḥ |
sameyuśca mahātmāno yuddhadarśanakāṅkṣiṇaḥ || 19 ||
ṛṣayaśca mahātmāno loke brahmarṣisattamāḥ |
sametya cocussahitā anyonyaṃ puṇyakarmaṇaḥ || 20 ||
svasti gobrāhmaṇebhyo'stu lokānāṃ ye'bhisaṅgatāḥ |
jayatāṃ rāghavo yuddhe paulastyān rajanīcarān || 21 ||
cakrahasto yathā yuddhe sarvānasura puṅgavān |
evamuktvā punaḥ procurālokya ca parasparam || 22 ||
caturdaśa sahasrāṇi rakṣasāṃ bhīmakarmaṇām |
ekaśca rāmo dharmātmā kathaṃ yuddhaṃ bhaviṣyati || 23 ||
iti rājarṣayassiddhāssagaṇāśca dvijarṣabhāḥ |
jātakautūhalāstasthurvimānasthāśca devatāḥ || 24 ||
āviṣṭaṃ tejasā rāmaṃ saṅgrāmaśirasi sthitam |
dṛṣṭvā sarvāṇi bhūtāni bhayādvivyathire tadā || 25 ||
rūpamapratimaṃ tasya rāmasyākliṣṭakarmaṇaḥ |
babhūva rūpaṃ kruddhasya rudrasyeva pinākinaḥ || 26 ||
tato gambhīranirhrādaṃ ghoravarmāyudhadhvajam |
anīkaṃ yātudhānānāṃ samantātpratyadṛśyata || 27 ||
siṃhanādaṃ visṛjatāmanyonyamabhigarjatām |
cāpāni visphārayatāṃ jṛmbhatāmapyabhīkṣṇaśaḥ || 28 ||
vipraghuṣṭasvanānāṃ ca dundhubhīṃścāpi nighnatām |
teṣāṃ sutumulaśśabdaḥ pūrayāmāsa tadvanam || 29 ||
tena śabdena vitrastāśvāpadā vanacāriṇaḥ |
dudruvuryatra niśśabdaṃ pṛṣṭhato na vyalokayan || 30 ||
tattvanīkaṃ mahāghoraṃ rāmaṃ samupasarpata |
dhṛtanānāpraharaṇaṃ gambhīraṃ sāgaropamam || 31 ||
rāmo'pi cārayaṃścakṣussarvato raṇapaṇḍitaḥ |
dadarśa kharasainyaṃ tadyuddhābhimukhamutthitam || 32 ||
vitatya ca dhanurbhīmaṃ tūṇyāścoddhṛtya sāyakān |
krodhamāhārayattīvraṃ vadhārthaṃ sarvarakṣasām || 33 ||
duṣprekṣyasso'bhavatkṛddho yugāntāgniriva jvalan |
taṃ dṛṣṭvā tejasāviṣṭaṃ prādravanvanadevatāḥ || 34 ||
tasya kruddhasya rūpaṃ tu rāmasya dadṛśe tadā |
dakṣasyeva kratuṃ hantumudyatasya pinākinaḥ || 35 ||
āviṣṭaṃ tejasā rāmaṃ saṅgrāmaśirasi sthitam |
dṛṣṭvā sarvāṇi bhūtāni bhayārtāni pradudruvuḥ || 36 ||
tatkārmukairābharaṇairdhvajaiśca tairvarmabhiścāgnisamānavarṇaiḥ |
babhūva sainyaṃ piśitāśanānāṃ sūryodaye nīlamivābhrabṛndam || 37 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye araṇyakāṇḍe caturviṃśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Oriya script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.