ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਰਾਮਾਯਣੇ ਅਰਣ੍ਯਕਾਣ੍ਡਮ੍ ।
ਅਥ ਚਤੁਰ੍ਵਿਂਸ਼ਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ।
ਆਸ਼੍ਰਮਂ ਪ੍ਰਤਿ ਯਾਤੇ ਤੁ ਖਰੇ ਖਰਪਰਾਕ੍ਰਮੇ ।
ਤਾਨੇਵੌਤ੍ਪਾਤਿਕਾਨ੍ਰਾਮਸ੍ਸਹ ਭ੍ਰਾਤ੍ਰਾ ਦਦਰ੍ਸ਼ ਹ ॥ 1 ॥
ਤਾਨੁਤ੍ਪਾਤਾਨ੍ਮਹੋਘੋਰਾਨੁਤ੍ਥਿਤਾਨ੍ਰੋਮਹਰ੍षਣਾਨ੍ ।
ਪ੍ਰਜਾਨਾਮਹਿਤਾਨ੍ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਰਾਮੋ ਲਕ੍ष੍ਮਣਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ॥ 2 ॥
ਇਮਾਨ੍ਪਸ਼੍ਯ ਮਹਾਬਾਹੋ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਪਹਾਰਿਣਃ ।
ਸਮੁਤ੍ਥਿਤਾਨ੍ਮਹੋਤ੍ਪਾਤਾਨ੍ਸਂਹਰ੍ਤੁਂ ਸਰ੍ਵਰਾਕ੍षਸਾਨ੍ ॥ 3 ॥
ਅਮੀ ਰੁਧਿਰਧਾਰਾਸ੍ਤੁ ਵਿਸृਜਨ੍ਤਃ ਖਰਸ੍ਵਨਾਃ ।
ਵ੍ਯੋਮ੍ਨਿ ਮੇਘਾ ਵਿਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ ਪਰੁषਾ ਗਰ੍ਦਭਾਰੁਣਾਃ ॥ 4 ॥
ਸਧੂਮਾਸ਼੍ਚ ਸ਼ਰਾਸ੍ਸਰ੍ਵੇ ਮਮ ਯੁਦ੍ਧਾਭਿਨਨ੍ਦਿਨਃ ।
ਰੁਕ੍ਮਪृष੍ਠਾਨਿ ਚਾਪਾਨਿ ਵਿਚੇष੍ਟਨ੍ਤੇ ਚ ਲਕ੍ष੍ਮਣ ॥ 5 ॥
ਯਾਦृਸ਼ਾ ਇਹ ਕੂਜਨ੍ਤਿ ਪਕ੍षਿਣਃ ਵਨਚਾਰਿਣਃ ।
ਅਗ੍ਰਤੋ ਨੋ ਭਯਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਸਂਸ਼ਯੋ ਜੀਵਿਤਸ੍ਯ ਚ ॥ 6 ॥
ਸਮ੍ਪ੍ਰਹਾਰਸ੍ਤੁ ਸੁਮਹਾਨ੍ਭਵਿष੍ਯਤਿ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ ।
ਅਯਮਾਖ੍ਯਾਤਿ ਮੇ ਬਾਹੁਸ੍ਸ੍ਫੁਰਮਾਣੋ ਮੁਹੁਰ੍ਮੁਹੁਃ ॥ 7 ॥
ਸਨ੍ਨਿਕਰ੍षੇ ਤੁ ਨ ਸ਼੍ਸ਼ੂਰ ਜਯਂ ਸ਼ਤ੍ਰੋਃ ਪਰਾਜਯਮ੍ ।
ਸਪ੍ਰਭਂ ਚ ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਂ ਚ ਤਵ ਵਕ੍ਤ੍ਰਂ ਹਿ ਲਕ੍ष੍ਯਤੇ ॥ 8 ॥
ਉਦ੍ਯਤਾਨਾਂ ਹਿ ਯੁਦ੍ਧਾਰ੍ਥਂ ਯੇषਾਂ ਭਵਤਿ ਲਕ੍ष੍ਮਣ ।
ਨਿष੍ਪ੍ਰਭਂ ਵਦਨਂ ਤੇषਾਂ ਭਵਤ੍ਯਾਯੁਃ ਪਰਿਕ੍षਯਃ ॥ 9 ॥
ਰਕ੍षਸਾਂ ਨਰ੍ਦਤਾਂ ਘੋਰਸ਼੍ਸ਼੍ਰੂਯਤੇ ਚ ਮਹਾਧ੍ਵਨਿਃ ।
ਆਹਤਾਨਾਂ ਚ ਭੇਰੀਣਾਂ ਰਾਕ੍षਸੈਃ ਕ੍ਰੂਰਕਰ੍ਮਭਿਃ ॥ 10 ॥
ਅਨਾਗਤਵਿਧਾਨਂ ਤੁ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਂ ਸ਼ੁਭਮਿਚ੍ਛਤਾ ।
ਆਪਦਂ ਸ਼ਙ੍ਕਮਾਨੇਨ ਪੁਰੁषੇਣ ਵਿਪਸ਼੍ਚਿਤਾ ॥ 11 ॥
ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਗृਹੀਤ੍ਵਾ ਵੈਦੇਹੀਂ ਸ਼ਰਪਾਣਿਰ੍ਧਨੁਰ੍ਧਰਃ ।
ਗੁਹਾਮਾਸ਼੍ਰਯ ਸ਼ੈਲਸ੍ਯ ਦੁਰ੍ਗਾਂ ਪਾਦਪਸਙ੍ਕੁਲਾਮ੍ ॥ 12 ॥
ਪ੍ਰਤਿਕੂਲਿਤੁਮਿਚ੍ਛਾਮਿ ਨ ਹਿ ਵਾਕ੍ਯਮਿਦਂ ਤ੍ਵਯਾ ।
ਸ਼ਾਪਿਤੋ ਮਮ ਪਾਦਾਭ੍ਯਾਂ ਗਮ੍ਯਤਾਂ ਵਤ੍ਸ ਮਾ ਚਿਰਮ੍ ॥ 13 ॥
ਤ੍ਵਂ ਹਿ ਸ਼ੂਰਸ਼੍ਚ ਬਲਵਾਨ੍ਹਨ੍ਯਾਹ੍ਯੇਤਾਨ੍ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ ।
ਸ੍ਵਯਂ ਤੁ ਹਨ੍ਤੁਮਿਚ੍ਛਾਮਿ ਸਰ੍ਵਾਨੇਵ ਨਿਸ਼ਾਚਰਾਨ੍ ॥ 14 ॥
ਏਵਮੁਕ੍ਤਸ੍ਤੁ ਰਾਮੇਣ ਲਕ੍ष੍ਮਣਸ੍ਸਹ ਸੀਤਾਯਾ ।
ਸ਼ਰਾਨਾਦਾਯ ਚਾਪਂ ਚ ਗੁਹਾਂ ਦੁਰ੍ਗਾਂ ਸਮਾਸ਼੍ਰਯਤ੍ ॥ 15 ॥
ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਪ੍ਰਵਿष੍ਟੇ ਤੁ ਗੁਹਾਂ ਲਕ੍ष੍ਮਣੇ ਸਹ ਸੀਤਯਾ ।
ਹਨ੍ਤ ਨਿਰ੍ਯੁਕ੍ਤਮਿਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਰਾਮਃ ਕਵਚਮਾਵਿਸ਼ਤ੍ ॥ 16 ॥
ਸ ਤੇਨਾਗ੍ਨਿ ਨਿਕਾਸ਼ੇਨ ਕਵਚੇਨ ਵਿਭੂषਿਤਃ ।
ਬਭੂਵ ਰਾਮ ਸ੍ਤਿਮਿਰੇ ਵਿਧੂਮੋऽਗ੍ਨਿਰਿਵੋਤ੍ਥਿਤਃ ॥ 17 ॥
ਸ ਚਾਪਮੁਦ੍ਯਮ੍ਯ ਮਹਚ੍ਛਰਾਨਾਦਾਯ ਵੀਰ੍ਯਵਾਨ੍ ।
ਬਭੂਵਾਵਸ੍ਥਿਤਸ੍ਤਤ੍ਰ ਜ੍ਯਾਸ੍ਵਨੈਃ ਪੂਰਯਨ੍ਦਿਸ਼ਃ ॥ 18 ॥
ਤਤੋ ਦੇਵਾਸ੍ਸਗਨ੍ਧਰ੍ਵਾਸ੍ਸਿਦ੍ਧਾਸ਼੍ਚ ਸਹ ਚਾਰਣੈਃ ।
ਸਮੇਯੁਸ਼੍ਚ ਮਹਾਤ੍ਮਾਨੋ ਯੁਦ੍ਧਦਰ੍ਸ਼ਨਕਾਙ੍ਕ੍षਿਣਃ ॥ 19 ॥
ऋषਯਸ਼੍ਚ ਮਹਾਤ੍ਮਾਨੋ ਲੋਕੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਰ੍षਿਸਤ੍ਤਮਾਃ ।
ਸਮੇਤ੍ਯ ਚੋਚੁਸ੍ਸਹਿਤਾ ਅਨ੍ਯੋਨ੍ਯਂ ਪੁਣ੍ਯਕਰ੍ਮਣਃ ॥ 20 ॥
ਸ੍ਵਸ੍ਤਿ ਗੋਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇਭ੍ਯੋऽਸ੍ਤੁ ਲੋਕਾਨਾਂ ਯੇऽਭਿਸਙ੍ਗਤਾਃ ।
ਜਯਤਾਂ ਰਾਘਵੋ ਯੁਦ੍ਧੇ ਪੌਲਸ੍ਤ੍ਯਾਨ੍ ਰਜਨੀਚਰਾਨ੍ ॥ 21 ॥
ਚਕ੍ਰਹਸ੍ਤੋ ਯਥਾ ਯੁਦ੍ਧੇ ਸਰ੍ਵਾਨਸੁਰ ਪੁਙ੍ਗਵਾਨ੍ ।
ਏਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਪੁਨਃ ਪ੍ਰੋਚੁਰਾਲੋਕ੍ਯ ਚ ਪਰਸ੍ਪਰਮ੍ ॥ 22 ॥
ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ ਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਰਕ੍षਸਾਂ ਭੀਮਕਰ੍ਮਣਾਮ੍ ।
ਏਕਸ਼੍ਚ ਰਾਮੋ ਧਰ੍ਮਾਤ੍ਮਾ ਕਥਂ ਯੁਦ੍ਧਂ ਭਵਿष੍ਯਤਿ ॥ 23 ॥
ਇਤਿ ਰਾਜਰ੍षਯਸ੍ਸਿਦ੍ਧਾਸ੍ਸਗਣਾਸ਼੍ਚ ਦ੍ਵਿਜਰ੍षਭਾਃ ।
ਜਾਤਕੌਤੂਹਲਾਸ੍ਤਸ੍ਥੁਰ੍ਵਿਮਾਨਸ੍ਥਾਸ਼੍ਚ ਦੇਵਤਾਃ ॥ 24 ॥
ਆਵਿष੍ਟਂ ਤੇਜਸਾ ਰਾਮਂ ਸਙ੍ਗ੍ਰਾਮਸ਼ਿਰਸਿ ਸ੍ਥਿਤਮ੍ ।
ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਭੂਤਾਨਿ ਭਯਾਦ੍ਵਿਵ੍ਯਥਿਰੇ ਤਦਾ ॥ 25 ॥
ਰੂਪਮਪ੍ਰਤਿਮਂ ਤਸ੍ਯ ਰਾਮਸ੍ਯਾਕ੍ਲਿष੍ਟਕਰ੍ਮਣਃ ।
ਬਭੂਵ ਰੂਪਂ ਕ੍ਰੁਦ੍ਧਸ੍ਯ ਰੁਦ੍ਰਸ੍ਯੇਵ ਪਿਨਾਕਿਨਃ ॥ 26 ॥
ਤਤੋ ਗਮ੍ਭੀਰਨਿਰ੍ਹ੍ਰਾਦਂ ਘੋਰਵਰ੍ਮਾਯੁਧਧ੍ਵਜਮ੍ ।
ਅਨੀਕਂ ਯਾਤੁਧਾਨਾਨਾਂ ਸਮਨ੍ਤਾਤ੍ਪ੍ਰਤ੍ਯਦृਸ਼੍ਯਤ ॥ 27 ॥
ਸਿਂਹਨਾਦਂ ਵਿਸृਜਤਾਮਨ੍ਯੋਨ੍ਯਮਭਿਗਰ੍ਜਤਾਮ੍ ।
ਚਾਪਾਨਿ ਵਿਸ੍ਫਾਰਯਤਾਂ ਜृਮ੍ਭਤਾਮਪ੍ਯਭੀਕ੍ष੍ਣਸ਼ਃ ॥ 28 ॥
ਵਿਪ੍ਰਘੁष੍ਟਸ੍ਵਨਾਨਾਂ ਚ ਦੁਨ੍ਧੁਭੀਂਸ਼੍ਚਾਪਿ ਨਿਘ੍ਨਤਾਮ੍ ।
ਤੇषਾਂ ਸੁਤੁਮੁਲਸ਼੍ਸ਼ਬ੍ਦਃ ਪੂਰਯਾਮਾਸ ਤਦ੍ਵਨਮ੍ ॥ 29 ॥
ਤੇਨ ਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਵਿਤ੍ਰਸ੍ਤਾਸ਼੍ਵਾਪਦਾ ਵਨਚਾਰਿਣਃ ।
ਦੁਦ੍ਰੁਵੁਰ੍ਯਤ੍ਰ ਨਿਸ਼੍ਸ਼ਬ੍ਦਂ ਪृष੍ਠਤੋ ਨ ਵ੍ਯਲੋਕਯਨ੍ ॥ 30 ॥
ਤਤ੍ਤ੍ਵਨੀਕਂ ਮਹਾਘੋਰਂ ਰਾਮਂ ਸਮੁਪਸਰ੍ਪਤ ।
ਧृਤਨਾਨਾਪ੍ਰਹਰਣਂ ਗਮ੍ਭੀਰਂ ਸਾਗਰੋਪਮਮ੍ ॥ 31 ॥
ਰਾਮੋऽਪਿ ਚਾਰਯਂਸ਼੍ਚਕ੍षੁਸ੍ਸਰ੍ਵਤੋ ਰਣਪਣ੍ਡਿਤਃ ।
ਦਦਰ੍ਸ਼ ਖਰਸੈਨ੍ਯਂ ਤਦ੍ਯੁਦ੍ਧਾਭਿਮੁਖਮੁਤ੍ਥਿਤਮ੍ ॥ 32 ॥
ਵਿਤਤ੍ਯ ਚ ਧਨੁਰ੍ਭੀਮਂ ਤੂਣ੍ਯਾਸ਼੍ਚੋਦ੍ਧृਤ੍ਯ ਸਾਯਕਾਨ੍ ।
ਕ੍ਰੋਧਮਾਹਾਰਯਤ੍ਤੀਵ੍ਰਂ ਵਧਾਰ੍ਥਂ ਸਰ੍ਵਰਕ੍षਸਾਮ੍ ॥ 33 ॥
ਦੁष੍ਪ੍ਰੇਕ੍ष੍ਯਸ੍ਸੋऽਭਵਤ੍ਕृਦ੍ਧੋ ਯੁਗਾਨ੍ਤਾਗ੍ਨਿਰਿਵ ਜ੍ਵਲਨ੍ ।
ਤਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਤੇਜਸਾਵਿष੍ਟਂ ਪ੍ਰਾਦ੍ਰਵਨ੍ਵਨਦੇਵਤਾਃ ॥ 34 ॥
ਤਸ੍ਯ ਕ੍ਰੁਦ੍ਧਸ੍ਯ ਰੂਪਂ ਤੁ ਰਾਮਸ੍ਯ ਦਦृਸ਼ੇ ਤਦਾ ।
ਦਕ੍षਸ੍ਯੇਵ ਕ੍ਰਤੁਂ ਹਨ੍ਤੁਮੁਦ੍ਯਤਸ੍ਯ ਪਿਨਾਕਿਨਃ ॥ 35 ॥
ਆਵਿष੍ਟਂ ਤੇਜਸਾ ਰਾਮਂ ਸਙ੍ਗ੍ਰਾਮਸ਼ਿਰਸਿ ਸ੍ਥਿਤਮ੍ ।
ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਭੂਤਾਨਿ ਭਯਾਰ੍ਤਾਨਿ ਪ੍ਰਦੁਦ੍ਰੁਵੁਃ ॥ 36 ॥
ਤਤ੍ਕਾਰ੍ਮੁਕੈਰਾਭਰਣੈਰ੍ਧ੍ਵਜੈਸ਼੍ਚ ਤੈਰ੍ਵਰ੍ਮਭਿਸ਼੍ਚਾਗ੍ਨਿਸਮਾਨਵਰ੍ਣੈਃ ।
ਬਭੂਵ ਸੈਨ੍ਯਂ ਪਿਸ਼ਿਤਾਸ਼ਨਾਨਾਂ ਸੂਰ੍ਯੋਦਯੇ ਨੀਲਮਿਵਾਭ੍ਰਬृਨ੍ਦਮ੍ ॥ 37 ॥
ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਅਰਣ੍ਯਕਾਣ੍ਡੇ ਚਤੁਰ੍ਵਿਂਸ਼ਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe araṇyakāṇḍam |
atha caturviṃśassargaḥ |
āśramaṃ prati yāte tu khare kharaparākrame |
tānevautpātikānrāmassaha bhrātrā dadarśa ha || 1 ||
tānutpātānmahoghorānutthitānromaharṣaṇān |
prajānāmahitāndṛṣṭvā rāmo lakṣmaṇamabravīt || 2 ||
imānpaśya mahābāho sarvabhūtāpahāriṇaḥ |
samutthitānmahotpātānsaṃhartuṃ sarvarākṣasān || 3 ||
amī rudhiradhārāstu visṛjantaḥ kharasvanāḥ |
vyomni meghā vivartante paruṣā gardabhāruṇāḥ || 4 ||
sadhūmāśca śarāssarve mama yuddhābhinandinaḥ |
rukmapṛṣṭhāni cāpāni viceṣṭante ca lakṣmaṇa || 5 ||
yādṛśā iha kūjanti pakṣiṇaḥ vanacāriṇaḥ |
agrato no bhayaṃ prāptaṃ saṃśayo jīvitasya ca || 6 ||
samprahārastu sumahānbhaviṣyati na saṃśayaḥ |
ayamākhyāti me bāhussphuramāṇo muhurmuhuḥ || 7 ||
sannikarṣe tu na śśūra jayaṃ śatroḥ parājayam |
saprabhaṃ ca prasannaṃ ca tava vaktraṃ hi lakṣyate || 8 ||
udyatānāṃ hi yuddhārthaṃ yeṣāṃ bhavati lakṣmaṇa |
niṣprabhaṃ vadanaṃ teṣāṃ bhavatyāyuḥ parikṣayaḥ || 9 ||
rakṣasāṃ nardatāṃ ghoraśśrūyate ca mahādhvaniḥ |
āhatānāṃ ca bherīṇāṃ rākṣasaiḥ krūrakarmabhiḥ || 10 ||
anāgatavidhānaṃ tu kartavyaṃ śubhamicchatā |
āpadaṃ śaṅkamānena puruṣeṇa vipaścitā || 11 ||
tasmādgṛhītvā vaidehīṃ śarapāṇirdhanurdharaḥ |
guhāmāśraya śailasya durgāṃ pādapasaṅkulām || 12 ||
pratikūlitumicchāmi na hi vākyamidaṃ tvayā |
śāpito mama pādābhyāṃ gamyatāṃ vatsa mā ciram || 13 ||
tvaṃ hi śūraśca balavānhanyāhyetānna saṃśayaḥ |
svayaṃ tu hantumicchāmi sarvāneva niśācarān || 14 ||
evamuktastu rāmeṇa lakṣmaṇassaha sītāyā |
śarānādāya cāpaṃ ca guhāṃ durgāṃ samāśrayat || 15 ||
tasminpraviṣṭe tu guhāṃ lakṣmaṇe saha sītayā |
hanta niryuktamityuktvā rāmaḥ kavacamāviśat || 16 ||
sa tenāgni nikāśena kavacena vibhūṣitaḥ |
babhūva rāma stimire vidhūmo'gnirivotthitaḥ || 17 ||
sa cāpamudyamya mahaccharānādāya vīryavān |
babhūvāvasthitastatra jyāsvanaiḥ pūrayandiśaḥ || 18 ||
tato devāssagandharvāssiddhāśca saha cāraṇaiḥ |
sameyuśca mahātmāno yuddhadarśanakāṅkṣiṇaḥ || 19 ||
ṛṣayaśca mahātmāno loke brahmarṣisattamāḥ |
sametya cocussahitā anyonyaṃ puṇyakarmaṇaḥ || 20 ||
svasti gobrāhmaṇebhyo'stu lokānāṃ ye'bhisaṅgatāḥ |
jayatāṃ rāghavo yuddhe paulastyān rajanīcarān || 21 ||
cakrahasto yathā yuddhe sarvānasura puṅgavān |
evamuktvā punaḥ procurālokya ca parasparam || 22 ||
caturdaśa sahasrāṇi rakṣasāṃ bhīmakarmaṇām |
ekaśca rāmo dharmātmā kathaṃ yuddhaṃ bhaviṣyati || 23 ||
iti rājarṣayassiddhāssagaṇāśca dvijarṣabhāḥ |
jātakautūhalāstasthurvimānasthāśca devatāḥ || 24 ||
āviṣṭaṃ tejasā rāmaṃ saṅgrāmaśirasi sthitam |
dṛṣṭvā sarvāṇi bhūtāni bhayādvivyathire tadā || 25 ||
rūpamapratimaṃ tasya rāmasyākliṣṭakarmaṇaḥ |
babhūva rūpaṃ kruddhasya rudrasyeva pinākinaḥ || 26 ||
tato gambhīranirhrādaṃ ghoravarmāyudhadhvajam |
anīkaṃ yātudhānānāṃ samantātpratyadṛśyata || 27 ||
siṃhanādaṃ visṛjatāmanyonyamabhigarjatām |
cāpāni visphārayatāṃ jṛmbhatāmapyabhīkṣṇaśaḥ || 28 ||
vipraghuṣṭasvanānāṃ ca dundhubhīṃścāpi nighnatām |
teṣāṃ sutumulaśśabdaḥ pūrayāmāsa tadvanam || 29 ||
tena śabdena vitrastāśvāpadā vanacāriṇaḥ |
dudruvuryatra niśśabdaṃ pṛṣṭhato na vyalokayan || 30 ||
tattvanīkaṃ mahāghoraṃ rāmaṃ samupasarpata |
dhṛtanānāpraharaṇaṃ gambhīraṃ sāgaropamam || 31 ||
rāmo'pi cārayaṃścakṣussarvato raṇapaṇḍitaḥ |
dadarśa kharasainyaṃ tadyuddhābhimukhamutthitam || 32 ||
vitatya ca dhanurbhīmaṃ tūṇyāścoddhṛtya sāyakān |
krodhamāhārayattīvraṃ vadhārthaṃ sarvarakṣasām || 33 ||
duṣprekṣyasso'bhavatkṛddho yugāntāgniriva jvalan |
taṃ dṛṣṭvā tejasāviṣṭaṃ prādravanvanadevatāḥ || 34 ||
tasya kruddhasya rūpaṃ tu rāmasya dadṛśe tadā |
dakṣasyeva kratuṃ hantumudyatasya pinākinaḥ || 35 ||
āviṣṭaṃ tejasā rāmaṃ saṅgrāmaśirasi sthitam |
dṛṣṭvā sarvāṇi bhūtāni bhayārtāni pradudruvuḥ || 36 ||
tatkārmukairābharaṇairdhvajaiśca tairvarmabhiścāgnisamānavarṇaiḥ |
babhūva sainyaṃ piśitāśanānāṃ sūryodaye nīlamivābhrabṛndam || 37 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye araṇyakāṇḍe caturviṃśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे अरण्यकाण्डम् ।
अथ चतुर्विंशस्सर्गः ।
आश्रमं प्रति याते तु खरे खरपराक्रमे ।
तानेवौत्पातिकान्रामस्सह भ्रात्रा ददर्श ह ॥ 1 ॥
तानुत्पातान्महोघोरानुत्थितान्रोमहर्षणान् ।
प्रजानामहितान्दृष्ट्वा रामो लक्ष्मणमब्रवीत् ॥ 2 ॥
इमान्पश्य महाबाहो सर्वभूतापहारिणः ।
समुत्थितान्महोत्पातान्संहर्तुं सर्वराक्षसान् ॥ 3 ॥
अमी रुधिरधारास्तु विसृजन्तः खरस्वनाः ।
व्योम्नि मेघा विवर्तन्ते परुषा गर्दभारुणाः ॥ 4 ॥
सधूमाश्च शरास्सर्वे मम युद्धाभिनन्दिनः ।
रुक्मपृष्ठानि चापानि विचेष्टन्ते च लक्ष्मण ॥ 5 ॥
यादृशा इह कूजन्ति पक्षिणः वनचारिणः ।
अग्रतो नो भयं प्राप्तं संशयो जीवितस्य च ॥ 6 ॥
सम्प्रहारस्तु सुमहान्भविष्यति न संशयः ।
अयमाख्याति मे बाहुस्स्फुरमाणो मुहुर्मुहुः ॥ 7 ॥
सन्निकर्षे तु न श्शूर जयं शत्रोः पराजयम् ।
सप्रभं च प्रसन्नं च तव वक्त्रं हि लक्ष्यते ॥ 8 ॥
उद्यतानां हि युद्धार्थं येषां भवति लक्ष्मण ।
निष्प्रभं वदनं तेषां भवत्यायुः परिक्षयः ॥ 9 ॥
रक्षसां नर्दतां घोरश्श्रूयते च महाध्वनिः ।
आहतानां च भेरीणां राक्षसैः क्रूरकर्मभिः ॥ 10 ॥
अनागतविधानं तु कर्तव्यं शुभमिच्छता ।
आपदं शङ्कमानेन पुरुषेण विपश्चिता ॥ 11 ॥
तस्माद्गृहीत्वा वैदेहीं शरपाणिर्धनुर्धरः ।
गुहामाश्रय शैलस्य दुर्गां पादपसङ्कुलाम् ॥ 12 ॥
प्रतिकूलितुमिच्छामि न हि वाक्यमिदं त्वया ।
शापितो मम पादाभ्यां गम्यतां वत्स मा चिरम् ॥ 13 ॥
त्वं हि शूरश्च बलवान्हन्याह्येतान्न संशयः ।
स्वयं तु हन्तुमिच्छामि सर्वानेव निशाचरान् ॥ 14 ॥
एवमुक्तस्तु रामेण लक्ष्मणस्सह सीताया ।
शरानादाय चापं च गुहां दुर्गां समाश्रयत् ॥ 15 ॥
तस्मिन्प्रविष्टे तु गुहां लक्ष्मणे सह सीतया ।
हन्त निर्युक्तमित्युक्त्वा रामः कवचमाविशत् ॥ 16 ॥
स तेनाग्नि निकाशेन कवचेन विभूषितः ।
बभूव राम स्तिमिरे विधूमोऽग्निरिवोत्थितः ॥ 17 ॥
स चापमुद्यम्य महच्छरानादाय वीर्यवान् ।
बभूवावस्थितस्तत्र ज्यास्वनैः पूरयन्दिशः ॥ 18 ॥
ततो देवास्सगन्धर्वास्सिद्धाश्च सह चारणैः ।
समेयुश्च महात्मानो युद्धदर्शनकाङ्क्षिणः ॥ 19 ॥
ऋषयश्च महात्मानो लोके ब्रह्मर्षिसत्तमाः ।
समेत्य चोचुस्सहिता अन्योन्यं पुण्यकर्मणः ॥ 20 ॥
स्वस्ति गोब्राह्मणेभ्योऽस्तु लोकानां येऽभिसङ्गताः ।
जयतां राघवो युद्धे पौलस्त्यान् रजनीचरान् ॥ 21 ॥
चक्रहस्तो यथा युद्धे सर्वानसुर पुङ्गवान् ।
एवमुक्त्वा पुनः प्रोचुरालोक्य च परस्परम् ॥ 22 ॥
चतुर्दश सहस्राणि रक्षसां भीमकर्मणाम् ।
एकश्च रामो धर्मात्मा कथं युद्धं भविष्यति ॥ 23 ॥
इति राजर्षयस्सिद्धास्सगणाश्च द्विजर्षभाः ।
जातकौतूहलास्तस्थुर्विमानस्थाश्च देवताः ॥ 24 ॥
आविष्टं तेजसा रामं सङ्ग्रामशिरसि स्थितम् ।
दृष्ट्वा सर्वाणि भूतानि भयाद्विव्यथिरे तदा ॥ 25 ॥
रूपमप्रतिमं तस्य रामस्याक्लिष्टकर्मणः ।
बभूव रूपं क्रुद्धस्य रुद्रस्येव पिनाकिनः ॥ 26 ॥
ततो गम्भीरनिर्ह्रादं घोरवर्मायुधध्वजम् ।
अनीकं यातुधानानां समन्तात्प्रत्यदृश्यत ॥ 27 ॥
सिंहनादं विसृजतामन्योन्यमभिगर्जताम् ।
चापानि विस्फारयतां जृम्भतामप्यभीक्ष्णशः ॥ 28 ॥
विप्रघुष्टस्वनानां च दुन्धुभींश्चापि निघ्नताम् ।
तेषां सुतुमुलश्शब्दः पूरयामास तद्वनम् ॥ 29 ॥
तेन शब्देन वित्रस्ताश्वापदा वनचारिणः ।
दुद्रुवुर्यत्र निश्शब्दं पृष्ठतो न व्यलोकयन् ॥ 30 ॥
तत्त्वनीकं महाघोरं रामं समुपसर्पत ।
धृतनानाप्रहरणं गम्भीरं सागरोपमम् ॥ 31 ॥
रामोऽपि चारयंश्चक्षुस्सर्वतो रणपण्डितः ।
ददर्श खरसैन्यं तद्युद्धाभिमुखमुत्थितम् ॥ 32 ॥
वितत्य च धनुर्भीमं तूण्याश्चोद्धृत्य सायकान् ।
क्रोधमाहारयत्तीव्रं वधार्थं सर्वरक्षसाम् ॥ 33 ॥
दुष्प्रेक्ष्यस्सोऽभवत्कृद्धो युगान्ताग्निरिव ज्वलन् ।
तं दृष्ट्वा तेजसाविष्टं प्राद्रवन्वनदेवताः ॥ 34 ॥
तस्य क्रुद्धस्य रूपं तु रामस्य ददृशे तदा ।
दक्षस्येव क्रतुं हन्तुमुद्यतस्य पिनाकिनः ॥ 35 ॥
आविष्टं तेजसा रामं सङ्ग्रामशिरसि स्थितम् ।
दृष्ट्वा सर्वाणि भूतानि भयार्तानि प्रदुद्रुवुः ॥ 36 ॥
तत्कार्मुकैराभरणैर्ध्वजैश्च तैर्वर्मभिश्चाग्निसमानवर्णैः ।
बभूव सैन्यं पिशिताशनानां सूर्योदये नीलमिवाभ्रबृन्दम् ॥ 37 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अरण्यकाण्डे चतुर्विंशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe araṇyakāṇḍam |
atha caturviṃśassargaḥ |
āśramaṃ prati yāte tu khare kharaparākrame |
tānevautpātikānrāmassaha bhrātrā dadarśa ha || 1 ||
tānutpātānmahoghorānutthitānromaharṣaṇān |
prajānāmahitāndṛṣṭvā rāmo lakṣmaṇamabravīt || 2 ||
imānpaśya mahābāho sarvabhūtāpahāriṇaḥ |
samutthitānmahotpātānsaṃhartuṃ sarvarākṣasān || 3 ||
amī rudhiradhārāstu visṛjantaḥ kharasvanāḥ |
vyomni meghā vivartante paruṣā gardabhāruṇāḥ || 4 ||
sadhūmāśca śarāssarve mama yuddhābhinandinaḥ |
rukmapṛṣṭhāni cāpāni viceṣṭante ca lakṣmaṇa || 5 ||
yādṛśā iha kūjanti pakṣiṇaḥ vanacāriṇaḥ |
agrato no bhayaṃ prāptaṃ saṃśayo jīvitasya ca || 6 ||
samprahārastu sumahānbhaviṣyati na saṃśayaḥ |
ayamākhyāti me bāhussphuramāṇo muhurmuhuḥ || 7 ||
sannikarṣe tu na śśūra jayaṃ śatroḥ parājayam |
saprabhaṃ ca prasannaṃ ca tava vaktraṃ hi lakṣyate || 8 ||
udyatānāṃ hi yuddhārthaṃ yeṣāṃ bhavati lakṣmaṇa |
niṣprabhaṃ vadanaṃ teṣāṃ bhavatyāyuḥ parikṣayaḥ || 9 ||
rakṣasāṃ nardatāṃ ghoraśśrūyate ca mahādhvaniḥ |
āhatānāṃ ca bherīṇāṃ rākṣasaiḥ krūrakarmabhiḥ || 10 ||
anāgatavidhānaṃ tu kartavyaṃ śubhamicchatā |
āpadaṃ śaṅkamānena puruṣeṇa vipaścitā || 11 ||
tasmādgṛhītvā vaidehīṃ śarapāṇirdhanurdharaḥ |
guhāmāśraya śailasya durgāṃ pādapasaṅkulām || 12 ||
pratikūlitumicchāmi na hi vākyamidaṃ tvayā |
śāpito mama pādābhyāṃ gamyatāṃ vatsa mā ciram || 13 ||
tvaṃ hi śūraśca balavānhanyāhyetānna saṃśayaḥ |
svayaṃ tu hantumicchāmi sarvāneva niśācarān || 14 ||
evamuktastu rāmeṇa lakṣmaṇassaha sītāyā |
śarānādāya cāpaṃ ca guhāṃ durgāṃ samāśrayat || 15 ||
tasminpraviṣṭe tu guhāṃ lakṣmaṇe saha sītayā |
hanta niryuktamityuktvā rāmaḥ kavacamāviśat || 16 ||
sa tenāgni nikāśena kavacena vibhūṣitaḥ |
babhūva rāma stimire vidhūmo'gnirivotthitaḥ || 17 ||
sa cāpamudyamya mahaccharānādāya vīryavān |
babhūvāvasthitastatra jyāsvanaiḥ pūrayandiśaḥ || 18 ||
tato devāssagandharvāssiddhāśca saha cāraṇaiḥ |
sameyuśca mahātmāno yuddhadarśanakāṅkṣiṇaḥ || 19 ||
ṛṣayaśca mahātmāno loke brahmarṣisattamāḥ |
sametya cocussahitā anyonyaṃ puṇyakarmaṇaḥ || 20 ||
svasti gobrāhmaṇebhyo'stu lokānāṃ ye'bhisaṅgatāḥ |
jayatāṃ rāghavo yuddhe paulastyān rajanīcarān || 21 ||
cakrahasto yathā yuddhe sarvānasura puṅgavān |
evamuktvā punaḥ procurālokya ca parasparam || 22 ||
caturdaśa sahasrāṇi rakṣasāṃ bhīmakarmaṇām |
ekaśca rāmo dharmātmā kathaṃ yuddhaṃ bhaviṣyati || 23 ||
iti rājarṣayassiddhāssagaṇāśca dvijarṣabhāḥ |
jātakautūhalāstasthurvimānasthāśca devatāḥ || 24 ||
āviṣṭaṃ tejasā rāmaṃ saṅgrāmaśirasi sthitam |
dṛṣṭvā sarvāṇi bhūtāni bhayādvivyathire tadā || 25 ||
rūpamapratimaṃ tasya rāmasyākliṣṭakarmaṇaḥ |
babhūva rūpaṃ kruddhasya rudrasyeva pinākinaḥ || 26 ||
tato gambhīranirhrādaṃ ghoravarmāyudhadhvajam |
anīkaṃ yātudhānānāṃ samantātpratyadṛśyata || 27 ||
siṃhanādaṃ visṛjatāmanyonyamabhigarjatām |
cāpāni visphārayatāṃ jṛmbhatāmapyabhīkṣṇaśaḥ || 28 ||
vipraghuṣṭasvanānāṃ ca dundhubhīṃścāpi nighnatām |
teṣāṃ sutumulaśśabdaḥ pūrayāmāsa tadvanam || 29 ||
tena śabdena vitrastāśvāpadā vanacāriṇaḥ |
dudruvuryatra niśśabdaṃ pṛṣṭhato na vyalokayan || 30 ||
tattvanīkaṃ mahāghoraṃ rāmaṃ samupasarpata |
dhṛtanānāpraharaṇaṃ gambhīraṃ sāgaropamam || 31 ||
rāmo'pi cārayaṃścakṣussarvato raṇapaṇḍitaḥ |
dadarśa kharasainyaṃ tadyuddhābhimukhamutthitam || 32 ||
vitatya ca dhanurbhīmaṃ tūṇyāścoddhṛtya sāyakān |
krodhamāhārayattīvraṃ vadhārthaṃ sarvarakṣasām || 33 ||
duṣprekṣyasso'bhavatkṛddho yugāntāgniriva jvalan |
taṃ dṛṣṭvā tejasāviṣṭaṃ prādravanvanadevatāḥ || 34 ||
tasya kruddhasya rūpaṃ tu rāmasya dadṛśe tadā |
dakṣasyeva kratuṃ hantumudyatasya pinākinaḥ || 35 ||
āviṣṭaṃ tejasā rāmaṃ saṅgrāmaśirasi sthitam |
dṛṣṭvā sarvāṇi bhūtāni bhayārtāni pradudruvuḥ || 36 ||
tatkārmukairābharaṇairdhvajaiśca tairvarmabhiścāgnisamānavarṇaiḥ |
babhūva sainyaṃ piśitāśanānāṃ sūryodaye nīlamivābhrabṛndam || 37 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye araṇyakāṇḍe caturviṃśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gurmukhi script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.