ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ରାମାଯଣେ ଅରଣ୍ଯକାଣ୍ଡମ୍ ।
ଅଥ ତ୍ରିଷଷ୍ଟିତମସ୍ସର୍ଗଃ ।
ସ ରାଜପୁତ୍ରଃ ପ୍ରିଯଯା ଵିହୀନଃ ଶୋକେନ ମୋହେନ ଚ ପୀଡ୍ଯମାନଃ ।
ଵିଷାଦଯନ୍ଭ୍ରାତରମାର୍ତରୂପୋ ଭୂଯୋ ଵିଷାଦଂ ପ୍ରଵିଵେଶ ତୀଵ୍ରମ୍ ॥ 1 ॥
ସ ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ଶୋକଵଶାଭିପନ୍ନଂ ଶୋକେ ନିମଗ୍ନୋ ଵିପୁଲେ ତୁ ରାମଃ ।
ଉଵାଚ ଵାକ୍ଯଂ ଵ୍ଯସନାନୁରୂପମୁଷ୍ଣଂ ଵିନିଶ୍ଶ୍ଵସ୍ଯ ରୁଦନ୍ତ୍ସଶୋକମ୍ ॥ 2 ॥
ନ ମଦ୍ଵିଧୋ ଦୁଷ୍କୃତକର୍ମକାରୀ ମନ୍ଯେ ଦ୍ଵିତୀଯୋଽସ୍ତି ଵସୁନ୍ଧରାଯାମ୍ ।
ଶୋକେନ ଶୋକୋ ହି ପରମ୍ପରାଯା ମା ମେତି ଭିନ୍ଦନ୍ହୃଦଯଂ ମନଶ୍ଚ ॥ 3 ॥
ପୂର୍ଵଂ ମଯା ନୂନମଭୀପ୍ସିତାନି ପାପାନି କର୍ମାଣ୍ଯସକୃତ୍କୃତାନି ।
ତତ୍ରାଯମଦ୍ଯାପତିତୋ ଵିପାକୋ ଦୁଃଖେନ ଦୁଃଖଂ ଯଦହଂ ଵିଶାମି ॥ 4 ॥
ରାଜ୍ଯପ୍ରଣାଶସ୍ସ୍ଵଜନୈର୍ଵିଯୋଗଃ ପିତୁର୍ଵିନାଶୋ ଜନନୀଵିଯୋଗଃ ।
ସର୍ଵାଣି ମେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଶୋକଵେଗମାପୂରଯନ୍ତି ପ୍ରଵିଚିନ୍ତିତାନି ॥ 5 ॥
ସର୍ଵଂ ତୁ ଦୁଃଖଂ ମମ ଲକ୍ଷ୍ମଣେଦଂ ଶାନ୍ତଂ ଶରୀରେ ଵନମେତ୍ଯ ଶୂନ୍ଯମ୍ ।
ସୀତାଵିଯୋଗାତ୍ପୁନରପ୍ଯୁଦୀର୍ଣଂ କାଷ୍ଠୈରିଵାଗ୍ନିସ୍ସହସା ପ୍ରଦୀପ୍ତଃ ॥ 6 ॥
ସା ନୂନମାର୍ଯା ମମ ରାକ୍ଷସେନ ବଲାଦ୍ଦୃତା ଖଂ ସମୁପେତ୍ଯ ଭୀରୁଃ ।
ଅପସ୍ଵରଂ ସସ୍ଵରଵିପ୍ରଲାପା ଭଯେନ ଵିକ୍ରନ୍ଦିତଵତ୍ଯଭୀକ୍ଷ୍ଣମ୍ ॥ 7 ॥
ତୌ ଲୋହିତସ୍ଯ ପ୍ରିଯଦର୍ଶନସ୍ଯ ସଦୋଚିତାଵୁତ୍ତମଚନ୍ଦନସ୍ଯ ।
ଵୃତ୍ତୌ ସ୍ତନୌ ଶୋଣିତପଙ୍କଦିଗ୍ଧୌ ନୂନଂ ପ୍ରିଯାଯା ମମ ନାଭିଭାତଃ ॥ 8 ॥
ତଚ୍ଛଲକ୍ଷ୍ଣସୁଵ୍ଯକ୍ତମୃଦୁପ୍ରଲାପଂ ତସ୍ଯା ମୁଖଂ କୁଞ୍ଚିତକେଶଭାରମ୍ ।
ରକ୍ଷୋଵଶଂ ନୂନମୁପାଗତାଯା ନ ଭ୍ରାଜତେ ରାହୁମୁଖେ ଯଥେନ୍ଦୁଃ ॥ 9 ॥
ତାଂ ହାରପାଶସ୍ଯ ସଦୋଚିତାଯା ଗ୍ରୀଵାଂ ପ୍ରିଯାଯା ମମ ସୁଵ୍ରତାଯାଃ ।
ରକ୍ଷାଂସି ନୂନଂ ପରିପୀତଵନ୍ତି ଵିଭିଦ୍ଯ ଶୂନ୍ଯେ ରୁଧିରାଶନାନି ॥ 10 ॥
ମଯା ଵିହୀନା ଵିଜନେ ଵନେ ଯା ରକ୍ଷୋଭିରାହୃତ୍ଯ ଵିକୃଷ୍ଯମାଣା ।
ନୂନଂ ନିନାଦଂ କୁରରୀଵ ଦୀନା ସା ମୁକ୍ତଵତ୍ଯାଯତକାନ୍ତନେତ୍ରା ॥ 11 ॥
ଅସ୍ମିନ୍ମଯାସାର୍ଧମୁଦାରଶୀଲା ଶିଲାତଲେ ପୂର୍ଵମୁପୋପଵିଷ୍ଟା ।
କାନ୍ତସ୍ମିତା ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଜାତହାସା ତ୍ଵାମାହ ସୀତା ବହୁଵାକ୍ଯଜାତମ୍ ॥ 12 ॥
ଗୋଦାଵରୀଯଂ ସରିତାଂ ଵରିଷ୍ଠା ପ୍ରିଯା ପ୍ରିଯାଯା ମମ ନିତ୍ଯକାଲମ୍ ।
ଅପ୍ଯତ୍ର ଗଚ୍ଛେଦିତି ଚିନ୍ତଯାମି ନୈକାକିନୀ ଯାତି ହି ସା କଦାଚିତ୍ ॥ 13 ॥
ପଦ୍ମାନନା ପଦ୍ମଵିଶାଲନେତ୍ରା ପଦ୍ମାନି ଵାନେତୁମଭିପ୍ରଯାତା ।
ତଦପ୍ଯଯୁକ୍ତଂ ନ ହି ସା କଦାଚିନ୍ମଯା ଵିନା ଗଚ୍ଛତି ପଙ୍କଜାନି ॥ 14 ॥
କାମଂ ତ୍ଵିଦଂ ପୁଷ୍ପିତଵୃକ୍ଷଷଣ୍ଡଂ ନାନାଵିଧୈଃ ପକ୍ଷିଗଣୈରୁପେତମ୍ ।
ଵନଂ ପ୍ରଯାତା ନୁ ତଦପ୍ଯଯୁକ୍ତ ମେକାକିନୀ ସାତିବିଭେତି ଭୀରୁଃ ॥ 15 ॥
ଆଦିତ୍ଯ ଭୋ ଲୋକକୃତାକୃତଜ୍ଞ ଲୋକସ୍ଯ ସତ୍ଯାନୃତକର୍ମସାକ୍ଷିନ୍ ।
ମମ ପ୍ରିଯା ସା କ୍ଵ ଗତା ହୃତା ଵା ଶଂସସ୍ଵ ମେ ଶୋକଵଶସ୍ଯ ନିତ୍ଯମ୍ ॥ 16 ॥
ଲୋକେଷୁ ସର୍ଵେଷୁ ଚ ନାସ୍ତି କିଞ୍ଚିଦ୍ଯତ୍ତେ ନ ନିତ୍ଯଂ ଵିଦିତଂ ଭଵେତ୍ତତ୍ ।
ଶଂସସ୍ଵ ଵାଯୋ କୁଲଶାଲିନୀଂ ତାଂ ହୃତା ମୃତା ଵା ପଥି ଵର୍ତତେ ଵା ॥ 17 ॥
ଇତୀଵ ତଂ ଶୋକଵିଧେଯଦେହଂ ରାମଂ ଵିସଞ୍ଜ୍ଞଂ ଵିଲପନ୍ତମେଵମ୍ ।
ଉଵାଚ ସୌମିତ୍ରିରଦୀନସତ୍ତ୍ଵୋ ନ୍ଯାଯେ ସ୍ଥିତଃ କାଲଯୁତଂ ଚ ଵାକ୍ଯମ୍ ॥ 18 ॥
ଶୋକଂ ଵିମୁଞ୍ଚାର୍ଯ ଧୃତିଂ ଭଜସ୍ଵ ସୋତ୍ସାହତା ଚାସ୍ତୁ ଵିମାର୍ଗଣେଽସ୍ଯାଃ ।
ଉତ୍ସାହଵନ୍ତୋ ହି ନରା ନ ଲୋକେ ସୀଦନ୍ତି କର୍ମସ୍ଵତିଦୁଷ୍କରେଷୁ ॥ 19 ॥
ଇତୀଵ ସୌମିତ୍ରିମୁଦଗ୍ରପୌରୁଷଂ ବ୍ରୁଵନ୍ତମାର୍ତୋ ରଘୁଵଂଶଵର୍ଧନଃ ।
ନ ଚିନ୍ତଯାମାସ ଧୃତିଂ ଵିମୁକ୍ତଵାନ୍ପୁନଶ୍ଚ ଦୁଃଖଂ ମହଦଭ୍ଯୁପାଗମତ୍ ॥ 20 ॥
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଅରଣ୍ଯକାଣ୍ଡେ ତ୍ରିଷଷ୍ଟିତମସ୍ସର୍ଗଃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe araṇyakāṇḍam |
atha triṣaṣṭitamassargaḥ |
sa rājaputraḥ priyayā vihīnaḥ śokena mohena ca pīḍyamānaḥ |
viṣādayanbhrātaramārtarūpo bhūyo viṣādaṃ praviveśa tīvram || 1 ||
sa lakṣmaṇaṃ śokavaśābhipannaṃ śoke nimagno vipule tu rāmaḥ |
uvāca vākyaṃ vyasanānurūpamuṣṇaṃ viniśśvasya rudantsaśokam || 2 ||
na madvidho duṣkṛtakarmakārī manye dvitīyo'sti vasundharāyām |
śokena śoko hi paramparāyā mā meti bhindanhṛdayaṃ manaśca || 3 ||
pūrvaṃ mayā nūnamabhīpsitāni pāpāni karmāṇyasakṛtkṛtāni |
tatrāyamadyāpatito vipāko duḥkhena duḥkhaṃ yadahaṃ viśāmi || 4 ||
rājyapraṇāśassvajanairviyogaḥ piturvināśo jananīviyogaḥ |
sarvāṇi me lakṣmaṇa śokavegamāpūrayanti pravicintitāni || 5 ||
sarvaṃ tu duḥkhaṃ mama lakṣmaṇedaṃ śāntaṃ śarīre vanametya śūnyam |
sītāviyogātpunarapyudīrṇaṃ kāṣṭhairivāgnissahasā pradīptaḥ || 6 ||
sā nūnamāryā mama rākṣasena balāddṛtā khaṃ samupetya bhīruḥ |
apasvaraṃ sasvaravipralāpā bhayena vikranditavatyabhīkṣṇam || 7 ||
tau lohitasya priyadarśanasya sadocitāvuttamacandanasya |
vṛttau stanau śoṇitapaṅkadigdhau nūnaṃ priyāyā mama nābhibhātaḥ || 8 ||
tacchalakṣṇasuvyaktamṛdupralāpaṃ tasyā mukhaṃ kuñcitakeśabhāram |
rakṣovaśaṃ nūnamupāgatāyā na bhrājate rāhumukhe yathenduḥ || 9 ||
tāṃ hārapāśasya sadocitāyā grīvāṃ priyāyā mama suvratāyāḥ |
rakṣāṃsi nūnaṃ paripītavanti vibhidya śūnye rudhirāśanāni || 10 ||
mayā vihīnā vijane vane yā rakṣobhirāhṛtya vikṛṣyamāṇā |
nūnaṃ ninādaṃ kurarīva dīnā sā muktavatyāyatakāntanetrā || 11 ||
asminmayāsārdhamudāraśīlā śilātale pūrvamupopaviṣṭā |
kāntasmitā lakṣmaṇa jātahāsā tvāmāha sītā bahuvākyajātam || 12 ||
godāvarīyaṃ saritāṃ variṣṭhā priyā priyāyā mama nityakālam |
apyatra gacchediti cintayāmi naikākinī yāti hi sā kadācit || 13 ||
padmānanā padmaviśālanetrā padmāni vānetumabhiprayātā |
tadapyayuktaṃ na hi sā kadācinmayā vinā gacchati paṅkajāni || 14 ||
kāmaṃ tvidaṃ puṣpitavṛkṣaṣaṇḍaṃ nānāvidhaiḥ pakṣigaṇairupetam |
vanaṃ prayātā nu tadapyayukta mekākinī sātibibheti bhīruḥ || 15 ||
āditya bho lokakṛtākṛtajña lokasya satyānṛtakarmasākṣin |
mama priyā sā kva gatā hṛtā vā śaṃsasva me śokavaśasya nityam || 16 ||
lokeṣu sarveṣu ca nāsti kiñcidyatte na nityaṃ viditaṃ bhavettat |
śaṃsasva vāyo kulaśālinīṃ tāṃ hṛtā mṛtā vā pathi vartate vā || 17 ||
itīva taṃ śokavidheyadehaṃ rāmaṃ visañjñaṃ vilapantamevam |
uvāca saumitriradīnasattvo nyāye sthitaḥ kālayutaṃ ca vākyam || 18 ||
śokaṃ vimuñcārya dhṛtiṃ bhajasva sotsāhatā cāstu vimārgaṇe'syāḥ |
utsāhavanto hi narā na loke sīdanti karmasvatiduṣkareṣu || 19 ||
itīva saumitrimudagrapauruṣaṃ bruvantamārto raghuvaṃśavardhanaḥ |
na cintayāmāsa dhṛtiṃ vimuktavānpunaśca duḥkhaṃ mahadabhyupāgamat || 20 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye araṇyakāṇḍe triṣaṣṭitamassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे अरण्यकाण्डम् ।
अथ त्रिषष्टितमस्सर्गः ।
स राजपुत्रः प्रियया विहीनः शोकेन मोहेन च पीड्यमानः ।
विषादयन्भ्रातरमार्तरूपो भूयो विषादं प्रविवेश तीव्रम् ॥ 1 ॥
स लक्ष्मणं शोकवशाभिपन्नं शोके निमग्नो विपुले तु रामः ।
उवाच वाक्यं व्यसनानुरूपमुष्णं विनिश्श्वस्य रुदन्त्सशोकम् ॥ 2 ॥
न मद्विधो दुष्कृतकर्मकारी मन्ये द्वितीयोऽस्ति वसुन्धरायाम् ।
शोकेन शोको हि परम्पराया मा मेति भिन्दन्हृदयं मनश्च ॥ 3 ॥
पूर्वं मया नूनमभीप्सितानि पापानि कर्माण्यसकृत्कृतानि ।
तत्रायमद्यापतितो विपाको दुःखेन दुःखं यदहं विशामि ॥ 4 ॥
राज्यप्रणाशस्स्वजनैर्वियोगः पितुर्विनाशो जननीवियोगः ।
सर्वाणि मे लक्ष्मण शोकवेगमापूरयन्ति प्रविचिन्तितानि ॥ 5 ॥
सर्वं तु दुःखं मम लक्ष्मणेदं शान्तं शरीरे वनमेत्य शून्यम् ।
सीतावियोगात्पुनरप्युदीर्णं काष्ठैरिवाग्निस्सहसा प्रदीप्तः ॥ 6 ॥
सा नूनमार्या मम राक्षसेन बलाद्दृता खं समुपेत्य भीरुः ।
अपस्वरं सस्वरविप्रलापा भयेन विक्रन्दितवत्यभीक्ष्णम् ॥ 7 ॥
तौ लोहितस्य प्रियदर्शनस्य सदोचितावुत्तमचन्दनस्य ।
वृत्तौ स्तनौ शोणितपङ्कदिग्धौ नूनं प्रियाया मम नाभिभातः ॥ 8 ॥
तच्छलक्ष्णसुव्यक्तमृदुप्रलापं तस्या मुखं कुञ्चितकेशभारम् ।
रक्षोवशं नूनमुपागताया न भ्राजते राहुमुखे यथेन्दुः ॥ 9 ॥
तां हारपाशस्य सदोचिताया ग्रीवां प्रियाया मम सुव्रतायाः ।
रक्षांसि नूनं परिपीतवन्ति विभिद्य शून्ये रुधिराशनानि ॥ 10 ॥
मया विहीना विजने वने या रक्षोभिराहृत्य विकृष्यमाणा ।
नूनं निनादं कुररीव दीना सा मुक्तवत्यायतकान्तनेत्रा ॥ 11 ॥
अस्मिन्मयासार्धमुदारशीला शिलातले पूर्वमुपोपविष्टा ।
कान्तस्मिता लक्ष्मण जातहासा त्वामाह सीता बहुवाक्यजातम् ॥ 12 ॥
गोदावरीयं सरितां वरिष्ठा प्रिया प्रियाया मम नित्यकालम् ।
अप्यत्र गच्छेदिति चिन्तयामि नैकाकिनी याति हि सा कदाचित् ॥ 13 ॥
पद्मानना पद्मविशालनेत्रा पद्मानि वानेतुमभिप्रयाता ।
तदप्ययुक्तं न हि सा कदाचिन्मया विना गच्छति पङ्कजानि ॥ 14 ॥
कामं त्विदं पुष्पितवृक्षषण्डं नानाविधैः पक्षिगणैरुपेतम् ।
वनं प्रयाता नु तदप्ययुक्त मेकाकिनी सातिबिभेति भीरुः ॥ 15 ॥
आदित्य भो लोककृताकृतज्ञ लोकस्य सत्यानृतकर्मसाक्षिन् ।
मम प्रिया सा क्व गता हृता वा शंसस्व मे शोकवशस्य नित्यम् ॥ 16 ॥
लोकेषु सर्वेषु च नास्ति किञ्चिद्यत्ते न नित्यं विदितं भवेत्तत् ।
शंसस्व वायो कुलशालिनीं तां हृता मृता वा पथि वर्तते वा ॥ 17 ॥
इतीव तं शोकविधेयदेहं रामं विसञ्ज्ञं विलपन्तमेवम् ।
उवाच सौमित्रिरदीनसत्त्वो न्याये स्थितः कालयुतं च वाक्यम् ॥ 18 ॥
शोकं विमुञ्चार्य धृतिं भजस्व सोत्साहता चास्तु विमार्गणेऽस्याः ।
उत्साहवन्तो हि नरा न लोके सीदन्ति कर्मस्वतिदुष्करेषु ॥ 19 ॥
इतीव सौमित्रिमुदग्रपौरुषं ब्रुवन्तमार्तो रघुवंशवर्धनः ।
न चिन्तयामास धृतिं विमुक्तवान्पुनश्च दुःखं महदभ्युपागमत् ॥ 20 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अरण्यकाण्डे त्रिषष्टितमस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe araṇyakāṇḍam |
atha triṣaṣṭitamassargaḥ |
sa rājaputraḥ priyayā vihīnaḥ śokena mohena ca pīḍyamānaḥ |
viṣādayanbhrātaramārtarūpo bhūyo viṣādaṃ praviveśa tīvram || 1 ||
sa lakṣmaṇaṃ śokavaśābhipannaṃ śoke nimagno vipule tu rāmaḥ |
uvāca vākyaṃ vyasanānurūpamuṣṇaṃ viniśśvasya rudantsaśokam || 2 ||
na madvidho duṣkṛtakarmakārī manye dvitīyo'sti vasundharāyām |
śokena śoko hi paramparāyā mā meti bhindanhṛdayaṃ manaśca || 3 ||
pūrvaṃ mayā nūnamabhīpsitāni pāpāni karmāṇyasakṛtkṛtāni |
tatrāyamadyāpatito vipāko duḥkhena duḥkhaṃ yadahaṃ viśāmi || 4 ||
rājyapraṇāśassvajanairviyogaḥ piturvināśo jananīviyogaḥ |
sarvāṇi me lakṣmaṇa śokavegamāpūrayanti pravicintitāni || 5 ||
sarvaṃ tu duḥkhaṃ mama lakṣmaṇedaṃ śāntaṃ śarīre vanametya śūnyam |
sītāviyogātpunarapyudīrṇaṃ kāṣṭhairivāgnissahasā pradīptaḥ || 6 ||
sā nūnamāryā mama rākṣasena balāddṛtā khaṃ samupetya bhīruḥ |
apasvaraṃ sasvaravipralāpā bhayena vikranditavatyabhīkṣṇam || 7 ||
tau lohitasya priyadarśanasya sadocitāvuttamacandanasya |
vṛttau stanau śoṇitapaṅkadigdhau nūnaṃ priyāyā mama nābhibhātaḥ || 8 ||
tacchalakṣṇasuvyaktamṛdupralāpaṃ tasyā mukhaṃ kuñcitakeśabhāram |
rakṣovaśaṃ nūnamupāgatāyā na bhrājate rāhumukhe yathenduḥ || 9 ||
tāṃ hārapāśasya sadocitāyā grīvāṃ priyāyā mama suvratāyāḥ |
rakṣāṃsi nūnaṃ paripītavanti vibhidya śūnye rudhirāśanāni || 10 ||
mayā vihīnā vijane vane yā rakṣobhirāhṛtya vikṛṣyamāṇā |
nūnaṃ ninādaṃ kurarīva dīnā sā muktavatyāyatakāntanetrā || 11 ||
asminmayāsārdhamudāraśīlā śilātale pūrvamupopaviṣṭā |
kāntasmitā lakṣmaṇa jātahāsā tvāmāha sītā bahuvākyajātam || 12 ||
godāvarīyaṃ saritāṃ variṣṭhā priyā priyāyā mama nityakālam |
apyatra gacchediti cintayāmi naikākinī yāti hi sā kadācit || 13 ||
padmānanā padmaviśālanetrā padmāni vānetumabhiprayātā |
tadapyayuktaṃ na hi sā kadācinmayā vinā gacchati paṅkajāni || 14 ||
kāmaṃ tvidaṃ puṣpitavṛkṣaṣaṇḍaṃ nānāvidhaiḥ pakṣigaṇairupetam |
vanaṃ prayātā nu tadapyayukta mekākinī sātibibheti bhīruḥ || 15 ||
āditya bho lokakṛtākṛtajña lokasya satyānṛtakarmasākṣin |
mama priyā sā kva gatā hṛtā vā śaṃsasva me śokavaśasya nityam || 16 ||
lokeṣu sarveṣu ca nāsti kiñcidyatte na nityaṃ viditaṃ bhavettat |
śaṃsasva vāyo kulaśālinīṃ tāṃ hṛtā mṛtā vā pathi vartate vā || 17 ||
itīva taṃ śokavidheyadehaṃ rāmaṃ visañjñaṃ vilapantamevam |
uvāca saumitriradīnasattvo nyāye sthitaḥ kālayutaṃ ca vākyam || 18 ||
śokaṃ vimuñcārya dhṛtiṃ bhajasva sotsāhatā cāstu vimārgaṇe'syāḥ |
utsāhavanto hi narā na loke sīdanti karmasvatiduṣkareṣu || 19 ||
itīva saumitrimudagrapauruṣaṃ bruvantamārto raghuvaṃśavardhanaḥ |
na cintayāmāsa dhṛtiṃ vimuktavānpunaśca duḥkhaṃ mahadabhyupāgamat || 20 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye araṇyakāṇḍe triṣaṣṭitamassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Oriya script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.