ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ରାମାଯଣେ ଅରଣ୍ଯକାଣ୍ଡମ୍ ।
ଅଥ ଚତୁଃପଞ୍ଚାଶସ୍ସର୍ଗଃ ।
ହ୍ରିଯମାଣା ତୁ ଵୈଦେହୀ କଞ୍ଚିନ୍ନାଥମପଶ୍ଯତୀ ।
ଦଦର୍ଶ ଗିରିଶୃଙ୍ଗସ୍ଥାନ୍ପଞ୍ଚ ଵାନରପୁଙ୍ଗଵାନ୍ ॥ 1 ॥
ତେଷାଂ ମଧ୍ଯେ ଵିଶାଲାକ୍ଷୀ କୌଶେଯଂ କନକପ୍ରଭମ୍ ।
ଉତ୍ତରୀଯଂ ଵରାରୋହା ଶୁଭାନ୍ଯାଭରଣାନି ଚ ॥ 2 ॥
ମୁମୋଚ ଯଦି ରାମାଯ ଶଂସେଯୁରିତି ମୈଥିଲୀ ।
ଵସ୍ତ୍ରମୁତ୍ସୃଜ୍ଯ ତନ୍ମଧ୍ଯେ ନିକ୍ଷିପ୍ତଂ ସହଭୂଷଣମ୍ ॥ 3 ॥
ସମ୍ଭ୍ରମାତ୍ତୁ ଦଶଗ୍ରୀଵସ୍ତତ୍କର୍ମ ନ ସ ବୁଦ୍ଧଵାନ୍ ।
ପିଙ୍ଗାକ୍ଷାସ୍ତାଂ ଵିଶାଲାକ୍ଷୀଂ ନେତ୍ରୈରନିମିଷୈରିଵ ॥ 4 ॥
ଵିକ୍ରୋଶନ୍ତୀଂ ତଥା ସୀତାଂ ଦଦୃଶୁର୍ଵାନରର୍ଷଭାଃ ।
ସ ଚ ପମ୍ପାମତିକ୍ରମ୍ଯ ଲଙ୍କାମଭିମୁଖଃ ପୁରୀମ୍ ॥ 5 ॥
ଜଗାମ ରୁଦତୀଂ ଗୃହ୍ଯ ଵୈଦେହୀଂ ରାକ୍ଷସେଶ୍ଵରଃ ।
ତାଂ ଜହାର ସୁସଂହୃଷ୍ଟୋ ରାଵଣୋ ମୃତ୍ଯୁମାତ୍ମନଃ ॥ 6 ॥
ଉତ୍ସଙ୍ଗେନେଵ ଭୁଜଗୀଂ ତୀକ୍ଷ୍ଣଦଂଷ୍ଟ୍ରାଂ ମହାଵିଷାମ୍ ।
ଵନାନି ସରିତଶ୍ଶୈଲାନ୍ତ୍ସରାଂସି ଚ ଵିହାଯସା ॥ 7 ॥
ସ କ୍ଷିପ୍ରଂ ସମତୀଯାଯ ଶରଶ୍ଚାପାଦିଵ ଚ୍ଯୁତଃ ।
ତିମିନକ୍ରନିକେତଂ ତୁ ଵରୁଣାଲଯମକ୍ଷଯମ୍ ॥ 8 ॥
ସରିତାଂ ଶରଣଂ ଗତ୍ଵା ସମତୀଯାଯ ସାଗରମ୍ ।
ସମ୍ଭ୍ରମାତ୍ପରିଵୃତ୍ତୋର୍ମୀ ରୁଦ୍ଧମୀନମହୋରଗଃ ॥ 9 ॥
ଵୈଦେହ୍ଯାଂ ହ୍ରିଯମାଣାଯାଂ ବଭୂଵ ଵରୁଣାଲଯଃ ।
ଅନ୍ତରିକ୍ଷଗତା ଵାଚସ୍ସସୃଜୁଶ୍ଚାରଣାସ୍ତଦା ॥ 10 ॥
ଏତଦନ୍ତୋ ଦଶଗ୍ରୀଵ ଇତି ସିଦ୍ଧାସ୍ତଦାବ୍ରୁଵନ୍ ।
ସ ତୁ ସୀତାଂ ଵିଵେଷ୍ଟନ୍ତୀମଙ୍କେନାଦାଯ ରାଵଣଃ ॥ 11 ॥
ପ୍ରଵିଵେଶ ପୁରୀଂ ଲଙ୍କାଂ ରୂପିଣୀଂ ମୃତ୍ଯୁମାତ୍ମନଃ ।
ସୋଽଭିଗମ୍ଯ ପୁରୀଂ ଲଙ୍କାଂ ସୁଵିଭକ୍ତମହାପଥାମ୍ ॥ 12 ॥
ସଂରୂଢକକ୍ଷ୍ଯାବହୁଲଂ ସ୍ଵମନ୍ତଃପୁରମାଵିଶତ୍ ।
ତତ୍ର ତାମସିତାପାଙ୍ଗାଂ ଶୋକମୋହପରାଯଣାମ୍ ॥ 13 ॥
ନିଦଧେ ରାଵଣସ୍ସୀତାଂ ମଯୋ ମାଯାମିଵସ୍ତ୍ରିଯମ୍ ।
ଅବ୍ରଵୀଚ୍ଚ ଦଶଗ୍ରୀଵଃ ପିଶାଚୀର୍ଘୋରଦର୍ଶନାଃ ॥ 14 ॥
ଯଥା ନେମାଂ ପୁମାନ୍ ସ୍ତ୍ରୀ ଵା ସୀତାଂ ପଶ୍ଯତ୍ଯସମ୍ମତଃ ।
ମୁକ୍ତାମଣିସୁଵର୍ଣାନି ଵସ୍ତ୍ରାଣ୍ଯାଭରଣାନି ଚ ॥ 15 ॥
ଯଦ୍ଯଦିଚ୍ଛେତ୍ତଦେଵାସ୍ଯା ଦେଯଂ ମଚ୍ଛନ୍ଦତୋ ଯଥା ।
ଯା ଚ ଵକ୍ଷ୍ଯତି ଵୈଦେହୀଂ ଵଚନଂ କିଞ୍ଚିଦପ୍ରିଯମ୍ ॥ 16 ॥
ଅଜ୍ଞାନାଦ୍ଯଦି ଵା ଜ୍ଞାନାନ୍ନ ତସ୍ଯା ଜୀଵିତଂ ପ୍ରିଯମ୍ ।
ତଥୋକ୍ତ୍ଵା ରାକ୍ଷସୀସ୍ତାସ୍ତୁ ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍ ॥ 17 ॥
ନିଷ୍କ୍ରମ୍ଯାନ୍ତଃ ପୁରାତ୍ତସ୍ମାତ୍କିଙ୍କୃତ୍ଯମିତି ଚିନ୍ତଯନ୍ ।
ଦଦର୍ଶାଷ୍ଟୌ ମହାଵୀର୍ଯାନ୍ରାକ୍ଷସାନ୍ପିଶିତାଶନାନ୍ ॥ 18 ॥
ସ ତାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମହାଵୀର୍ଯୋ ଵରଦାନେନ ମୋହିତଃ ।
ଉଵାଚୈତାନିଦଂ ଵାକ୍ଯଂ ପ୍ରଶସ୍ଯ ବଲଵୀର୍ଯତଃ ॥ 19 ॥
ନାନାପ୍ରହରଣାଃ କ୍ଷିପ୍ରମିତୋ ଗଚ୍ଛତ ସତ୍ଵରାଃ ।
ଜନସ୍ଥାନଂ ହତସ୍ଥାନଂ ଭୂତପୂର୍ଵଂ ଖରାଲଯମ୍ ॥ 20 ॥
ତତ୍ରୋଷ୍ଯତାଂ ଜନସ୍ଥାନେ ଶୂନ୍ଯେ ନିହତରାକ୍ଷସେ ।
ପୌରୁଷଂ ବଲମାଶ୍ରିତ୍ଯ ତ୍ରାସମୁତ୍ସୃଜ୍ଯ ଦୂରତଃ ॥ 21 ॥
ବଲଂ ହି ସୁମହଦ୍ଯନ୍ମେ ଜନସ୍ଥାନେ ନିଵେଶିତମ୍ ।
ସଦୂଷଣଖରଂ ଯୁଦ୍ଧେ ହତଂ ରାମେଣ ସାଯକୈଃ ॥ 22 ॥
ତତ କ୍ରୋଧୋ ମମାମର୍ଷାଦ୍ଧୈର୍ଯସ୍ଯୋପରି ଵର୍ତତେ ।
ଵୈରଂ ଚ ସୁମହଜ୍ଜାତଂ ରାମଂ ପ୍ରତି ସୁଦାରୁଣମ୍ ॥ 23 ॥
ନିର୍ଯାତଯିତୁମିଚ୍ଛାମି ତଚ୍ଚ ଵୈରମହଂ ରିପୋଃ ।
ନ ହି ଲପ୍ସ୍ଯାମ୍ଯହଂ ନିଦ୍ରାମହତ୍ଵା ସଂଯୁଗେ ରିପୁମ୍ ॥ 24 ॥
ତଂ ତ୍ଵିଦାନୀମହଂ ହତ୍ଵା ଖରଦୂଷଣଘାତିନମ୍ ।
ରାମଂ ଶର୍ମୋପଲପ୍ସ୍ଯାମି ଧନଂ ଲବ୍ଧ୍ଵେଵ ନିର୍ଧନଃ ॥ 25 ॥
ଜନସ୍ଥାନେ ଵସଦ୍ଭିସ୍ତୁ ଭଵଦ୍ଭୀରାମମାଶ୍ରିତା ।
ପ୍ରଵୃତ୍ତିରୁପନେତଵ୍ଯା କିଞ୍କରୋତୀତି ତତ୍ତ୍ଵତଃ ॥ 26 ॥
ଅପ୍ରମାଦାଚ୍ଚ ଗନ୍ତଵ୍ଯଂ ସର୍ଵୈରପି ନିଶାଚରୈଃ ।
କର୍ତଵ୍ଯଶ୍ଚ ସଦା ଯତ୍ନୋ ରାଘଵସ୍ଯ ଵଧଂ ପ୍ରତି ॥ 27 ॥
ଯୁଷ୍ମାକଂ ଚ ବଲଜ୍ଞୋଽହଂ ବହୁଶୋ ରଣମୂର୍ଧନି ।
ଅତଶ୍ଚାସ୍ମିନ୍ ଜନସ୍ଥାନେ ମଯା ଯୂଯଂ ନିଯୋଜିତାଃ ॥ 28 ॥
ତତଃ ପ୍ରିଯଂ ଵାକ୍ଯମୁପେତ୍ଯ ରାକ୍ଷସା ମହାର୍ଥମଷ୍ଟାଵଭିଵାଦ୍ଯ ରାଵଣମ୍ ।
ଵିହାଯ ଲଙ୍କାଂ ସହିତାଃ ପ୍ରତସ୍ଥିରେ ଯତୋ ଜନସ୍ଥାନମଲକ୍ଷ୍ଯଦର୍ଶନାଃ ॥ 29 ॥
ତତସ୍ତୁ ସୀତାମୁପଲଭ୍ଯ ରାଵଣଃ ସୁସମ୍ପ୍ରହୃଷ୍ଟଃ ପରିଗୃହ୍ଯ ମୈଥିଲୀମ୍ ।
ପ୍ରସଜ୍ଯ ରାମେଣ ଚ ଵୈରମୁତ୍ତମଂ ବଭୂଵ ମୋହାନ୍ମୁଦିତସ୍ସରାକ୍ଷସଃ ॥ 30 ॥
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଅରଣ୍ଯକାଣ୍ଡେ ଚତୁଃପଞ୍ଚାଶସ୍ସର୍ଗଃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe araṇyakāṇḍam |
atha catuḥpañcāśassargaḥ |
hriyamāṇā tu vaidehī kañcinnāthamapaśyatī |
dadarśa giriśṛṅgasthānpañca vānarapuṅgavān || 1 ||
teṣāṃ madhye viśālākṣī kauśeyaṃ kanakaprabham |
uttarīyaṃ varārohā śubhānyābharaṇāni ca || 2 ||
mumoca yadi rāmāya śaṃseyuriti maithilī |
vastramutsṛjya tanmadhye nikṣiptaṃ sahabhūṣaṇam || 3 ||
sambhramāttu daśagrīvastatkarma na sa buddhavān |
piṅgākṣāstāṃ viśālākṣīṃ netrairanimiṣairiva || 4 ||
vikrośantīṃ tathā sītāṃ dadṛśurvānararṣabhāḥ |
sa ca pampāmatikramya laṅkāmabhimukhaḥ purīm || 5 ||
jagāma rudatīṃ gṛhya vaidehīṃ rākṣaseśvaraḥ |
tāṃ jahāra susaṃhṛṣṭo rāvaṇo mṛtyumātmanaḥ || 6 ||
utsaṅgeneva bhujagīṃ tīkṣṇadaṃṣṭrāṃ mahāviṣām |
vanāni saritaśśailāntsarāṃsi ca vihāyasā || 7 ||
sa kṣipraṃ samatīyāya śaraścāpādiva cyutaḥ |
timinakraniketaṃ tu varuṇālayamakṣayam || 8 ||
saritāṃ śaraṇaṃ gatvā samatīyāya sāgaram |
sambhramātparivṛttormī ruddhamīnamahoragaḥ || 9 ||
vaidehyāṃ hriyamāṇāyāṃ babhūva varuṇālayaḥ |
antarikṣagatā vācassasṛjuścāraṇāstadā || 10 ||
etadanto daśagrīva iti siddhāstadābruvan |
sa tu sītāṃ viveṣṭantīmaṅkenādāya rāvaṇaḥ || 11 ||
praviveśa purīṃ laṅkāṃ rūpiṇīṃ mṛtyumātmanaḥ |
so'bhigamya purīṃ laṅkāṃ suvibhaktamahāpathām || 12 ||
saṃrūḍhakakṣyābahulaṃ svamantaḥpuramāviśat |
tatra tāmasitāpāṅgāṃ śokamohaparāyaṇām || 13 ||
nidadhe rāvaṇassītāṃ mayo māyāmivastriyam |
abravīcca daśagrīvaḥ piśācīrghoradarśanāḥ || 14 ||
yathā nemāṃ pumān strī vā sītāṃ paśyatyasammataḥ |
muktāmaṇisuvarṇāni vastrāṇyābharaṇāni ca || 15 ||
yadyadicchettadevāsyā deyaṃ macchandato yathā |
yā ca vakṣyati vaidehīṃ vacanaṃ kiñcidapriyam || 16 ||
ajñānādyadi vā jñānānna tasyā jīvitaṃ priyam |
tathoktvā rākṣasīstāstu rākṣasendraḥ pratāpavān || 17 ||
niṣkramyāntaḥ purāttasmātkiṅkṛtyamiti cintayan |
dadarśāṣṭau mahāvīryānrākṣasānpiśitāśanān || 18 ||
sa tāndṛṣṭvā mahāvīryo varadānena mohitaḥ |
uvācaitānidaṃ vākyaṃ praśasya balavīryataḥ || 19 ||
nānāpraharaṇāḥ kṣipramito gacchata satvarāḥ |
janasthānaṃ hatasthānaṃ bhūtapūrvaṃ kharālayam || 20 ||
tatroṣyatāṃ janasthāne śūnye nihatarākṣase |
pauruṣaṃ balamāśritya trāsamutsṛjya dūrataḥ || 21 ||
balaṃ hi sumahadyanme janasthāne niveśitam |
sadūṣaṇakharaṃ yuddhe hataṃ rāmeṇa sāyakaiḥ || 22 ||
tata krodho mamāmarṣāddhairyasyopari vartate |
vairaṃ ca sumahajjātaṃ rāmaṃ prati sudāruṇam || 23 ||
niryātayitumicchāmi tacca vairamahaṃ ripoḥ |
na hi lapsyāmyahaṃ nidrāmahatvā saṃyuge ripum || 24 ||
taṃ tvidānīmahaṃ hatvā kharadūṣaṇaghātinam |
rāmaṃ śarmopalapsyāmi dhanaṃ labdhveva nirdhanaḥ || 25 ||
janasthāne vasadbhistu bhavadbhīrāmamāśritā |
pravṛttirupanetavyā kiñkarotīti tattvataḥ || 26 ||
apramādācca gantavyaṃ sarvairapi niśācaraiḥ |
kartavyaśca sadā yatno rāghavasya vadhaṃ prati || 27 ||
yuṣmākaṃ ca balajño'haṃ bahuśo raṇamūrdhani |
ataścāsmin janasthāne mayā yūyaṃ niyojitāḥ || 28 ||
tataḥ priyaṃ vākyamupetya rākṣasā mahārthamaṣṭāvabhivādya rāvaṇam |
vihāya laṅkāṃ sahitāḥ pratasthire yato janasthānamalakṣyadarśanāḥ || 29 ||
tatastu sītāmupalabhya rāvaṇaḥ susamprahṛṣṭaḥ parigṛhya maithilīm |
prasajya rāmeṇa ca vairamuttamaṃ babhūva mohānmuditassarākṣasaḥ || 30 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye araṇyakāṇḍe catuḥpañcāśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे अरण्यकाण्डम् ।
अथ चतुःपञ्चाशस्सर्गः ।
ह्रियमाणा तु वैदेही कञ्चिन्नाथमपश्यती ।
ददर्श गिरिशृङ्गस्थान्पञ्च वानरपुङ्गवान् ॥ 1 ॥
तेषां मध्ये विशालाक्षी कौशेयं कनकप्रभम् ।
उत्तरीयं वरारोहा शुभान्याभरणानि च ॥ 2 ॥
मुमोच यदि रामाय शंसेयुरिति मैथिली ।
वस्त्रमुत्सृज्य तन्मध्ये निक्षिप्तं सहभूषणम् ॥ 3 ॥
सम्भ्रमात्तु दशग्रीवस्तत्कर्म न स बुद्धवान् ।
पिङ्गाक्षास्तां विशालाक्षीं नेत्रैरनिमिषैरिव ॥ 4 ॥
विक्रोशन्तीं तथा सीतां ददृशुर्वानरर्षभाः ।
स च पम्पामतिक्रम्य लङ्कामभिमुखः पुरीम् ॥ 5 ॥
जगाम रुदतीं गृह्य वैदेहीं राक्षसेश्वरः ।
तां जहार सुसंहृष्टो रावणो मृत्युमात्मनः ॥ 6 ॥
उत्सङ्गेनेव भुजगीं तीक्ष्णदंष्ट्रां महाविषाम् ।
वनानि सरितश्शैलान्त्सरांसि च विहायसा ॥ 7 ॥
स क्षिप्रं समतीयाय शरश्चापादिव च्युतः ।
तिमिनक्रनिकेतं तु वरुणालयमक्षयम् ॥ 8 ॥
सरितां शरणं गत्वा समतीयाय सागरम् ।
सम्भ्रमात्परिवृत्तोर्मी रुद्धमीनमहोरगः ॥ 9 ॥
वैदेह्यां ह्रियमाणायां बभूव वरुणालयः ।
अन्तरिक्षगता वाचस्ससृजुश्चारणास्तदा ॥ 10 ॥
एतदन्तो दशग्रीव इति सिद्धास्तदाब्रुवन् ।
स तु सीतां विवेष्टन्तीमङ्केनादाय रावणः ॥ 11 ॥
प्रविवेश पुरीं लङ्कां रूपिणीं मृत्युमात्मनः ।
सोऽभिगम्य पुरीं लङ्कां सुविभक्तमहापथाम् ॥ 12 ॥
संरूढकक्ष्याबहुलं स्वमन्तःपुरमाविशत् ।
तत्र तामसितापाङ्गां शोकमोहपरायणाम् ॥ 13 ॥
निदधे रावणस्सीतां मयो मायामिवस्त्रियम् ।
अब्रवीच्च दशग्रीवः पिशाचीर्घोरदर्शनाः ॥ 14 ॥
यथा नेमां पुमान् स्त्री वा सीतां पश्यत्यसम्मतः ।
मुक्तामणिसुवर्णानि वस्त्राण्याभरणानि च ॥ 15 ॥
यद्यदिच्छेत्तदेवास्या देयं मच्छन्दतो यथा ।
या च वक्ष्यति वैदेहीं वचनं किञ्चिदप्रियम् ॥ 16 ॥
अज्ञानाद्यदि वा ज्ञानान्न तस्या जीवितं प्रियम् ।
तथोक्त्वा राक्षसीस्तास्तु राक्षसेन्द्रः प्रतापवान् ॥ 17 ॥
निष्क्रम्यान्तः पुरात्तस्मात्किङ्कृत्यमिति चिन्तयन् ।
ददर्शाष्टौ महावीर्यान्राक्षसान्पिशिताशनान् ॥ 18 ॥
स तान्दृष्ट्वा महावीर्यो वरदानेन मोहितः ।
उवाचैतानिदं वाक्यं प्रशस्य बलवीर्यतः ॥ 19 ॥
नानाप्रहरणाः क्षिप्रमितो गच्छत सत्वराः ।
जनस्थानं हतस्थानं भूतपूर्वं खरालयम् ॥ 20 ॥
तत्रोष्यतां जनस्थाने शून्ये निहतराक्षसे ।
पौरुषं बलमाश्रित्य त्रासमुत्सृज्य दूरतः ॥ 21 ॥
बलं हि सुमहद्यन्मे जनस्थाने निवेशितम् ।
सदूषणखरं युद्धे हतं रामेण सायकैः ॥ 22 ॥
तत क्रोधो ममामर्षाद्धैर्यस्योपरि वर्तते ।
वैरं च सुमहज्जातं रामं प्रति सुदारुणम् ॥ 23 ॥
निर्यातयितुमिच्छामि तच्च वैरमहं रिपोः ।
न हि लप्स्याम्यहं निद्रामहत्वा संयुगे रिपुम् ॥ 24 ॥
तं त्विदानीमहं हत्वा खरदूषणघातिनम् ।
रामं शर्मोपलप्स्यामि धनं लब्ध्वेव निर्धनः ॥ 25 ॥
जनस्थाने वसद्भिस्तु भवद्भीराममाश्रिता ।
प्रवृत्तिरुपनेतव्या किञ्करोतीति तत्त्वतः ॥ 26 ॥
अप्रमादाच्च गन्तव्यं सर्वैरपि निशाचरैः ।
कर्तव्यश्च सदा यत्नो राघवस्य वधं प्रति ॥ 27 ॥
युष्माकं च बलज्ञोऽहं बहुशो रणमूर्धनि ।
अतश्चास्मिन् जनस्थाने मया यूयं नियोजिताः ॥ 28 ॥
ततः प्रियं वाक्यमुपेत्य राक्षसा महार्थमष्टावभिवाद्य रावणम् ।
विहाय लङ्कां सहिताः प्रतस्थिरे यतो जनस्थानमलक्ष्यदर्शनाः ॥ 29 ॥
ततस्तु सीतामुपलभ्य रावणः सुसम्प्रहृष्टः परिगृह्य मैथिलीम् ।
प्रसज्य रामेण च वैरमुत्तमं बभूव मोहान्मुदितस्सराक्षसः ॥ 30 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अरण्यकाण्डे चतुःपञ्चाशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe araṇyakāṇḍam |
atha catuḥpañcāśassargaḥ |
hriyamāṇā tu vaidehī kañcinnāthamapaśyatī |
dadarśa giriśṛṅgasthānpañca vānarapuṅgavān || 1 ||
teṣāṃ madhye viśālākṣī kauśeyaṃ kanakaprabham |
uttarīyaṃ varārohā śubhānyābharaṇāni ca || 2 ||
mumoca yadi rāmāya śaṃseyuriti maithilī |
vastramutsṛjya tanmadhye nikṣiptaṃ sahabhūṣaṇam || 3 ||
sambhramāttu daśagrīvastatkarma na sa buddhavān |
piṅgākṣāstāṃ viśālākṣīṃ netrairanimiṣairiva || 4 ||
vikrośantīṃ tathā sītāṃ dadṛśurvānararṣabhāḥ |
sa ca pampāmatikramya laṅkāmabhimukhaḥ purīm || 5 ||
jagāma rudatīṃ gṛhya vaidehīṃ rākṣaseśvaraḥ |
tāṃ jahāra susaṃhṛṣṭo rāvaṇo mṛtyumātmanaḥ || 6 ||
utsaṅgeneva bhujagīṃ tīkṣṇadaṃṣṭrāṃ mahāviṣām |
vanāni saritaśśailāntsarāṃsi ca vihāyasā || 7 ||
sa kṣipraṃ samatīyāya śaraścāpādiva cyutaḥ |
timinakraniketaṃ tu varuṇālayamakṣayam || 8 ||
saritāṃ śaraṇaṃ gatvā samatīyāya sāgaram |
sambhramātparivṛttormī ruddhamīnamahoragaḥ || 9 ||
vaidehyāṃ hriyamāṇāyāṃ babhūva varuṇālayaḥ |
antarikṣagatā vācassasṛjuścāraṇāstadā || 10 ||
etadanto daśagrīva iti siddhāstadābruvan |
sa tu sītāṃ viveṣṭantīmaṅkenādāya rāvaṇaḥ || 11 ||
praviveśa purīṃ laṅkāṃ rūpiṇīṃ mṛtyumātmanaḥ |
so'bhigamya purīṃ laṅkāṃ suvibhaktamahāpathām || 12 ||
saṃrūḍhakakṣyābahulaṃ svamantaḥpuramāviśat |
tatra tāmasitāpāṅgāṃ śokamohaparāyaṇām || 13 ||
nidadhe rāvaṇassītāṃ mayo māyāmivastriyam |
abravīcca daśagrīvaḥ piśācīrghoradarśanāḥ || 14 ||
yathā nemāṃ pumān strī vā sītāṃ paśyatyasammataḥ |
muktāmaṇisuvarṇāni vastrāṇyābharaṇāni ca || 15 ||
yadyadicchettadevāsyā deyaṃ macchandato yathā |
yā ca vakṣyati vaidehīṃ vacanaṃ kiñcidapriyam || 16 ||
ajñānādyadi vā jñānānna tasyā jīvitaṃ priyam |
tathoktvā rākṣasīstāstu rākṣasendraḥ pratāpavān || 17 ||
niṣkramyāntaḥ purāttasmātkiṅkṛtyamiti cintayan |
dadarśāṣṭau mahāvīryānrākṣasānpiśitāśanān || 18 ||
sa tāndṛṣṭvā mahāvīryo varadānena mohitaḥ |
uvācaitānidaṃ vākyaṃ praśasya balavīryataḥ || 19 ||
nānāpraharaṇāḥ kṣipramito gacchata satvarāḥ |
janasthānaṃ hatasthānaṃ bhūtapūrvaṃ kharālayam || 20 ||
tatroṣyatāṃ janasthāne śūnye nihatarākṣase |
pauruṣaṃ balamāśritya trāsamutsṛjya dūrataḥ || 21 ||
balaṃ hi sumahadyanme janasthāne niveśitam |
sadūṣaṇakharaṃ yuddhe hataṃ rāmeṇa sāyakaiḥ || 22 ||
tata krodho mamāmarṣāddhairyasyopari vartate |
vairaṃ ca sumahajjātaṃ rāmaṃ prati sudāruṇam || 23 ||
niryātayitumicchāmi tacca vairamahaṃ ripoḥ |
na hi lapsyāmyahaṃ nidrāmahatvā saṃyuge ripum || 24 ||
taṃ tvidānīmahaṃ hatvā kharadūṣaṇaghātinam |
rāmaṃ śarmopalapsyāmi dhanaṃ labdhveva nirdhanaḥ || 25 ||
janasthāne vasadbhistu bhavadbhīrāmamāśritā |
pravṛttirupanetavyā kiñkarotīti tattvataḥ || 26 ||
apramādācca gantavyaṃ sarvairapi niśācaraiḥ |
kartavyaśca sadā yatno rāghavasya vadhaṃ prati || 27 ||
yuṣmākaṃ ca balajño'haṃ bahuśo raṇamūrdhani |
ataścāsmin janasthāne mayā yūyaṃ niyojitāḥ || 28 ||
tataḥ priyaṃ vākyamupetya rākṣasā mahārthamaṣṭāvabhivādya rāvaṇam |
vihāya laṅkāṃ sahitāḥ pratasthire yato janasthānamalakṣyadarśanāḥ || 29 ||
tatastu sītāmupalabhya rāvaṇaḥ susamprahṛṣṭaḥ parigṛhya maithilīm |
prasajya rāmeṇa ca vairamuttamaṃ babhūva mohānmuditassarākṣasaḥ || 30 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye araṇyakāṇḍe catuḥpañcāśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Oriya script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.