శ్రీమద్వాల్మీకీయ రామాయణే అరణ్యకాణ్డమ్ ।
అథ చతుఃపఞ్చాశస్సర్గః ।
హ్రియమాణా తు వైదేహీ కఞ్చిన్నాథమపశ్యతీ ।
దదర్శ గిరిశృఙ్గస్థాన్పఞ్చ వానరపుఙ్గవాన్ ॥ 1 ॥
తేషాం మధ్యే విశాలాక్షీ కౌశేయం కనకప్రభమ్ ।
ఉత్తరీయం వరారోహా శుభాన్యాభరణాని చ ॥ 2 ॥
ముమోచ యది రామాయ శంసేయురితి మైథిలీ ।
వస్త్రముత్సృజ్య తన్మధ్యే నిక్షిప్తం సహభూషణమ్ ॥ 3 ॥
సమ్భ్రమాత్తు దశగ్రీవస్తత్కర్మ న స బుద్ధవాన్ ।
పిఙ్గాక్షాస్తాం విశాలాక్షీం నేత్రైరనిమిషైరివ ॥ 4 ॥
విక్రోశన్తీం తథా సీతాం దదృశుర్వానరర్షభాః ।
స చ పమ్పామతిక్రమ్య లఙ్కామభిముఖః పురీమ్ ॥ 5 ॥
జగామ రుదతీం గృహ్య వైదేహీం రాక్షసేశ్వరః ।
తాం జహార సుసంహృష్టో రావణో మృత్యుమాత్మనః ॥ 6 ॥
ఉత్సఙ్గేనేవ భుజగీం తీక్ష్ణదంష్ట్రాం మహావిషామ్ ।
వనాని సరితశ్శైలాన్త్సరాంసి చ విహాయసా ॥ 7 ॥
స క్షిప్రం సమతీయాయ శరశ్చాపాదివ చ్యుతః ।
తిమినక్రనికేతం తు వరుణాలయమక్షయమ్ ॥ 8 ॥
సరితాం శరణం గత్వా సమతీయాయ సాగరమ్ ।
సమ్భ్రమాత్పరివృత్తోర్మీ రుద్ధమీనమహోరగః ॥ 9 ॥
వైదేహ్యాం హ్రియమాణాయాం బభూవ వరుణాలయః ।
అన్తరిక్షగతా వాచస్ససృజుశ్చారణాస్తదా ॥ 10 ॥
ఏతదన్తో దశగ్రీవ ఇతి సిద్ధాస్తదాబ్రువన్ ।
స తు సీతాం వివేష్టన్తీమఙ్కేనాదాయ రావణః ॥ 11 ॥
ప్రవివేశ పురీం లఙ్కాం రూపిణీం మృత్యుమాత్మనః ।
సోఽభిగమ్య పురీం లఙ్కాం సువిభక్తమహాపథామ్ ॥ 12 ॥
సంరూఢకక్ష్యాబహులం స్వమన్తఃపురమావిశత్ ।
తత్ర తామసితాపాఙ్గాం శోకమోహపరాయణామ్ ॥ 13 ॥
నిదధే రావణస్సీతాం మయో మాయామివస్త్రియమ్ ।
అబ్రవీచ్చ దశగ్రీవః పిశాచీర్ఘోరదర్శనాః ॥ 14 ॥
యథా నేమాం పుమాన్ స్త్రీ వా సీతాం పశ్యత్యసమ్మతః ।
ముక్తామణిసువర్ణాని వస్త్రాణ్యాభరణాని చ ॥ 15 ॥
యద్యదిచ్ఛేత్తదేవాస్యా దేయం మచ్ఛన్దతో యథా ।
యా చ వక్ష్యతి వైదేహీం వచనం కిఞ్చిదప్రియమ్ ॥ 16 ॥
అజ్ఞానాద్యది వా జ్ఞానాన్న తస్యా జీవితం ప్రియమ్ ।
తథోక్త్వా రాక్షసీస్తాస్తు రాక్షసేన్ద్రః ప్రతాపవాన్ ॥ 17 ॥
నిష్క్రమ్యాన్తః పురాత్తస్మాత్కిఙ్కృత్యమితి చిన్తయన్ ।
దదర్శాష్టౌ మహావీర్యాన్రాక్షసాన్పిశితాశనాన్ ॥ 18 ॥
స తాన్దృష్ట్వా మహావీర్యో వరదానేన మోహితః ।
ఉవాచైతానిదం వాక్యం ప్రశస్య బలవీర్యతః ॥ 19 ॥
నానాప్రహరణాః క్షిప్రమితో గచ్ఛత సత్వరాః ।
జనస్థానం హతస్థానం భూతపూర్వం ఖరాలయమ్ ॥ 20 ॥
తత్రోష్యతాం జనస్థానే శూన్యే నిహతరాక్షసే ।
పౌరుషం బలమాశ్రిత్య త్రాసముత్సృజ్య దూరతః ॥ 21 ॥
బలం హి సుమహద్యన్మే జనస్థానే నివేశితమ్ ।
సదూషణఖరం యుద్ధే హతం రామేణ సాయకైః ॥ 22 ॥
తత క్రోధో మమామర్షాద్ధైర్యస్యోపరి వర్తతే ।
వైరం చ సుమహజ్జాతం రామం ప్రతి సుదారుణమ్ ॥ 23 ॥
నిర్యాతయితుమిచ్ఛామి తచ్చ వైరమహం రిపోః ।
న హి లప్స్యామ్యహం నిద్రామహత్వా సంయుగే రిపుమ్ ॥ 24 ॥
తం త్విదానీమహం హత్వా ఖరదూషణఘాతినమ్ ।
రామం శర్మోపలప్స్యామి ధనం లబ్ధ్వేవ నిర్ధనః ॥ 25 ॥
జనస్థానే వసద్భిస్తు భవద్భీరామమాశ్రితా ।
ప్రవృత్తిరుపనేతవ్యా కిఞ్కరోతీతి తత్త్వతః ॥ 26 ॥
అప్రమాదాచ్చ గన్తవ్యం సర్వైరపి నిశాచరైః ।
కర్తవ్యశ్చ సదా యత్నో రాఘవస్య వధం ప్రతి ॥ 27 ॥
యుష్మాకం చ బలజ్ఞోఽహం బహుశో రణమూర్ధని ।
అతశ్చాస్మిన్ జనస్థానే మయా యూయం నియోజితాః ॥ 28 ॥
తతః ప్రియం వాక్యముపేత్య రాక్షసా మహార్థమష్టావభివాద్య రావణమ్ ।
విహాయ లఙ్కాం సహితాః ప్రతస్థిరే యతో జనస్థానమలక్ష్యదర్శనాః ॥ 29 ॥
తతస్తు సీతాముపలభ్య రావణః సుసమ్ప్రహృష్టః పరిగృహ్య మైథిలీమ్ ।
ప్రసజ్య రామేణ చ వైరముత్తమం బభూవ మోహాన్ముదితస్సరాక్షసః ॥ 30 ॥
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే అరణ్యకాణ్డే చతుఃపఞ్చాశస్సర్గః ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe araṇyakāṇḍam |
atha catuḥpañcāśassargaḥ |
hriyamāṇā tu vaidehī kañcinnāthamapaśyatī |
dadarśa giriśṛṅgasthānpañca vānarapuṅgavān || 1 ||
teṣāṃ madhye viśālākṣī kauśeyaṃ kanakaprabham |
uttarīyaṃ varārohā śubhānyābharaṇāni ca || 2 ||
mumoca yadi rāmāya śaṃseyuriti maithilī |
vastramutsṛjya tanmadhye nikṣiptaṃ sahabhūṣaṇam || 3 ||
sambhramāttu daśagrīvastatkarma na sa buddhavān |
piṅgākṣāstāṃ viśālākṣīṃ netrairanimiṣairiva || 4 ||
vikrośantīṃ tathā sītāṃ dadṛśurvānararṣabhāḥ |
sa ca pampāmatikramya laṅkāmabhimukhaḥ purīm || 5 ||
jagāma rudatīṃ gṛhya vaidehīṃ rākṣaseśvaraḥ |
tāṃ jahāra susaṃhṛṣṭo rāvaṇo mṛtyumātmanaḥ || 6 ||
utsaṅgeneva bhujagīṃ tīkṣṇadaṃṣṭrāṃ mahāviṣām |
vanāni saritaśśailāntsarāṃsi ca vihāyasā || 7 ||
sa kṣipraṃ samatīyāya śaraścāpādiva cyutaḥ |
timinakraniketaṃ tu varuṇālayamakṣayam || 8 ||
saritāṃ śaraṇaṃ gatvā samatīyāya sāgaram |
sambhramātparivṛttormī ruddhamīnamahoragaḥ || 9 ||
vaidehyāṃ hriyamāṇāyāṃ babhūva varuṇālayaḥ |
antarikṣagatā vācassasṛjuścāraṇāstadā || 10 ||
etadanto daśagrīva iti siddhāstadābruvan |
sa tu sītāṃ viveṣṭantīmaṅkenādāya rāvaṇaḥ || 11 ||
praviveśa purīṃ laṅkāṃ rūpiṇīṃ mṛtyumātmanaḥ |
so'bhigamya purīṃ laṅkāṃ suvibhaktamahāpathām || 12 ||
saṃrūḍhakakṣyābahulaṃ svamantaḥpuramāviśat |
tatra tāmasitāpāṅgāṃ śokamohaparāyaṇām || 13 ||
nidadhe rāvaṇassītāṃ mayo māyāmivastriyam |
abravīcca daśagrīvaḥ piśācīrghoradarśanāḥ || 14 ||
yathā nemāṃ pumān strī vā sītāṃ paśyatyasammataḥ |
muktāmaṇisuvarṇāni vastrāṇyābharaṇāni ca || 15 ||
yadyadicchettadevāsyā deyaṃ macchandato yathā |
yā ca vakṣyati vaidehīṃ vacanaṃ kiñcidapriyam || 16 ||
ajñānādyadi vā jñānānna tasyā jīvitaṃ priyam |
tathoktvā rākṣasīstāstu rākṣasendraḥ pratāpavān || 17 ||
niṣkramyāntaḥ purāttasmātkiṅkṛtyamiti cintayan |
dadarśāṣṭau mahāvīryānrākṣasānpiśitāśanān || 18 ||
sa tāndṛṣṭvā mahāvīryo varadānena mohitaḥ |
uvācaitānidaṃ vākyaṃ praśasya balavīryataḥ || 19 ||
nānāpraharaṇāḥ kṣipramito gacchata satvarāḥ |
janasthānaṃ hatasthānaṃ bhūtapūrvaṃ kharālayam || 20 ||
tatroṣyatāṃ janasthāne śūnye nihatarākṣase |
pauruṣaṃ balamāśritya trāsamutsṛjya dūrataḥ || 21 ||
balaṃ hi sumahadyanme janasthāne niveśitam |
sadūṣaṇakharaṃ yuddhe hataṃ rāmeṇa sāyakaiḥ || 22 ||
tata krodho mamāmarṣāddhairyasyopari vartate |
vairaṃ ca sumahajjātaṃ rāmaṃ prati sudāruṇam || 23 ||
niryātayitumicchāmi tacca vairamahaṃ ripoḥ |
na hi lapsyāmyahaṃ nidrāmahatvā saṃyuge ripum || 24 ||
taṃ tvidānīmahaṃ hatvā kharadūṣaṇaghātinam |
rāmaṃ śarmopalapsyāmi dhanaṃ labdhveva nirdhanaḥ || 25 ||
janasthāne vasadbhistu bhavadbhīrāmamāśritā |
pravṛttirupanetavyā kiñkarotīti tattvataḥ || 26 ||
apramādācca gantavyaṃ sarvairapi niśācaraiḥ |
kartavyaśca sadā yatno rāghavasya vadhaṃ prati || 27 ||
yuṣmākaṃ ca balajño'haṃ bahuśo raṇamūrdhani |
ataścāsmin janasthāne mayā yūyaṃ niyojitāḥ || 28 ||
tataḥ priyaṃ vākyamupetya rākṣasā mahārthamaṣṭāvabhivādya rāvaṇam |
vihāya laṅkāṃ sahitāḥ pratasthire yato janasthānamalakṣyadarśanāḥ || 29 ||
tatastu sītāmupalabhya rāvaṇaḥ susamprahṛṣṭaḥ parigṛhya maithilīm |
prasajya rāmeṇa ca vairamuttamaṃ babhūva mohānmuditassarākṣasaḥ || 30 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye araṇyakāṇḍe catuḥpañcāśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे अरण्यकाण्डम् ।
अथ चतुःपञ्चाशस्सर्गः ।
ह्रियमाणा तु वैदेही कञ्चिन्नाथमपश्यती ।
ददर्श गिरिशृङ्गस्थान्पञ्च वानरपुङ्गवान् ॥ 1 ॥
तेषां मध्ये विशालाक्षी कौशेयं कनकप्रभम् ।
उत्तरीयं वरारोहा शुभान्याभरणानि च ॥ 2 ॥
मुमोच यदि रामाय शंसेयुरिति मैथिली ।
वस्त्रमुत्सृज्य तन्मध्ये निक्षिप्तं सहभूषणम् ॥ 3 ॥
सम्भ्रमात्तु दशग्रीवस्तत्कर्म न स बुद्धवान् ।
पिङ्गाक्षास्तां विशालाक्षीं नेत्रैरनिमिषैरिव ॥ 4 ॥
विक्रोशन्तीं तथा सीतां ददृशुर्वानरर्षभाः ।
स च पम्पामतिक्रम्य लङ्कामभिमुखः पुरीम् ॥ 5 ॥
जगाम रुदतीं गृह्य वैदेहीं राक्षसेश्वरः ।
तां जहार सुसंहृष्टो रावणो मृत्युमात्मनः ॥ 6 ॥
उत्सङ्गेनेव भुजगीं तीक्ष्णदंष्ट्रां महाविषाम् ।
वनानि सरितश्शैलान्त्सरांसि च विहायसा ॥ 7 ॥
स क्षिप्रं समतीयाय शरश्चापादिव च्युतः ।
तिमिनक्रनिकेतं तु वरुणालयमक्षयम् ॥ 8 ॥
सरितां शरणं गत्वा समतीयाय सागरम् ।
सम्भ्रमात्परिवृत्तोर्मी रुद्धमीनमहोरगः ॥ 9 ॥
वैदेह्यां ह्रियमाणायां बभूव वरुणालयः ।
अन्तरिक्षगता वाचस्ससृजुश्चारणास्तदा ॥ 10 ॥
एतदन्तो दशग्रीव इति सिद्धास्तदाब्रुवन् ।
स तु सीतां विवेष्टन्तीमङ्केनादाय रावणः ॥ 11 ॥
प्रविवेश पुरीं लङ्कां रूपिणीं मृत्युमात्मनः ।
सोऽभिगम्य पुरीं लङ्कां सुविभक्तमहापथाम् ॥ 12 ॥
संरूढकक्ष्याबहुलं स्वमन्तःपुरमाविशत् ।
तत्र तामसितापाङ्गां शोकमोहपरायणाम् ॥ 13 ॥
निदधे रावणस्सीतां मयो मायामिवस्त्रियम् ।
अब्रवीच्च दशग्रीवः पिशाचीर्घोरदर्शनाः ॥ 14 ॥
यथा नेमां पुमान् स्त्री वा सीतां पश्यत्यसम्मतः ।
मुक्तामणिसुवर्णानि वस्त्राण्याभरणानि च ॥ 15 ॥
यद्यदिच्छेत्तदेवास्या देयं मच्छन्दतो यथा ।
या च वक्ष्यति वैदेहीं वचनं किञ्चिदप्रियम् ॥ 16 ॥
अज्ञानाद्यदि वा ज्ञानान्न तस्या जीवितं प्रियम् ।
तथोक्त्वा राक्षसीस्तास्तु राक्षसेन्द्रः प्रतापवान् ॥ 17 ॥
निष्क्रम्यान्तः पुरात्तस्मात्किङ्कृत्यमिति चिन्तयन् ।
ददर्शाष्टौ महावीर्यान्राक्षसान्पिशिताशनान् ॥ 18 ॥
स तान्दृष्ट्वा महावीर्यो वरदानेन मोहितः ।
उवाचैतानिदं वाक्यं प्रशस्य बलवीर्यतः ॥ 19 ॥
नानाप्रहरणाः क्षिप्रमितो गच्छत सत्वराः ।
जनस्थानं हतस्थानं भूतपूर्वं खरालयम् ॥ 20 ॥
तत्रोष्यतां जनस्थाने शून्ये निहतराक्षसे ।
पौरुषं बलमाश्रित्य त्रासमुत्सृज्य दूरतः ॥ 21 ॥
बलं हि सुमहद्यन्मे जनस्थाने निवेशितम् ।
सदूषणखरं युद्धे हतं रामेण सायकैः ॥ 22 ॥
तत क्रोधो ममामर्षाद्धैर्यस्योपरि वर्तते ।
वैरं च सुमहज्जातं रामं प्रति सुदारुणम् ॥ 23 ॥
निर्यातयितुमिच्छामि तच्च वैरमहं रिपोः ।
न हि लप्स्याम्यहं निद्रामहत्वा संयुगे रिपुम् ॥ 24 ॥
तं त्विदानीमहं हत्वा खरदूषणघातिनम् ।
रामं शर्मोपलप्स्यामि धनं लब्ध्वेव निर्धनः ॥ 25 ॥
जनस्थाने वसद्भिस्तु भवद्भीराममाश्रिता ।
प्रवृत्तिरुपनेतव्या किञ्करोतीति तत्त्वतः ॥ 26 ॥
अप्रमादाच्च गन्तव्यं सर्वैरपि निशाचरैः ।
कर्तव्यश्च सदा यत्नो राघवस्य वधं प्रति ॥ 27 ॥
युष्माकं च बलज्ञोऽहं बहुशो रणमूर्धनि ।
अतश्चास्मिन् जनस्थाने मया यूयं नियोजिताः ॥ 28 ॥
ततः प्रियं वाक्यमुपेत्य राक्षसा महार्थमष्टावभिवाद्य रावणम् ।
विहाय लङ्कां सहिताः प्रतस्थिरे यतो जनस्थानमलक्ष्यदर्शनाः ॥ 29 ॥
ततस्तु सीतामुपलभ्य रावणः सुसम्प्रहृष्टः परिगृह्य मैथिलीम् ।
प्रसज्य रामेण च वैरमुत्तमं बभूव मोहान्मुदितस्सराक्षसः ॥ 30 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अरण्यकाण्डे चतुःपञ्चाशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe araṇyakāṇḍam |
atha catuḥpañcāśassargaḥ |
hriyamāṇā tu vaidehī kañcinnāthamapaśyatī |
dadarśa giriśṛṅgasthānpañca vānarapuṅgavān || 1 ||
teṣāṃ madhye viśālākṣī kauśeyaṃ kanakaprabham |
uttarīyaṃ varārohā śubhānyābharaṇāni ca || 2 ||
mumoca yadi rāmāya śaṃseyuriti maithilī |
vastramutsṛjya tanmadhye nikṣiptaṃ sahabhūṣaṇam || 3 ||
sambhramāttu daśagrīvastatkarma na sa buddhavān |
piṅgākṣāstāṃ viśālākṣīṃ netrairanimiṣairiva || 4 ||
vikrośantīṃ tathā sītāṃ dadṛśurvānararṣabhāḥ |
sa ca pampāmatikramya laṅkāmabhimukhaḥ purīm || 5 ||
jagāma rudatīṃ gṛhya vaidehīṃ rākṣaseśvaraḥ |
tāṃ jahāra susaṃhṛṣṭo rāvaṇo mṛtyumātmanaḥ || 6 ||
utsaṅgeneva bhujagīṃ tīkṣṇadaṃṣṭrāṃ mahāviṣām |
vanāni saritaśśailāntsarāṃsi ca vihāyasā || 7 ||
sa kṣipraṃ samatīyāya śaraścāpādiva cyutaḥ |
timinakraniketaṃ tu varuṇālayamakṣayam || 8 ||
saritāṃ śaraṇaṃ gatvā samatīyāya sāgaram |
sambhramātparivṛttormī ruddhamīnamahoragaḥ || 9 ||
vaidehyāṃ hriyamāṇāyāṃ babhūva varuṇālayaḥ |
antarikṣagatā vācassasṛjuścāraṇāstadā || 10 ||
etadanto daśagrīva iti siddhāstadābruvan |
sa tu sītāṃ viveṣṭantīmaṅkenādāya rāvaṇaḥ || 11 ||
praviveśa purīṃ laṅkāṃ rūpiṇīṃ mṛtyumātmanaḥ |
so'bhigamya purīṃ laṅkāṃ suvibhaktamahāpathām || 12 ||
saṃrūḍhakakṣyābahulaṃ svamantaḥpuramāviśat |
tatra tāmasitāpāṅgāṃ śokamohaparāyaṇām || 13 ||
nidadhe rāvaṇassītāṃ mayo māyāmivastriyam |
abravīcca daśagrīvaḥ piśācīrghoradarśanāḥ || 14 ||
yathā nemāṃ pumān strī vā sītāṃ paśyatyasammataḥ |
muktāmaṇisuvarṇāni vastrāṇyābharaṇāni ca || 15 ||
yadyadicchettadevāsyā deyaṃ macchandato yathā |
yā ca vakṣyati vaidehīṃ vacanaṃ kiñcidapriyam || 16 ||
ajñānādyadi vā jñānānna tasyā jīvitaṃ priyam |
tathoktvā rākṣasīstāstu rākṣasendraḥ pratāpavān || 17 ||
niṣkramyāntaḥ purāttasmātkiṅkṛtyamiti cintayan |
dadarśāṣṭau mahāvīryānrākṣasānpiśitāśanān || 18 ||
sa tāndṛṣṭvā mahāvīryo varadānena mohitaḥ |
uvācaitānidaṃ vākyaṃ praśasya balavīryataḥ || 19 ||
nānāpraharaṇāḥ kṣipramito gacchata satvarāḥ |
janasthānaṃ hatasthānaṃ bhūtapūrvaṃ kharālayam || 20 ||
tatroṣyatāṃ janasthāne śūnye nihatarākṣase |
pauruṣaṃ balamāśritya trāsamutsṛjya dūrataḥ || 21 ||
balaṃ hi sumahadyanme janasthāne niveśitam |
sadūṣaṇakharaṃ yuddhe hataṃ rāmeṇa sāyakaiḥ || 22 ||
tata krodho mamāmarṣāddhairyasyopari vartate |
vairaṃ ca sumahajjātaṃ rāmaṃ prati sudāruṇam || 23 ||
niryātayitumicchāmi tacca vairamahaṃ ripoḥ |
na hi lapsyāmyahaṃ nidrāmahatvā saṃyuge ripum || 24 ||
taṃ tvidānīmahaṃ hatvā kharadūṣaṇaghātinam |
rāmaṃ śarmopalapsyāmi dhanaṃ labdhveva nirdhanaḥ || 25 ||
janasthāne vasadbhistu bhavadbhīrāmamāśritā |
pravṛttirupanetavyā kiñkarotīti tattvataḥ || 26 ||
apramādācca gantavyaṃ sarvairapi niśācaraiḥ |
kartavyaśca sadā yatno rāghavasya vadhaṃ prati || 27 ||
yuṣmākaṃ ca balajño'haṃ bahuśo raṇamūrdhani |
ataścāsmin janasthāne mayā yūyaṃ niyojitāḥ || 28 ||
tataḥ priyaṃ vākyamupetya rākṣasā mahārthamaṣṭāvabhivādya rāvaṇam |
vihāya laṅkāṃ sahitāḥ pratasthire yato janasthānamalakṣyadarśanāḥ || 29 ||
tatastu sītāmupalabhya rāvaṇaḥ susamprahṛṣṭaḥ parigṛhya maithilīm |
prasajya rāmeṇa ca vairamuttamaṃ babhūva mohānmuditassarākṣasaḥ || 30 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye araṇyakāṇḍe catuḥpañcāśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Telugu script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.