శ్రీమద్వాల్మీకీయ రామాయణే అరణ్యకాణ్డమ్ ।
అథ త్రయోదశస్సర్గః ।
రామ ప్రీతోఽస్మి భద్రం తే పరితుష్టోఽస్మి లక్ష్మణ ।
అభివాదయితుం యన్మాం ప్రాప్తౌ స్థ స్సహ సీతయా ॥ 1 ॥
అధ్వశ్రమేణ వాం ఖేదో బాధతే ప్రచురశ్రమః ।
వ్యక్తముత్కణ్ఠతే వాపి మైథిలీ జనకాత్మజా ॥ 2 ॥
ఏషా హి సుకుమారీ చ దుఃఖైశ్చ న విమానితా ।
ప్రాజ్యదోషం వనం ప్రాప్తా భర్తృస్నేహప్రచోదితా ॥ 3 ॥
యథైషా రమతే రామ ఇహ సీతా తథా కురు ।
దుష్కరం కృతవత్యేషా వనే త్వామనుగచ్ఛతీ ॥ 4 ॥
ఏషా హి ప్రకృతిః స్త్రీణామాసృష్టే రఘునన్దన ।
సమస్థమనురజ్యాన్తి విషమస్థం త్యజన్తి చ ॥ 5 ॥
శతహ్రదానాం లోలత్వం శస్త్రాణాం తీక్ష్ణతాం తథా ।
గరూడానిలయోశ్శైఘ్ర్యమనుగచ్ఛన్తి యోషితః ॥ 6 ॥
ఇయం తు భవతో భార్యా దోషైరేతైర్వివర్జితా ।
శ్లాఘ్యా చ వ్యపదేశ్యా చ యథా దేవీ హ్యరున్ధతీ ॥ 7 ॥
అలఙ్కృతోఽయం దేశశ్చ యత్ర సౌమిత్రిణా సహ ।
వైదేహ్యా చానయా రామ వత్స్యసి త్వమరిన్దమ ॥ 8 ॥
ఏవముక్తస్సమునినా రాఘవస్సంయతాఞ్జలిః ।
ఉవాచ ప్రశ్రితం వాక్యమృషిం దీప్తమివానలమ్ ॥ 9 ॥
ధన్యోఽస్మ్యనుగృహీతోఽస్మి యస్య మే మునిపుఙ్గవః ।
గుణైస్సభ్రాతృభార్యస్య వరదః పరితుష్యతి ॥ 10 ॥
కిన్తు వ్యాదిశ మే దేశం సోదకం బహుకాననమ్ ।
యత్రాశ్రమపదం కృత్వా వసేయం నిరతస్సుఖమ్ ॥ 11 ॥
తతోఽబ్రవీన్మునిశ్రేష్ఠశ్శ్రుత్వా రామస్య తద్వచః ।
ధ్యాత్వా ముహూర్తం ధర్మాత్మా ధీరో ధీరతరం వచః ॥ 12 ॥
ఇతో ద్వియోజనే తాత బహుమూలఫలోదకః ।
దేశో బహుమృగశ్శ్రీమాన్పఞ్చవట్యభివిశ్రుతః ॥ 13 ॥
తత్ర గత్వాఽఽశ్రమపదం కృత్వా సౌమిత్రిణా సహ ।
రమస్వ త్వం పితుర్వాక్యం తథోక్తమనుపాలయన్ ॥ 14 ॥
కాలోఽయం గతభూయిష్ఠో యః కాల స్తవ రాఘవ ।
సమయో యో నరేన్ద్రేణ కృతో దశరథేన తే ॥ 15 ॥
తీర్ణప్రతిజ్ఞః కాకుత్స్థ సుఖం రాజ్యే నివత్స్యసి ।
ధన్యస్తే జనకో రామ స రాజా రఘునన్దన ॥ 16 ॥
యస్త్వయా జ్యేష్ఠపుత్రేణ యయాతిరివ తారితః ।
విదితో హ్యేష వృత్తాన్తో మమ సర్వస్తవానఘ ॥ 17 ॥
తపసశ్చ ప్రభావేణ స్నేహాద్దశరథస్య చ ।
హృదయస్థశ్చ తే ఛన్దో విజ్ఞాతస్తపసా మయా ॥ 18 ॥
ఇహావాసం ప్రతిజ్ఞాయ మయా సహ తపోవనే ।
అతశ్చ త్వామహం బ్రూమి గచ్ఛ పఞ్చవటీమితి ॥ 19 ॥
స హి రమ్యో వనోద్దేశో మైథిలీ తత్ర రంస్యతే ।
స దేశశ్శ్లాఘనీయశ్చ నాతిదూరే చ రాఘవ ॥ 20 ॥
గోదావర్యాస్సమీపే చ మైథిలీ తత్ర రంస్యతే ।
ప్రాజ్యమూలఫలశ్చైవ నానాద్విజగణాయుతః ॥ 21 ॥
వివిక్తశ్చ మహాబాహో పుణ్యోరమ్యస్తథైవ చ ।
భవానపి సదారశ్చ శక్తశ్చ పరిరక్షణే ।
అపి చాత్ర వసన్రామ తాపసాన్పాలయిష్యసి ॥ 22 ॥
ఏతదాలక్ష్యతే వీర మధూకానాం మహద్వనమ్ ।
ఉత్తరేణాస్య గన్తవ్యం న్యగ్రోధమభిగచ్ఛతా ॥ 23 ॥
తతః స్థలముపారుహ్య పర్వతస్యావిదూరతః ।
ఖ్యాతః పఞ్చవటీత్యేవ నిత్యపుష్పితకాననః ॥ 24 ॥
అగస్త్యేనైవముక్తస్తు రామస్సౌమిత్రిణా సహ ।
సత్కృత్యామన్త్రయామాస తమృషిం సత్యవాదినమ్ ॥ 25 ॥
తౌ తు తేనాభ్యనుజ్ఞాతౌ కృతపాదాభివన్దనౌ ।
తదాశ్రమాత్పఞ్చవటీం జగ్మతుస్సీతయా సహ ॥ 26 ॥
గృహీతచాపౌ తు నరాధిపాత్మజౌ విషక్తతూణౌ సమరేష్వకాతరౌ ।
యథోపదిష్టేన పథా మహర్షిణా ప్రజగ్మతుః పఞ్చవటీం సమాహితౌ ॥ 27 ॥
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే అరణ్యకాణ్డే త్రయోదశస్సర్గః ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe araṇyakāṇḍam |
atha trayodaśassargaḥ |
rāma prīto'smi bhadraṃ te parituṣṭo'smi lakṣmaṇa |
abhivādayituṃ yanmāṃ prāptau stha ssaha sītayā || 1 ||
adhvaśrameṇa vāṃ khedo bādhate pracuraśramaḥ |
vyaktamutkaṇṭhate vāpi maithilī janakātmajā || 2 ||
eṣā hi sukumārī ca duḥkhaiśca na vimānitā |
prājyadoṣaṃ vanaṃ prāptā bhartṛsnehapracoditā || 3 ||
yathaiṣā ramate rāma iha sītā tathā kuru |
duṣkaraṃ kṛtavatyeṣā vane tvāmanugacchatī || 4 ||
eṣā hi prakṛtiḥ strīṇāmāsṛṣṭe raghunandana |
samasthamanurajyānti viṣamasthaṃ tyajanti ca || 5 ||
śatahradānāṃ lolatvaṃ śastrāṇāṃ tīkṣṇatāṃ tathā |
garūḍānilayośśaighryamanugacchanti yoṣitaḥ || 6 ||
iyaṃ tu bhavato bhāryā doṣairetairvivarjitā |
ślāghyā ca vyapadeśyā ca yathā devī hyarundhatī || 7 ||
alaṅkṛto'yaṃ deśaśca yatra saumitriṇā saha |
vaidehyā cānayā rāma vatsyasi tvamarindama || 8 ||
evamuktassamuninā rāghavassaṃyatāñjaliḥ |
uvāca praśritaṃ vākyamṛṣiṃ dīptamivānalam || 9 ||
dhanyo'smyanugṛhīto'smi yasya me munipuṅgavaḥ |
guṇaissabhrātṛbhāryasya varadaḥ parituṣyati || 10 ||
kintu vyādiśa me deśaṃ sodakaṃ bahukānanam |
yatrāśramapadaṃ kṛtvā vaseyaṃ niratassukham || 11 ||
tato'bravīnmuniśreṣṭhaśśrutvā rāmasya tadvacaḥ |
dhyātvā muhūrtaṃ dharmātmā dhīro dhīrataraṃ vacaḥ || 12 ||
ito dviyojane tāta bahumūlaphalodakaḥ |
deśo bahumṛgaśśrīmānpañcavaṭyabhiviśrutaḥ || 13 ||
tatra gatvā''śramapadaṃ kṛtvā saumitriṇā saha |
ramasva tvaṃ piturvākyaṃ tathoktamanupālayan || 14 ||
kālo'yaṃ gatabhūyiṣṭho yaḥ kāla stava rāghava |
samayo yo narendreṇa kṛto daśarathena te || 15 ||
tīrṇapratijñaḥ kākutstha sukhaṃ rājye nivatsyasi |
dhanyaste janako rāma sa rājā raghunandana || 16 ||
yastvayā jyeṣṭhaputreṇa yayātiriva tāritaḥ |
vidito hyeṣa vṛttānto mama sarvastavānagha || 17 ||
tapasaśca prabhāveṇa snehāddaśarathasya ca |
hṛdayasthaśca te chando vijñātastapasā mayā || 18 ||
ihāvāsaṃ pratijñāya mayā saha tapovane |
ataśca tvāmahaṃ brūmi gaccha pañcavaṭīmiti || 19 ||
sa hi ramyo vanoddeśo maithilī tatra raṃsyate |
sa deśaśślāghanīyaśca nātidūre ca rāghava || 20 ||
godāvaryāssamīpe ca maithilī tatra raṃsyate |
prājyamūlaphalaścaiva nānādvijagaṇāyutaḥ || 21 ||
viviktaśca mahābāho puṇyoramyastathaiva ca |
bhavānapi sadāraśca śaktaśca parirakṣaṇe |
api cātra vasanrāma tāpasānpālayiṣyasi || 22 ||
etadālakṣyate vīra madhūkānāṃ mahadvanam |
uttareṇāsya gantavyaṃ nyagrodhamabhigacchatā || 23 ||
tataḥ sthalamupāruhya parvatasyāvidūrataḥ |
khyātaḥ pañcavaṭītyeva nityapuṣpitakānanaḥ || 24 ||
agastyenaivamuktastu rāmassaumitriṇā saha |
satkṛtyāmantrayāmāsa tamṛṣiṃ satyavādinam || 25 ||
tau tu tenābhyanujñātau kṛtapādābhivandanau |
tadāśramātpañcavaṭīṃ jagmatussītayā saha || 26 ||
gṛhītacāpau tu narādhipātmajau viṣaktatūṇau samareṣvakātarau |
yathopadiṣṭena pathā maharṣiṇā prajagmatuḥ pañcavaṭīṃ samāhitau || 27 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye araṇyakāṇḍe trayodaśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे अरण्यकाण्डम् ।
अथ त्रयोदशस्सर्गः ।
राम प्रीतोऽस्मि भद्रं ते परितुष्टोऽस्मि लक्ष्मण ।
अभिवादयितुं यन्मां प्राप्तौ स्थ स्सह सीतया ॥ 1 ॥
अध्वश्रमेण वां खेदो बाधते प्रचुरश्रमः ।
व्यक्तमुत्कण्ठते वापि मैथिली जनकात्मजा ॥ 2 ॥
एषा हि सुकुमारी च दुःखैश्च न विमानिता ।
प्राज्यदोषं वनं प्राप्ता भर्तृस्नेहप्रचोदिता ॥ 3 ॥
यथैषा रमते राम इह सीता तथा कुरु ।
दुष्करं कृतवत्येषा वने त्वामनुगच्छती ॥ 4 ॥
एषा हि प्रकृतिः स्त्रीणामासृष्टे रघुनन्दन ।
समस्थमनुरज्यान्ति विषमस्थं त्यजन्ति च ॥ 5 ॥
शतह्रदानां लोलत्वं शस्त्राणां तीक्ष्णतां तथा ।
गरूडानिलयोश्शैघ्र्यमनुगच्छन्ति योषितः ॥ 6 ॥
इयं तु भवतो भार्या दोषैरेतैर्विवर्जिता ।
श्लाघ्या च व्यपदेश्या च यथा देवी ह्यरुन्धती ॥ 7 ॥
अलङ्कृतोऽयं देशश्च यत्र सौमित्रिणा सह ।
वैदेह्या चानया राम वत्स्यसि त्वमरिन्दम ॥ 8 ॥
एवमुक्तस्समुनिना राघवस्संयताञ्जलिः ।
उवाच प्रश्रितं वाक्यमृषिं दीप्तमिवानलम् ॥ 9 ॥
धन्योऽस्म्यनुगृहीतोऽस्मि यस्य मे मुनिपुङ्गवः ।
गुणैस्सभ्रातृभार्यस्य वरदः परितुष्यति ॥ 10 ॥
किन्तु व्यादिश मे देशं सोदकं बहुकाननम् ।
यत्राश्रमपदं कृत्वा वसेयं निरतस्सुखम् ॥ 11 ॥
ततोऽब्रवीन्मुनिश्रेष्ठश्श्रुत्वा रामस्य तद्वचः ।
ध्यात्वा मुहूर्तं धर्मात्मा धीरो धीरतरं वचः ॥ 12 ॥
इतो द्वियोजने तात बहुमूलफलोदकः ।
देशो बहुमृगश्श्रीमान्पञ्चवट्यभिविश्रुतः ॥ 13 ॥
तत्र गत्वाऽऽश्रमपदं कृत्वा सौमित्रिणा सह ।
रमस्व त्वं पितुर्वाक्यं तथोक्तमनुपालयन् ॥ 14 ॥
कालोऽयं गतभूयिष्ठो यः काल स्तव राघव ।
समयो यो नरेन्द्रेण कृतो दशरथेन ते ॥ 15 ॥
तीर्णप्रतिज्ञः काकुत्स्थ सुखं राज्ये निवत्स्यसि ।
धन्यस्ते जनको राम स राजा रघुनन्दन ॥ 16 ॥
यस्त्वया ज्येष्ठपुत्रेण ययातिरिव तारितः ।
विदितो ह्येष वृत्तान्तो मम सर्वस्तवानघ ॥ 17 ॥
तपसश्च प्रभावेण स्नेहाद्दशरथस्य च ।
हृदयस्थश्च ते छन्दो विज्ञातस्तपसा मया ॥ 18 ॥
इहावासं प्रतिज्ञाय मया सह तपोवने ।
अतश्च त्वामहं ब्रूमि गच्छ पञ्चवटीमिति ॥ 19 ॥
स हि रम्यो वनोद्देशो मैथिली तत्र रंस्यते ।
स देशश्श्लाघनीयश्च नातिदूरे च राघव ॥ 20 ॥
गोदावर्यास्समीपे च मैथिली तत्र रंस्यते ।
प्राज्यमूलफलश्चैव नानाद्विजगणायुतः ॥ 21 ॥
विविक्तश्च महाबाहो पुण्योरम्यस्तथैव च ।
भवानपि सदारश्च शक्तश्च परिरक्षणे ।
अपि चात्र वसन्राम तापसान्पालयिष्यसि ॥ 22 ॥
एतदालक्ष्यते वीर मधूकानां महद्वनम् ।
उत्तरेणास्य गन्तव्यं न्यग्रोधमभिगच्छता ॥ 23 ॥
ततः स्थलमुपारुह्य पर्वतस्याविदूरतः ।
ख्यातः पञ्चवटीत्येव नित्यपुष्पितकाननः ॥ 24 ॥
अगस्त्येनैवमुक्तस्तु रामस्सौमित्रिणा सह ।
सत्कृत्यामन्त्रयामास तमृषिं सत्यवादिनम् ॥ 25 ॥
तौ तु तेनाभ्यनुज्ञातौ कृतपादाभिवन्दनौ ।
तदाश्रमात्पञ्चवटीं जग्मतुस्सीतया सह ॥ 26 ॥
गृहीतचापौ तु नराधिपात्मजौ विषक्ततूणौ समरेष्वकातरौ ।
यथोपदिष्टेन पथा महर्षिणा प्रजग्मतुः पञ्चवटीं समाहितौ ॥ 27 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अरण्यकाण्डे त्रयोदशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe araṇyakāṇḍam |
atha trayodaśassargaḥ |
rāma prīto'smi bhadraṃ te parituṣṭo'smi lakṣmaṇa |
abhivādayituṃ yanmāṃ prāptau stha ssaha sītayā || 1 ||
adhvaśrameṇa vāṃ khedo bādhate pracuraśramaḥ |
vyaktamutkaṇṭhate vāpi maithilī janakātmajā || 2 ||
eṣā hi sukumārī ca duḥkhaiśca na vimānitā |
prājyadoṣaṃ vanaṃ prāptā bhartṛsnehapracoditā || 3 ||
yathaiṣā ramate rāma iha sītā tathā kuru |
duṣkaraṃ kṛtavatyeṣā vane tvāmanugacchatī || 4 ||
eṣā hi prakṛtiḥ strīṇāmāsṛṣṭe raghunandana |
samasthamanurajyānti viṣamasthaṃ tyajanti ca || 5 ||
śatahradānāṃ lolatvaṃ śastrāṇāṃ tīkṣṇatāṃ tathā |
garūḍānilayośśaighryamanugacchanti yoṣitaḥ || 6 ||
iyaṃ tu bhavato bhāryā doṣairetairvivarjitā |
ślāghyā ca vyapadeśyā ca yathā devī hyarundhatī || 7 ||
alaṅkṛto'yaṃ deśaśca yatra saumitriṇā saha |
vaidehyā cānayā rāma vatsyasi tvamarindama || 8 ||
evamuktassamuninā rāghavassaṃyatāñjaliḥ |
uvāca praśritaṃ vākyamṛṣiṃ dīptamivānalam || 9 ||
dhanyo'smyanugṛhīto'smi yasya me munipuṅgavaḥ |
guṇaissabhrātṛbhāryasya varadaḥ parituṣyati || 10 ||
kintu vyādiśa me deśaṃ sodakaṃ bahukānanam |
yatrāśramapadaṃ kṛtvā vaseyaṃ niratassukham || 11 ||
tato'bravīnmuniśreṣṭhaśśrutvā rāmasya tadvacaḥ |
dhyātvā muhūrtaṃ dharmātmā dhīro dhīrataraṃ vacaḥ || 12 ||
ito dviyojane tāta bahumūlaphalodakaḥ |
deśo bahumṛgaśśrīmānpañcavaṭyabhiviśrutaḥ || 13 ||
tatra gatvā''śramapadaṃ kṛtvā saumitriṇā saha |
ramasva tvaṃ piturvākyaṃ tathoktamanupālayan || 14 ||
kālo'yaṃ gatabhūyiṣṭho yaḥ kāla stava rāghava |
samayo yo narendreṇa kṛto daśarathena te || 15 ||
tīrṇapratijñaḥ kākutstha sukhaṃ rājye nivatsyasi |
dhanyaste janako rāma sa rājā raghunandana || 16 ||
yastvayā jyeṣṭhaputreṇa yayātiriva tāritaḥ |
vidito hyeṣa vṛttānto mama sarvastavānagha || 17 ||
tapasaśca prabhāveṇa snehāddaśarathasya ca |
hṛdayasthaśca te chando vijñātastapasā mayā || 18 ||
ihāvāsaṃ pratijñāya mayā saha tapovane |
ataśca tvāmahaṃ brūmi gaccha pañcavaṭīmiti || 19 ||
sa hi ramyo vanoddeśo maithilī tatra raṃsyate |
sa deśaśślāghanīyaśca nātidūre ca rāghava || 20 ||
godāvaryāssamīpe ca maithilī tatra raṃsyate |
prājyamūlaphalaścaiva nānādvijagaṇāyutaḥ || 21 ||
viviktaśca mahābāho puṇyoramyastathaiva ca |
bhavānapi sadāraśca śaktaśca parirakṣaṇe |
api cātra vasanrāma tāpasānpālayiṣyasi || 22 ||
etadālakṣyate vīra madhūkānāṃ mahadvanam |
uttareṇāsya gantavyaṃ nyagrodhamabhigacchatā || 23 ||
tataḥ sthalamupāruhya parvatasyāvidūrataḥ |
khyātaḥ pañcavaṭītyeva nityapuṣpitakānanaḥ || 24 ||
agastyenaivamuktastu rāmassaumitriṇā saha |
satkṛtyāmantrayāmāsa tamṛṣiṃ satyavādinam || 25 ||
tau tu tenābhyanujñātau kṛtapādābhivandanau |
tadāśramātpañcavaṭīṃ jagmatussītayā saha || 26 ||
gṛhītacāpau tu narādhipātmajau viṣaktatūṇau samareṣvakātarau |
yathopadiṣṭena pathā maharṣiṇā prajagmatuḥ pañcavaṭīṃ samāhitau || 27 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye araṇyakāṇḍe trayodaśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Telugu script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.