ശ്രീമദ്വാല്മീകീയ രാമായണേ അരണ്യകാണ്ഡമ് ।
അഥ ത്രയോദശസ്സര്ഗഃ ।
രാമ പ്രീതോഽസ്മി ഭദ്രം തേ പരിതുഷ്ടോഽസ്മി ലക്ഷ്മണ ।
അഭിവാദയിതും യന്മാം പ്രാപ്തൌ സ്ഥ സ്സഹ സീതയാ ॥ 1 ॥
അധ്വശ്രമേണ വാം ഖേദോ ബാധതേ പ്രചുരശ്രമഃ ।
വ്യക്തമുത്കണ്ഠതേ വാപി മൈഥിലീ ജനകാത്മജാ ॥ 2 ॥
ഏഷാ ഹി സുകുമാരീ ച ദുഃഖൈശ്ച ന വിമാനിതാ ।
പ്രാജ്യദോഷം വനം പ്രാപ്താ ഭര്തൃസ്നേഹപ്രചോദിതാ ॥ 3 ॥
യഥൈഷാ രമതേ രാമ ഇഹ സീതാ തഥാ കുരു ।
ദുഷ്കരം കൃതവത്യേഷാ വനേ ത്വാമനുഗച്ഛതീ ॥ 4 ॥
ഏഷാ ഹി പ്രകൃതിഃ സ്ത്രീണാമാസൃഷ്ടേ രഘുനന്ദന ।
സമസ്ഥമനുരജ്യാന്തി വിഷമസ്ഥം ത്യജന്തി ച ॥ 5 ॥
ശതഹ്രദാനാം ലോലത്വം ശസ്ത്രാണാം തീക്ഷ്ണതാം തഥാ ।
ഗരൂഡാനിലയോശ്ശൈഘ്ര്യമനുഗച്ഛന്തി യോഷിതഃ ॥ 6 ॥
ഇയം തു ഭവതോ ഭാര്യാ ദോഷൈരേതൈര്വിവര്ജിതാ ।
ശ്ലാഘ്യാ ച വ്യപദേശ്യാ ച യഥാ ദേവീ ഹ്യരുന്ധതീ ॥ 7 ॥
അലങ്കൃതോഽയം ദേശശ്ച യത്ര സൌമിത്രിണാ സഹ ।
വൈദേഹ്യാ ചാനയാ രാമ വത്സ്യസി ത്വമരിന്ദമ ॥ 8 ॥
ഏവമുക്തസ്സമുനിനാ രാഘവസ്സംയതാഞ്ജലിഃ ।
ഉവാച പ്രശ്രിതം വാക്യമൃഷിം ദീപ്തമിവാനലമ് ॥ 9 ॥
ധന്യോഽസ്മ്യനുഗൃഹീതോഽസ്മി യസ്യ മേ മുനിപുങ്ഗവഃ ।
ഗുണൈസ്സഭ്രാതൃഭാര്യസ്യ വരദഃ പരിതുഷ്യതി ॥ 10 ॥
കിന്തു വ്യാദിശ മേ ദേശം സോദകം ബഹുകാനനമ് ।
യത്രാശ്രമപദം കൃത്വാ വസേയം നിരതസ്സുഖമ് ॥ 11 ॥
തതോഽബ്രവീന്മുനിശ്രേഷ്ഠശ്ശ്രുത്വാ രാമസ്യ തദ്വചഃ ।
ധ്യാത്വാ മുഹൂര്തം ധര്മാത്മാ ധീരോ ധീരതരം വചഃ ॥ 12 ॥
ഇതോ ദ്വിയോജനേ താത ബഹുമൂലഫലോദകഃ ।
ദേശോ ബഹുമൃഗശ്ശ്രീമാന്പഞ്ചവട്യഭിവിശ്രുതഃ ॥ 13 ॥
തത്ര ഗത്വാഽഽശ്രമപദം കൃത്വാ സൌമിത്രിണാ സഹ ।
രമസ്വ ത്വം പിതുര്വാക്യം തഥോക്തമനുപാലയന് ॥ 14 ॥
കാലോഽയം ഗതഭൂയിഷ്ഠോ യഃ കാല സ്തവ രാഘവ ।
സമയോ യോ നരേന്ദ്രേണ കൃതോ ദശരഥേന തേ ॥ 15 ॥
തീര്ണപ്രതിജ്ഞഃ കാകുത്സ്ഥ സുഖം രാജ്യേ നിവത്സ്യസി ।
ധന്യസ്തേ ജനകോ രാമ സ രാജാ രഘുനന്ദന ॥ 16 ॥
യസ്ത്വയാ ജ്യേഷ്ഠപുത്രേണ യയാതിരിവ താരിതഃ ।
വിദിതോ ഹ്യേഷ വൃത്താന്തോ മമ സര്വസ്തവാനഘ ॥ 17 ॥
തപസശ്ച പ്രഭാവേണ സ്നേഹാദ്ദശരഥസ്യ ച ।
ഹൃദയസ്ഥശ്ച തേ ഛന്ദോ വിജ്ഞാതസ്തപസാ മയാ ॥ 18 ॥
ഇഹാവാസം പ്രതിജ്ഞായ മയാ സഹ തപോവനേ ।
അതശ്ച ത്വാമഹം ബ്രൂമി ഗച്ഛ പഞ്ചവടീമിതി ॥ 19 ॥
സ ഹി രമ്യോ വനോദ്ദേശോ മൈഥിലീ തത്ര രംസ്യതേ ।
സ ദേശശ്ശ്ലാഘനീയശ്ച നാതിദൂരേ ച രാഘവ ॥ 20 ॥
ഗോദാവര്യാസ്സമീപേ ച മൈഥിലീ തത്ര രംസ്യതേ ।
പ്രാജ്യമൂലഫലശ്ചൈവ നാനാദ്വിജഗണായുതഃ ॥ 21 ॥
വിവിക്തശ്ച മഹാബാഹോ പുണ്യോരമ്യസ്തഥൈവ ച ।
ഭവാനപി സദാരശ്ച ശക്തശ്ച പരിരക്ഷണേ ।
അപി ചാത്ര വസന്രാമ താപസാന്പാലയിഷ്യസി ॥ 22 ॥
ഏതദാലക്ഷ്യതേ വീര മധൂകാനാം മഹദ്വനമ് ।
ഉത്തരേണാസ്യ ഗന്തവ്യം ന്യഗ്രോധമഭിഗച്ഛതാ ॥ 23 ॥
തതഃ സ്ഥലമുപാരുഹ്യ പര്വതസ്യാവിദൂരതഃ ।
ഖ്യാതഃ പഞ്ചവടീത്യേവ നിത്യപുഷ്പിതകാനനഃ ॥ 24 ॥
അഗസ്ത്യേനൈവമുക്തസ്തു രാമസ്സൌമിത്രിണാ സഹ ।
സത്കൃത്യാമന്ത്രയാമാസ തമൃഷിം സത്യവാദിനമ് ॥ 25 ॥
തൌ തു തേനാഭ്യനുജ്ഞാതൌ കൃതപാദാഭിവന്ദനൌ ।
തദാശ്രമാത്പഞ്ചവടീം ജഗ്മതുസ്സീതയാ സഹ ॥ 26 ॥
ഗൃഹീതചാപൌ തു നരാധിപാത്മജൌ വിഷക്തതൂണൌ സമരേഷ്വകാതരൌ ।
യഥോപദിഷ്ടേന പഥാ മഹര്ഷിണാ പ്രജഗ്മതുഃ പഞ്ചവടീം സമാഹിതൌ ॥ 27 ॥
ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയ ആദികാവ്യേ അരണ്യകാണ്ഡേ ത്രയോദശസ്സര്ഗഃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe araṇyakāṇḍam |
atha trayodaśassargaḥ |
rāma prīto'smi bhadraṃ te parituṣṭo'smi lakṣmaṇa |
abhivādayituṃ yanmāṃ prāptau stha ssaha sītayā || 1 ||
adhvaśrameṇa vāṃ khedo bādhate pracuraśramaḥ |
vyaktamutkaṇṭhate vāpi maithilī janakātmajā || 2 ||
eṣā hi sukumārī ca duḥkhaiśca na vimānitā |
prājyadoṣaṃ vanaṃ prāptā bhartṛsnehapracoditā || 3 ||
yathaiṣā ramate rāma iha sītā tathā kuru |
duṣkaraṃ kṛtavatyeṣā vane tvāmanugacchatī || 4 ||
eṣā hi prakṛtiḥ strīṇāmāsṛṣṭe raghunandana |
samasthamanurajyānti viṣamasthaṃ tyajanti ca || 5 ||
śatahradānāṃ lolatvaṃ śastrāṇāṃ tīkṣṇatāṃ tathā |
garūḍānilayośśaighryamanugacchanti yoṣitaḥ || 6 ||
iyaṃ tu bhavato bhāryā doṣairetairvivarjitā |
ślāghyā ca vyapadeśyā ca yathā devī hyarundhatī || 7 ||
alaṅkṛto'yaṃ deśaśca yatra saumitriṇā saha |
vaidehyā cānayā rāma vatsyasi tvamarindama || 8 ||
evamuktassamuninā rāghavassaṃyatāñjaliḥ |
uvāca praśritaṃ vākyamṛṣiṃ dīptamivānalam || 9 ||
dhanyo'smyanugṛhīto'smi yasya me munipuṅgavaḥ |
guṇaissabhrātṛbhāryasya varadaḥ parituṣyati || 10 ||
kintu vyādiśa me deśaṃ sodakaṃ bahukānanam |
yatrāśramapadaṃ kṛtvā vaseyaṃ niratassukham || 11 ||
tato'bravīnmuniśreṣṭhaśśrutvā rāmasya tadvacaḥ |
dhyātvā muhūrtaṃ dharmātmā dhīro dhīrataraṃ vacaḥ || 12 ||
ito dviyojane tāta bahumūlaphalodakaḥ |
deśo bahumṛgaśśrīmānpañcavaṭyabhiviśrutaḥ || 13 ||
tatra gatvā''śramapadaṃ kṛtvā saumitriṇā saha |
ramasva tvaṃ piturvākyaṃ tathoktamanupālayan || 14 ||
kālo'yaṃ gatabhūyiṣṭho yaḥ kāla stava rāghava |
samayo yo narendreṇa kṛto daśarathena te || 15 ||
tīrṇapratijñaḥ kākutstha sukhaṃ rājye nivatsyasi |
dhanyaste janako rāma sa rājā raghunandana || 16 ||
yastvayā jyeṣṭhaputreṇa yayātiriva tāritaḥ |
vidito hyeṣa vṛttānto mama sarvastavānagha || 17 ||
tapasaśca prabhāveṇa snehāddaśarathasya ca |
hṛdayasthaśca te chando vijñātastapasā mayā || 18 ||
ihāvāsaṃ pratijñāya mayā saha tapovane |
ataśca tvāmahaṃ brūmi gaccha pañcavaṭīmiti || 19 ||
sa hi ramyo vanoddeśo maithilī tatra raṃsyate |
sa deśaśślāghanīyaśca nātidūre ca rāghava || 20 ||
godāvaryāssamīpe ca maithilī tatra raṃsyate |
prājyamūlaphalaścaiva nānādvijagaṇāyutaḥ || 21 ||
viviktaśca mahābāho puṇyoramyastathaiva ca |
bhavānapi sadāraśca śaktaśca parirakṣaṇe |
api cātra vasanrāma tāpasānpālayiṣyasi || 22 ||
etadālakṣyate vīra madhūkānāṃ mahadvanam |
uttareṇāsya gantavyaṃ nyagrodhamabhigacchatā || 23 ||
tataḥ sthalamupāruhya parvatasyāvidūrataḥ |
khyātaḥ pañcavaṭītyeva nityapuṣpitakānanaḥ || 24 ||
agastyenaivamuktastu rāmassaumitriṇā saha |
satkṛtyāmantrayāmāsa tamṛṣiṃ satyavādinam || 25 ||
tau tu tenābhyanujñātau kṛtapādābhivandanau |
tadāśramātpañcavaṭīṃ jagmatussītayā saha || 26 ||
gṛhītacāpau tu narādhipātmajau viṣaktatūṇau samareṣvakātarau |
yathopadiṣṭena pathā maharṣiṇā prajagmatuḥ pañcavaṭīṃ samāhitau || 27 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye araṇyakāṇḍe trayodaśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे अरण्यकाण्डम् ।
अथ त्रयोदशस्सर्गः ।
राम प्रीतोऽस्मि भद्रं ते परितुष्टोऽस्मि लक्ष्मण ।
अभिवादयितुं यन्मां प्राप्तौ स्थ स्सह सीतया ॥ 1 ॥
अध्वश्रमेण वां खेदो बाधते प्रचुरश्रमः ।
व्यक्तमुत्कण्ठते वापि मैथिली जनकात्मजा ॥ 2 ॥
एषा हि सुकुमारी च दुःखैश्च न विमानिता ।
प्राज्यदोषं वनं प्राप्ता भर्तृस्नेहप्रचोदिता ॥ 3 ॥
यथैषा रमते राम इह सीता तथा कुरु ।
दुष्करं कृतवत्येषा वने त्वामनुगच्छती ॥ 4 ॥
एषा हि प्रकृतिः स्त्रीणामासृष्टे रघुनन्दन ।
समस्थमनुरज्यान्ति विषमस्थं त्यजन्ति च ॥ 5 ॥
शतह्रदानां लोलत्वं शस्त्राणां तीक्ष्णतां तथा ।
गरूडानिलयोश्शैघ्र्यमनुगच्छन्ति योषितः ॥ 6 ॥
इयं तु भवतो भार्या दोषैरेतैर्विवर्जिता ।
श्लाघ्या च व्यपदेश्या च यथा देवी ह्यरुन्धती ॥ 7 ॥
अलङ्कृतोऽयं देशश्च यत्र सौमित्रिणा सह ।
वैदेह्या चानया राम वत्स्यसि त्वमरिन्दम ॥ 8 ॥
एवमुक्तस्समुनिना राघवस्संयताञ्जलिः ।
उवाच प्रश्रितं वाक्यमृषिं दीप्तमिवानलम् ॥ 9 ॥
धन्योऽस्म्यनुगृहीतोऽस्मि यस्य मे मुनिपुङ्गवः ।
गुणैस्सभ्रातृभार्यस्य वरदः परितुष्यति ॥ 10 ॥
किन्तु व्यादिश मे देशं सोदकं बहुकाननम् ।
यत्राश्रमपदं कृत्वा वसेयं निरतस्सुखम् ॥ 11 ॥
ततोऽब्रवीन्मुनिश्रेष्ठश्श्रुत्वा रामस्य तद्वचः ।
ध्यात्वा मुहूर्तं धर्मात्मा धीरो धीरतरं वचः ॥ 12 ॥
इतो द्वियोजने तात बहुमूलफलोदकः ।
देशो बहुमृगश्श्रीमान्पञ्चवट्यभिविश्रुतः ॥ 13 ॥
तत्र गत्वाऽऽश्रमपदं कृत्वा सौमित्रिणा सह ।
रमस्व त्वं पितुर्वाक्यं तथोक्तमनुपालयन् ॥ 14 ॥
कालोऽयं गतभूयिष्ठो यः काल स्तव राघव ।
समयो यो नरेन्द्रेण कृतो दशरथेन ते ॥ 15 ॥
तीर्णप्रतिज्ञः काकुत्स्थ सुखं राज्ये निवत्स्यसि ।
धन्यस्ते जनको राम स राजा रघुनन्दन ॥ 16 ॥
यस्त्वया ज्येष्ठपुत्रेण ययातिरिव तारितः ।
विदितो ह्येष वृत्तान्तो मम सर्वस्तवानघ ॥ 17 ॥
तपसश्च प्रभावेण स्नेहाद्दशरथस्य च ।
हृदयस्थश्च ते छन्दो विज्ञातस्तपसा मया ॥ 18 ॥
इहावासं प्रतिज्ञाय मया सह तपोवने ।
अतश्च त्वामहं ब्रूमि गच्छ पञ्चवटीमिति ॥ 19 ॥
स हि रम्यो वनोद्देशो मैथिली तत्र रंस्यते ।
स देशश्श्लाघनीयश्च नातिदूरे च राघव ॥ 20 ॥
गोदावर्यास्समीपे च मैथिली तत्र रंस्यते ।
प्राज्यमूलफलश्चैव नानाद्विजगणायुतः ॥ 21 ॥
विविक्तश्च महाबाहो पुण्योरम्यस्तथैव च ।
भवानपि सदारश्च शक्तश्च परिरक्षणे ।
अपि चात्र वसन्राम तापसान्पालयिष्यसि ॥ 22 ॥
एतदालक्ष्यते वीर मधूकानां महद्वनम् ।
उत्तरेणास्य गन्तव्यं न्यग्रोधमभिगच्छता ॥ 23 ॥
ततः स्थलमुपारुह्य पर्वतस्याविदूरतः ।
ख्यातः पञ्चवटीत्येव नित्यपुष्पितकाननः ॥ 24 ॥
अगस्त्येनैवमुक्तस्तु रामस्सौमित्रिणा सह ।
सत्कृत्यामन्त्रयामास तमृषिं सत्यवादिनम् ॥ 25 ॥
तौ तु तेनाभ्यनुज्ञातौ कृतपादाभिवन्दनौ ।
तदाश्रमात्पञ्चवटीं जग्मतुस्सीतया सह ॥ 26 ॥
गृहीतचापौ तु नराधिपात्मजौ विषक्ततूणौ समरेष्वकातरौ ।
यथोपदिष्टेन पथा महर्षिणा प्रजग्मतुः पञ्चवटीं समाहितौ ॥ 27 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अरण्यकाण्डे त्रयोदशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe araṇyakāṇḍam |
atha trayodaśassargaḥ |
rāma prīto'smi bhadraṃ te parituṣṭo'smi lakṣmaṇa |
abhivādayituṃ yanmāṃ prāptau stha ssaha sītayā || 1 ||
adhvaśrameṇa vāṃ khedo bādhate pracuraśramaḥ |
vyaktamutkaṇṭhate vāpi maithilī janakātmajā || 2 ||
eṣā hi sukumārī ca duḥkhaiśca na vimānitā |
prājyadoṣaṃ vanaṃ prāptā bhartṛsnehapracoditā || 3 ||
yathaiṣā ramate rāma iha sītā tathā kuru |
duṣkaraṃ kṛtavatyeṣā vane tvāmanugacchatī || 4 ||
eṣā hi prakṛtiḥ strīṇāmāsṛṣṭe raghunandana |
samasthamanurajyānti viṣamasthaṃ tyajanti ca || 5 ||
śatahradānāṃ lolatvaṃ śastrāṇāṃ tīkṣṇatāṃ tathā |
garūḍānilayośśaighryamanugacchanti yoṣitaḥ || 6 ||
iyaṃ tu bhavato bhāryā doṣairetairvivarjitā |
ślāghyā ca vyapadeśyā ca yathā devī hyarundhatī || 7 ||
alaṅkṛto'yaṃ deśaśca yatra saumitriṇā saha |
vaidehyā cānayā rāma vatsyasi tvamarindama || 8 ||
evamuktassamuninā rāghavassaṃyatāñjaliḥ |
uvāca praśritaṃ vākyamṛṣiṃ dīptamivānalam || 9 ||
dhanyo'smyanugṛhīto'smi yasya me munipuṅgavaḥ |
guṇaissabhrātṛbhāryasya varadaḥ parituṣyati || 10 ||
kintu vyādiśa me deśaṃ sodakaṃ bahukānanam |
yatrāśramapadaṃ kṛtvā vaseyaṃ niratassukham || 11 ||
tato'bravīnmuniśreṣṭhaśśrutvā rāmasya tadvacaḥ |
dhyātvā muhūrtaṃ dharmātmā dhīro dhīrataraṃ vacaḥ || 12 ||
ito dviyojane tāta bahumūlaphalodakaḥ |
deśo bahumṛgaśśrīmānpañcavaṭyabhiviśrutaḥ || 13 ||
tatra gatvā''śramapadaṃ kṛtvā saumitriṇā saha |
ramasva tvaṃ piturvākyaṃ tathoktamanupālayan || 14 ||
kālo'yaṃ gatabhūyiṣṭho yaḥ kāla stava rāghava |
samayo yo narendreṇa kṛto daśarathena te || 15 ||
tīrṇapratijñaḥ kākutstha sukhaṃ rājye nivatsyasi |
dhanyaste janako rāma sa rājā raghunandana || 16 ||
yastvayā jyeṣṭhaputreṇa yayātiriva tāritaḥ |
vidito hyeṣa vṛttānto mama sarvastavānagha || 17 ||
tapasaśca prabhāveṇa snehāddaśarathasya ca |
hṛdayasthaśca te chando vijñātastapasā mayā || 18 ||
ihāvāsaṃ pratijñāya mayā saha tapovane |
ataśca tvāmahaṃ brūmi gaccha pañcavaṭīmiti || 19 ||
sa hi ramyo vanoddeśo maithilī tatra raṃsyate |
sa deśaśślāghanīyaśca nātidūre ca rāghava || 20 ||
godāvaryāssamīpe ca maithilī tatra raṃsyate |
prājyamūlaphalaścaiva nānādvijagaṇāyutaḥ || 21 ||
viviktaśca mahābāho puṇyoramyastathaiva ca |
bhavānapi sadāraśca śaktaśca parirakṣaṇe |
api cātra vasanrāma tāpasānpālayiṣyasi || 22 ||
etadālakṣyate vīra madhūkānāṃ mahadvanam |
uttareṇāsya gantavyaṃ nyagrodhamabhigacchatā || 23 ||
tataḥ sthalamupāruhya parvatasyāvidūrataḥ |
khyātaḥ pañcavaṭītyeva nityapuṣpitakānanaḥ || 24 ||
agastyenaivamuktastu rāmassaumitriṇā saha |
satkṛtyāmantrayāmāsa tamṛṣiṃ satyavādinam || 25 ||
tau tu tenābhyanujñātau kṛtapādābhivandanau |
tadāśramātpañcavaṭīṃ jagmatussītayā saha || 26 ||
gṛhītacāpau tu narādhipātmajau viṣaktatūṇau samareṣvakātarau |
yathopadiṣṭena pathā maharṣiṇā prajagmatuḥ pañcavaṭīṃ samāhitau || 27 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye araṇyakāṇḍe trayodaśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Malayalam script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.