ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਰਾਮਾਯਣੇ ਅਰਣ੍ਯਕਾਣ੍ਡਮ੍ ।
ਅਥ ਚਤੁਃਪਞ੍ਚਾਸ਼ਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ।
ਹ੍ਰਿਯਮਾਣਾ ਤੁ ਵੈਦੇਹੀ ਕਞ੍ਚਿਨ੍ਨਾਥਮਪਸ਼੍ਯਤੀ ।
ਦਦਰ੍ਸ਼ ਗਿਰਿਸ਼ृਙ੍ਗਸ੍ਥਾਨ੍ਪਞ੍ਚ ਵਾਨਰਪੁਙ੍ਗਵਾਨ੍ ॥ 1 ॥
ਤੇषਾਂ ਮਧ੍ਯੇ ਵਿਸ਼ਾਲਾਕ੍षੀ ਕੌਸ਼ੇਯਂ ਕਨਕਪ੍ਰਭਮ੍ ।
ਉਤ੍ਤਰੀਯਂ ਵਰਾਰੋਹਾ ਸ਼ੁਭਾਨ੍ਯਾਭਰਣਾਨਿ ਚ ॥ 2 ॥
ਮੁਮੋਚ ਯਦਿ ਰਾਮਾਯ ਸ਼ਂਸੇਯੁਰਿਤਿ ਮੈਥਿਲੀ ।
ਵਸ੍ਤ੍ਰਮੁਤ੍ਸृਜ੍ਯ ਤਨ੍ਮਧ੍ਯੇ ਨਿਕ੍षਿਪ੍ਤਂ ਸਹਭੂषਣਮ੍ ॥ 3 ॥
ਸਮ੍ਭ੍ਰਮਾਤ੍ਤੁ ਦਸ਼ਗ੍ਰੀਵਸ੍ਤਤ੍ਕਰ੍ਮ ਨ ਸ ਬੁਦ੍ਧਵਾਨ੍ ।
ਪਿਙ੍ਗਾਕ੍षਾਸ੍ਤਾਂ ਵਿਸ਼ਾਲਾਕ੍षੀਂ ਨੇਤ੍ਰੈਰਨਿਮਿषੈਰਿਵ ॥ 4 ॥
ਵਿਕ੍ਰੋਸ਼ਨ੍ਤੀਂ ਤਥਾ ਸੀਤਾਂ ਦਦृਸ਼ੁਰ੍ਵਾਨਰਰ੍षਭਾਃ ।
ਸ ਚ ਪਮ੍ਪਾਮਤਿਕ੍ਰਮ੍ਯ ਲਙ੍ਕਾਮਭਿਮੁਖਃ ਪੁਰੀਮ੍ ॥ 5 ॥
ਜਗਾਮ ਰੁਦਤੀਂ ਗृਹ੍ਯ ਵੈਦੇਹੀਂ ਰਾਕ੍षਸੇਸ਼੍ਵਰਃ ।
ਤਾਂ ਜਹਾਰ ਸੁਸਂਹृष੍ਟੋ ਰਾਵਣੋ ਮृਤ੍ਯੁਮਾਤ੍ਮਨਃ ॥ 6 ॥
ਉਤ੍ਸਙ੍ਗੇਨੇਵ ਭੁਜਗੀਂ ਤੀਕ੍ष੍ਣਦਂष੍ਟ੍ਰਾਂ ਮਹਾਵਿषਾਮ੍ ।
ਵਨਾਨਿ ਸਰਿਤਸ਼੍ਸ਼ੈਲਾਨ੍ਤ੍ਸਰਾਂਸਿ ਚ ਵਿਹਾਯਸਾ ॥ 7 ॥
ਸ ਕ੍षਿਪ੍ਰਂ ਸਮਤੀਯਾਯ ਸ਼ਰਸ਼੍ਚਾਪਾਦਿਵ ਚ੍ਯੁਤਃ ।
ਤਿਮਿਨਕ੍ਰਨਿਕੇਤਂ ਤੁ ਵਰੁਣਾਲਯਮਕ੍षਯਮ੍ ॥ 8 ॥
ਸਰਿਤਾਂ ਸ਼ਰਣਂ ਗਤ੍ਵਾ ਸਮਤੀਯਾਯ ਸਾਗਰਮ੍ ।
ਸਮ੍ਭ੍ਰਮਾਤ੍ਪਰਿਵृਤ੍ਤੋਰ੍ਮੀ ਰੁਦ੍ਧਮੀਨਮਹੋਰਗਃ ॥ 9 ॥
ਵੈਦੇਹ੍ਯਾਂ ਹ੍ਰਿਯਮਾਣਾਯਾਂ ਬਭੂਵ ਵਰੁਣਾਲਯਃ ।
ਅਨ੍ਤਰਿਕ੍षਗਤਾ ਵਾਚਸ੍ਸਸृਜੁਸ਼੍ਚਾਰਣਾਸ੍ਤਦਾ ॥ 10 ॥
ਏਤਦਨ੍ਤੋ ਦਸ਼ਗ੍ਰੀਵ ਇਤਿ ਸਿਦ੍ਧਾਸ੍ਤਦਾਬ੍ਰੁਵਨ੍ ।
ਸ ਤੁ ਸੀਤਾਂ ਵਿਵੇष੍ਟਨ੍ਤੀਮਙ੍ਕੇਨਾਦਾਯ ਰਾਵਣਃ ॥ 11 ॥
ਪ੍ਰਵਿਵੇਸ਼ ਪੁਰੀਂ ਲਙ੍ਕਾਂ ਰੂਪਿਣੀਂ ਮृਤ੍ਯੁਮਾਤ੍ਮਨਃ ।
ਸੋऽਭਿਗਮ੍ਯ ਪੁਰੀਂ ਲਙ੍ਕਾਂ ਸੁਵਿਭਕ੍ਤਮਹਾਪਥਾਮ੍ ॥ 12 ॥
ਸਂਰੂਢਕਕ੍ष੍ਯਾਬਹੁਲਂ ਸ੍ਵਮਨ੍ਤਃਪੁਰਮਾਵਿਸ਼ਤ੍ ।
ਤਤ੍ਰ ਤਾਮਸਿਤਾਪਾਙ੍ਗਾਂ ਸ਼ੋਕਮੋਹਪਰਾਯਣਾਮ੍ ॥ 13 ॥
ਨਿਦਧੇ ਰਾਵਣਸ੍ਸੀਤਾਂ ਮਯੋ ਮਾਯਾਮਿਵਸ੍ਤ੍ਰਿਯਮ੍ ।
ਅਬ੍ਰਵੀਚ੍ਚ ਦਸ਼ਗ੍ਰੀਵਃ ਪਿਸ਼ਾਚੀਰ੍ਘੋਰਦਰ੍ਸ਼ਨਾਃ ॥ 14 ॥
ਯਥਾ ਨੇਮਾਂ ਪੁਮਾਨ੍ ਸ੍ਤ੍ਰੀ ਵਾ ਸੀਤਾਂ ਪਸ਼੍ਯਤ੍ਯਸਮ੍ਮਤਃ ।
ਮੁਕ੍ਤਾਮਣਿਸੁਵਰ੍ਣਾਨਿ ਵਸ੍ਤ੍ਰਾਣ੍ਯਾਭਰਣਾਨਿ ਚ ॥ 15 ॥
ਯਦ੍ਯਦਿਚ੍ਛੇਤ੍ਤਦੇਵਾਸ੍ਯਾ ਦੇਯਂ ਮਚ੍ਛਨ੍ਦਤੋ ਯਥਾ ।
ਯਾ ਚ ਵਕ੍ष੍ਯਤਿ ਵੈਦੇਹੀਂ ਵਚਨਂ ਕਿਞ੍ਚਿਦਪ੍ਰਿਯਮ੍ ॥ 16 ॥
ਅਜ੍ਞਾਨਾਦ੍ਯਦਿ ਵਾ ਜ੍ਞਾਨਾਨ੍ਨ ਤਸ੍ਯਾ ਜੀਵਿਤਂ ਪ੍ਰਿਯਮ੍ ।
ਤਥੋਕ੍ਤ੍ਵਾ ਰਾਕ੍षਸੀਸ੍ਤਾਸ੍ਤੁ ਰਾਕ੍षਸੇਨ੍ਦ੍ਰਃ ਪ੍ਰਤਾਪਵਾਨ੍ ॥ 17 ॥
ਨਿष੍ਕ੍ਰਮ੍ਯਾਨ੍ਤਃ ਪੁਰਾਤ੍ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਕਿਙ੍ਕृਤ੍ਯਮਿਤਿ ਚਿਨ੍ਤਯਨ੍ ।
ਦਦਰ੍ਸ਼ਾष੍ਟੌ ਮਹਾਵੀਰ੍ਯਾਨ੍ਰਾਕ੍षਸਾਨ੍ਪਿਸ਼ਿਤਾਸ਼ਨਾਨ੍ ॥ 18 ॥
ਸ ਤਾਨ੍ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਮਹਾਵੀਰ੍ਯੋ ਵਰਦਾਨੇਨ ਮੋਹਿਤਃ ।
ਉਵਾਚੈਤਾਨਿਦਂ ਵਾਕ੍ਯਂ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਯ ਬਲਵੀਰ੍ਯਤਃ ॥ 19 ॥
ਨਾਨਾਪ੍ਰਹਰਣਾਃ ਕ੍षਿਪ੍ਰਮਿਤੋ ਗਚ੍ਛਤ ਸਤ੍ਵਰਾਃ ।
ਜਨਸ੍ਥਾਨਂ ਹਤਸ੍ਥਾਨਂ ਭੂਤਪੂਰ੍ਵਂ ਖਰਾਲਯਮ੍ ॥ 20 ॥
ਤਤ੍ਰੋष੍ਯਤਾਂ ਜਨਸ੍ਥਾਨੇ ਸ਼ੂਨ੍ਯੇ ਨਿਹਤਰਾਕ੍षਸੇ ।
ਪੌਰੁषਂ ਬਲਮਾਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਤ੍ਰਾਸਮੁਤ੍ਸृਜ੍ਯ ਦੂਰਤਃ ॥ 21 ॥
ਬਲਂ ਹਿ ਸੁਮਹਦ੍ਯਨ੍ਮੇ ਜਨਸ੍ਥਾਨੇ ਨਿਵੇਸ਼ਿਤਮ੍ ।
ਸਦੂषਣਖਰਂ ਯੁਦ੍ਧੇ ਹਤਂ ਰਾਮੇਣ ਸਾਯਕੈਃ ॥ 22 ॥
ਤਤ ਕ੍ਰੋਧੋ ਮਮਾਮਰ੍षਾਦ੍ਧੈਰ੍ਯਸ੍ਯੋਪਰਿ ਵਰ੍ਤਤੇ ।
ਵੈਰਂ ਚ ਸੁਮਹਜ੍ਜਾਤਂ ਰਾਮਂ ਪ੍ਰਤਿ ਸੁਦਾਰੁਣਮ੍ ॥ 23 ॥
ਨਿਰ੍ਯਾਤਯਿਤੁਮਿਚ੍ਛਾਮਿ ਤਚ੍ਚ ਵੈਰਮਹਂ ਰਿਪੋਃ ।
ਨ ਹਿ ਲਪ੍ਸ੍ਯਾਮ੍ਯਹਂ ਨਿਦ੍ਰਾਮਹਤ੍ਵਾ ਸਂਯੁਗੇ ਰਿਪੁਮ੍ ॥ 24 ॥
ਤਂ ਤ੍ਵਿਦਾਨੀਮਹਂ ਹਤ੍ਵਾ ਖਰਦੂषਣਘਾਤਿਨਮ੍ ।
ਰਾਮਂ ਸ਼ਰ੍ਮੋਪਲਪ੍ਸ੍ਯਾਮਿ ਧਨਂ ਲਬ੍ਧ੍ਵੇਵ ਨਿਰ੍ਧਨਃ ॥ 25 ॥
ਜਨਸ੍ਥਾਨੇ ਵਸਦ੍ਭਿਸ੍ਤੁ ਭਵਦ੍ਭੀਰਾਮਮਾਸ਼੍ਰਿਤਾ ।
ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਿਰੁਪਨੇਤਵ੍ਯਾ ਕਿਞ੍ਕਰੋਤੀਤਿ ਤਤ੍ਤ੍ਵਤਃ ॥ 26 ॥
ਅਪ੍ਰਮਾਦਾਚ੍ਚ ਗਨ੍ਤਵ੍ਯਂ ਸਰ੍ਵੈਰਪਿ ਨਿਸ਼ਾਚਰੈਃ ।
ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਸ਼੍ਚ ਸਦਾ ਯਤ੍ਨੋ ਰਾਘਵਸ੍ਯ ਵਧਂ ਪ੍ਰਤਿ ॥ 27 ॥
ਯੁष੍ਮਾਕਂ ਚ ਬਲਜ੍ਞੋऽਹਂ ਬਹੁਸ਼ੋ ਰਣਮੂਰ੍ਧਨਿ ।
ਅਤਸ਼੍ਚਾਸ੍ਮਿਨ੍ ਜਨਸ੍ਥਾਨੇ ਮਯਾ ਯੂਯਂ ਨਿਯੋਜਿਤਾਃ ॥ 28 ॥
ਤਤਃ ਪ੍ਰਿਯਂ ਵਾਕ੍ਯਮੁਪੇਤ੍ਯ ਰਾਕ੍षਸਾ ਮਹਾਰ੍ਥਮष੍ਟਾਵਭਿਵਾਦ੍ਯ ਰਾਵਣਮ੍ ।
ਵਿਹਾਯ ਲਙ੍ਕਾਂ ਸਹਿਤਾਃ ਪ੍ਰਤਸ੍ਥਿਰੇ ਯਤੋ ਜਨਸ੍ਥਾਨਮਲਕ੍ष੍ਯਦਰ੍ਸ਼ਨਾਃ ॥ 29 ॥
ਤਤਸ੍ਤੁ ਸੀਤਾਮੁਪਲਭ੍ਯ ਰਾਵਣਃ ਸੁਸਮ੍ਪ੍ਰਹृष੍ਟਃ ਪਰਿਗृਹ੍ਯ ਮੈਥਿਲੀਮ੍ ।
ਪ੍ਰਸਜ੍ਯ ਰਾਮੇਣ ਚ ਵੈਰਮੁਤ੍ਤਮਂ ਬਭੂਵ ਮੋਹਾਨ੍ਮੁਦਿਤਸ੍ਸਰਾਕ੍षਸਃ ॥ 30 ॥
ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਅਰਣ੍ਯਕਾਣ੍ਡੇ ਚਤੁਃਪਞ੍ਚਾਸ਼ਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe araṇyakāṇḍam |
atha catuḥpañcāśassargaḥ |
hriyamāṇā tu vaidehī kañcinnāthamapaśyatī |
dadarśa giriśṛṅgasthānpañca vānarapuṅgavān || 1 ||
teṣāṃ madhye viśālākṣī kauśeyaṃ kanakaprabham |
uttarīyaṃ varārohā śubhānyābharaṇāni ca || 2 ||
mumoca yadi rāmāya śaṃseyuriti maithilī |
vastramutsṛjya tanmadhye nikṣiptaṃ sahabhūṣaṇam || 3 ||
sambhramāttu daśagrīvastatkarma na sa buddhavān |
piṅgākṣāstāṃ viśālākṣīṃ netrairanimiṣairiva || 4 ||
vikrośantīṃ tathā sītāṃ dadṛśurvānararṣabhāḥ |
sa ca pampāmatikramya laṅkāmabhimukhaḥ purīm || 5 ||
jagāma rudatīṃ gṛhya vaidehīṃ rākṣaseśvaraḥ |
tāṃ jahāra susaṃhṛṣṭo rāvaṇo mṛtyumātmanaḥ || 6 ||
utsaṅgeneva bhujagīṃ tīkṣṇadaṃṣṭrāṃ mahāviṣām |
vanāni saritaśśailāntsarāṃsi ca vihāyasā || 7 ||
sa kṣipraṃ samatīyāya śaraścāpādiva cyutaḥ |
timinakraniketaṃ tu varuṇālayamakṣayam || 8 ||
saritāṃ śaraṇaṃ gatvā samatīyāya sāgaram |
sambhramātparivṛttormī ruddhamīnamahoragaḥ || 9 ||
vaidehyāṃ hriyamāṇāyāṃ babhūva varuṇālayaḥ |
antarikṣagatā vācassasṛjuścāraṇāstadā || 10 ||
etadanto daśagrīva iti siddhāstadābruvan |
sa tu sītāṃ viveṣṭantīmaṅkenādāya rāvaṇaḥ || 11 ||
praviveśa purīṃ laṅkāṃ rūpiṇīṃ mṛtyumātmanaḥ |
so'bhigamya purīṃ laṅkāṃ suvibhaktamahāpathām || 12 ||
saṃrūḍhakakṣyābahulaṃ svamantaḥpuramāviśat |
tatra tāmasitāpāṅgāṃ śokamohaparāyaṇām || 13 ||
nidadhe rāvaṇassītāṃ mayo māyāmivastriyam |
abravīcca daśagrīvaḥ piśācīrghoradarśanāḥ || 14 ||
yathā nemāṃ pumān strī vā sītāṃ paśyatyasammataḥ |
muktāmaṇisuvarṇāni vastrāṇyābharaṇāni ca || 15 ||
yadyadicchettadevāsyā deyaṃ macchandato yathā |
yā ca vakṣyati vaidehīṃ vacanaṃ kiñcidapriyam || 16 ||
ajñānādyadi vā jñānānna tasyā jīvitaṃ priyam |
tathoktvā rākṣasīstāstu rākṣasendraḥ pratāpavān || 17 ||
niṣkramyāntaḥ purāttasmātkiṅkṛtyamiti cintayan |
dadarśāṣṭau mahāvīryānrākṣasānpiśitāśanān || 18 ||
sa tāndṛṣṭvā mahāvīryo varadānena mohitaḥ |
uvācaitānidaṃ vākyaṃ praśasya balavīryataḥ || 19 ||
nānāpraharaṇāḥ kṣipramito gacchata satvarāḥ |
janasthānaṃ hatasthānaṃ bhūtapūrvaṃ kharālayam || 20 ||
tatroṣyatāṃ janasthāne śūnye nihatarākṣase |
pauruṣaṃ balamāśritya trāsamutsṛjya dūrataḥ || 21 ||
balaṃ hi sumahadyanme janasthāne niveśitam |
sadūṣaṇakharaṃ yuddhe hataṃ rāmeṇa sāyakaiḥ || 22 ||
tata krodho mamāmarṣāddhairyasyopari vartate |
vairaṃ ca sumahajjātaṃ rāmaṃ prati sudāruṇam || 23 ||
niryātayitumicchāmi tacca vairamahaṃ ripoḥ |
na hi lapsyāmyahaṃ nidrāmahatvā saṃyuge ripum || 24 ||
taṃ tvidānīmahaṃ hatvā kharadūṣaṇaghātinam |
rāmaṃ śarmopalapsyāmi dhanaṃ labdhveva nirdhanaḥ || 25 ||
janasthāne vasadbhistu bhavadbhīrāmamāśritā |
pravṛttirupanetavyā kiñkarotīti tattvataḥ || 26 ||
apramādācca gantavyaṃ sarvairapi niśācaraiḥ |
kartavyaśca sadā yatno rāghavasya vadhaṃ prati || 27 ||
yuṣmākaṃ ca balajño'haṃ bahuśo raṇamūrdhani |
ataścāsmin janasthāne mayā yūyaṃ niyojitāḥ || 28 ||
tataḥ priyaṃ vākyamupetya rākṣasā mahārthamaṣṭāvabhivādya rāvaṇam |
vihāya laṅkāṃ sahitāḥ pratasthire yato janasthānamalakṣyadarśanāḥ || 29 ||
tatastu sītāmupalabhya rāvaṇaḥ susamprahṛṣṭaḥ parigṛhya maithilīm |
prasajya rāmeṇa ca vairamuttamaṃ babhūva mohānmuditassarākṣasaḥ || 30 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye araṇyakāṇḍe catuḥpañcāśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे अरण्यकाण्डम् ।
अथ चतुःपञ्चाशस्सर्गः ।
ह्रियमाणा तु वैदेही कञ्चिन्नाथमपश्यती ।
ददर्श गिरिशृङ्गस्थान्पञ्च वानरपुङ्गवान् ॥ 1 ॥
तेषां मध्ये विशालाक्षी कौशेयं कनकप्रभम् ।
उत्तरीयं वरारोहा शुभान्याभरणानि च ॥ 2 ॥
मुमोच यदि रामाय शंसेयुरिति मैथिली ।
वस्त्रमुत्सृज्य तन्मध्ये निक्षिप्तं सहभूषणम् ॥ 3 ॥
सम्भ्रमात्तु दशग्रीवस्तत्कर्म न स बुद्धवान् ।
पिङ्गाक्षास्तां विशालाक्षीं नेत्रैरनिमिषैरिव ॥ 4 ॥
विक्रोशन्तीं तथा सीतां ददृशुर्वानरर्षभाः ।
स च पम्पामतिक्रम्य लङ्कामभिमुखः पुरीम् ॥ 5 ॥
जगाम रुदतीं गृह्य वैदेहीं राक्षसेश्वरः ।
तां जहार सुसंहृष्टो रावणो मृत्युमात्मनः ॥ 6 ॥
उत्सङ्गेनेव भुजगीं तीक्ष्णदंष्ट्रां महाविषाम् ।
वनानि सरितश्शैलान्त्सरांसि च विहायसा ॥ 7 ॥
स क्षिप्रं समतीयाय शरश्चापादिव च्युतः ।
तिमिनक्रनिकेतं तु वरुणालयमक्षयम् ॥ 8 ॥
सरितां शरणं गत्वा समतीयाय सागरम् ।
सम्भ्रमात्परिवृत्तोर्मी रुद्धमीनमहोरगः ॥ 9 ॥
वैदेह्यां ह्रियमाणायां बभूव वरुणालयः ।
अन्तरिक्षगता वाचस्ससृजुश्चारणास्तदा ॥ 10 ॥
एतदन्तो दशग्रीव इति सिद्धास्तदाब्रुवन् ।
स तु सीतां विवेष्टन्तीमङ्केनादाय रावणः ॥ 11 ॥
प्रविवेश पुरीं लङ्कां रूपिणीं मृत्युमात्मनः ।
सोऽभिगम्य पुरीं लङ्कां सुविभक्तमहापथाम् ॥ 12 ॥
संरूढकक्ष्याबहुलं स्वमन्तःपुरमाविशत् ।
तत्र तामसितापाङ्गां शोकमोहपरायणाम् ॥ 13 ॥
निदधे रावणस्सीतां मयो मायामिवस्त्रियम् ।
अब्रवीच्च दशग्रीवः पिशाचीर्घोरदर्शनाः ॥ 14 ॥
यथा नेमां पुमान् स्त्री वा सीतां पश्यत्यसम्मतः ।
मुक्तामणिसुवर्णानि वस्त्राण्याभरणानि च ॥ 15 ॥
यद्यदिच्छेत्तदेवास्या देयं मच्छन्दतो यथा ।
या च वक्ष्यति वैदेहीं वचनं किञ्चिदप्रियम् ॥ 16 ॥
अज्ञानाद्यदि वा ज्ञानान्न तस्या जीवितं प्रियम् ।
तथोक्त्वा राक्षसीस्तास्तु राक्षसेन्द्रः प्रतापवान् ॥ 17 ॥
निष्क्रम्यान्तः पुरात्तस्मात्किङ्कृत्यमिति चिन्तयन् ।
ददर्शाष्टौ महावीर्यान्राक्षसान्पिशिताशनान् ॥ 18 ॥
स तान्दृष्ट्वा महावीर्यो वरदानेन मोहितः ।
उवाचैतानिदं वाक्यं प्रशस्य बलवीर्यतः ॥ 19 ॥
नानाप्रहरणाः क्षिप्रमितो गच्छत सत्वराः ।
जनस्थानं हतस्थानं भूतपूर्वं खरालयम् ॥ 20 ॥
तत्रोष्यतां जनस्थाने शून्ये निहतराक्षसे ।
पौरुषं बलमाश्रित्य त्रासमुत्सृज्य दूरतः ॥ 21 ॥
बलं हि सुमहद्यन्मे जनस्थाने निवेशितम् ।
सदूषणखरं युद्धे हतं रामेण सायकैः ॥ 22 ॥
तत क्रोधो ममामर्षाद्धैर्यस्योपरि वर्तते ।
वैरं च सुमहज्जातं रामं प्रति सुदारुणम् ॥ 23 ॥
निर्यातयितुमिच्छामि तच्च वैरमहं रिपोः ।
न हि लप्स्याम्यहं निद्रामहत्वा संयुगे रिपुम् ॥ 24 ॥
तं त्विदानीमहं हत्वा खरदूषणघातिनम् ।
रामं शर्मोपलप्स्यामि धनं लब्ध्वेव निर्धनः ॥ 25 ॥
जनस्थाने वसद्भिस्तु भवद्भीराममाश्रिता ।
प्रवृत्तिरुपनेतव्या किञ्करोतीति तत्त्वतः ॥ 26 ॥
अप्रमादाच्च गन्तव्यं सर्वैरपि निशाचरैः ।
कर्तव्यश्च सदा यत्नो राघवस्य वधं प्रति ॥ 27 ॥
युष्माकं च बलज्ञोऽहं बहुशो रणमूर्धनि ।
अतश्चास्मिन् जनस्थाने मया यूयं नियोजिताः ॥ 28 ॥
ततः प्रियं वाक्यमुपेत्य राक्षसा महार्थमष्टावभिवाद्य रावणम् ।
विहाय लङ्कां सहिताः प्रतस्थिरे यतो जनस्थानमलक्ष्यदर्शनाः ॥ 29 ॥
ततस्तु सीतामुपलभ्य रावणः सुसम्प्रहृष्टः परिगृह्य मैथिलीम् ।
प्रसज्य रामेण च वैरमुत्तमं बभूव मोहान्मुदितस्सराक्षसः ॥ 30 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अरण्यकाण्डे चतुःपञ्चाशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe araṇyakāṇḍam |
atha catuḥpañcāśassargaḥ |
hriyamāṇā tu vaidehī kañcinnāthamapaśyatī |
dadarśa giriśṛṅgasthānpañca vānarapuṅgavān || 1 ||
teṣāṃ madhye viśālākṣī kauśeyaṃ kanakaprabham |
uttarīyaṃ varārohā śubhānyābharaṇāni ca || 2 ||
mumoca yadi rāmāya śaṃseyuriti maithilī |
vastramutsṛjya tanmadhye nikṣiptaṃ sahabhūṣaṇam || 3 ||
sambhramāttu daśagrīvastatkarma na sa buddhavān |
piṅgākṣāstāṃ viśālākṣīṃ netrairanimiṣairiva || 4 ||
vikrośantīṃ tathā sītāṃ dadṛśurvānararṣabhāḥ |
sa ca pampāmatikramya laṅkāmabhimukhaḥ purīm || 5 ||
jagāma rudatīṃ gṛhya vaidehīṃ rākṣaseśvaraḥ |
tāṃ jahāra susaṃhṛṣṭo rāvaṇo mṛtyumātmanaḥ || 6 ||
utsaṅgeneva bhujagīṃ tīkṣṇadaṃṣṭrāṃ mahāviṣām |
vanāni saritaśśailāntsarāṃsi ca vihāyasā || 7 ||
sa kṣipraṃ samatīyāya śaraścāpādiva cyutaḥ |
timinakraniketaṃ tu varuṇālayamakṣayam || 8 ||
saritāṃ śaraṇaṃ gatvā samatīyāya sāgaram |
sambhramātparivṛttormī ruddhamīnamahoragaḥ || 9 ||
vaidehyāṃ hriyamāṇāyāṃ babhūva varuṇālayaḥ |
antarikṣagatā vācassasṛjuścāraṇāstadā || 10 ||
etadanto daśagrīva iti siddhāstadābruvan |
sa tu sītāṃ viveṣṭantīmaṅkenādāya rāvaṇaḥ || 11 ||
praviveśa purīṃ laṅkāṃ rūpiṇīṃ mṛtyumātmanaḥ |
so'bhigamya purīṃ laṅkāṃ suvibhaktamahāpathām || 12 ||
saṃrūḍhakakṣyābahulaṃ svamantaḥpuramāviśat |
tatra tāmasitāpāṅgāṃ śokamohaparāyaṇām || 13 ||
nidadhe rāvaṇassītāṃ mayo māyāmivastriyam |
abravīcca daśagrīvaḥ piśācīrghoradarśanāḥ || 14 ||
yathā nemāṃ pumān strī vā sītāṃ paśyatyasammataḥ |
muktāmaṇisuvarṇāni vastrāṇyābharaṇāni ca || 15 ||
yadyadicchettadevāsyā deyaṃ macchandato yathā |
yā ca vakṣyati vaidehīṃ vacanaṃ kiñcidapriyam || 16 ||
ajñānādyadi vā jñānānna tasyā jīvitaṃ priyam |
tathoktvā rākṣasīstāstu rākṣasendraḥ pratāpavān || 17 ||
niṣkramyāntaḥ purāttasmātkiṅkṛtyamiti cintayan |
dadarśāṣṭau mahāvīryānrākṣasānpiśitāśanān || 18 ||
sa tāndṛṣṭvā mahāvīryo varadānena mohitaḥ |
uvācaitānidaṃ vākyaṃ praśasya balavīryataḥ || 19 ||
nānāpraharaṇāḥ kṣipramito gacchata satvarāḥ |
janasthānaṃ hatasthānaṃ bhūtapūrvaṃ kharālayam || 20 ||
tatroṣyatāṃ janasthāne śūnye nihatarākṣase |
pauruṣaṃ balamāśritya trāsamutsṛjya dūrataḥ || 21 ||
balaṃ hi sumahadyanme janasthāne niveśitam |
sadūṣaṇakharaṃ yuddhe hataṃ rāmeṇa sāyakaiḥ || 22 ||
tata krodho mamāmarṣāddhairyasyopari vartate |
vairaṃ ca sumahajjātaṃ rāmaṃ prati sudāruṇam || 23 ||
niryātayitumicchāmi tacca vairamahaṃ ripoḥ |
na hi lapsyāmyahaṃ nidrāmahatvā saṃyuge ripum || 24 ||
taṃ tvidānīmahaṃ hatvā kharadūṣaṇaghātinam |
rāmaṃ śarmopalapsyāmi dhanaṃ labdhveva nirdhanaḥ || 25 ||
janasthāne vasadbhistu bhavadbhīrāmamāśritā |
pravṛttirupanetavyā kiñkarotīti tattvataḥ || 26 ||
apramādācca gantavyaṃ sarvairapi niśācaraiḥ |
kartavyaśca sadā yatno rāghavasya vadhaṃ prati || 27 ||
yuṣmākaṃ ca balajño'haṃ bahuśo raṇamūrdhani |
ataścāsmin janasthāne mayā yūyaṃ niyojitāḥ || 28 ||
tataḥ priyaṃ vākyamupetya rākṣasā mahārthamaṣṭāvabhivādya rāvaṇam |
vihāya laṅkāṃ sahitāḥ pratasthire yato janasthānamalakṣyadarśanāḥ || 29 ||
tatastu sītāmupalabhya rāvaṇaḥ susamprahṛṣṭaḥ parigṛhya maithilīm |
prasajya rāmeṇa ca vairamuttamaṃ babhūva mohānmuditassarākṣasaḥ || 30 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye araṇyakāṇḍe catuḥpañcāśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gurmukhi script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.