Valmiki Ramayana Aranya Kanda Sarga 26 — Gurmukhi Script

⚠️ AI-generated translation — the Gujarati meaning was produced by AI and automatically cross-checked against the Sanskrit, but it may still contain errors. It has not yet been reviewed by a scholar. Please refer to a traditional commentary for study.

Summary — Gujarati

આ પ્રકરણમાં વાલ્મીકિ રામાયણના અરણ્યકાંડના છવ્વીસમા સર્ગમાં દૂષણ રાક્ષસ અને તેના સૈન્ય સાથે રામનું યુદ્ધ વર્ણવવામાં આવ્યું છે. દૂષણે પાંચ હજાર રાક્ષસોને આદેશ આપ્યો, પરંતુ રામે તેમને બાણોથી હરાવીને દૂષણનું માથું કાપી નાખ્યું. ત્યારબાદ મહાકપાલ, સ્થૂલાક્ષ અને પ્રમાથી સહિતના રાક્ષસો અને ખરના બાર સેનાધ્યક્ષો રામ તરફ ધસી આવ્યા, જેમને રામે મારી નાખ્યા. યુદ્ધમાં ચૌદ હજાર રાક્ષસો માર્યા ગયા અને માત્ર ખર તથા ત્રિશિરા શેષ રહ્યા. અંતે ખર પોતાનું સૈન્ય હણાયેલું જોઈને મોટા રથ પર બેસીને રામ તરફ આવ્યો.

AI-generated · not yet verified

The Gujarati meaning of each verse is shown below the verse.

Meaning —

ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਰਾਮਾਯਣੇ ਅਰਣ੍ਯਕਾਣ੍ਡਮ੍ ।

ਅਥ षਡ੍ਵਿਂਸ਼ਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ।

Shloka 1

ਦੂषਣਸ੍ਤੁ ਸ੍ਵਕਂ ਸੈਨ੍ਯਂ ਹਨ੍ਯਮਾਨਂ ਨਿਰੀਕ੍ष੍ਯ ਸਃ ।
ਸਨ੍ਦਿਦੇਸ਼ ਮਹਾਬਾਹੁਰ੍ਭੀਮਵੇਗਾਨ੍ਦੁਰਾਸਦਾਨ੍ ॥ 1 ॥

dūṣaṇastu svakaṃ sainyaṃ hanyamānaṃ nirīkṣya saḥ |
sandideśa mahābāhurbhīmavegāndurāsadān || 1 ||

ત્યારે મહાબાહુ દૂષણે પોતાનું સૈન્ય માર્યું જતું જોઈને ભયંકર વેગવાળા અને દુર્જય રાક્ષસોને આદેશ આપ્યો. ^AI

Shloka 2

ਰਾਕ੍षਸਾਨ੍ਪਞ੍ਚਸਹਸ੍ਰਾਨ੍ਸਮਰੇष੍ਵਨਿਵਰ੍ਤਿਨਃ ।
ਤੇ ਸ਼ੂਲੈਃ ਪਟ੍ਟਿਸ਼ੈਃ ਖਙ੍ਗੈ ਸ਼ਿਲਾਵਰ੍षੈਰ੍ਦ੍ਰੁਮੈਰਪਿ ॥ 2 ॥

rākṣasānpañcasahasrānsamareṣvanivartinaḥ |
te śūlaiḥ paṭṭiśaiḥ khaṅgai śilāvarṣairdrumairapi || 2 ||

યુદ્ધમાં પાછા ન હટતા પાંચ હજાર રાક્ષસોને તેણે આદેશ આપ્યો; તેઓ શૂળ, પટ્ટિશ, તલવાર, પથ્થરોના વરસાદ અને વૃક્ષોથી પણ. ^AI

Shloka 3

ਸ਼ਰਵਰ੍षੈਰਵਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਂ ਵਵਰ੍षੁਸ੍ਤਂ ਸਮਨ੍ਤਤਃ ।
ਸ ਦृਮਾਣਾਂ ਸ਼ਿਲਾਨਾਂ ਚ ਵਰ੍षਂ ਪ੍ਰਾਣਹਰਂ ਮਹਤ੍ ॥ 3 ॥

śaravarṣairavicchinnaṃ vavarṣustaṃ samantataḥ |
sa dṛmāṇāṃ śilānāṃ ca varṣaṃ prāṇaharaṃ mahat || 3 ||

અને બાણોના અખંડ વરસાદથી તેઓએ તેમને ચારે બાજુથી વરસાવ્યું. તેમણે વૃક્ષો અને પથ્થરોનો પ્રાણહારક મોટો વરસાદ. ^AI

Shloka 4

ਪ੍ਰਤਿਜਗ੍ਰਾਹ ਧਰ੍ਮਾਤ੍ਮਾ ਰਾਘਵਸ੍ਤੀਕ੍ष੍ਣਸਾਯਕੈਃ ।
ਪ੍ਰਤਿਗृਹ੍ਯ ਚ ਤਦ੍ਵਰ੍षਂ ਨਿਮੀਲਿਤ ਇਵਰ੍षਭਃ ॥ 4 ॥

pratijagrāha dharmātmā rāghavastīkṣṇasāyakaiḥ |
pratigṛhya ca tadvarṣaṃ nimīlita ivarṣabhaḥ || 4 ||

ધર્માત્મા રાઘવે તીક્ષ્ણ બાણોથી તેને ઝીલ્યો. તે વરસાદને ઝીલીને વૃષભ જેમ આંખો મીંચીને ઊભો રહ્યો. ^AI

Shloka 5

ਰਾਮਃ ਕ੍ਰੋਧਂ ਪਰਂ ਭੇਜੇ ਵਧਾਰ੍ਥਂ ਸਰ੍ਵਰਕ੍षਸਾਮ੍ ।
ਤਤਃ ਕ੍ਰੋਧਸਮਾਵਿष੍ਟਃ ਪ੍ਰਦੀਪ੍ਤ ਇਵ ਤੇਜਸਾ ॥ 5 ॥

rāmaḥ krodhaṃ paraṃ bheje vadhārthaṃ sarvarakṣasām |
tataḥ krodhasamāviṣṭaḥ pradīpta iva tejasā || 5 ||

રામે સર્વ રાક્ષસોના વધ માટે પરમ ક્રોધ ધારણ કર્યો. પછી ક્રોધથી ભરાયેલા તેઓ તેમના તેજથી પ્રદીપ્ત થયા જેવા થયા. ^AI

Shloka 6

ਸ਼ਰੈਰਵਾਕਿਰਤ੍ਸੈਨ੍ਯਂ ਸਰ੍ਵਤਸ੍ਸਹਦੂषਣਮ੍ ।
ਤਤਸ੍ਸੇਨਾਪਤਿਃ ਕ੍ਰੁਦ੍ਧੋ ਦੂषਣਸ਼੍ਸ਼ਤ੍ਰੁਦੂषਣਃ ॥ 6 ॥

śarairavākiratsainyaṃ sarvatassahadūṣaṇam |
tatassenāpatiḥ kruddho dūṣaṇaśśatrudūṣaṇaḥ || 6 ||

તેમણે બાણોથી દૂષણ સહિતના સૈન્યને ચારે બાજુથી વેરી નાખ્યું. ત્યારે શત્રુદૂષણ સેનાપતિ દૂષણ ક્રુદ્ધ થયો. ^AI

Shloka 7

ਸ਼ਰੈਰਸ਼ਨਿਕਲ੍ਪੈਸ੍ਤਂ ਰਾਘਵਂ ਸਮਵਾਕਿਰਤ੍ ।
ਤਤੋ ਰਾਮਸ੍ਸੁਸਙ੍ਕृਦ੍ਧਃ ਕ੍षੁਰੇਣਾਸ੍ਯ ਮਹਦ੍ਧਨੁਃ ॥ 7 ॥

śarairaśanikalpaistaṃ rāghavaṃ samavākirat |
tato rāmassusaṅkṛddhaḥ kṣureṇāsya mahaddhanuḥ || 7 ||

તેણે વજ્ર જેવા બાણોથી તે રાઘવ પર વરસાવ્યું. ત્યારે રામ ખૂબ ક્રુદ્ધ થઈને ક્ષુર બાણથી તેનું મોટું ધનુષ કાપી નાખ્યું. ^AI

Shloka 8

ਚਿਚ੍ਛੇਦ ਸਮਰੇ ਵੀਰਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਭਿਸ਼੍ਚਤੁਰੋ ਹਯਾਨ੍ ।
ਹਤ੍ਵਾ ਚਾਸ਼੍ਵਾਨ੍ਸ਼ਰੈਸ੍ਤੀਕ੍ष੍ਣੈਰਰ੍ਧਚਨ੍ਦ੍ਰੇਣ ਸਾਰਥੇਃ ॥ 8 ॥

ciccheda samare vīraścaturbhiścaturo hayān |
hatvā cāśvānśaraistīkṣṇairardhacandreṇa sāratheḥ || 8 ||

વીર રામે યુદ્ધમાં ચાર બાણોથી ચાર ઘોડા કાપ્યા. તીક્ષ્ણ બાણોથી ઘોડા માર્યા પછી અર્ધચંદ્ર બાણથી સારથિને. ^AI

Shloka 9

ਸ਼ਿਰੋ ਜਹਾਰ ਤਦ੍ਰਕ੍षਸ੍ਤ੍ਰਿਭਿਰ੍ਵਿਵ੍ਯਾਧ ਵਕ੍षਸਿ ।
ਸ ਚ੍ਛਿਨ੍ਨਧਨ੍ਵਾ ਵਿਰਥੋ ਹਤਾਸ਼੍ਵੋ ਹਤਸਾਰਥਿਃ ॥ 9 ॥

śiro jahāra tadrakṣastribhirvivyādha vakṣasi |
sa cchinnadhanvā viratho hatāśvo hatasārathiḥ || 9 ||

તે રાક્ષસનું માથું તેણે કાપી નાખ્યું અને ત્રણ બાણોથી તેની છાતીમાં વીંધ્યો. તેનું ધનુષ્ય કપાઈ ગયું, તે રથ વિનાનો થઈ ગયો, તેના ઘોડા માર્યા ગયા અને સારથિ પણ માર્યો ગયો. ^AI

Shloka 10

ਜਗ੍ਰਾਹ ਗਿਰਿਸ਼ृਙ੍ਗਾਭਂ ਪਰਿਘਂ ਰੋਮਹਰ੍षਣਮ੍ ।
ਵੇष੍ਟਿਤਂ ਕਾਞ੍ਚਨੈਃ ਪਟ੍ਟੈਰ੍ਦੇਵਸੈਨ੍ਯਪ੍ਰਮਰ੍ਦਨਮ੍ ॥ 10 ॥

jagrāha giriśṛṅgābhaṃ parighaṃ romaharṣaṇam |
veṣṭitaṃ kāñcanaiḥ paṭṭairdevasainyapramardanam || 10 ||

પર્વતની ટોચ જેવા દેખાતા, રૂંવાડાં ઊભાં કરી મૂકે તેવા, સોનાના પટ્ટાઓથી વીંટાયેલા અને દેવોની સેનાનો સંહાર કરનારા તે લોખંડના પરિઘ (ગદા)ને તેણે ઉપાડી લીધો. ^AI

Shloka 11

ਆਯਸੈਸ਼੍ਸ਼ਙ੍ਕੁਭਿਸ੍ਤੀਕ੍ष੍ਣੈਃ ਕੀਰ੍ਣਂ ਪਰਵਸੋਕ੍षਿਤਮ੍ ।
ਵਜ੍ਰਾਸ਼ਨਿਸਮਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਂ ਪਰਗੋਪੁਰਦਾਰਣਮ੍ ॥ 11 ॥

āyasaiśśaṅkubhistīkṣṇaiḥ kīrṇaṃ paravasokṣitam |
vajrāśanisamasparśaṃ paragopuradāraṇam || 11 ||

તે લોખંડના તીક્ષ્ણ શૂળોથી ભરેલો, શત્રુઓના રક્તથી પલળેલો, વજ્ર અને અશનિ (વીજળી) જેવા સ્પર્શવાળો અને શત્રુઓના ગોપુર (નગરદ્વાર) તોડી નાખનારો હતો. ^AI

Shloka 12

ਤਂ ਮਹੋਰਗਸਙ੍ਕਾਸ਼ਂ ਪ੍ਰਗृਹ੍ਯ ਪਰਿਘਂ ਰਣੇ ।
ਦੂषਣੋऽਭ੍ਯਦ੍ਰਵਦ੍ਰਾਮਂ ਕ੍ਰੂਰਕਰ੍ਮਾ ਨਿਸ਼ਾਚਰਃ ॥ 12 ॥

taṃ mahoragasaṅkāśaṃ pragṛhya parighaṃ raṇe |
dūṣaṇo'bhyadravadrāmaṃ krūrakarmā niśācaraḥ || 12 ||

મહાન સર્પ જેવા દેખાતા તે પરિઘને યુદ્ધમાં ઉપાડીને ક્રૂર કર્મ કરનારો નિશાચર દૂષણ રામ તરફ ધસી આવ્યો. ^AI

Shloka 13

ਤਸ੍ਯਾਭਿਪਤਮਾਨਸ੍ਯ ਦੂषਣਸ੍ਯ ਸ ਰਾਘਵਃ ।
ਦ੍ਵਾਭ੍ਯਾਂ ਸ਼ਰਾਭ੍ਯਾਂ ਚਿਚ੍ਛੇਦ ਸਹਸ੍ਤਾਭਰਣੌ ਭੁਜੌ ॥ 13 ॥

tasyābhipatamānasya dūṣaṇasya sa rāghavaḥ |
dvābhyāṃ śarābhyāṃ ciccheda sahastābharaṇau bhujau || 13 ||

તે દૂષણ આવી પડતો હતો ત્યારે રાઘવે બે બાણોથી તેના હાથ સાથેના આભૂષણોવાળા બંને ભુજાઓ કાપી નાખ્યા. ^AI

Shloka 14

ਭ੍ਰष੍ਟਸ੍ਤਸ੍ਯ ਮਹਾਕਾਯਃ ਪਪਾਤ ਰਣਮੂਰ੍ਧਨਿ ।
ਪਰਿਘਸ਼੍ਛਿਨ੍ਨਹਸ੍ਤਸ੍ਯ ਸ਼ਕ੍ਰਧ੍ਵਜ ਇਵਾਗ੍ਰਤਃ ॥ 14 ॥

bhraṣṭastasya mahākāyaḥ papāta raṇamūrdhani |
parighaśchinnahastasya śakradhvaja ivāgrataḥ || 14 ||

તેનો મહાકાય પરિઘ તેના કપાયેલા હાથમાંથી છૂટીને યુદ્ધભૂમિના મુખ પર એમ પડ્યો, જેમ ઇન્દ્રનો ધ્વજ સામે પડે. ^AI

Shloka 15

ਸ ਕਰਾਭ੍ਯਾਂ ਵਿਕੀਰ੍ਣਾਭ੍ਯਾਂ ਪਪਾਤ ਭੁਵਿ ਦੂषਣਃ ।
ਵਿषਾਣਾਭ੍ਯਾਂ ਵਿਸ਼ੀਰ੍ਣਾਭ੍ਯਾਂ ਮਨਸ੍ਵੀਵ ਮਹਾਗਜਃ ॥ 15 ॥

sa karābhyāṃ vikīrṇābhyāṃ papāta bhuvi dūṣaṇaḥ |
viṣāṇābhyāṃ viśīrṇābhyāṃ manasvīva mahāgajaḥ || 15 ||

તે દૂષણ પોતાના વેરાયેલા બંને હાથોથી ધરતી પર પડ્યો, જેમ મનસ્વી મહાગજ પોતાના તૂટેલા બંને દાંત સાથે પડે. ^AI

Shloka 16

ਤਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਪਤਿਤਂ ਭੂਮੌ ਦੂषਣਂ ਨਿਹਤਂ ਰਣੇ ।
ਸਾਧੁਸਾਧ੍ਵਿਤਿ ਕਾਕੁਤ੍ਸ੍ਥਂ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨ੍ਯਪੂਜਯਨ੍ ॥ 16 ॥

taṃ dṛṣṭvā patitaṃ bhūmau dūṣaṇaṃ nihataṃ raṇe |
sādhusādhviti kākutsthaṃ sarvabhūtānyapūjayan || 16 ||

યુદ્ધમાં માર્યા ગયેલા અને ભૂમિ પર પડેલા તે દૂષણને જોઈને સર્વ પ્રાણીઓએ કાકુત્સ્થ (રામ)ને 'સાધુ! સાધુ!' કહીને પૂજ્યા. ^AI

Shloka 17

ਏਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨਨ੍ਤਰੇ ਕ੍ਰੁਦ੍ਧਾਸ੍ਤ੍ਰਯਃ ਸੇਨਾਗ੍ਰਯਾਯਿਨਃ ।
ਸਂਹृਤ੍ਯਾਭ੍ਯਦ੍ਰਵਨ੍ ਰਾਮਂ ਮृਤ੍ਯੁਪਾਸ਼ਾਵਪਾਸ਼ਿਤਾਃ ॥ 17 ॥

etasminnantare kruddhāstrayaḥ senāgrayāyinaḥ |
saṃhṛtyābhyadravan rāmaṃ mṛtyupāśāvapāśitāḥ || 17 ||

એ દરમિયાન, ક્રોધાયમાન થયેલા, સેનાના અગ્રભાગે ચાલનારા ત્રણ રાક્ષસો મૃત્યુના પાશમાં બંધાયેલા હોય તેમ, (સૈન્યને) સંકેલીને રામ તરફ ધસી ગયા. ^AI

Shloka 18

ਮਹਾਕਪਾਲਃ ਸ੍ਥੂਲਾਕ੍षਃ ਪ੍ਰਮਾਥੀ ਚ ਮਹਾਬਲਃ ।
ਮਹਾਕਪਾਲੋ ਵਿਪੁਲਂ ਸ਼ੂਲਮੁਦ੍ਯਮ੍ਯ ਰਾਕ੍षਸਃ ॥ 18 ॥

mahākapālaḥ sthūlākṣaḥ pramāthī ca mahābalaḥ |
mahākapālo vipulaṃ śūlamudyamya rākṣasaḥ || 18 ||

મહાકપાલ, સ્થૂલાક્ષ અને મહાબળવાન પ્રમાથી — એ મહાકપાલ રાક્ષસે વિશાળ શૂળ ઊંચું કર્યું. ^AI

Shloka 19

ਸ੍ਥੂਲਾਕ੍षਃ ਪਟ੍ਟਿਸਂ ਗृਹ੍ਯ ਪ੍ਰਮਾਥੀ ਚ ਪਰਸ਼੍ਵਧਮ੍ ।
ਦृष੍ਟ੍ਵੈਵਾਪਤਤਸ੍ਤੂਰ੍ਣਂ ਰਾਘਵਸ੍ਸਾਯਕੈਸ਼੍ਸ਼ਿਤੈਃ ॥ 19 ॥

sthūlākṣaḥ paṭṭisaṃ gṛhya pramāthī ca paraśvadham |
dṛṣṭvaivāpatatastūrṇaṃ rāghavassāyakaiśśitaiḥ || 19 ||

સ્થૂલાક્ષે પટ્ટિસ (તલવાર જેવું શસ્ત્ર) લીધું અને પ્રમાથીએ પરશુ લીધું; તેઓ તરત જ ધસી આવતા જોઈને રાઘવે (રામે) તીક્ષ્ણ બાણોથી (તેમનો સામનો કર્યો). ^AI

Shloka 20

ਤੀਕ੍ष੍ਣਾਗ੍ਰੈਃ ਪ੍ਰਤਿਜਗ੍ਰਾਹ ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾਨਤਿਥੀਨਿਵ ।
ਮਹਾਕਪਾਲਸ੍ਯ ਸ਼ਿਰਸ਼੍ਚਿਚ੍ਛੇਦ ਪਰਮੇषੁਭਿਃ ॥ 20 ॥

tīkṣṇāgraiḥ pratijagrāha samprāptānatithīniva |
mahākapālasya śiraściccheda parameṣubhiḥ || 20 ||

આવેલા અતિથિઓની જેમ તેમનું સ્વાગત કરતાં હોય તેમ, તીવ્ર અગ્રવાળા શ્રેષ્ઠ બાણોથી તેમને સ્વીકાર્યા; અને મહાકપાલનું માથું પરમ બાણોથી કાપી નાખ્યું. ^AI

Shloka 21

ਅਸਙ੍ਖ੍ਯੇਯੈਸ੍ਤੁ ਬਾਣੌਘੈਃ ਪ੍ਰਮਮਾਥ ਪ੍ਰਮਾਥਿਨਮ੍ ।
ਸ ਪਪਾਤ ਹਤੋ ਭੂਮੌ ਵਿਟਪੀਵ ਮਹਾਦ੍ਰੁਮਃ ॥ 21 ॥

asaṅkhyeyaistu bāṇaughaiḥ pramamātha pramāthinam |
sa papāta hato bhūmau viṭapīva mahādrumaḥ || 21 ||

અસંખ્ય બાણોના સમૂહથી પ્રમાથીને કચડી નાખ્યો; તે માર્યો જઈને મોટા વૃક્ષના થડની જેમ ભૂમિ પર પડ્યો. ^AI

Shloka 22

ਸ੍ਥੂਲਾਕ੍षਸ੍ਯਾਕ੍षਿਣੀ ਤੀਕ੍ष੍ਣੈਃ ਪੂਰਯਾਮਾਸ ਸਾਯਕੈਃ ।
ਦੂषਣਸ੍ਯਾਨੁਗਾਨ੍ਪਞ੍ਚਸਹਸ੍ਰਾਨ੍ਕੁਪਿਤਃ ਕ੍षਣਾਤ੍ ॥ 22 ॥

sthūlākṣasyākṣiṇī tīkṣṇaiḥ pūrayāmāsa sāyakaiḥ |
dūṣaṇasyānugānpañcasahasrānkupitaḥ kṣaṇāt || 22 ||

ક્રોધિત થયેલા રામે તીક્ષ્ણ બાણોથી સ્થૂલાક્ષની બંને આંખો ભરી દીધી, અને ક્ષણમાં દૂષણના પાંચ હજાર અનુચરોને (મારી નાખ્યા). ^AI

Shloka 23

ਬਾਣੌਘੈਃ ਪਞ੍ਚਸਾਹਸ੍ਰੈਰਨਯਦ੍ਯਮਸਾਦਨਮ੍ ।
ਦੂषਣਂ ਨਿਹਤਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਤਸ੍ਯ ਚੈਵ ਪਦਾਨੁਗਾਨ੍ ॥ 23 ॥

bāṇaughaiḥ pañcasāhasrairanayadyamasādanam |
dūṣaṇaṃ nihataṃ dṛṣṭvā tasya caiva padānugān || 23 ||

પાંચ હજાર બાણોના સમૂહથી તેમને યમના ઘરે (મૃત્યુલોકે) મોકલ્યા; દૂષણ માર્યો ગયો તેમ જ તેના પદાનુગો (અનુચરો)ને પણ (માર્યા) જોઈને — ^AI

Shloka 24

ਵ੍ਯਾਦਿਦੇਸ਼ ਖਰਃ ਕ੍ਰੁਦ੍ਧਃ ਸੇਨਾਧ੍ਯਕ੍षਾਨ੍ਮਹਾਬਲਾਨ੍ ।
ਅਯਂ ਵਿਨਿਹਤਸ੍ਸਙ੍ਖ੍ਯੇ ਦੂषਣਸ੍ਸਪਦਾਨੁਗਃ ॥ 24 ॥

vyādideśa kharaḥ kruddhaḥ senādhyakṣānmahābalān |
ayaṃ vinihatassaṅkhye dūṣaṇassapadānugaḥ || 24 ||

ક્રોધાયમાન ખરે મહાબળવાન સેનાધ્યક્ષોને આદેશ આપ્યો: 'આ દૂષણ તેના પદાનુગો સાથે યુદ્ધમાં માર્યો ગયો છે.' ^AI

Shloka 25

ਮਹਤ੍ਯਾ ਸੇਨਯਾ ਸਾਰ੍ਧਂ ਯੁਦ੍ਧ੍ਵਾ ਰਾਮਂ ਕੁਮਾਨੁषਮ੍ ।
ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੈਰ੍ਨਾਨਾਵਿਧਾਕਾਰੈਰ੍ਹਨਧ੍ਵਂ ਸਰ੍ਵਰਾਕ੍षਸਾਃ ॥ 25 ॥

mahatyā senayā sārdhaṃ yuddhvā rāmaṃ kumānuṣam |
śastrairnānāvidhākārairhanadhvaṃ sarvarākṣasāḥ || 25 ||

હે સર્વ રાક્ષસો! મનુષ્ય જેવા દેખાતા રામ સાથે મોટી સેનાથી સહિત યુદ્ધ કરીને, નાના પ્રકારના અનેક આકારવાળા શસ્ત્રોથી તેમનો વધ કરો. ^AI

Shloka 26

ਏਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਖਰਃ ਕ੍ਰੁਦ੍ਧੋ ਰਾਮਮੇਵਾਭਿਦੁਦ੍ਰੁਵੇ ।
ਸ਼੍ਯੇਨਗਾਮੀ ਪृਥੁਗ੍ਰੀਵੋ ਯਜ੍ਞਸ਼ਤ੍ਰੁਰ੍ਵਿਹਙ੍ਗਮਃ ॥ 26 ॥

evamuktvā kharaḥ kruddho rāmamevābhidudruve |
śyenagāmī pṛthugrīvo yajñaśatrurvihaṅgamaḥ || 26 ||

આમ કહીને ક્રોધિત ખર રામ તરફ જ દોડ્યો; શ્યેનગામી, પૃથુગ્રીવ, યજ્ઞશત્રુ અને વિહંગમ પણ દોડ્યા. ^AI

Shloka 27

ਦੁਰ੍ਜਯਃ ਕਰਵੀਰਾਕ੍षਃ ਪਰੁषਃ ਕਾਲਕਾਰ੍ਮੁਕਃ ।
ਮੇਘਮਾਲੀ ਮਹਾਮਾਲੀ ਸਰ੍ਪਾਸ੍ਯੋ ਰੁਧਿਰਾਸ਼ਨਃ ॥ 27 ॥

durjayaḥ karavīrākṣaḥ paruṣaḥ kālakārmukaḥ |
meghamālī mahāmālī sarpāsyo rudhirāśanaḥ || 27 ||

દુર્જય, કરવીરાક્ષ, પરુષ, કાલકાર્મુક, મેઘમાલી, મહામાલી, સર્પાસ્ય અને રુધિરાશન. ^AI

Shloka 28

ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੈਤੇ ਮਹਾਵੀਰ੍ਯਾ ਬਲਾਧ੍ਯਕ੍षਾਸ੍ਸਸੈਨਿਕਾਃ ।
ਰਾਮਮੇਵਾਭ੍ਯਧਾਵਨ੍ਤ ਵਿਸृਜਨ੍ਤਸ਼੍ਸ਼ਰੋਤ੍ਤਮਾਨ੍ ॥ 28 ॥

dvādaśaite mahāvīryā balādhyakṣāssasainikāḥ |
rāmamevābhyadhāvanta visṛjantaśśarottamān || 28 ||

આ બાર મહાવીર્યવાન, સૈનિકો સહિતના સેનાધ્યક્ષો ઉત્તમ બાણો છોડતા રામ તરફ જ દોડ્યા. ^AI

Shloka 29

ਤਤਃ ਪਾਵਕਸਙ੍ਕਾਸ਼ੈਰ੍ਹੇਮਵਜ੍ਰਵਿਭੂषਿਤੈਃ ।
ਜਘਾਨ ਸ਼ੇषਂ ਤੇਜਸ੍ਵੀ ਤਸ੍ਯ ਸੈਨ੍ਯਸ੍ਯ ਸਾਯਕੈਃ ॥ 29 ॥

tataḥ pāvakasaṅkāśairhemavajravibhūṣitaiḥ |
jaghāna śeṣaṃ tejasvī tasya sainyasya sāyakaiḥ || 29 ||

પછી તેજસ્વી રામે અગ્નિ જેવા, સોના અને વજ્રથી વિભૂષિત બાણોથી તે સેનાના શેષ ભાગનો સંહાર કર્યો. ^AI

Shloka 30

ਤੇ ਰੁਕ੍ਮਪੁਙ੍ਖਾ ਵਿਸ਼ਿਖਾਸ੍ਸਧੂਮਾ ਇਵ ਪਾਵਕਾਃ ।
ਨਿਜਘ੍ਨੁਸ੍ਤਾਨਿ ਰਕ੍षਾਂਸਿ ਵਜ੍ਰਾ ਇਵ ਮਹਾਦ੍ਰੁਮਾਨ੍ ॥ 30 ॥

te rukmapuṅkhā viśikhāssadhūmā iva pāvakāḥ |
nijaghnustāni rakṣāṃsi vajrā iva mahādrumān || 30 ||

સોનાના પુંખવાળા તે બાણો ધુમાડા સહિત અગ્નિ જેવા થઈને, વજ્ર જેમ મોટા વૃક્ષોને તોડે તેમ તે રાક્ષસોનો સંહાર કરવા લાગ્યા. ^AI

Shloka 31

ਰਕ੍षਸਾਂ ਤੁ ਸ਼ਤਂ ਰਾਮਸ਼੍ਸ਼ਤੇਨੈਕੇਨ ਕਰ੍ਣਿਨਾ ।
ਸਹਸ੍ਰਂ ਚ ਸਹਸ੍ਰੇਣ ਜਘਾਨ ਰਣਮੂਰ੍ਧਨਿ ॥ 31 ॥

rakṣasāṃ tu śataṃ rāmaśśatenaikena karṇinā |
sahasraṃ ca sahasreṇa jaghāna raṇamūrdhani || 31 ||

રણમૂર્ધન પર રામે એક કર્ણી બાણથી રાક્ષસોનું શત (સો) અને એક હજાર બાણથી હજારનો સંહાર કર્યો. ^AI

Shloka 32

ਤੈਰ੍ਭਿਨ੍ਨਵਰ੍ਮਾਭਰਣਾਸ਼੍ਛਿਨ੍ਨਭਿਨ੍ਨਸ਼ਰਾਸਨਾਃ ।
ਨਿਪੇਤੁਸ਼੍ਸ਼ੋਣਿਤਾਦਿਗ੍ਧਾ ਧਰਣ੍ਯਾਂ ਰਜਨੀਚਰਾਃ ॥ 32 ॥

tairbhinnavarmābharaṇāśchinnabhinnaśarāsanāḥ |
nipetuśśoṇitādigdhā dharaṇyāṃ rajanīcarāḥ || 32 ||

તે બાણોથી કવચ અને આભૂષણો ભેદાયેલા, ધનુષ કપાયેલા અને ભાંગેલા તે નિશાચરો લોહીથી લથબથ થઈને ધરતી પર પડ્યા. ^AI

Shloka 33

ਤੈਰ੍ਮੁਕ੍ਤਕੇਸ਼ੈਸ੍ਸਮਰੇ ਪਤਿਤੈਸ਼੍ਸ਼ੋਣਿਤੋਕ੍षਿਤੈਃ ।
ਆਸ੍ਤੀਰ੍ਣਾ ਵਸੁਧਾ ਕृਤ੍ਸ੍ਨਾ ਮਹਾਵੇਦਿਃ ਕੁਸ਼ੈਰਿਵ ॥ 33 ॥

tairmuktakeśaissamare patitaiśśoṇitokṣitaiḥ |
āstīrṇā vasudhā kṛtsnā mahāvediḥ kuśairiva || 33 ||

તે યુદ્ધમાં માર્યા ગયેલા, વિખરાયેલા કેશવાળા અને લોહીથી ભીંજાયેલા રાક્ષસોથી આખી પૃથ્વી એવી ઢંકાઈ ગઈ, જેમ મોટી વેદી કુશ ઘાસથી ઢંકાયેલી હોય. ^AI

Shloka 34

ਕ੍षਣੇਨ ਤੁ ਮਹਾਘੋਰਂ ਵਨਂ ਨਿਹਤਰਾਕ੍षਸਮ੍ ।
ਬਭੂਵ ਨਿਰਯਪ੍ਰਖ੍ਯਂ ਮਾਂਸਸ਼ੋਣਿਤਕਰ੍ਦਮਮ੍ ॥ 34 ॥

kṣaṇena tu mahāghoraṃ vanaṃ nihatarākṣasam |
babhūva nirayaprakhyaṃ māṃsaśoṇitakardamam || 34 ||

ક્ષણવારમાં જ માર્યા ગયેલા રાક્ષસોથી ભરેલું તે મહાભયંકર વન માંસ અને લોહીના કાદવવાળું, નરક જેવું દેખાવા લાગ્યું. ^AI

Shloka 35

ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ ਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਰਕ੍षਸਾਂ ਭੀਮਕਰ੍ਮਣਾਮ੍ ।
ਹਤਾਨ੍ਯੇਕੇਨ ਰਾਮੇਣ ਮਾਨੁषੇਣ ਪਦਾਤਿਨਾ ॥ 35 ॥

caturdaśa sahasrāṇi rakṣasāṃ bhīmakarmaṇām |
hatānyekena rāmeṇa mānuṣeṇa padātinā || 35 ||

ભયંકર કર્મ કરનારા ચૌદ હજાર રાક્ષસો માણસરૂપે પદાતિ બનેલા એકલા રામ દ્વારા માર્યા ગયા. ^AI

Shloka 36

ਤਸ੍ਯ ਸੈਨ੍ਯਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵਸ੍ਯ ਖਰਸ਼੍ਸ਼ੇषੋ ਮਹਾਰਥਃ ।
ਰਾਕ੍षਸਸ੍ਤ੍ਰਿਸ਼ਿਰਾਸ਼੍ਚੈਵ ਰਾਮਸ਼੍ਚ ਰਿਪੁਸੂਦਨਃ ॥ 36 ॥

tasya sainyasya sarvasya kharaśśeṣo mahārathaḥ |
rākṣasastriśirāścaiva rāmaśca ripusūdanaḥ || 36 ||

તે સમગ્ર સૈન્યમાંથી મહારથી રાક્ષસ ખર અને ત્રિશિરા શેષ રહ્યા, અને શત્રુઓનો નાશ કરનાર રામ પણ (શેષ રહ્યા). ^AI

Shloka 37

ਸ਼ੇषਾ ਹਤਾ ਮਹਾਸਤ੍ਵਾ ਰਾਕ੍षਸਾ ਰਣਮੂਰ੍ਧਨਿ ।
ਘੋਰਾ ਦੁਰ੍ਵਿषਹਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਲਕ੍ष੍ਮਣਸ੍ਯਾਗ੍ਰਜੇਨ ਤੇ ॥ 37 ॥

śeṣā hatā mahāsatvā rākṣasā raṇamūrdhani |
ghorā durviṣahāḥ sarve lakṣmaṇasyāgrajena te || 37 ||

યુદ્ધના મુખ પર મહાબળવાન, ભયંકર અને સર્વે દુર્જય એવા બાકીના રાક્ષસો લક્ષ્મણના મોટા ભાઈ (રામ) દ્વારા માર્યા ગયા. ^AI

Shloka 38

ਤਤਸ੍ਤੁ ਤਦ੍ਭੀਮਬਲਂ ਮਹਾਹਵੇ ਸਮੀਕ੍ष੍ਯ ਰਾਮੇਣ ਹਤਂ ਬਲੀਯਸਾ ।
ਰਥੇਨ ਰਾਮਂ ਮਹਤਾ ਖਰਸ੍ਤਦਾ ਸਮਾਸਸਾਦੇਨ੍ਦ੍ਰ ਇਵੋਦ੍ਯਤਾਸ਼ਨਿਃ ॥ 38 ॥

tatastu tadbhīmabalaṃ mahāhave samīkṣya rāmeṇa hataṃ balīyasā |
rathena rāmaṃ mahatā kharastadā samāsasādendra ivodyatāśaniḥ || 38 ||

પછી તે મહાયુદ્ધમાં પોતાનું ભયંકર બળ વધુ બળવાન રામ દ્વારા હણાયેલું જોઈને, ખર તે વખતે મોટા રથ પર બેસીને, જેમ ઇન્દ્ર ઉગામેલા વજ્ર સાથે (આવે) તેમ રામની નજીક આવ્યો. ^AI

ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਅਰਣ੍ਯਕਾਣ੍ਡੇ षਡ੍ਵਿਂਸ਼ਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ॥

Sanskrit — Devanagari (original)

श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे अरण्यकाण्डम् ।

अथ षड्विंशस्सर्गः ।

दूषणस्तु स्वकं सैन्यं हन्यमानं निरीक्ष्य सः ।

सन्दिदेश महाबाहुर्भीमवेगान्दुरासदान् ॥ 1 ॥

राक्षसान्पञ्चसहस्रान्समरेष्वनिवर्तिनः ।

ते शूलैः पट्टिशैः खङ्गै शिलावर्षैर्द्रुमैरपि ॥ 2 ॥

शरवर्षैरविच्छिन्नं ववर्षुस्तं समन्ततः ।

स दृमाणां शिलानां च वर्षं प्राणहरं महत् ॥ 3 ॥

प्रतिजग्राह धर्मात्मा राघवस्तीक्ष्णसायकैः ।

प्रतिगृह्य च तद्वर्षं निमीलित इवर्षभः ॥ 4 ॥

रामः क्रोधं परं भेजे वधार्थं सर्वरक्षसाम् ।

ततः क्रोधसमाविष्टः प्रदीप्त इव तेजसा ॥ 5 ॥

शरैरवाकिरत्सैन्यं सर्वतस्सहदूषणम् ।

ततस्सेनापतिः क्रुद्धो दूषणश्शत्रुदूषणः ॥ 6 ॥

शरैरशनिकल्पैस्तं राघवं समवाकिरत् ।

ततो रामस्सुसङ्कृद्धः क्षुरेणास्य महद्धनुः ॥ 7 ॥

चिच्छेद समरे वीरश्चतुर्भिश्चतुरो हयान् ।

हत्वा चाश्वान्शरैस्तीक्ष्णैरर्धचन्द्रेण सारथेः ॥ 8 ॥

शिरो जहार तद्रक्षस्त्रिभिर्विव्याध वक्षसि ।

स च्छिन्नधन्वा विरथो हताश्वो हतसारथिः ॥ 9 ॥

जग्राह गिरिशृङ्गाभं परिघं रोमहर्षणम् ।

वेष्टितं काञ्चनैः पट्टैर्देवसैन्यप्रमर्दनम् ॥ 10 ॥

आयसैश्शङ्कुभिस्तीक्ष्णैः कीर्णं परवसोक्षितम् ।

वज्राशनिसमस्पर्शं परगोपुरदारणम् ॥ 11 ॥

तं महोरगसङ्काशं प्रगृह्य परिघं रणे ।

दूषणोऽभ्यद्रवद्रामं क्रूरकर्मा निशाचरः ॥ 12 ॥

तस्याभिपतमानस्य दूषणस्य स राघवः ।

द्वाभ्यां शराभ्यां चिच्छेद सहस्ताभरणौ भुजौ ॥ 13 ॥

भ्रष्टस्तस्य महाकायः पपात रणमूर्धनि ।

परिघश्छिन्नहस्तस्य शक्रध्वज इवाग्रतः ॥ 14 ॥

स कराभ्यां विकीर्णाभ्यां पपात भुवि दूषणः ।

विषाणाभ्यां विशीर्णाभ्यां मनस्वीव महागजः ॥ 15 ॥

तं दृष्ट्वा पतितं भूमौ दूषणं निहतं रणे ।

साधुसाध्विति काकुत्स्थं सर्वभूतान्यपूजयन् ॥ 16 ॥

एतस्मिन्नन्तरे क्रुद्धास्त्रयः सेनाग्रयायिनः ।

संहृत्याभ्यद्रवन् रामं मृत्युपाशावपाशिताः ॥ 17 ॥

महाकपालः स्थूलाक्षः प्रमाथी च महाबलः ।

महाकपालो विपुलं शूलमुद्यम्य राक्षसः ॥ 18 ॥

स्थूलाक्षः पट्टिसं गृह्य प्रमाथी च परश्वधम् ।

दृष्ट्वैवापततस्तूर्णं राघवस्सायकैश्शितैः ॥ 19 ॥

तीक्ष्णाग्रैः प्रतिजग्राह सम्प्राप्तानतिथीनिव ।

महाकपालस्य शिरश्चिच्छेद परमेषुभिः ॥ 20 ॥

असङ्ख्येयैस्तु बाणौघैः प्रममाथ प्रमाथिनम् ।

स पपात हतो भूमौ विटपीव महाद्रुमः ॥ 21 ॥

स्थूलाक्षस्याक्षिणी तीक्ष्णैः पूरयामास सायकैः ।

दूषणस्यानुगान्पञ्चसहस्रान्कुपितः क्षणात् ॥ 22 ॥

बाणौघैः पञ्चसाहस्रैरनयद्यमसादनम् ।

दूषणं निहतं दृष्ट्वा तस्य चैव पदानुगान् ॥ 23 ॥

व्यादिदेश खरः क्रुद्धः सेनाध्यक्षान्महाबलान् ।

अयं विनिहतस्सङ्ख्ये दूषणस्सपदानुगः ॥ 24 ॥

महत्या सेनया सार्धं युद्ध्वा रामं कुमानुषम् ।

शस्त्रैर्नानाविधाकारैर्हनध्वं सर्वराक्षसाः ॥ 25 ॥

एवमुक्त्वा खरः क्रुद्धो राममेवाभिदुद्रुवे ।

श्येनगामी पृथुग्रीवो यज्ञशत्रुर्विहङ्गमः ॥ 26 ॥

दुर्जयः करवीराक्षः परुषः कालकार्मुकः ।

मेघमाली महामाली सर्पास्यो रुधिराशनः ॥ 27 ॥

द्वादशैते महावीर्या बलाध्यक्षास्ससैनिकाः ।

राममेवाभ्यधावन्त विसृजन्तश्शरोत्तमान् ॥ 28 ॥

ततः पावकसङ्काशैर्हेमवज्रविभूषितैः ।

जघान शेषं तेजस्वी तस्य सैन्यस्य सायकैः ॥ 29 ॥

ते रुक्मपुङ्खा विशिखास्सधूमा इव पावकाः ।

निजघ्नुस्तानि रक्षांसि वज्रा इव महाद्रुमान् ॥ 30 ॥

रक्षसां तु शतं रामश्शतेनैकेन कर्णिना ।

सहस्रं च सहस्रेण जघान रणमूर्धनि ॥ 31 ॥

तैर्भिन्नवर्माभरणाश्छिन्नभिन्नशरासनाः ।

निपेतुश्शोणितादिग्धा धरण्यां रजनीचराः ॥ 32 ॥

तैर्मुक्तकेशैस्समरे पतितैश्शोणितोक्षितैः ।

आस्तीर्णा वसुधा कृत्स्ना महावेदिः कुशैरिव ॥ 33 ॥

क्षणेन तु महाघोरं वनं निहतराक्षसम् ।

बभूव निरयप्रख्यं मांसशोणितकर्दमम् ॥ 34 ॥

चतुर्दश सहस्राणि रक्षसां भीमकर्मणाम् ।

हतान्येकेन रामेण मानुषेण पदातिना ॥ 35 ॥

तस्य सैन्यस्य सर्वस्य खरश्शेषो महारथः ।

राक्षसस्त्रिशिराश्चैव रामश्च रिपुसूदनः ॥ 36 ॥

शेषा हता महासत्वा राक्षसा रणमूर्धनि ।

घोरा दुर्विषहाः सर्वे लक्ष्मणस्याग्रजेन ते ॥ 37 ॥

ततस्तु तद्भीमबलं महाहवे समीक्ष्य रामेण हतं बलीयसा ।

रथेन रामं महता खरस्तदा समाससादेन्द्र इवोद्यताशनिः ॥ 38 ॥

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अरण्यकाण्डे षड्विंशस्सर्गः ॥

🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gurmukhi script. Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version. It is a transliteration, not a translation — see “Meaning” for translations where available.

3.26 ਅਰਣ੍ਯਕਾਣ੍ਡ - षਡ੍ਵਿਂਸ਼ ਸਰ੍ਗਃ