Valmiki Ramayana Aranya Kanda Sarga 26 — Gujarati Script

⚠️ AI-generated translation — the Gujarati meaning was produced by AI and automatically cross-checked against the Sanskrit, but it may still contain errors. It has not yet been reviewed by a scholar. Please refer to a traditional commentary for study.

Summary — Gujarati

આ પ્રકરણમાં વાલ્મીકિ રામાયણના અરણ્યકાંડના છવ્વીસમા સર્ગમાં દૂષણ રાક્ષસ અને તેના સૈન્ય સાથે રામનું યુદ્ધ વર્ણવવામાં આવ્યું છે. દૂષણે પાંચ હજાર રાક્ષસોને આદેશ આપ્યો, પરંતુ રામે તેમને બાણોથી હરાવીને દૂષણનું માથું કાપી નાખ્યું. ત્યારબાદ મહાકપાલ, સ્થૂલાક્ષ અને પ્રમાથી સહિતના રાક્ષસો અને ખરના બાર સેનાધ્યક્ષો રામ તરફ ધસી આવ્યા, જેમને રામે મારી નાખ્યા. યુદ્ધમાં ચૌદ હજાર રાક્ષસો માર્યા ગયા અને માત્ર ખર તથા ત્રિશિરા શેષ રહ્યા. અંતે ખર પોતાનું સૈન્ય હણાયેલું જોઈને મોટા રથ પર બેસીને રામ તરફ આવ્યો.

AI-generated · not yet verified

The Gujarati meaning of each verse is shown below the verse.

Meaning —

શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે અરણ્યકાણ્ડમ્ ।

અથ ષડ્વિંશસ્સર્ગઃ ।

Shloka 1

દૂષણસ્તુ સ્વકં સૈન્યં હન્યમાનં નિરીક્ષ્ય સઃ ।
સન્દિદેશ મહાબાહુર્ભીમવેગાન્દુરાસદાન્ ॥ 1 ॥

dūṣaṇastu svakaṃ sainyaṃ hanyamānaṃ nirīkṣya saḥ |
sandideśa mahābāhurbhīmavegāndurāsadān || 1 ||

ત્યારે મહાબાહુ દૂષણે પોતાનું સૈન્ય માર્યું જતું જોઈને ભયંકર વેગવાળા અને દુર્જય રાક્ષસોને આદેશ આપ્યો. ^AI

Shloka 2

રાક્ષસાન્પઞ્ચસહસ્રાન્સમરેષ્વનિવર્તિનઃ ।
તે શૂલૈઃ પટ્ટિશૈઃ ખઙ્ગૈ શિલાવર્ષૈર્દ્રુમૈરપિ ॥ 2 ॥

rākṣasānpañcasahasrānsamareṣvanivartinaḥ |
te śūlaiḥ paṭṭiśaiḥ khaṅgai śilāvarṣairdrumairapi || 2 ||

યુદ્ધમાં પાછા ન હટતા પાંચ હજાર રાક્ષસોને તેણે આદેશ આપ્યો; તેઓ શૂળ, પટ્ટિશ, તલવાર, પથ્થરોના વરસાદ અને વૃક્ષોથી પણ. ^AI

Shloka 3

શરવર્ષૈરવિચ્છિન્નં વવર્ષુસ્તં સમન્તતઃ ।
સ દૃમાણાં શિલાનાં ચ વર્ષં પ્રાણહરં મહત્ ॥ 3 ॥

śaravarṣairavicchinnaṃ vavarṣustaṃ samantataḥ |
sa dṛmāṇāṃ śilānāṃ ca varṣaṃ prāṇaharaṃ mahat || 3 ||

અને બાણોના અખંડ વરસાદથી તેઓએ તેમને ચારે બાજુથી વરસાવ્યું. તેમણે વૃક્ષો અને પથ્થરોનો પ્રાણહારક મોટો વરસાદ. ^AI

Shloka 4

પ્રતિજગ્રાહ ધર્માત્મા રાઘવસ્તીક્ષ્ણસાયકૈઃ ।
પ્રતિગૃહ્ય ચ તદ્વર્ષં નિમીલિત ઇવર્ષભઃ ॥ 4 ॥

pratijagrāha dharmātmā rāghavastīkṣṇasāyakaiḥ |
pratigṛhya ca tadvarṣaṃ nimīlita ivarṣabhaḥ || 4 ||

ધર્માત્મા રાઘવે તીક્ષ્ણ બાણોથી તેને ઝીલ્યો. તે વરસાદને ઝીલીને વૃષભ જેમ આંખો મીંચીને ઊભો રહ્યો. ^AI

Shloka 5

રામઃ ક્રોધં પરં ભેજે વધાર્થં સર્વરક્ષસામ્ ।
તતઃ ક્રોધસમાવિષ્ટઃ પ્રદીપ્ત ઇવ તેજસા ॥ 5 ॥

rāmaḥ krodhaṃ paraṃ bheje vadhārthaṃ sarvarakṣasām |
tataḥ krodhasamāviṣṭaḥ pradīpta iva tejasā || 5 ||

રામે સર્વ રાક્ષસોના વધ માટે પરમ ક્રોધ ધારણ કર્યો. પછી ક્રોધથી ભરાયેલા તેઓ તેમના તેજથી પ્રદીપ્ત થયા જેવા થયા. ^AI

Shloka 6

શરૈરવાકિરત્સૈન્યં સર્વતસ્સહદૂષણમ્ ।
તતસ્સેનાપતિઃ ક્રુદ્ધો દૂષણશ્શત્રુદૂષણઃ ॥ 6 ॥

śarairavākiratsainyaṃ sarvatassahadūṣaṇam |
tatassenāpatiḥ kruddho dūṣaṇaśśatrudūṣaṇaḥ || 6 ||

તેમણે બાણોથી દૂષણ સહિતના સૈન્યને ચારે બાજુથી વેરી નાખ્યું. ત્યારે શત્રુદૂષણ સેનાપતિ દૂષણ ક્રુદ્ધ થયો. ^AI

Shloka 7

શરૈરશનિકલ્પૈસ્તં રાઘવં સમવાકિરત્ ।
તતો રામસ્સુસઙ્કૃદ્ધઃ ક્ષુરેણાસ્ય મહદ્ધનુઃ ॥ 7 ॥

śarairaśanikalpaistaṃ rāghavaṃ samavākirat |
tato rāmassusaṅkṛddhaḥ kṣureṇāsya mahaddhanuḥ || 7 ||

તેણે વજ્ર જેવા બાણોથી તે રાઘવ પર વરસાવ્યું. ત્યારે રામ ખૂબ ક્રુદ્ધ થઈને ક્ષુર બાણથી તેનું મોટું ધનુષ કાપી નાખ્યું. ^AI

Shloka 8

ચિચ્છેદ સમરે વીરશ્ચતુર્ભિશ્ચતુરો હયાન્ ।
હત્વા ચાશ્વાન્શરૈસ્તીક્ષ્ણૈરર્ધચન્દ્રેણ સારથેઃ ॥ 8 ॥

ciccheda samare vīraścaturbhiścaturo hayān |
hatvā cāśvānśaraistīkṣṇairardhacandreṇa sāratheḥ || 8 ||

વીર રામે યુદ્ધમાં ચાર બાણોથી ચાર ઘોડા કાપ્યા. તીક્ષ્ણ બાણોથી ઘોડા માર્યા પછી અર્ધચંદ્ર બાણથી સારથિને. ^AI

Shloka 9

શિરો જહાર તદ્રક્ષસ્ત્રિભિર્વિવ્યાધ વક્ષસિ ।
સ ચ્છિન્નધન્વા વિરથો હતાશ્વો હતસારથિઃ ॥ 9 ॥

śiro jahāra tadrakṣastribhirvivyādha vakṣasi |
sa cchinnadhanvā viratho hatāśvo hatasārathiḥ || 9 ||

તે રાક્ષસનું માથું તેણે કાપી નાખ્યું અને ત્રણ બાણોથી તેની છાતીમાં વીંધ્યો. તેનું ધનુષ્ય કપાઈ ગયું, તે રથ વિનાનો થઈ ગયો, તેના ઘોડા માર્યા ગયા અને સારથિ પણ માર્યો ગયો. ^AI

Shloka 10

જગ્રાહ ગિરિશૃઙ્ગાભં પરિઘં રોમહર્ષણમ્ ।
વેષ્ટિતં કાઞ્ચનૈઃ પટ્ટૈર્દેવસૈન્યપ્રમર્દનમ્ ॥ 10 ॥

jagrāha giriśṛṅgābhaṃ parighaṃ romaharṣaṇam |
veṣṭitaṃ kāñcanaiḥ paṭṭairdevasainyapramardanam || 10 ||

પર્વતની ટોચ જેવા દેખાતા, રૂંવાડાં ઊભાં કરી મૂકે તેવા, સોનાના પટ્ટાઓથી વીંટાયેલા અને દેવોની સેનાનો સંહાર કરનારા તે લોખંડના પરિઘ (ગદા)ને તેણે ઉપાડી લીધો. ^AI

Shloka 11

આયસૈશ્શઙ્કુભિસ્તીક્ષ્ણૈઃ કીર્ણં પરવસોક્ષિતમ્ ।
વજ્રાશનિસમસ્પર્શં પરગોપુરદારણમ્ ॥ 11 ॥

āyasaiśśaṅkubhistīkṣṇaiḥ kīrṇaṃ paravasokṣitam |
vajrāśanisamasparśaṃ paragopuradāraṇam || 11 ||

તે લોખંડના તીક્ષ્ણ શૂળોથી ભરેલો, શત્રુઓના રક્તથી પલળેલો, વજ્ર અને અશનિ (વીજળી) જેવા સ્પર્શવાળો અને શત્રુઓના ગોપુર (નગરદ્વાર) તોડી નાખનારો હતો. ^AI

Shloka 12

તં મહોરગસઙ્કાશં પ્રગૃહ્ય પરિઘં રણે ।
દૂષણોઽભ્યદ્રવદ્રામં ક્રૂરકર્મા નિશાચરઃ ॥ 12 ॥

taṃ mahoragasaṅkāśaṃ pragṛhya parighaṃ raṇe |
dūṣaṇo'bhyadravadrāmaṃ krūrakarmā niśācaraḥ || 12 ||

મહાન સર્પ જેવા દેખાતા તે પરિઘને યુદ્ધમાં ઉપાડીને ક્રૂર કર્મ કરનારો નિશાચર દૂષણ રામ તરફ ધસી આવ્યો. ^AI

Shloka 13

તસ્યાભિપતમાનસ્ય દૂષણસ્ય સ રાઘવઃ ।
દ્વાભ્યાં શરાભ્યાં ચિચ્છેદ સહસ્તાભરણૌ ભુજૌ ॥ 13 ॥

tasyābhipatamānasya dūṣaṇasya sa rāghavaḥ |
dvābhyāṃ śarābhyāṃ ciccheda sahastābharaṇau bhujau || 13 ||

તે દૂષણ આવી પડતો હતો ત્યારે રાઘવે બે બાણોથી તેના હાથ સાથેના આભૂષણોવાળા બંને ભુજાઓ કાપી નાખ્યા. ^AI

Shloka 14

ભ્રષ્ટસ્તસ્ય મહાકાયઃ પપાત રણમૂર્ધનિ ।
પરિઘશ્છિન્નહસ્તસ્ય શક્રધ્વજ ઇવાગ્રતઃ ॥ 14 ॥

bhraṣṭastasya mahākāyaḥ papāta raṇamūrdhani |
parighaśchinnahastasya śakradhvaja ivāgrataḥ || 14 ||

તેનો મહાકાય પરિઘ તેના કપાયેલા હાથમાંથી છૂટીને યુદ્ધભૂમિના મુખ પર એમ પડ્યો, જેમ ઇન્દ્રનો ધ્વજ સામે પડે. ^AI

Shloka 15

સ કરાભ્યાં વિકીર્ણાભ્યાં પપાત ભુવિ દૂષણઃ ।
વિષાણાભ્યાં વિશીર્ણાભ્યાં મનસ્વીવ મહાગજઃ ॥ 15 ॥

sa karābhyāṃ vikīrṇābhyāṃ papāta bhuvi dūṣaṇaḥ |
viṣāṇābhyāṃ viśīrṇābhyāṃ manasvīva mahāgajaḥ || 15 ||

તે દૂષણ પોતાના વેરાયેલા બંને હાથોથી ધરતી પર પડ્યો, જેમ મનસ્વી મહાગજ પોતાના તૂટેલા બંને દાંત સાથે પડે. ^AI

Shloka 16

તં દૃષ્ટ્વા પતિતં ભૂમૌ દૂષણં નિહતં રણે ।
સાધુસાધ્વિતિ કાકુત્સ્થં સર્વભૂતાન્યપૂજયન્ ॥ 16 ॥

taṃ dṛṣṭvā patitaṃ bhūmau dūṣaṇaṃ nihataṃ raṇe |
sādhusādhviti kākutsthaṃ sarvabhūtānyapūjayan || 16 ||

યુદ્ધમાં માર્યા ગયેલા અને ભૂમિ પર પડેલા તે દૂષણને જોઈને સર્વ પ્રાણીઓએ કાકુત્સ્થ (રામ)ને 'સાધુ! સાધુ!' કહીને પૂજ્યા. ^AI

Shloka 17

એતસ્મિન્નન્તરે ક્રુદ્ધાસ્ત્રયઃ સેનાગ્રયાયિનઃ ।
સંહૃત્યાભ્યદ્રવન્ રામં મૃત્યુપાશાવપાશિતાઃ ॥ 17 ॥

etasminnantare kruddhāstrayaḥ senāgrayāyinaḥ |
saṃhṛtyābhyadravan rāmaṃ mṛtyupāśāvapāśitāḥ || 17 ||

એ દરમિયાન, ક્રોધાયમાન થયેલા, સેનાના અગ્રભાગે ચાલનારા ત્રણ રાક્ષસો મૃત્યુના પાશમાં બંધાયેલા હોય તેમ, (સૈન્યને) સંકેલીને રામ તરફ ધસી ગયા. ^AI

Shloka 18

મહાકપાલઃ સ્થૂલાક્ષઃ પ્રમાથી ચ મહાબલઃ ।
મહાકપાલો વિપુલં શૂલમુદ્યમ્ય રાક્ષસઃ ॥ 18 ॥

mahākapālaḥ sthūlākṣaḥ pramāthī ca mahābalaḥ |
mahākapālo vipulaṃ śūlamudyamya rākṣasaḥ || 18 ||

મહાકપાલ, સ્થૂલાક્ષ અને મહાબળવાન પ્રમાથી — એ મહાકપાલ રાક્ષસે વિશાળ શૂળ ઊંચું કર્યું. ^AI

Shloka 19

સ્થૂલાક્ષઃ પટ્ટિસં ગૃહ્ય પ્રમાથી ચ પરશ્વધમ્ ।
દૃષ્ટ્વૈવાપતતસ્તૂર્ણં રાઘવસ્સાયકૈશ્શિતૈઃ ॥ 19 ॥

sthūlākṣaḥ paṭṭisaṃ gṛhya pramāthī ca paraśvadham |
dṛṣṭvaivāpatatastūrṇaṃ rāghavassāyakaiśśitaiḥ || 19 ||

સ્થૂલાક્ષે પટ્ટિસ (તલવાર જેવું શસ્ત્ર) લીધું અને પ્રમાથીએ પરશુ લીધું; તેઓ તરત જ ધસી આવતા જોઈને રાઘવે (રામે) તીક્ષ્ણ બાણોથી (તેમનો સામનો કર્યો). ^AI

Shloka 20

તીક્ષ્ણાગ્રૈઃ પ્રતિજગ્રાહ સમ્પ્રાપ્તાનતિથીનિવ ।
મહાકપાલસ્ય શિરશ્ચિચ્છેદ પરમેષુભિઃ ॥ 20 ॥

tīkṣṇāgraiḥ pratijagrāha samprāptānatithīniva |
mahākapālasya śiraściccheda parameṣubhiḥ || 20 ||

આવેલા અતિથિઓની જેમ તેમનું સ્વાગત કરતાં હોય તેમ, તીવ્ર અગ્રવાળા શ્રેષ્ઠ બાણોથી તેમને સ્વીકાર્યા; અને મહાકપાલનું માથું પરમ બાણોથી કાપી નાખ્યું. ^AI

Shloka 21

અસઙ્ખ્યેયૈસ્તુ બાણૌઘૈઃ પ્રમમાથ પ્રમાથિનમ્ ।
સ પપાત હતો ભૂમૌ વિટપીવ મહાદ્રુમઃ ॥ 21 ॥

asaṅkhyeyaistu bāṇaughaiḥ pramamātha pramāthinam |
sa papāta hato bhūmau viṭapīva mahādrumaḥ || 21 ||

અસંખ્ય બાણોના સમૂહથી પ્રમાથીને કચડી નાખ્યો; તે માર્યો જઈને મોટા વૃક્ષના થડની જેમ ભૂમિ પર પડ્યો. ^AI

Shloka 22

સ્થૂલાક્ષસ્યાક્ષિણી તીક્ષ્ણૈઃ પૂરયામાસ સાયકૈઃ ।
દૂષણસ્યાનુગાન્પઞ્ચસહસ્રાન્કુપિતઃ ક્ષણાત્ ॥ 22 ॥

sthūlākṣasyākṣiṇī tīkṣṇaiḥ pūrayāmāsa sāyakaiḥ |
dūṣaṇasyānugānpañcasahasrānkupitaḥ kṣaṇāt || 22 ||

ક્રોધિત થયેલા રામે તીક્ષ્ણ બાણોથી સ્થૂલાક્ષની બંને આંખો ભરી દીધી, અને ક્ષણમાં દૂષણના પાંચ હજાર અનુચરોને (મારી નાખ્યા). ^AI

Shloka 23

બાણૌઘૈઃ પઞ્ચસાહસ્રૈરનયદ્યમસાદનમ્ ।
દૂષણં નિહતં દૃષ્ટ્વા તસ્ય ચૈવ પદાનુગાન્ ॥ 23 ॥

bāṇaughaiḥ pañcasāhasrairanayadyamasādanam |
dūṣaṇaṃ nihataṃ dṛṣṭvā tasya caiva padānugān || 23 ||

પાંચ હજાર બાણોના સમૂહથી તેમને યમના ઘરે (મૃત્યુલોકે) મોકલ્યા; દૂષણ માર્યો ગયો તેમ જ તેના પદાનુગો (અનુચરો)ને પણ (માર્યા) જોઈને — ^AI

Shloka 24

વ્યાદિદેશ ખરઃ ક્રુદ્ધઃ સેનાધ્યક્ષાન્મહાબલાન્ ।
અયં વિનિહતસ્સઙ્ખ્યે દૂષણસ્સપદાનુગઃ ॥ 24 ॥

vyādideśa kharaḥ kruddhaḥ senādhyakṣānmahābalān |
ayaṃ vinihatassaṅkhye dūṣaṇassapadānugaḥ || 24 ||

ક્રોધાયમાન ખરે મહાબળવાન સેનાધ્યક્ષોને આદેશ આપ્યો: 'આ દૂષણ તેના પદાનુગો સાથે યુદ્ધમાં માર્યો ગયો છે.' ^AI

Shloka 25

મહત્યા સેનયા સાર્ધં યુદ્ધ્વા રામં કુમાનુષમ્ ।
શસ્ત્રૈર્નાનાવિધાકારૈર્હનધ્વં સર્વરાક્ષસાઃ ॥ 25 ॥

mahatyā senayā sārdhaṃ yuddhvā rāmaṃ kumānuṣam |
śastrairnānāvidhākārairhanadhvaṃ sarvarākṣasāḥ || 25 ||

હે સર્વ રાક્ષસો! મનુષ્ય જેવા દેખાતા રામ સાથે મોટી સેનાથી સહિત યુદ્ધ કરીને, નાના પ્રકારના અનેક આકારવાળા શસ્ત્રોથી તેમનો વધ કરો. ^AI

Shloka 26

એવમુક્ત્વા ખરઃ ક્રુદ્ધો રામમેવાભિદુદ્રુવે ।
શ્યેનગામી પૃથુગ્રીવો યજ્ઞશત્રુર્વિહઙ્ગમઃ ॥ 26 ॥

evamuktvā kharaḥ kruddho rāmamevābhidudruve |
śyenagāmī pṛthugrīvo yajñaśatrurvihaṅgamaḥ || 26 ||

આમ કહીને ક્રોધિત ખર રામ તરફ જ દોડ્યો; શ્યેનગામી, પૃથુગ્રીવ, યજ્ઞશત્રુ અને વિહંગમ પણ દોડ્યા. ^AI

Shloka 27

દુર્જયઃ કરવીરાક્ષઃ પરુષઃ કાલકાર્મુકઃ ।
મેઘમાલી મહામાલી સર્પાસ્યો રુધિરાશનઃ ॥ 27 ॥

durjayaḥ karavīrākṣaḥ paruṣaḥ kālakārmukaḥ |
meghamālī mahāmālī sarpāsyo rudhirāśanaḥ || 27 ||

દુર્જય, કરવીરાક્ષ, પરુષ, કાલકાર્મુક, મેઘમાલી, મહામાલી, સર્પાસ્ય અને રુધિરાશન. ^AI

Shloka 28

દ્વાદશૈતે મહાવીર્યા બલાધ્યક્ષાસ્સસૈનિકાઃ ।
રામમેવાભ્યધાવન્ત વિસૃજન્તશ્શરોત્તમાન્ ॥ 28 ॥

dvādaśaite mahāvīryā balādhyakṣāssasainikāḥ |
rāmamevābhyadhāvanta visṛjantaśśarottamān || 28 ||

આ બાર મહાવીર્યવાન, સૈનિકો સહિતના સેનાધ્યક્ષો ઉત્તમ બાણો છોડતા રામ તરફ જ દોડ્યા. ^AI

Shloka 29

તતઃ પાવકસઙ્કાશૈર્હેમવજ્રવિભૂષિતૈઃ ।
જઘાન શેષં તેજસ્વી તસ્ય સૈન્યસ્ય સાયકૈઃ ॥ 29 ॥

tataḥ pāvakasaṅkāśairhemavajravibhūṣitaiḥ |
jaghāna śeṣaṃ tejasvī tasya sainyasya sāyakaiḥ || 29 ||

પછી તેજસ્વી રામે અગ્નિ જેવા, સોના અને વજ્રથી વિભૂષિત બાણોથી તે સેનાના શેષ ભાગનો સંહાર કર્યો. ^AI

Shloka 30

તે રુક્મપુઙ્ખા વિશિખાસ્સધૂમા ઇવ પાવકાઃ ।
નિજઘ્નુસ્તાનિ રક્ષાંસિ વજ્રા ઇવ મહાદ્રુમાન્ ॥ 30 ॥

te rukmapuṅkhā viśikhāssadhūmā iva pāvakāḥ |
nijaghnustāni rakṣāṃsi vajrā iva mahādrumān || 30 ||

સોનાના પુંખવાળા તે બાણો ધુમાડા સહિત અગ્નિ જેવા થઈને, વજ્ર જેમ મોટા વૃક્ષોને તોડે તેમ તે રાક્ષસોનો સંહાર કરવા લાગ્યા. ^AI

Shloka 31

રક્ષસાં તુ શતં રામશ્શતેનૈકેન કર્ણિના ।
સહસ્રં ચ સહસ્રેણ જઘાન રણમૂર્ધનિ ॥ 31 ॥

rakṣasāṃ tu śataṃ rāmaśśatenaikena karṇinā |
sahasraṃ ca sahasreṇa jaghāna raṇamūrdhani || 31 ||

રણમૂર્ધન પર રામે એક કર્ણી બાણથી રાક્ષસોનું શત (સો) અને એક હજાર બાણથી હજારનો સંહાર કર્યો. ^AI

Shloka 32

તૈર્ભિન્નવર્માભરણાશ્છિન્નભિન્નશરાસનાઃ ।
નિપેતુશ્શોણિતાદિગ્ધા ધરણ્યાં રજનીચરાઃ ॥ 32 ॥

tairbhinnavarmābharaṇāśchinnabhinnaśarāsanāḥ |
nipetuśśoṇitādigdhā dharaṇyāṃ rajanīcarāḥ || 32 ||

તે બાણોથી કવચ અને આભૂષણો ભેદાયેલા, ધનુષ કપાયેલા અને ભાંગેલા તે નિશાચરો લોહીથી લથબથ થઈને ધરતી પર પડ્યા. ^AI

Shloka 33

તૈર્મુક્તકેશૈસ્સમરે પતિતૈશ્શોણિતોક્ષિતૈઃ ।
આસ્તીર્ણા વસુધા કૃત્સ્ના મહાવેદિઃ કુશૈરિવ ॥ 33 ॥

tairmuktakeśaissamare patitaiśśoṇitokṣitaiḥ |
āstīrṇā vasudhā kṛtsnā mahāvediḥ kuśairiva || 33 ||

તે યુદ્ધમાં માર્યા ગયેલા, વિખરાયેલા કેશવાળા અને લોહીથી ભીંજાયેલા રાક્ષસોથી આખી પૃથ્વી એવી ઢંકાઈ ગઈ, જેમ મોટી વેદી કુશ ઘાસથી ઢંકાયેલી હોય. ^AI

Shloka 34

ક્ષણેન તુ મહાઘોરં વનં નિહતરાક્ષસમ્ ।
બભૂવ નિરયપ્રખ્યં માંસશોણિતકર્દમમ્ ॥ 34 ॥

kṣaṇena tu mahāghoraṃ vanaṃ nihatarākṣasam |
babhūva nirayaprakhyaṃ māṃsaśoṇitakardamam || 34 ||

ક્ષણવારમાં જ માર્યા ગયેલા રાક્ષસોથી ભરેલું તે મહાભયંકર વન માંસ અને લોહીના કાદવવાળું, નરક જેવું દેખાવા લાગ્યું. ^AI

Shloka 35

ચતુર્દશ સહસ્રાણિ રક્ષસાં ભીમકર્મણામ્ ।
હતાન્યેકેન રામેણ માનુષેણ પદાતિના ॥ 35 ॥

caturdaśa sahasrāṇi rakṣasāṃ bhīmakarmaṇām |
hatānyekena rāmeṇa mānuṣeṇa padātinā || 35 ||

ભયંકર કર્મ કરનારા ચૌદ હજાર રાક્ષસો માણસરૂપે પદાતિ બનેલા એકલા રામ દ્વારા માર્યા ગયા. ^AI

Shloka 36

તસ્ય સૈન્યસ્ય સર્વસ્ય ખરશ્શેષો મહારથઃ ।
રાક્ષસસ્ત્રિશિરાશ્ચૈવ રામશ્ચ રિપુસૂદનઃ ॥ 36 ॥

tasya sainyasya sarvasya kharaśśeṣo mahārathaḥ |
rākṣasastriśirāścaiva rāmaśca ripusūdanaḥ || 36 ||

તે સમગ્ર સૈન્યમાંથી મહારથી રાક્ષસ ખર અને ત્રિશિરા શેષ રહ્યા, અને શત્રુઓનો નાશ કરનાર રામ પણ (શેષ રહ્યા). ^AI

Shloka 37

શેષા હતા મહાસત્વા રાક્ષસા રણમૂર્ધનિ ।
ઘોરા દુર્વિષહાઃ સર્વે લક્ષ્મણસ્યાગ્રજેન તે ॥ 37 ॥

śeṣā hatā mahāsatvā rākṣasā raṇamūrdhani |
ghorā durviṣahāḥ sarve lakṣmaṇasyāgrajena te || 37 ||

યુદ્ધના મુખ પર મહાબળવાન, ભયંકર અને સર્વે દુર્જય એવા બાકીના રાક્ષસો લક્ષ્મણના મોટા ભાઈ (રામ) દ્વારા માર્યા ગયા. ^AI

Shloka 38

તતસ્તુ તદ્ભીમબલં મહાહવે સમીક્ષ્ય રામેણ હતં બલીયસા ।
રથેન રામં મહતા ખરસ્તદા સમાસસાદેન્દ્ર ઇવોદ્યતાશનિઃ ॥ 38 ॥

tatastu tadbhīmabalaṃ mahāhave samīkṣya rāmeṇa hataṃ balīyasā |
rathena rāmaṃ mahatā kharastadā samāsasādendra ivodyatāśaniḥ || 38 ||

પછી તે મહાયુદ્ધમાં પોતાનું ભયંકર બળ વધુ બળવાન રામ દ્વારા હણાયેલું જોઈને, ખર તે વખતે મોટા રથ પર બેસીને, જેમ ઇન્દ્ર ઉગામેલા વજ્ર સાથે (આવે) તેમ રામની નજીક આવ્યો. ^AI

ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે અરણ્યકાણ્ડે ષડ્વિંશસ્સર્ગઃ ॥

Sanskrit — Devanagari (original)

श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे अरण्यकाण्डम् ।

अथ षड्विंशस्सर्गः ।

दूषणस्तु स्वकं सैन्यं हन्यमानं निरीक्ष्य सः ।

सन्दिदेश महाबाहुर्भीमवेगान्दुरासदान् ॥ 1 ॥

राक्षसान्पञ्चसहस्रान्समरेष्वनिवर्तिनः ।

ते शूलैः पट्टिशैः खङ्गै शिलावर्षैर्द्रुमैरपि ॥ 2 ॥

शरवर्षैरविच्छिन्नं ववर्षुस्तं समन्ततः ।

स दृमाणां शिलानां च वर्षं प्राणहरं महत् ॥ 3 ॥

प्रतिजग्राह धर्मात्मा राघवस्तीक्ष्णसायकैः ।

प्रतिगृह्य च तद्वर्षं निमीलित इवर्षभः ॥ 4 ॥

रामः क्रोधं परं भेजे वधार्थं सर्वरक्षसाम् ।

ततः क्रोधसमाविष्टः प्रदीप्त इव तेजसा ॥ 5 ॥

शरैरवाकिरत्सैन्यं सर्वतस्सहदूषणम् ।

ततस्सेनापतिः क्रुद्धो दूषणश्शत्रुदूषणः ॥ 6 ॥

शरैरशनिकल्पैस्तं राघवं समवाकिरत् ।

ततो रामस्सुसङ्कृद्धः क्षुरेणास्य महद्धनुः ॥ 7 ॥

चिच्छेद समरे वीरश्चतुर्भिश्चतुरो हयान् ।

हत्वा चाश्वान्शरैस्तीक्ष्णैरर्धचन्द्रेण सारथेः ॥ 8 ॥

शिरो जहार तद्रक्षस्त्रिभिर्विव्याध वक्षसि ।

स च्छिन्नधन्वा विरथो हताश्वो हतसारथिः ॥ 9 ॥

जग्राह गिरिशृङ्गाभं परिघं रोमहर्षणम् ।

वेष्टितं काञ्चनैः पट्टैर्देवसैन्यप्रमर्दनम् ॥ 10 ॥

आयसैश्शङ्कुभिस्तीक्ष्णैः कीर्णं परवसोक्षितम् ।

वज्राशनिसमस्पर्शं परगोपुरदारणम् ॥ 11 ॥

तं महोरगसङ्काशं प्रगृह्य परिघं रणे ।

दूषणोऽभ्यद्रवद्रामं क्रूरकर्मा निशाचरः ॥ 12 ॥

तस्याभिपतमानस्य दूषणस्य स राघवः ।

द्वाभ्यां शराभ्यां चिच्छेद सहस्ताभरणौ भुजौ ॥ 13 ॥

भ्रष्टस्तस्य महाकायः पपात रणमूर्धनि ।

परिघश्छिन्नहस्तस्य शक्रध्वज इवाग्रतः ॥ 14 ॥

स कराभ्यां विकीर्णाभ्यां पपात भुवि दूषणः ।

विषाणाभ्यां विशीर्णाभ्यां मनस्वीव महागजः ॥ 15 ॥

तं दृष्ट्वा पतितं भूमौ दूषणं निहतं रणे ।

साधुसाध्विति काकुत्स्थं सर्वभूतान्यपूजयन् ॥ 16 ॥

एतस्मिन्नन्तरे क्रुद्धास्त्रयः सेनाग्रयायिनः ।

संहृत्याभ्यद्रवन् रामं मृत्युपाशावपाशिताः ॥ 17 ॥

महाकपालः स्थूलाक्षः प्रमाथी च महाबलः ।

महाकपालो विपुलं शूलमुद्यम्य राक्षसः ॥ 18 ॥

स्थूलाक्षः पट्टिसं गृह्य प्रमाथी च परश्वधम् ।

दृष्ट्वैवापततस्तूर्णं राघवस्सायकैश्शितैः ॥ 19 ॥

तीक्ष्णाग्रैः प्रतिजग्राह सम्प्राप्तानतिथीनिव ।

महाकपालस्य शिरश्चिच्छेद परमेषुभिः ॥ 20 ॥

असङ्ख्येयैस्तु बाणौघैः प्रममाथ प्रमाथिनम् ।

स पपात हतो भूमौ विटपीव महाद्रुमः ॥ 21 ॥

स्थूलाक्षस्याक्षिणी तीक्ष्णैः पूरयामास सायकैः ।

दूषणस्यानुगान्पञ्चसहस्रान्कुपितः क्षणात् ॥ 22 ॥

बाणौघैः पञ्चसाहस्रैरनयद्यमसादनम् ।

दूषणं निहतं दृष्ट्वा तस्य चैव पदानुगान् ॥ 23 ॥

व्यादिदेश खरः क्रुद्धः सेनाध्यक्षान्महाबलान् ।

अयं विनिहतस्सङ्ख्ये दूषणस्सपदानुगः ॥ 24 ॥

महत्या सेनया सार्धं युद्ध्वा रामं कुमानुषम् ।

शस्त्रैर्नानाविधाकारैर्हनध्वं सर्वराक्षसाः ॥ 25 ॥

एवमुक्त्वा खरः क्रुद्धो राममेवाभिदुद्रुवे ।

श्येनगामी पृथुग्रीवो यज्ञशत्रुर्विहङ्गमः ॥ 26 ॥

दुर्जयः करवीराक्षः परुषः कालकार्मुकः ।

मेघमाली महामाली सर्पास्यो रुधिराशनः ॥ 27 ॥

द्वादशैते महावीर्या बलाध्यक्षास्ससैनिकाः ।

राममेवाभ्यधावन्त विसृजन्तश्शरोत्तमान् ॥ 28 ॥

ततः पावकसङ्काशैर्हेमवज्रविभूषितैः ।

जघान शेषं तेजस्वी तस्य सैन्यस्य सायकैः ॥ 29 ॥

ते रुक्मपुङ्खा विशिखास्सधूमा इव पावकाः ।

निजघ्नुस्तानि रक्षांसि वज्रा इव महाद्रुमान् ॥ 30 ॥

रक्षसां तु शतं रामश्शतेनैकेन कर्णिना ।

सहस्रं च सहस्रेण जघान रणमूर्धनि ॥ 31 ॥

तैर्भिन्नवर्माभरणाश्छिन्नभिन्नशरासनाः ।

निपेतुश्शोणितादिग्धा धरण्यां रजनीचराः ॥ 32 ॥

तैर्मुक्तकेशैस्समरे पतितैश्शोणितोक्षितैः ।

आस्तीर्णा वसुधा कृत्स्ना महावेदिः कुशैरिव ॥ 33 ॥

क्षणेन तु महाघोरं वनं निहतराक्षसम् ।

बभूव निरयप्रख्यं मांसशोणितकर्दमम् ॥ 34 ॥

चतुर्दश सहस्राणि रक्षसां भीमकर्मणाम् ।

हतान्येकेन रामेण मानुषेण पदातिना ॥ 35 ॥

तस्य सैन्यस्य सर्वस्य खरश्शेषो महारथः ।

राक्षसस्त्रिशिराश्चैव रामश्च रिपुसूदनः ॥ 36 ॥

शेषा हता महासत्वा राक्षसा रणमूर्धनि ।

घोरा दुर्विषहाः सर्वे लक्ष्मणस्याग्रजेन ते ॥ 37 ॥

ततस्तु तद्भीमबलं महाहवे समीक्ष्य रामेण हतं बलीयसा ।

रथेन रामं महता खरस्तदा समाससादेन्द्र इवोद्यताशनिः ॥ 38 ॥

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अरण्यकाण्डे षड्विंशस्सर्गः ॥

🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gujarati script. Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version. It is a transliteration, not a translation — see “Meaning” for translations where available.

3.26 અરણ્યકાણ્ડ - ષડ્વિંશ સર્ગઃ