ශ්රීමද්වාල්මීකීය රාමායණේ අරණ්යකාණ්ඩම් .
අථ ෂඩ්විංශස්සර්ගඃ .
දූෂණස්තු ස්වකං සෛන්යං හන්යමානං නිරීක්ෂ්ය සඃ .
සන්දිදේශ මහාබාහුර්භීමවේගාන්දුරාසදාන් .. 1 ..
රාක්ෂසාන්පඤ්චසහස්රාන්සමරේෂ්වනිවර්තිනඃ .
තේ ශූලෛඃ පට්ටිශෛඃ ඛඞ්ගෛ ශිලාවර්ෂෛර්ද්රුමෛරපි .. 2 ..
ශරවර්ෂෛරවිච්ඡින්නං වවර්ෂුස්තං සමන්තතඃ .
ස දෘමාණාං ශිලානාං ච වර්ෂං ප්රාණහරං මහත් .. 3 ..
ප්රතිජග්රාහ ධර්මාත්මා රාඝවස්තීක්ෂ්ණසායකෛඃ .
ප්රතිගෘහ්ය ච තද්වර්ෂං නිමීලිත ඉවර්ෂභඃ .. 4 ..
රාමඃ ක්රෝධං පරං භේජේ වධාර්ථං සර්වරක්ෂසාම් .
තතඃ ක්රෝධසමාවිෂ්ටඃ ප්රදීප්ත ඉව තේජසා .. 5 ..
ශරෛරවාකිරත්සෛන්යං සර්වතස්සහදූෂණම් .
තතස්සේනාපතිඃ ක්රුද්ධෝ දූෂණශ්ශත්රුදූෂණඃ .. 6 ..
ශරෛරශනිකල්පෛස්තං රාඝවං සමවාකිරත් .
තතෝ රාමස්සුසඞ්කෘද්ධඃ ක්ෂුරේණාස්ය මහද්ධනුඃ .. 7 ..
චිච්ඡේද සමරේ වීරශ්චතුර්භිශ්චතුරෝ හයාන් .
හත්වා චාශ්වාන්ශරෛස්තීක්ෂ්ණෛරර්ධචන්ද්රේණ සාරථේඃ .. 8 ..
ශිරෝ ජහාර තද්රක්ෂස්ත්රිභිර්විව්යාධ වක්ෂසි .
ස ච්ඡින්නධන්වා විරථෝ හතාශ්වෝ හතසාරථිඃ .. 9 ..
ජග්රාහ ගිරිශෘඞ්ගාභං පරිඝං රෝමහර්ෂණම් .
වේෂ්ටිතං කාඤ්චනෛඃ පට්ටෛර්දේවසෛන්යප්රමර්දනම් .. 10 ..
ආයසෛශ්ශඞ්කුභිස්තීක්ෂ්ණෛඃ කීර්ණං පරවසෝක්ෂිතම් .
වජ්රාශනිසමස්පර්ශං පරගෝපුරදාරණම් .. 11 ..
තං මහෝරගසඞ්කාශං ප්රගෘහ්ය පරිඝං රණේ .
දූෂණෝ(අ)භ්යද්රවද්රාමං ක්රූරකර්මා නිශාචරඃ .. 12 ..
තස්යාභිපතමානස්ය දූෂණස්ය ස රාඝවඃ .
ද්වාභ්යාං ශරාභ්යාං චිච්ඡේද සහස්තාභරණෞ භුජෞ .. 13 ..
භ්රෂ්ටස්තස්ය මහාකායඃ පපාත රණමූර්ධනි .
පරිඝශ්ඡින්නහස්තස්ය ශක්රධ්වජ ඉවාග්රතඃ .. 14 ..
ස කරාභ්යාං විකීර්ණාභ්යාං පපාත භුවි දූෂණඃ .
විෂාණාභ්යාං විශීර්ණාභ්යාං මනස්වීව මහාගජඃ .. 15 ..
තං දෘෂ්ට්වා පතිතං භූමෞ දූෂණං නිහතං රණේ .
සාධුසාධ්විති කාකුත්ස්ථං සර්වභූතාන්යපූජයන් .. 16 ..
ඒතස්මින්නන්තරේ ක්රුද්ධාස්ත්රයඃ සේනාග්රයායිනඃ .
සංහෘත්යාභ්යද්රවන් රාමං මෘත්යුපාශාවපාශිතාඃ .. 17 ..
මහාකපාලඃ ස්ථූලාක්ෂඃ ප්රමාථී ච මහාබලඃ .
මහාකපාලෝ විපුලං ශූලමුද්යම්ය රාක්ෂසඃ .. 18 ..
ස්ථූලාක්ෂඃ පට්ටිසං ගෘහ්ය ප්රමාථී ච පරශ්වධම් .
දෘෂ්ට්වෛවාපතතස්තූර්ණං රාඝවස්සායකෛශ්ශිතෛඃ .. 19 ..
තීක්ෂ්ණාග්රෛඃ ප්රතිජග්රාහ සම්ප්රාප්තානතිථීනිව .
මහාකපාලස්ය ශිරශ්චිච්ඡේද පරමේෂුභිඃ .. 20 ..
අසඞ්ඛ්යේයෛස්තු බාණෞඝෛඃ ප්රමමාථ ප්රමාථිනම් .
ස පපාත හතෝ භූමෞ විටපීව මහාද්රුමඃ .. 21 ..
ස්ථූලාක්ෂස්යාක්ෂිණී තීක්ෂ්ණෛඃ පූරයාමාස සායකෛඃ .
දූෂණස්යානුගාන්පඤ්චසහස්රාන්කුපිතඃ ක්ෂණාත් .. 22 ..
බාණෞඝෛඃ පඤ්චසාහස්රෛරනයද්යමසාදනම් .
දූෂණං නිහතං දෘෂ්ට්වා තස්ය චෛව පදානුගාන් .. 23 ..
ව්යාදිදේශ ඛරඃ ක්රුද්ධඃ සේනාධ්යක්ෂාන්මහාබලාන් .
අයං විනිහතස්සඞ්ඛ්යේ දූෂණස්සපදානුගඃ .. 24 ..
මහත්යා සේනයා සාර්ධං යුද්ධ්වා රාමං කුමානුෂම් .
ශස්ත්රෛර්නානාවිධාකාරෛර්හනධ්වං සර්වරාක්ෂසාඃ .. 25 ..
ඒවමුක්ත්වා ඛරඃ ක්රුද්ධෝ රාමමේවාභිදුද්රුවේ .
ශ්යේනගාමී පෘථුග්රීවෝ යජ්ඤශත්රුර්විහඞ්ගමඃ .. 26 ..
දුර්ජයඃ කරවීරාක්ෂඃ පරුෂඃ කාලකාර්මුකඃ .
මේඝමාලී මහාමාලී සර්පාස්යෝ රුධිරාශනඃ .. 27 ..
ද්වාදශෛතේ මහාවීර්යා බලාධ්යක්ෂාස්සසෛනිකාඃ .
රාමමේවාභ්යධාවන්ත විසෘජන්තශ්ශරෝත්තමාන් .. 28 ..
තතඃ පාවකසඞ්කාශෛර්හේමවජ්රවිභූෂිතෛඃ .
ජඝාන ශේෂං තේජස්වී තස්ය සෛන්යස්ය සායකෛඃ .. 29 ..
තේ රුක්මපුඞ්ඛා විශිඛාස්සධූමා ඉව පාවකාඃ .
නිජඝ්නුස්තානි රක්ෂාංසි වජ්රා ඉව මහාද්රුමාන් .. 30 ..
රක්ෂසාං තු ශතං රාමශ්ශතේනෛකේන කර්ණිනා .
සහස්රං ච සහස්රේණ ජඝාන රණමූර්ධනි .. 31 ..
තෛර්භින්නවර්මාභරණාශ්ඡින්නභින්නශරාසනාඃ .
නිපේතුශ්ශෝණිතාදිග්ධා ධරණ්යාං රජනීචරාඃ .. 32 ..
තෛර්මුක්තකේශෛස්සමරේ පතිතෛශ්ශෝණිතෝක්ෂිතෛඃ .
ආස්තීර්ණා වසුධා කෘත්ස්නා මහාවේදිඃ කුශෛරිව .. 33 ..
ක්ෂණේන තු මහාඝෝරං වනං නිහතරාක්ෂසම් .
බභූව නිරයප්රඛ්යං මාංසශෝණිතකර්දමම් .. 34 ..
චතුර්දශ සහස්රාණි රක්ෂසාං භීමකර්මණාම් .
හතාන්යේකේන රාමේණ මානුෂේණ පදාතිනා .. 35 ..
තස්ය සෛන්යස්ය සර්වස්ය ඛරශ්ශේෂෝ මහාරථඃ .
රාක්ෂසස්ත්රිශිරාශ්චෛව රාමශ්ච රිපුසූදනඃ .. 36 ..
ශේෂා හතා මහාසත්වා රාක්ෂසා රණමූර්ධනි .
ඝෝරා දුර්විෂහාඃ සර්වේ ලක්ෂ්මණස්යාග්රජේන තේ .. 37 ..
තතස්තු තද්භීමබලං මහාහවේ සමීක්ෂ්ය රාමේණ හතං බලීයසා .
රථේන රාමං මහතා ඛරස්තදා සමාසසාදේන්ද්ර ඉවෝද්යතාශනිඃ .. 38 ..
ඉත්යාර්ෂේ ශ්රීමද්රාමායණේ වාල්මීකීය ආදිකාව්යේ අරණ්යකාණ්ඩේ ෂඩ්විංශස්සර්ගඃ ..
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe araṇyakāṇḍam |
atha ṣaḍviṃśassargaḥ |
dūṣaṇastu svakaṃ sainyaṃ hanyamānaṃ nirīkṣya saḥ |
sandideśa mahābāhurbhīmavegāndurāsadān || 1 ||
rākṣasānpañcasahasrānsamareṣvanivartinaḥ |
te śūlaiḥ paṭṭiśaiḥ khaṅgai śilāvarṣairdrumairapi || 2 ||
śaravarṣairavicchinnaṃ vavarṣustaṃ samantataḥ |
sa dṛmāṇāṃ śilānāṃ ca varṣaṃ prāṇaharaṃ mahat || 3 ||
pratijagrāha dharmātmā rāghavastīkṣṇasāyakaiḥ |
pratigṛhya ca tadvarṣaṃ nimīlita ivarṣabhaḥ || 4 ||
rāmaḥ krodhaṃ paraṃ bheje vadhārthaṃ sarvarakṣasām |
tataḥ krodhasamāviṣṭaḥ pradīpta iva tejasā || 5 ||
śarairavākiratsainyaṃ sarvatassahadūṣaṇam |
tatassenāpatiḥ kruddho dūṣaṇaśśatrudūṣaṇaḥ || 6 ||
śarairaśanikalpaistaṃ rāghavaṃ samavākirat |
tato rāmassusaṅkṛddhaḥ kṣureṇāsya mahaddhanuḥ || 7 ||
ciccheda samare vīraścaturbhiścaturo hayān |
hatvā cāśvānśaraistīkṣṇairardhacandreṇa sāratheḥ || 8 ||
śiro jahāra tadrakṣastribhirvivyādha vakṣasi |
sa cchinnadhanvā viratho hatāśvo hatasārathiḥ || 9 ||
jagrāha giriśṛṅgābhaṃ parighaṃ romaharṣaṇam |
veṣṭitaṃ kāñcanaiḥ paṭṭairdevasainyapramardanam || 10 ||
āyasaiśśaṅkubhistīkṣṇaiḥ kīrṇaṃ paravasokṣitam |
vajrāśanisamasparśaṃ paragopuradāraṇam || 11 ||
taṃ mahoragasaṅkāśaṃ pragṛhya parighaṃ raṇe |
dūṣaṇo'bhyadravadrāmaṃ krūrakarmā niśācaraḥ || 12 ||
tasyābhipatamānasya dūṣaṇasya sa rāghavaḥ |
dvābhyāṃ śarābhyāṃ ciccheda sahastābharaṇau bhujau || 13 ||
bhraṣṭastasya mahākāyaḥ papāta raṇamūrdhani |
parighaśchinnahastasya śakradhvaja ivāgrataḥ || 14 ||
sa karābhyāṃ vikīrṇābhyāṃ papāta bhuvi dūṣaṇaḥ |
viṣāṇābhyāṃ viśīrṇābhyāṃ manasvīva mahāgajaḥ || 15 ||
taṃ dṛṣṭvā patitaṃ bhūmau dūṣaṇaṃ nihataṃ raṇe |
sādhusādhviti kākutsthaṃ sarvabhūtānyapūjayan || 16 ||
etasminnantare kruddhāstrayaḥ senāgrayāyinaḥ |
saṃhṛtyābhyadravan rāmaṃ mṛtyupāśāvapāśitāḥ || 17 ||
mahākapālaḥ sthūlākṣaḥ pramāthī ca mahābalaḥ |
mahākapālo vipulaṃ śūlamudyamya rākṣasaḥ || 18 ||
sthūlākṣaḥ paṭṭisaṃ gṛhya pramāthī ca paraśvadham |
dṛṣṭvaivāpatatastūrṇaṃ rāghavassāyakaiśśitaiḥ || 19 ||
tīkṣṇāgraiḥ pratijagrāha samprāptānatithīniva |
mahākapālasya śiraściccheda parameṣubhiḥ || 20 ||
asaṅkhyeyaistu bāṇaughaiḥ pramamātha pramāthinam |
sa papāta hato bhūmau viṭapīva mahādrumaḥ || 21 ||
sthūlākṣasyākṣiṇī tīkṣṇaiḥ pūrayāmāsa sāyakaiḥ |
dūṣaṇasyānugānpañcasahasrānkupitaḥ kṣaṇāt || 22 ||
bāṇaughaiḥ pañcasāhasrairanayadyamasādanam |
dūṣaṇaṃ nihataṃ dṛṣṭvā tasya caiva padānugān || 23 ||
vyādideśa kharaḥ kruddhaḥ senādhyakṣānmahābalān |
ayaṃ vinihatassaṅkhye dūṣaṇassapadānugaḥ || 24 ||
mahatyā senayā sārdhaṃ yuddhvā rāmaṃ kumānuṣam |
śastrairnānāvidhākārairhanadhvaṃ sarvarākṣasāḥ || 25 ||
evamuktvā kharaḥ kruddho rāmamevābhidudruve |
śyenagāmī pṛthugrīvo yajñaśatrurvihaṅgamaḥ || 26 ||
durjayaḥ karavīrākṣaḥ paruṣaḥ kālakārmukaḥ |
meghamālī mahāmālī sarpāsyo rudhirāśanaḥ || 27 ||
dvādaśaite mahāvīryā balādhyakṣāssasainikāḥ |
rāmamevābhyadhāvanta visṛjantaśśarottamān || 28 ||
tataḥ pāvakasaṅkāśairhemavajravibhūṣitaiḥ |
jaghāna śeṣaṃ tejasvī tasya sainyasya sāyakaiḥ || 29 ||
te rukmapuṅkhā viśikhāssadhūmā iva pāvakāḥ |
nijaghnustāni rakṣāṃsi vajrā iva mahādrumān || 30 ||
rakṣasāṃ tu śataṃ rāmaśśatenaikena karṇinā |
sahasraṃ ca sahasreṇa jaghāna raṇamūrdhani || 31 ||
tairbhinnavarmābharaṇāśchinnabhinnaśarāsanāḥ |
nipetuśśoṇitādigdhā dharaṇyāṃ rajanīcarāḥ || 32 ||
tairmuktakeśaissamare patitaiśśoṇitokṣitaiḥ |
āstīrṇā vasudhā kṛtsnā mahāvediḥ kuśairiva || 33 ||
kṣaṇena tu mahāghoraṃ vanaṃ nihatarākṣasam |
babhūva nirayaprakhyaṃ māṃsaśoṇitakardamam || 34 ||
caturdaśa sahasrāṇi rakṣasāṃ bhīmakarmaṇām |
hatānyekena rāmeṇa mānuṣeṇa padātinā || 35 ||
tasya sainyasya sarvasya kharaśśeṣo mahārathaḥ |
rākṣasastriśirāścaiva rāmaśca ripusūdanaḥ || 36 ||
śeṣā hatā mahāsatvā rākṣasā raṇamūrdhani |
ghorā durviṣahāḥ sarve lakṣmaṇasyāgrajena te || 37 ||
tatastu tadbhīmabalaṃ mahāhave samīkṣya rāmeṇa hataṃ balīyasā |
rathena rāmaṃ mahatā kharastadā samāsasādendra ivodyatāśaniḥ || 38 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye araṇyakāṇḍe ṣaḍviṃśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे अरण्यकाण्डम् ।
अथ षड्विंशस्सर्गः ।
दूषणस्तु स्वकं सैन्यं हन्यमानं निरीक्ष्य सः ।
सन्दिदेश महाबाहुर्भीमवेगान्दुरासदान् ॥ 1 ॥
राक्षसान्पञ्चसहस्रान्समरेष्वनिवर्तिनः ।
ते शूलैः पट्टिशैः खङ्गै शिलावर्षैर्द्रुमैरपि ॥ 2 ॥
शरवर्षैरविच्छिन्नं ववर्षुस्तं समन्ततः ।
स दृमाणां शिलानां च वर्षं प्राणहरं महत् ॥ 3 ॥
प्रतिजग्राह धर्मात्मा राघवस्तीक्ष्णसायकैः ।
प्रतिगृह्य च तद्वर्षं निमीलित इवर्षभः ॥ 4 ॥
रामः क्रोधं परं भेजे वधार्थं सर्वरक्षसाम् ।
ततः क्रोधसमाविष्टः प्रदीप्त इव तेजसा ॥ 5 ॥
शरैरवाकिरत्सैन्यं सर्वतस्सहदूषणम् ।
ततस्सेनापतिः क्रुद्धो दूषणश्शत्रुदूषणः ॥ 6 ॥
शरैरशनिकल्पैस्तं राघवं समवाकिरत् ।
ततो रामस्सुसङ्कृद्धः क्षुरेणास्य महद्धनुः ॥ 7 ॥
चिच्छेद समरे वीरश्चतुर्भिश्चतुरो हयान् ।
हत्वा चाश्वान्शरैस्तीक्ष्णैरर्धचन्द्रेण सारथेः ॥ 8 ॥
शिरो जहार तद्रक्षस्त्रिभिर्विव्याध वक्षसि ।
स च्छिन्नधन्वा विरथो हताश्वो हतसारथिः ॥ 9 ॥
जग्राह गिरिशृङ्गाभं परिघं रोमहर्षणम् ।
वेष्टितं काञ्चनैः पट्टैर्देवसैन्यप्रमर्दनम् ॥ 10 ॥
आयसैश्शङ्कुभिस्तीक्ष्णैः कीर्णं परवसोक्षितम् ।
वज्राशनिसमस्पर्शं परगोपुरदारणम् ॥ 11 ॥
तं महोरगसङ्काशं प्रगृह्य परिघं रणे ।
दूषणोऽभ्यद्रवद्रामं क्रूरकर्मा निशाचरः ॥ 12 ॥
तस्याभिपतमानस्य दूषणस्य स राघवः ।
द्वाभ्यां शराभ्यां चिच्छेद सहस्ताभरणौ भुजौ ॥ 13 ॥
भ्रष्टस्तस्य महाकायः पपात रणमूर्धनि ।
परिघश्छिन्नहस्तस्य शक्रध्वज इवाग्रतः ॥ 14 ॥
स कराभ्यां विकीर्णाभ्यां पपात भुवि दूषणः ।
विषाणाभ्यां विशीर्णाभ्यां मनस्वीव महागजः ॥ 15 ॥
तं दृष्ट्वा पतितं भूमौ दूषणं निहतं रणे ।
साधुसाध्विति काकुत्स्थं सर्वभूतान्यपूजयन् ॥ 16 ॥
एतस्मिन्नन्तरे क्रुद्धास्त्रयः सेनाग्रयायिनः ।
संहृत्याभ्यद्रवन् रामं मृत्युपाशावपाशिताः ॥ 17 ॥
महाकपालः स्थूलाक्षः प्रमाथी च महाबलः ।
महाकपालो विपुलं शूलमुद्यम्य राक्षसः ॥ 18 ॥
स्थूलाक्षः पट्टिसं गृह्य प्रमाथी च परश्वधम् ।
दृष्ट्वैवापततस्तूर्णं राघवस्सायकैश्शितैः ॥ 19 ॥
तीक्ष्णाग्रैः प्रतिजग्राह सम्प्राप्तानतिथीनिव ।
महाकपालस्य शिरश्चिच्छेद परमेषुभिः ॥ 20 ॥
असङ्ख्येयैस्तु बाणौघैः प्रममाथ प्रमाथिनम् ।
स पपात हतो भूमौ विटपीव महाद्रुमः ॥ 21 ॥
स्थूलाक्षस्याक्षिणी तीक्ष्णैः पूरयामास सायकैः ।
दूषणस्यानुगान्पञ्चसहस्रान्कुपितः क्षणात् ॥ 22 ॥
बाणौघैः पञ्चसाहस्रैरनयद्यमसादनम् ।
दूषणं निहतं दृष्ट्वा तस्य चैव पदानुगान् ॥ 23 ॥
व्यादिदेश खरः क्रुद्धः सेनाध्यक्षान्महाबलान् ।
अयं विनिहतस्सङ्ख्ये दूषणस्सपदानुगः ॥ 24 ॥
महत्या सेनया सार्धं युद्ध्वा रामं कुमानुषम् ।
शस्त्रैर्नानाविधाकारैर्हनध्वं सर्वराक्षसाः ॥ 25 ॥
एवमुक्त्वा खरः क्रुद्धो राममेवाभिदुद्रुवे ।
श्येनगामी पृथुग्रीवो यज्ञशत्रुर्विहङ्गमः ॥ 26 ॥
दुर्जयः करवीराक्षः परुषः कालकार्मुकः ।
मेघमाली महामाली सर्पास्यो रुधिराशनः ॥ 27 ॥
द्वादशैते महावीर्या बलाध्यक्षास्ससैनिकाः ।
राममेवाभ्यधावन्त विसृजन्तश्शरोत्तमान् ॥ 28 ॥
ततः पावकसङ्काशैर्हेमवज्रविभूषितैः ।
जघान शेषं तेजस्वी तस्य सैन्यस्य सायकैः ॥ 29 ॥
ते रुक्मपुङ्खा विशिखास्सधूमा इव पावकाः ।
निजघ्नुस्तानि रक्षांसि वज्रा इव महाद्रुमान् ॥ 30 ॥
रक्षसां तु शतं रामश्शतेनैकेन कर्णिना ।
सहस्रं च सहस्रेण जघान रणमूर्धनि ॥ 31 ॥
तैर्भिन्नवर्माभरणाश्छिन्नभिन्नशरासनाः ।
निपेतुश्शोणितादिग्धा धरण्यां रजनीचराः ॥ 32 ॥
तैर्मुक्तकेशैस्समरे पतितैश्शोणितोक्षितैः ।
आस्तीर्णा वसुधा कृत्स्ना महावेदिः कुशैरिव ॥ 33 ॥
क्षणेन तु महाघोरं वनं निहतराक्षसम् ।
बभूव निरयप्रख्यं मांसशोणितकर्दमम् ॥ 34 ॥
चतुर्दश सहस्राणि रक्षसां भीमकर्मणाम् ।
हतान्येकेन रामेण मानुषेण पदातिना ॥ 35 ॥
तस्य सैन्यस्य सर्वस्य खरश्शेषो महारथः ।
राक्षसस्त्रिशिराश्चैव रामश्च रिपुसूदनः ॥ 36 ॥
शेषा हता महासत्वा राक्षसा रणमूर्धनि ।
घोरा दुर्विषहाः सर्वे लक्ष्मणस्याग्रजेन ते ॥ 37 ॥
ततस्तु तद्भीमबलं महाहवे समीक्ष्य रामेण हतं बलीयसा ।
रथेन रामं महता खरस्तदा समाससादेन्द्र इवोद्यताशनिः ॥ 38 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अरण्यकाण्डे षड्विंशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe araṇyakāṇḍam |
atha ṣaḍviṃśassargaḥ |
dūṣaṇastu svakaṃ sainyaṃ hanyamānaṃ nirīkṣya saḥ |
sandideśa mahābāhurbhīmavegāndurāsadān || 1 ||
rākṣasānpañcasahasrānsamareṣvanivartinaḥ |
te śūlaiḥ paṭṭiśaiḥ khaṅgai śilāvarṣairdrumairapi || 2 ||
śaravarṣairavicchinnaṃ vavarṣustaṃ samantataḥ |
sa dṛmāṇāṃ śilānāṃ ca varṣaṃ prāṇaharaṃ mahat || 3 ||
pratijagrāha dharmātmā rāghavastīkṣṇasāyakaiḥ |
pratigṛhya ca tadvarṣaṃ nimīlita ivarṣabhaḥ || 4 ||
rāmaḥ krodhaṃ paraṃ bheje vadhārthaṃ sarvarakṣasām |
tataḥ krodhasamāviṣṭaḥ pradīpta iva tejasā || 5 ||
śarairavākiratsainyaṃ sarvatassahadūṣaṇam |
tatassenāpatiḥ kruddho dūṣaṇaśśatrudūṣaṇaḥ || 6 ||
śarairaśanikalpaistaṃ rāghavaṃ samavākirat |
tato rāmassusaṅkṛddhaḥ kṣureṇāsya mahaddhanuḥ || 7 ||
ciccheda samare vīraścaturbhiścaturo hayān |
hatvā cāśvānśaraistīkṣṇairardhacandreṇa sāratheḥ || 8 ||
śiro jahāra tadrakṣastribhirvivyādha vakṣasi |
sa cchinnadhanvā viratho hatāśvo hatasārathiḥ || 9 ||
jagrāha giriśṛṅgābhaṃ parighaṃ romaharṣaṇam |
veṣṭitaṃ kāñcanaiḥ paṭṭairdevasainyapramardanam || 10 ||
āyasaiśśaṅkubhistīkṣṇaiḥ kīrṇaṃ paravasokṣitam |
vajrāśanisamasparśaṃ paragopuradāraṇam || 11 ||
taṃ mahoragasaṅkāśaṃ pragṛhya parighaṃ raṇe |
dūṣaṇo'bhyadravadrāmaṃ krūrakarmā niśācaraḥ || 12 ||
tasyābhipatamānasya dūṣaṇasya sa rāghavaḥ |
dvābhyāṃ śarābhyāṃ ciccheda sahastābharaṇau bhujau || 13 ||
bhraṣṭastasya mahākāyaḥ papāta raṇamūrdhani |
parighaśchinnahastasya śakradhvaja ivāgrataḥ || 14 ||
sa karābhyāṃ vikīrṇābhyāṃ papāta bhuvi dūṣaṇaḥ |
viṣāṇābhyāṃ viśīrṇābhyāṃ manasvīva mahāgajaḥ || 15 ||
taṃ dṛṣṭvā patitaṃ bhūmau dūṣaṇaṃ nihataṃ raṇe |
sādhusādhviti kākutsthaṃ sarvabhūtānyapūjayan || 16 ||
etasminnantare kruddhāstrayaḥ senāgrayāyinaḥ |
saṃhṛtyābhyadravan rāmaṃ mṛtyupāśāvapāśitāḥ || 17 ||
mahākapālaḥ sthūlākṣaḥ pramāthī ca mahābalaḥ |
mahākapālo vipulaṃ śūlamudyamya rākṣasaḥ || 18 ||
sthūlākṣaḥ paṭṭisaṃ gṛhya pramāthī ca paraśvadham |
dṛṣṭvaivāpatatastūrṇaṃ rāghavassāyakaiśśitaiḥ || 19 ||
tīkṣṇāgraiḥ pratijagrāha samprāptānatithīniva |
mahākapālasya śiraściccheda parameṣubhiḥ || 20 ||
asaṅkhyeyaistu bāṇaughaiḥ pramamātha pramāthinam |
sa papāta hato bhūmau viṭapīva mahādrumaḥ || 21 ||
sthūlākṣasyākṣiṇī tīkṣṇaiḥ pūrayāmāsa sāyakaiḥ |
dūṣaṇasyānugānpañcasahasrānkupitaḥ kṣaṇāt || 22 ||
bāṇaughaiḥ pañcasāhasrairanayadyamasādanam |
dūṣaṇaṃ nihataṃ dṛṣṭvā tasya caiva padānugān || 23 ||
vyādideśa kharaḥ kruddhaḥ senādhyakṣānmahābalān |
ayaṃ vinihatassaṅkhye dūṣaṇassapadānugaḥ || 24 ||
mahatyā senayā sārdhaṃ yuddhvā rāmaṃ kumānuṣam |
śastrairnānāvidhākārairhanadhvaṃ sarvarākṣasāḥ || 25 ||
evamuktvā kharaḥ kruddho rāmamevābhidudruve |
śyenagāmī pṛthugrīvo yajñaśatrurvihaṅgamaḥ || 26 ||
durjayaḥ karavīrākṣaḥ paruṣaḥ kālakārmukaḥ |
meghamālī mahāmālī sarpāsyo rudhirāśanaḥ || 27 ||
dvādaśaite mahāvīryā balādhyakṣāssasainikāḥ |
rāmamevābhyadhāvanta visṛjantaśśarottamān || 28 ||
tataḥ pāvakasaṅkāśairhemavajravibhūṣitaiḥ |
jaghāna śeṣaṃ tejasvī tasya sainyasya sāyakaiḥ || 29 ||
te rukmapuṅkhā viśikhāssadhūmā iva pāvakāḥ |
nijaghnustāni rakṣāṃsi vajrā iva mahādrumān || 30 ||
rakṣasāṃ tu śataṃ rāmaśśatenaikena karṇinā |
sahasraṃ ca sahasreṇa jaghāna raṇamūrdhani || 31 ||
tairbhinnavarmābharaṇāśchinnabhinnaśarāsanāḥ |
nipetuśśoṇitādigdhā dharaṇyāṃ rajanīcarāḥ || 32 ||
tairmuktakeśaissamare patitaiśśoṇitokṣitaiḥ |
āstīrṇā vasudhā kṛtsnā mahāvediḥ kuśairiva || 33 ||
kṣaṇena tu mahāghoraṃ vanaṃ nihatarākṣasam |
babhūva nirayaprakhyaṃ māṃsaśoṇitakardamam || 34 ||
caturdaśa sahasrāṇi rakṣasāṃ bhīmakarmaṇām |
hatānyekena rāmeṇa mānuṣeṇa padātinā || 35 ||
tasya sainyasya sarvasya kharaśśeṣo mahārathaḥ |
rākṣasastriśirāścaiva rāmaśca ripusūdanaḥ || 36 ||
śeṣā hatā mahāsatvā rākṣasā raṇamūrdhani |
ghorā durviṣahāḥ sarve lakṣmaṇasyāgrajena te || 37 ||
tatastu tadbhīmabalaṃ mahāhave samīkṣya rāmeṇa hataṃ balīyasā |
rathena rāmaṃ mahatā kharastadā samāsasādendra ivodyatāśaniḥ || 38 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye araṇyakāṇḍe ṣaḍviṃśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Sinhala script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.