ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਰਾਮਾਯਣੇ ਅਰਣ੍ਯਕਾਣ੍ਡਮ੍ ।
ਅਥ ਅष੍ਟਾਦਸ਼ਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ।
ਤਤਸ਼੍ਸ਼ੂਰ੍ਪਣਖਾਂ ਰਾਮਃ ਕਾਮਪਾਸ਼ਾਵਪਾਸ਼ਿਤਾਮ੍ ।
ਸ੍ਵਚ੍ਛਯਾ ਸ਼੍ਲਕ੍ष੍ਣਯਾ ਵਾਚਾ ਸ੍ਮਿਤਪੂਰ੍ਵਮਥਾਬ੍ਰਵੀਤ੍ ॥ 1 ॥
ਕृਤਦਾਰੋऽਸ੍ਮਿ ਭਵਤਿ ਭਾਰ੍ਯੇਯਂ ਦਯਿਤਾ ਮਮ ।
ਤ੍ਵਦ੍ਵਿਧਾਨਾਂ ਤੁ ਨਾਰੀਣਾਂ ਸੁਦੁਃਖਾ ਸਸਪਤ੍ਨਤਾ ॥ 2 ॥
ਅਨੁਜਸ੍ਤ੍ਵੇष ਮੇ ਭ੍ਰਾਤਾ ਸ਼ੀਲਵਾਨ੍ਪ੍ਰਿਯਦਰ੍ਸ਼ਨਃ ।
ਸ਼੍ਰੀਮਾਨਕृਤਦਾਰਸ਼੍ਚ ਲਕ੍ष੍ਮਣੋ ਨਾਮ ਵੀਰ੍ਯਵਾਨ੍ ॥ 3 ॥
ਅਪੂਰ੍ਵੀ ਭਾਰ੍ਯਯਾ ਚਾਰ੍ਥੀ ਤਰੁਣਃ ਪ੍ਰਿਯਦਰ੍ਸ਼ਨਃ ।
ਅਨੁਰੂਪਸ਼੍ਚ ਤੇ ਭਰ੍ਤਾ ਰੂਪਸ੍ਯਾਸ੍ਯ ਭਵਿष੍ਯਤਿ ॥ 4 ॥
ਏਨਂ ਭਜ ਵਿਸ਼ਾਲਾਕ੍षਿ ਭਰ੍ਤਾਰਂ ਭ੍ਰਾਤਰਂ ਮਮ ।
ਅਸਪਤ੍ਨਾ ਵਰਾਰੋਹੇ ਮੇਰੁਮਰ੍ਕਪ੍ਰਭਾ ਯਥਾ ॥ 5 ॥
ਇਤਿ ਰਾਮੇਣ ਸਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਰਾਕ੍षਸੀ ਕਾਮਮੋਹਿਤਾ ।
ਵਿਸृਜ੍ਯ ਰਾਮਂ ਸਹਸਾ ਤਤੋ ਲਕ੍ष੍ਮਣਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ॥ 6 ॥
ਅਸ੍ਯ ਰੂਪਸ੍ਯ ਤੇ ਯੁਕ੍ਤਾ ਭਾਰ੍ਯਾਹਂ ਵਰਵਰ੍ਣਿਨੀ ।
ਮਯਾ ਸਹ ਸੁਖਂ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ਦਣ੍ਡਕਾਨ੍ਵਿਚਰਿष੍ਯਸਿ ॥ 7 ॥
ਏਵਮੁਕ੍ਤਸ੍ਤੁ ਸੌਮਿਤ੍ਰੀ ਰਾਕ੍षਸ੍ਯਾ ਵਾਕ੍ਯਕੋਵਿਦਃ ।
ਤਤਸ਼੍ਸ਼ੂਰ੍ਪਣਖੀਂ ਸ੍ਮਿਤ੍ਵਾ ਲਕ੍ष੍ਮਣੋ ਯੁਕ੍ਤਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ॥ 8 ॥
ਕਥਂ ਦਾਸਸ੍ਯ ਮੇ ਦਾਸੀ ਭਾਰ੍ਯਾ ਭਵਿਤੁਮਿਚ੍ਛਸਿ ।
ਸੋऽਹਮਾਰ੍ਯੇਣ ਪਰਵਾਨ੍ਭ੍ਰਾਤ੍ਰਾ ਕਮਲਵਰ੍ਣਿਨਿ ॥ 9 ॥
ਸਮृਦ੍ਧਾਰ੍ਥਸ੍ਯ ਸਿਦ੍ਧਾਰ੍ਥਾ ਮੁਦਿਤਾਮਲਵਰ੍ਣਿਨੀ ।
ਆਰ੍ਯਸ੍ਯ ਤ੍ਵਂ ਵਿਸ਼ਾਲਾਕ੍षਿ ਭਾਰ੍ਯਾ ਭਵ ਯਵੀਯਸੀ ॥ 10 ॥
ਏਨਾਂ ਵਿਰੂਪਾਮਸਤੀਂ ਕਰਾਲਾਂ ਨਿਰ੍ਣਤੋਦਰੀਮ੍ ।
ਭਾਰ੍ਯਾਂ ਵृਦ੍ਧਾਂ ਪਰਿਤ੍ਯਜ੍ਯ ਤ੍ਵਾਮੇਵੈष ਭਜਿष੍ਯਤਿ ॥ 11 ॥
ਕੋ ਹਿ ਰੂਪਮਿਦਂ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਂ ਸਨ੍ਤ੍ਯਜ੍ਯ ਵਰਵਰ੍ਣਿਨਿ ।
ਮਾਨੁषੀषੁ ਵਰਾਰੋਹੇ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਭਾਵਂ ਵਿਚਕ੍षਣਃ ॥ 12 ॥
ਇਤਿ ਸਾ ਲਕ੍ष੍ਮਣੇਨੋਕ੍ਤਾ ਕਰਾਲਾ ਨਿਰ੍ਣਤੋਦਰੀ ।
ਮਨ੍ਯਤੇ ਤਦ੍ਵਚਸ੍ਤਥ੍ਯਂ ਪਰਿਹਾਸਾਵਿਚਕ੍षਣਾ ॥ 13 ॥
ਸਾ ਰਾਮਂ ਪਰ੍ਣਸ਼ਾਲਾਯਾਮੁਪਵਿष੍ਟਂ ਪਰਨ੍ਤਪਮ੍ ।
ਸੀਤਯਾ ਸਹ ਦੁਰ੍ਦਰ੍षਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ਕਾਮਮੋਹਿਤਾ ॥ 14 ॥
ਏਨਾਂ ਵਿਰੂਪਾਮਸਤੀਂ ਕਰਾਲਾਂ ਨਿਰ੍ਣਤੋਦਰੀਮ੍ ।
ਵृਦ੍ਧਾਂ ਭਾਰ੍ਯਾਮਵष੍ਟਭ੍ਯ ਮਾਂ ਨ ਤ੍ਵਂ ਬਹੁਮਨ੍ਯਸੇ ॥ 15 ॥
ਅਦ੍ਯੇਮਾਂ ਭਕ੍षਯਿष੍ਯਾਮਿ ਪਸ਼੍ਯਤਸ੍ਤਵ ਮਾਨੁषੀਮ੍ ।
ਤ੍ਵਯਾ ਸਹ ਚਰਿष੍ਯਾਮਿ ਨਿਸ੍ਸਪਤ੍ਨਾ ਯਥਾਸੁਖਮ੍ ॥ 16 ॥
ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਮृਗਸ਼ਾਬਾਕ੍षੀਮਲਾਤਸਦृਸ਼ੇਕ੍षਣਾ ।
ਅਭ੍ਯਧਾਵਤ੍ਸੁਸਙ੍ਕृਦ੍ਧਾ ਮਹੋਲ੍ਕਾਂ ਰੋਹਿਣੀਮਿਵ ॥ 17 ॥
ਤਾਂ ਮृਤ੍ਯੁਪਾਸ਼ਪ੍ਰਤਿਮਾਮਾਪਤਨ੍ਤੀਂ ਮਹਾਬਲਃ ।
ਨਿਗृਹ੍ਯ ਰਾਮਃ ਕੁਪਿਤ ਸ੍ਤਤੋ ਲਕ੍ष੍ਮਣਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ॥ 18 ॥
ਕ੍ਰੂਰੈਰਨਾਰ੍ਯੈ ਸ੍ਸੌਮਿਤ੍ਰੇ ਪਰਿਹਾਸਃ ਕਥਞ੍ਚਨ ।
ਨ ਕਾਰ੍ਯਃ ਪਸ਼੍ਯਵੈਦੇਹੀਂ ਕਥਞ੍ਚਿਤ੍ਸੌਮ੍ਯ ਜੀਵਤੀਮ੍ ॥ 19 ॥
ਇਮਾਂ ਵਿਰੂਪਾਮਸਤੀਮਤਿਮਤ੍ਤਾਂ ਮਹੋਦਰੀਮ੍ ।
ਰਾਕ੍षਸੀਂ ਪੁਰੁषਵ੍ਯਾਘ੍ਰ ਵਿਰੂਪਯਿਤੁਮਰ੍ਹਸਿ ॥ 20 ॥
ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤੋ ਲਕ੍ष੍ਮਣਸ੍ਤਸ੍ਯਾਃ ਕ੍ਰੁਦ੍ਧੋ ਰਾਮਸ੍ਯ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਤਃ ।
ਉਦ੍ਧृਤ੍ਯ ਖਙ੍ਗਂ ਚਿਚ੍ਛੇਦ ਕਰ੍ਣਨਾਸਂ ਮਹਾਬਲਃ ॥ 21 ॥
ਨਿਕृਤ੍ਤਕਰ੍ਣਨਾਸਾ ਤੁ ਵਿਸ੍ਵਰਂ ਸਾ ਵਿਨਦ੍ਯ ਚ ।
ਯਥਾਗਤਂ ਪ੍ਰਦੁਦ੍ਰਾਵ ਘੋਰਾ ਸ਼ੂਰ੍ਪਣਖਾ ਵਨਮ੍ ॥ 22 ॥
ਸਾ ਵਿਰੂਪਾ ਮਹਾਘੋਰਾ ਰਾਕ੍षਸੀ ਸ਼ੋਣਿਤੋਕ੍षਿਤਾ ।
ਨਨਾਦ ਵਿਵਿਧਾਨ੍ਨਾਦਾਨ੍ਯਥਾ ਪ੍ਰਾਵृषਿ ਤੋਯਦਃ ॥ 23 ॥
ਸਾ ਵਿਕ੍षਰਨ੍ਤੀ ਰੁਧਿਰਂ ਬਹੁਧਾ ਘੋਰਦਰ੍ਸ਼ਨਾ ।
ਪ੍ਰਗृਹ੍ਯ ਬਾਹੂ ਗਰ੍ਜਨ੍ਤੀ ਪ੍ਰਵਿਵੇਸ਼ ਮਹਾਵਨਮ੍ ॥ 24 ॥
ਤਤਸ੍ਤੁ ਸਾ ਰਾਕ੍षਸਸਙ੍ਘਸਂਵृਤਂ ਖਰਂ ਜਨਸ੍ਥਾਨਗਤਂ ਵਿਰੂਪਿਤਾ ।
ਉਪੇਤ੍ਯ ਤਂ ਭ੍ਰਾਤਰਮੁਗ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਪਪਾਤ ਭੂਮੌ ਗਗਨਾਦ੍ਯਥਾऽਸ਼ਨਿਃ ॥ 25 ॥
ਤਤਸ੍ਸਭਾਰ੍ਯਂ ਭਯਮੋਹਮੂਰ੍ਛਿਤਾ ਸਲਕ੍ष੍ਮਣਂ ਰਾਘਵਮਾਗਤਂ ਵਨਮ੍ ।
ਵਿਰੂਪਣਂ ਚਾਤ੍ਮਨਿ ਸ਼ੋਣਿਤੋਕ੍षਿਤਾ ਸ਼ਸ਼ਂਸ ਸਰ੍ਵਂ ਭਗਿਨੀ ਖਰਸ੍ਯ ਸਾ ॥ 26 ॥
ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਅਰਣ੍ਯਕਾਣ੍ਡੇ ਅष੍ਟਾਦਸ਼ਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe araṇyakāṇḍam |
atha aṣṭādaśassargaḥ |
tataśśūrpaṇakhāṃ rāmaḥ kāmapāśāvapāśitām |
svacchayā ślakṣṇayā vācā smitapūrvamathābravīt || 1 ||
kṛtadāro'smi bhavati bhāryeyaṃ dayitā mama |
tvadvidhānāṃ tu nārīṇāṃ suduḥkhā sasapatnatā || 2 ||
anujastveṣa me bhrātā śīlavānpriyadarśanaḥ |
śrīmānakṛtadāraśca lakṣmaṇo nāma vīryavān || 3 ||
apūrvī bhāryayā cārthī taruṇaḥ priyadarśanaḥ |
anurūpaśca te bhartā rūpasyāsya bhaviṣyati || 4 ||
enaṃ bhaja viśālākṣi bhartāraṃ bhrātaraṃ mama |
asapatnā varārohe merumarkaprabhā yathā || 5 ||
iti rāmeṇa sā proktā rākṣasī kāmamohitā |
visṛjya rāmaṃ sahasā tato lakṣmaṇamabravīt || 6 ||
asya rūpasya te yuktā bhāryāhaṃ varavarṇinī |
mayā saha sukhaṃ sarvāndaṇḍakānvicariṣyasi || 7 ||
evamuktastu saumitrī rākṣasyā vākyakovidaḥ |
tataśśūrpaṇakhīṃ smitvā lakṣmaṇo yuktamabravīt || 8 ||
kathaṃ dāsasya me dāsī bhāryā bhavitumicchasi |
so'hamāryeṇa paravānbhrātrā kamalavarṇini || 9 ||
samṛddhārthasya siddhārthā muditāmalavarṇinī |
āryasya tvaṃ viśālākṣi bhāryā bhava yavīyasī || 10 ||
enāṃ virūpāmasatīṃ karālāṃ nirṇatodarīm |
bhāryāṃ vṛddhāṃ parityajya tvāmevaiṣa bhajiṣyati || 11 ||
ko hi rūpamidaṃ śreṣṭhaṃ santyajya varavarṇini |
mānuṣīṣu varārohe kuryādbhāvaṃ vicakṣaṇaḥ || 12 ||
iti sā lakṣmaṇenoktā karālā nirṇatodarī |
manyate tadvacastathyaṃ parihāsāvicakṣaṇā || 13 ||
sā rāmaṃ parṇaśālāyāmupaviṣṭaṃ parantapam |
sītayā saha durdarṣamabravītkāmamohitā || 14 ||
enāṃ virūpāmasatīṃ karālāṃ nirṇatodarīm |
vṛddhāṃ bhāryāmavaṣṭabhya māṃ na tvaṃ bahumanyase || 15 ||
adyemāṃ bhakṣayiṣyāmi paśyatastava mānuṣīm |
tvayā saha cariṣyāmi nissapatnā yathāsukham || 16 ||
ityuktvā mṛgaśābākṣīmalātasadṛśekṣaṇā |
abhyadhāvatsusaṅkṛddhā maholkāṃ rohiṇīmiva || 17 ||
tāṃ mṛtyupāśapratimāmāpatantīṃ mahābalaḥ |
nigṛhya rāmaḥ kupita stato lakṣmaṇamabravīt || 18 ||
krūrairanāryai ssaumitre parihāsaḥ kathañcana |
na kāryaḥ paśyavaidehīṃ kathañcitsaumya jīvatīm || 19 ||
imāṃ virūpāmasatīmatimattāṃ mahodarīm |
rākṣasīṃ puruṣavyāghra virūpayitumarhasi || 20 ||
ityukto lakṣmaṇastasyāḥ kruddho rāmasya pārśvataḥ |
uddhṛtya khaṅgaṃ ciccheda karṇanāsaṃ mahābalaḥ || 21 ||
nikṛttakarṇanāsā tu visvaraṃ sā vinadya ca |
yathāgataṃ pradudrāva ghorā śūrpaṇakhā vanam || 22 ||
sā virūpā mahāghorā rākṣasī śoṇitokṣitā |
nanāda vividhānnādānyathā prāvṛṣi toyadaḥ || 23 ||
sā vikṣarantī rudhiraṃ bahudhā ghoradarśanā |
pragṛhya bāhū garjantī praviveśa mahāvanam || 24 ||
tatastu sā rākṣasasaṅghasaṃvṛtaṃ kharaṃ janasthānagataṃ virūpitā |
upetya taṃ bhrātaramugradarśanaṃ papāta bhūmau gaganādyathā'śaniḥ || 25 ||
tatassabhāryaṃ bhayamohamūrchitā salakṣmaṇaṃ rāghavamāgataṃ vanam |
virūpaṇaṃ cātmani śoṇitokṣitā śaśaṃsa sarvaṃ bhaginī kharasya sā || 26 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye araṇyakāṇḍe aṣṭādaśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे अरण्यकाण्डम् ।
अथ अष्टादशस्सर्गः ।
ततश्शूर्पणखां रामः कामपाशावपाशिताम् ।
स्वच्छया श्लक्ष्णया वाचा स्मितपूर्वमथाब्रवीत् ॥ 1 ॥
कृतदारोऽस्मि भवति भार्येयं दयिता मम ।
त्वद्विधानां तु नारीणां सुदुःखा ससपत्नता ॥ 2 ॥
अनुजस्त्वेष मे भ्राता शीलवान्प्रियदर्शनः ।
श्रीमानकृतदारश्च लक्ष्मणो नाम वीर्यवान् ॥ 3 ॥
अपूर्वी भार्यया चार्थी तरुणः प्रियदर्शनः ।
अनुरूपश्च ते भर्ता रूपस्यास्य भविष्यति ॥ 4 ॥
एनं भज विशालाक्षि भर्तारं भ्रातरं मम ।
असपत्ना वरारोहे मेरुमर्कप्रभा यथा ॥ 5 ॥
इति रामेण सा प्रोक्ता राक्षसी काममोहिता ।
विसृज्य रामं सहसा ततो लक्ष्मणमब्रवीत् ॥ 6 ॥
अस्य रूपस्य ते युक्ता भार्याहं वरवर्णिनी ।
मया सह सुखं सर्वान्दण्डकान्विचरिष्यसि ॥ 7 ॥
एवमुक्तस्तु सौमित्री राक्षस्या वाक्यकोविदः ।
ततश्शूर्पणखीं स्मित्वा लक्ष्मणो युक्तमब्रवीत् ॥ 8 ॥
कथं दासस्य मे दासी भार्या भवितुमिच्छसि ।
सोऽहमार्येण परवान्भ्रात्रा कमलवर्णिनि ॥ 9 ॥
समृद्धार्थस्य सिद्धार्था मुदितामलवर्णिनी ।
आर्यस्य त्वं विशालाक्षि भार्या भव यवीयसी ॥ 10 ॥
एनां विरूपामसतीं करालां निर्णतोदरीम् ।
भार्यां वृद्धां परित्यज्य त्वामेवैष भजिष्यति ॥ 11 ॥
को हि रूपमिदं श्रेष्ठं सन्त्यज्य वरवर्णिनि ।
मानुषीषु वरारोहे कुर्याद्भावं विचक्षणः ॥ 12 ॥
इति सा लक्ष्मणेनोक्ता कराला निर्णतोदरी ।
मन्यते तद्वचस्तथ्यं परिहासाविचक्षणा ॥ 13 ॥
सा रामं पर्णशालायामुपविष्टं परन्तपम् ।
सीतया सह दुर्दर्षमब्रवीत्काममोहिता ॥ 14 ॥
एनां विरूपामसतीं करालां निर्णतोदरीम् ।
वृद्धां भार्यामवष्टभ्य मां न त्वं बहुमन्यसे ॥ 15 ॥
अद्येमां भक्षयिष्यामि पश्यतस्तव मानुषीम् ।
त्वया सह चरिष्यामि निस्सपत्ना यथासुखम् ॥ 16 ॥
इत्युक्त्वा मृगशाबाक्षीमलातसदृशेक्षणा ।
अभ्यधावत्सुसङ्कृद्धा महोल्कां रोहिणीमिव ॥ 17 ॥
तां मृत्युपाशप्रतिमामापतन्तीं महाबलः ।
निगृह्य रामः कुपित स्ततो लक्ष्मणमब्रवीत् ॥ 18 ॥
क्रूरैरनार्यै स्सौमित्रे परिहासः कथञ्चन ।
न कार्यः पश्यवैदेहीं कथञ्चित्सौम्य जीवतीम् ॥ 19 ॥
इमां विरूपामसतीमतिमत्तां महोदरीम् ।
राक्षसीं पुरुषव्याघ्र विरूपयितुमर्हसि ॥ 20 ॥
इत्युक्तो लक्ष्मणस्तस्याः क्रुद्धो रामस्य पार्श्वतः ।
उद्धृत्य खङ्गं चिच्छेद कर्णनासं महाबलः ॥ 21 ॥
निकृत्तकर्णनासा तु विस्वरं सा विनद्य च ।
यथागतं प्रदुद्राव घोरा शूर्पणखा वनम् ॥ 22 ॥
सा विरूपा महाघोरा राक्षसी शोणितोक्षिता ।
ननाद विविधान्नादान्यथा प्रावृषि तोयदः ॥ 23 ॥
सा विक्षरन्ती रुधिरं बहुधा घोरदर्शना ।
प्रगृह्य बाहू गर्जन्ती प्रविवेश महावनम् ॥ 24 ॥
ततस्तु सा राक्षससङ्घसंवृतं खरं जनस्थानगतं विरूपिता ।
उपेत्य तं भ्रातरमुग्रदर्शनं पपात भूमौ गगनाद्यथाऽशनिः ॥ 25 ॥
ततस्सभार्यं भयमोहमूर्छिता सलक्ष्मणं राघवमागतं वनम् ।
विरूपणं चात्मनि शोणितोक्षिता शशंस सर्वं भगिनी खरस्य सा ॥ 26 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अरण्यकाण्डे अष्टादशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe araṇyakāṇḍam |
atha aṣṭādaśassargaḥ |
tataśśūrpaṇakhāṃ rāmaḥ kāmapāśāvapāśitām |
svacchayā ślakṣṇayā vācā smitapūrvamathābravīt || 1 ||
kṛtadāro'smi bhavati bhāryeyaṃ dayitā mama |
tvadvidhānāṃ tu nārīṇāṃ suduḥkhā sasapatnatā || 2 ||
anujastveṣa me bhrātā śīlavānpriyadarśanaḥ |
śrīmānakṛtadāraśca lakṣmaṇo nāma vīryavān || 3 ||
apūrvī bhāryayā cārthī taruṇaḥ priyadarśanaḥ |
anurūpaśca te bhartā rūpasyāsya bhaviṣyati || 4 ||
enaṃ bhaja viśālākṣi bhartāraṃ bhrātaraṃ mama |
asapatnā varārohe merumarkaprabhā yathā || 5 ||
iti rāmeṇa sā proktā rākṣasī kāmamohitā |
visṛjya rāmaṃ sahasā tato lakṣmaṇamabravīt || 6 ||
asya rūpasya te yuktā bhāryāhaṃ varavarṇinī |
mayā saha sukhaṃ sarvāndaṇḍakānvicariṣyasi || 7 ||
evamuktastu saumitrī rākṣasyā vākyakovidaḥ |
tataśśūrpaṇakhīṃ smitvā lakṣmaṇo yuktamabravīt || 8 ||
kathaṃ dāsasya me dāsī bhāryā bhavitumicchasi |
so'hamāryeṇa paravānbhrātrā kamalavarṇini || 9 ||
samṛddhārthasya siddhārthā muditāmalavarṇinī |
āryasya tvaṃ viśālākṣi bhāryā bhava yavīyasī || 10 ||
enāṃ virūpāmasatīṃ karālāṃ nirṇatodarīm |
bhāryāṃ vṛddhāṃ parityajya tvāmevaiṣa bhajiṣyati || 11 ||
ko hi rūpamidaṃ śreṣṭhaṃ santyajya varavarṇini |
mānuṣīṣu varārohe kuryādbhāvaṃ vicakṣaṇaḥ || 12 ||
iti sā lakṣmaṇenoktā karālā nirṇatodarī |
manyate tadvacastathyaṃ parihāsāvicakṣaṇā || 13 ||
sā rāmaṃ parṇaśālāyāmupaviṣṭaṃ parantapam |
sītayā saha durdarṣamabravītkāmamohitā || 14 ||
enāṃ virūpāmasatīṃ karālāṃ nirṇatodarīm |
vṛddhāṃ bhāryāmavaṣṭabhya māṃ na tvaṃ bahumanyase || 15 ||
adyemāṃ bhakṣayiṣyāmi paśyatastava mānuṣīm |
tvayā saha cariṣyāmi nissapatnā yathāsukham || 16 ||
ityuktvā mṛgaśābākṣīmalātasadṛśekṣaṇā |
abhyadhāvatsusaṅkṛddhā maholkāṃ rohiṇīmiva || 17 ||
tāṃ mṛtyupāśapratimāmāpatantīṃ mahābalaḥ |
nigṛhya rāmaḥ kupita stato lakṣmaṇamabravīt || 18 ||
krūrairanāryai ssaumitre parihāsaḥ kathañcana |
na kāryaḥ paśyavaidehīṃ kathañcitsaumya jīvatīm || 19 ||
imāṃ virūpāmasatīmatimattāṃ mahodarīm |
rākṣasīṃ puruṣavyāghra virūpayitumarhasi || 20 ||
ityukto lakṣmaṇastasyāḥ kruddho rāmasya pārśvataḥ |
uddhṛtya khaṅgaṃ ciccheda karṇanāsaṃ mahābalaḥ || 21 ||
nikṛttakarṇanāsā tu visvaraṃ sā vinadya ca |
yathāgataṃ pradudrāva ghorā śūrpaṇakhā vanam || 22 ||
sā virūpā mahāghorā rākṣasī śoṇitokṣitā |
nanāda vividhānnādānyathā prāvṛṣi toyadaḥ || 23 ||
sā vikṣarantī rudhiraṃ bahudhā ghoradarśanā |
pragṛhya bāhū garjantī praviveśa mahāvanam || 24 ||
tatastu sā rākṣasasaṅghasaṃvṛtaṃ kharaṃ janasthānagataṃ virūpitā |
upetya taṃ bhrātaramugradarśanaṃ papāta bhūmau gaganādyathā'śaniḥ || 25 ||
tatassabhāryaṃ bhayamohamūrchitā salakṣmaṇaṃ rāghavamāgataṃ vanam |
virūpaṇaṃ cātmani śoṇitokṣitā śaśaṃsa sarvaṃ bhaginī kharasya sā || 26 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye araṇyakāṇḍe aṣṭādaśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gurmukhi script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.