ശ്രീമദ്വാല്മീകീയ രാമായണേ അരണ്യകാണ്ഡമ് ।
അഥ അഷ്ടാദശസ്സര്ഗഃ ।
തതശ്ശൂര്പണഖാം രാമഃ കാമപാശാവപാശിതാമ് ।
സ്വച്ഛയാ ശ്ലക്ഷ്ണയാ വാചാ സ്മിതപൂര്വമഥാബ്രവീത് ॥ 1 ॥
കൃതദാരോഽസ്മി ഭവതി ഭാര്യേയം ദയിതാ മമ ।
ത്വദ്വിധാനാം തു നാരീണാം സുദുഃഖാ സസപത്നതാ ॥ 2 ॥
അനുജസ്ത്വേഷ മേ ഭ്രാതാ ശീലവാന്പ്രിയദര്ശനഃ ।
ശ്രീമാനകൃതദാരശ്ച ലക്ഷ്മണോ നാമ വീര്യവാന് ॥ 3 ॥
അപൂര്വീ ഭാര്യയാ ചാര്ഥീ തരുണഃ പ്രിയദര്ശനഃ ।
അനുരൂപശ്ച തേ ഭര്താ രൂപസ്യാസ്യ ഭവിഷ്യതി ॥ 4 ॥
ഏനം ഭജ വിശാലാക്ഷി ഭര്താരം ഭ്രാതരം മമ ।
അസപത്നാ വരാരോഹേ മേരുമര്കപ്രഭാ യഥാ ॥ 5 ॥
ഇതി രാമേണ സാ പ്രോക്താ രാക്ഷസീ കാമമോഹിതാ ।
വിസൃജ്യ രാമം സഹസാ തതോ ലക്ഷ്മണമബ്രവീത് ॥ 6 ॥
അസ്യ രൂപസ്യ തേ യുക്താ ഭാര്യാഹം വരവര്ണിനീ ।
മയാ സഹ സുഖം സര്വാന്ദണ്ഡകാന്വിചരിഷ്യസി ॥ 7 ॥
ഏവമുക്തസ്തു സൌമിത്രീ രാക്ഷസ്യാ വാക്യകോവിദഃ ।
തതശ്ശൂര്പണഖീം സ്മിത്വാ ലക്ഷ്മണോ യുക്തമബ്രവീത് ॥ 8 ॥
കഥം ദാസസ്യ മേ ദാസീ ഭാര്യാ ഭവിതുമിച്ഛസി ।
സോഽഹമാര്യേണ പരവാന്ഭ്രാത്രാ കമലവര്ണിനി ॥ 9 ॥
സമൃദ്ധാര്ഥസ്യ സിദ്ധാര്ഥാ മുദിതാമലവര്ണിനീ ।
ആര്യസ്യ ത്വം വിശാലാക്ഷി ഭാര്യാ ഭവ യവീയസീ ॥ 10 ॥
ഏനാം വിരൂപാമസതീം കരാലാം നിര്ണതോദരീമ് ।
ഭാര്യാം വൃദ്ധാം പരിത്യജ്യ ത്വാമേവൈഷ ഭജിഷ്യതി ॥ 11 ॥
കോ ഹി രൂപമിദം ശ്രേഷ്ഠം സന്ത്യജ്യ വരവര്ണിനി ।
മാനുഷീഷു വരാരോഹേ കുര്യാദ്ഭാവം വിചക്ഷണഃ ॥ 12 ॥
ഇതി സാ ലക്ഷ്മണേനോക്താ കരാലാ നിര്ണതോദരീ ।
മന്യതേ തദ്വചസ്തഥ്യം പരിഹാസാവിചക്ഷണാ ॥ 13 ॥
സാ രാമം പര്ണശാലായാമുപവിഷ്ടം പരന്തപമ് ।
സീതയാ സഹ ദുര്ദര്ഷമബ്രവീത്കാമമോഹിതാ ॥ 14 ॥
ഏനാം വിരൂപാമസതീം കരാലാം നിര്ണതോദരീമ് ।
വൃദ്ധാം ഭാര്യാമവഷ്ടഭ്യ മാം ന ത്വം ബഹുമന്യസേ ॥ 15 ॥
അദ്യേമാം ഭക്ഷയിഷ്യാമി പശ്യതസ്തവ മാനുഷീമ് ।
ത്വയാ സഹ ചരിഷ്യാമി നിസ്സപത്നാ യഥാസുഖമ് ॥ 16 ॥
ഇത്യുക്ത്വാ മൃഗശാബാക്ഷീമലാതസദൃശേക്ഷണാ ।
അഭ്യധാവത്സുസങ്കൃദ്ധാ മഹോല്കാം രോഹിണീമിവ ॥ 17 ॥
താം മൃത്യുപാശപ്രതിമാമാപതന്തീം മഹാബലഃ ।
നിഗൃഹ്യ രാമഃ കുപിത സ്തതോ ലക്ഷ്മണമബ്രവീത് ॥ 18 ॥
ക്രൂരൈരനാര്യൈ സ്സൌമിത്രേ പരിഹാസഃ കഥഞ്ചന ।
ന കാര്യഃ പശ്യവൈദേഹീം കഥഞ്ചിത്സൌമ്യ ജീവതീമ് ॥ 19 ॥
ഇമാം വിരൂപാമസതീമതിമത്താം മഹോദരീമ് ।
രാക്ഷസീം പുരുഷവ്യാഘ്ര വിരൂപയിതുമര്ഹസി ॥ 20 ॥
ഇത്യുക്തോ ലക്ഷ്മണസ്തസ്യാഃ ക്രുദ്ധോ രാമസ്യ പാര്ശ്വതഃ ।
ഉദ്ധൃത്യ ഖങ്ഗം ചിച്ഛേദ കര്ണനാസം മഹാബലഃ ॥ 21 ॥
നികൃത്തകര്ണനാസാ തു വിസ്വരം സാ വിനദ്യ ച ।
യഥാഗതം പ്രദുദ്രാവ ഘോരാ ശൂര്പണഖാ വനമ് ॥ 22 ॥
സാ വിരൂപാ മഹാഘോരാ രാക്ഷസീ ശോണിതോക്ഷിതാ ।
നനാദ വിവിധാന്നാദാന്യഥാ പ്രാവൃഷി തോയദഃ ॥ 23 ॥
സാ വിക്ഷരന്തീ രുധിരം ബഹുധാ ഘോരദര്ശനാ ।
പ്രഗൃഹ്യ ബാഹൂ ഗര്ജന്തീ പ്രവിവേശ മഹാവനമ് ॥ 24 ॥
തതസ്തു സാ രാക്ഷസസങ്ഘസംവൃതം ഖരം ജനസ്ഥാനഗതം വിരൂപിതാ ।
ഉപേത്യ തം ഭ്രാതരമുഗ്രദര്ശനം പപാത ഭൂമൌ ഗഗനാദ്യഥാഽശനിഃ ॥ 25 ॥
തതസ്സഭാര്യം ഭയമോഹമൂര്ഛിതാ സലക്ഷ്മണം രാഘവമാഗതം വനമ് ।
വിരൂപണം ചാത്മനി ശോണിതോക്ഷിതാ ശശംസ സര്വം ഭഗിനീ ഖരസ്യ സാ ॥ 26 ॥
ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയ ആദികാവ്യേ അരണ്യകാണ്ഡേ അഷ്ടാദശസ്സര്ഗഃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe araṇyakāṇḍam |
atha aṣṭādaśassargaḥ |
tataśśūrpaṇakhāṃ rāmaḥ kāmapāśāvapāśitām |
svacchayā ślakṣṇayā vācā smitapūrvamathābravīt || 1 ||
kṛtadāro'smi bhavati bhāryeyaṃ dayitā mama |
tvadvidhānāṃ tu nārīṇāṃ suduḥkhā sasapatnatā || 2 ||
anujastveṣa me bhrātā śīlavānpriyadarśanaḥ |
śrīmānakṛtadāraśca lakṣmaṇo nāma vīryavān || 3 ||
apūrvī bhāryayā cārthī taruṇaḥ priyadarśanaḥ |
anurūpaśca te bhartā rūpasyāsya bhaviṣyati || 4 ||
enaṃ bhaja viśālākṣi bhartāraṃ bhrātaraṃ mama |
asapatnā varārohe merumarkaprabhā yathā || 5 ||
iti rāmeṇa sā proktā rākṣasī kāmamohitā |
visṛjya rāmaṃ sahasā tato lakṣmaṇamabravīt || 6 ||
asya rūpasya te yuktā bhāryāhaṃ varavarṇinī |
mayā saha sukhaṃ sarvāndaṇḍakānvicariṣyasi || 7 ||
evamuktastu saumitrī rākṣasyā vākyakovidaḥ |
tataśśūrpaṇakhīṃ smitvā lakṣmaṇo yuktamabravīt || 8 ||
kathaṃ dāsasya me dāsī bhāryā bhavitumicchasi |
so'hamāryeṇa paravānbhrātrā kamalavarṇini || 9 ||
samṛddhārthasya siddhārthā muditāmalavarṇinī |
āryasya tvaṃ viśālākṣi bhāryā bhava yavīyasī || 10 ||
enāṃ virūpāmasatīṃ karālāṃ nirṇatodarīm |
bhāryāṃ vṛddhāṃ parityajya tvāmevaiṣa bhajiṣyati || 11 ||
ko hi rūpamidaṃ śreṣṭhaṃ santyajya varavarṇini |
mānuṣīṣu varārohe kuryādbhāvaṃ vicakṣaṇaḥ || 12 ||
iti sā lakṣmaṇenoktā karālā nirṇatodarī |
manyate tadvacastathyaṃ parihāsāvicakṣaṇā || 13 ||
sā rāmaṃ parṇaśālāyāmupaviṣṭaṃ parantapam |
sītayā saha durdarṣamabravītkāmamohitā || 14 ||
enāṃ virūpāmasatīṃ karālāṃ nirṇatodarīm |
vṛddhāṃ bhāryāmavaṣṭabhya māṃ na tvaṃ bahumanyase || 15 ||
adyemāṃ bhakṣayiṣyāmi paśyatastava mānuṣīm |
tvayā saha cariṣyāmi nissapatnā yathāsukham || 16 ||
ityuktvā mṛgaśābākṣīmalātasadṛśekṣaṇā |
abhyadhāvatsusaṅkṛddhā maholkāṃ rohiṇīmiva || 17 ||
tāṃ mṛtyupāśapratimāmāpatantīṃ mahābalaḥ |
nigṛhya rāmaḥ kupita stato lakṣmaṇamabravīt || 18 ||
krūrairanāryai ssaumitre parihāsaḥ kathañcana |
na kāryaḥ paśyavaidehīṃ kathañcitsaumya jīvatīm || 19 ||
imāṃ virūpāmasatīmatimattāṃ mahodarīm |
rākṣasīṃ puruṣavyāghra virūpayitumarhasi || 20 ||
ityukto lakṣmaṇastasyāḥ kruddho rāmasya pārśvataḥ |
uddhṛtya khaṅgaṃ ciccheda karṇanāsaṃ mahābalaḥ || 21 ||
nikṛttakarṇanāsā tu visvaraṃ sā vinadya ca |
yathāgataṃ pradudrāva ghorā śūrpaṇakhā vanam || 22 ||
sā virūpā mahāghorā rākṣasī śoṇitokṣitā |
nanāda vividhānnādānyathā prāvṛṣi toyadaḥ || 23 ||
sā vikṣarantī rudhiraṃ bahudhā ghoradarśanā |
pragṛhya bāhū garjantī praviveśa mahāvanam || 24 ||
tatastu sā rākṣasasaṅghasaṃvṛtaṃ kharaṃ janasthānagataṃ virūpitā |
upetya taṃ bhrātaramugradarśanaṃ papāta bhūmau gaganādyathā'śaniḥ || 25 ||
tatassabhāryaṃ bhayamohamūrchitā salakṣmaṇaṃ rāghavamāgataṃ vanam |
virūpaṇaṃ cātmani śoṇitokṣitā śaśaṃsa sarvaṃ bhaginī kharasya sā || 26 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye araṇyakāṇḍe aṣṭādaśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे अरण्यकाण्डम् ।
अथ अष्टादशस्सर्गः ।
ततश्शूर्पणखां रामः कामपाशावपाशिताम् ।
स्वच्छया श्लक्ष्णया वाचा स्मितपूर्वमथाब्रवीत् ॥ 1 ॥
कृतदारोऽस्मि भवति भार्येयं दयिता मम ।
त्वद्विधानां तु नारीणां सुदुःखा ससपत्नता ॥ 2 ॥
अनुजस्त्वेष मे भ्राता शीलवान्प्रियदर्शनः ।
श्रीमानकृतदारश्च लक्ष्मणो नाम वीर्यवान् ॥ 3 ॥
अपूर्वी भार्यया चार्थी तरुणः प्रियदर्शनः ।
अनुरूपश्च ते भर्ता रूपस्यास्य भविष्यति ॥ 4 ॥
एनं भज विशालाक्षि भर्तारं भ्रातरं मम ।
असपत्ना वरारोहे मेरुमर्कप्रभा यथा ॥ 5 ॥
इति रामेण सा प्रोक्ता राक्षसी काममोहिता ।
विसृज्य रामं सहसा ततो लक्ष्मणमब्रवीत् ॥ 6 ॥
अस्य रूपस्य ते युक्ता भार्याहं वरवर्णिनी ।
मया सह सुखं सर्वान्दण्डकान्विचरिष्यसि ॥ 7 ॥
एवमुक्तस्तु सौमित्री राक्षस्या वाक्यकोविदः ।
ततश्शूर्पणखीं स्मित्वा लक्ष्मणो युक्तमब्रवीत् ॥ 8 ॥
कथं दासस्य मे दासी भार्या भवितुमिच्छसि ।
सोऽहमार्येण परवान्भ्रात्रा कमलवर्णिनि ॥ 9 ॥
समृद्धार्थस्य सिद्धार्था मुदितामलवर्णिनी ।
आर्यस्य त्वं विशालाक्षि भार्या भव यवीयसी ॥ 10 ॥
एनां विरूपामसतीं करालां निर्णतोदरीम् ।
भार्यां वृद्धां परित्यज्य त्वामेवैष भजिष्यति ॥ 11 ॥
को हि रूपमिदं श्रेष्ठं सन्त्यज्य वरवर्णिनि ।
मानुषीषु वरारोहे कुर्याद्भावं विचक्षणः ॥ 12 ॥
इति सा लक्ष्मणेनोक्ता कराला निर्णतोदरी ।
मन्यते तद्वचस्तथ्यं परिहासाविचक्षणा ॥ 13 ॥
सा रामं पर्णशालायामुपविष्टं परन्तपम् ।
सीतया सह दुर्दर्षमब्रवीत्काममोहिता ॥ 14 ॥
एनां विरूपामसतीं करालां निर्णतोदरीम् ।
वृद्धां भार्यामवष्टभ्य मां न त्वं बहुमन्यसे ॥ 15 ॥
अद्येमां भक्षयिष्यामि पश्यतस्तव मानुषीम् ।
त्वया सह चरिष्यामि निस्सपत्ना यथासुखम् ॥ 16 ॥
इत्युक्त्वा मृगशाबाक्षीमलातसदृशेक्षणा ।
अभ्यधावत्सुसङ्कृद्धा महोल्कां रोहिणीमिव ॥ 17 ॥
तां मृत्युपाशप्रतिमामापतन्तीं महाबलः ।
निगृह्य रामः कुपित स्ततो लक्ष्मणमब्रवीत् ॥ 18 ॥
क्रूरैरनार्यै स्सौमित्रे परिहासः कथञ्चन ।
न कार्यः पश्यवैदेहीं कथञ्चित्सौम्य जीवतीम् ॥ 19 ॥
इमां विरूपामसतीमतिमत्तां महोदरीम् ।
राक्षसीं पुरुषव्याघ्र विरूपयितुमर्हसि ॥ 20 ॥
इत्युक्तो लक्ष्मणस्तस्याः क्रुद्धो रामस्य पार्श्वतः ।
उद्धृत्य खङ्गं चिच्छेद कर्णनासं महाबलः ॥ 21 ॥
निकृत्तकर्णनासा तु विस्वरं सा विनद्य च ।
यथागतं प्रदुद्राव घोरा शूर्पणखा वनम् ॥ 22 ॥
सा विरूपा महाघोरा राक्षसी शोणितोक्षिता ।
ननाद विविधान्नादान्यथा प्रावृषि तोयदः ॥ 23 ॥
सा विक्षरन्ती रुधिरं बहुधा घोरदर्शना ।
प्रगृह्य बाहू गर्जन्ती प्रविवेश महावनम् ॥ 24 ॥
ततस्तु सा राक्षससङ्घसंवृतं खरं जनस्थानगतं विरूपिता ।
उपेत्य तं भ्रातरमुग्रदर्शनं पपात भूमौ गगनाद्यथाऽशनिः ॥ 25 ॥
ततस्सभार्यं भयमोहमूर्छिता सलक्ष्मणं राघवमागतं वनम् ।
विरूपणं चात्मनि शोणितोक्षिता शशंस सर्वं भगिनी खरस्य सा ॥ 26 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अरण्यकाण्डे अष्टादशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe araṇyakāṇḍam |
atha aṣṭādaśassargaḥ |
tataśśūrpaṇakhāṃ rāmaḥ kāmapāśāvapāśitām |
svacchayā ślakṣṇayā vācā smitapūrvamathābravīt || 1 ||
kṛtadāro'smi bhavati bhāryeyaṃ dayitā mama |
tvadvidhānāṃ tu nārīṇāṃ suduḥkhā sasapatnatā || 2 ||
anujastveṣa me bhrātā śīlavānpriyadarśanaḥ |
śrīmānakṛtadāraśca lakṣmaṇo nāma vīryavān || 3 ||
apūrvī bhāryayā cārthī taruṇaḥ priyadarśanaḥ |
anurūpaśca te bhartā rūpasyāsya bhaviṣyati || 4 ||
enaṃ bhaja viśālākṣi bhartāraṃ bhrātaraṃ mama |
asapatnā varārohe merumarkaprabhā yathā || 5 ||
iti rāmeṇa sā proktā rākṣasī kāmamohitā |
visṛjya rāmaṃ sahasā tato lakṣmaṇamabravīt || 6 ||
asya rūpasya te yuktā bhāryāhaṃ varavarṇinī |
mayā saha sukhaṃ sarvāndaṇḍakānvicariṣyasi || 7 ||
evamuktastu saumitrī rākṣasyā vākyakovidaḥ |
tataśśūrpaṇakhīṃ smitvā lakṣmaṇo yuktamabravīt || 8 ||
kathaṃ dāsasya me dāsī bhāryā bhavitumicchasi |
so'hamāryeṇa paravānbhrātrā kamalavarṇini || 9 ||
samṛddhārthasya siddhārthā muditāmalavarṇinī |
āryasya tvaṃ viśālākṣi bhāryā bhava yavīyasī || 10 ||
enāṃ virūpāmasatīṃ karālāṃ nirṇatodarīm |
bhāryāṃ vṛddhāṃ parityajya tvāmevaiṣa bhajiṣyati || 11 ||
ko hi rūpamidaṃ śreṣṭhaṃ santyajya varavarṇini |
mānuṣīṣu varārohe kuryādbhāvaṃ vicakṣaṇaḥ || 12 ||
iti sā lakṣmaṇenoktā karālā nirṇatodarī |
manyate tadvacastathyaṃ parihāsāvicakṣaṇā || 13 ||
sā rāmaṃ parṇaśālāyāmupaviṣṭaṃ parantapam |
sītayā saha durdarṣamabravītkāmamohitā || 14 ||
enāṃ virūpāmasatīṃ karālāṃ nirṇatodarīm |
vṛddhāṃ bhāryāmavaṣṭabhya māṃ na tvaṃ bahumanyase || 15 ||
adyemāṃ bhakṣayiṣyāmi paśyatastava mānuṣīm |
tvayā saha cariṣyāmi nissapatnā yathāsukham || 16 ||
ityuktvā mṛgaśābākṣīmalātasadṛśekṣaṇā |
abhyadhāvatsusaṅkṛddhā maholkāṃ rohiṇīmiva || 17 ||
tāṃ mṛtyupāśapratimāmāpatantīṃ mahābalaḥ |
nigṛhya rāmaḥ kupita stato lakṣmaṇamabravīt || 18 ||
krūrairanāryai ssaumitre parihāsaḥ kathañcana |
na kāryaḥ paśyavaidehīṃ kathañcitsaumya jīvatīm || 19 ||
imāṃ virūpāmasatīmatimattāṃ mahodarīm |
rākṣasīṃ puruṣavyāghra virūpayitumarhasi || 20 ||
ityukto lakṣmaṇastasyāḥ kruddho rāmasya pārśvataḥ |
uddhṛtya khaṅgaṃ ciccheda karṇanāsaṃ mahābalaḥ || 21 ||
nikṛttakarṇanāsā tu visvaraṃ sā vinadya ca |
yathāgataṃ pradudrāva ghorā śūrpaṇakhā vanam || 22 ||
sā virūpā mahāghorā rākṣasī śoṇitokṣitā |
nanāda vividhānnādānyathā prāvṛṣi toyadaḥ || 23 ||
sā vikṣarantī rudhiraṃ bahudhā ghoradarśanā |
pragṛhya bāhū garjantī praviveśa mahāvanam || 24 ||
tatastu sā rākṣasasaṅghasaṃvṛtaṃ kharaṃ janasthānagataṃ virūpitā |
upetya taṃ bhrātaramugradarśanaṃ papāta bhūmau gaganādyathā'śaniḥ || 25 ||
tatassabhāryaṃ bhayamohamūrchitā salakṣmaṇaṃ rāghavamāgataṃ vanam |
virūpaṇaṃ cātmani śoṇitokṣitā śaśaṃsa sarvaṃ bhaginī kharasya sā || 26 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye araṇyakāṇḍe aṣṭādaśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Malayalam script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.