ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਰਾਮਾਯਣੇ ਅਰਣ੍ਯਕਾਣ੍ਡਮ੍ ।
ਅਥ ਪਞ੍ਚਮਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ।
ਹਤ੍ਵਾ ਤੁ ਤਂ ਭੀਮਬਲਂ ਵਿਰਾਧਂ ਰਾਕ੍षਸਂ ਵਨੇ ।
ਤਤਸ੍ਸੀਤਾਂ ਪਰਿष੍ਵਜ੍ਯ ਸਮਾਸ਼੍ਵਾਸ੍ਯ ਚ ਵੀਰ੍ਯਵਾਨ੍ ॥ 1 ॥
ਅਬ੍ਰਵੀਲ੍ਲਕ੍ष੍ਮਣਂ ਰਾਮੋ ਭ੍ਰਾਤਰਂ ਦੀਪ੍ਤਤੇਜਸਮ੍ ।
ਕष੍ਟਂ ਵਨਮਿਦਂ ਦੁਰ੍ਗਂ ਨ ਚ ਸ੍ਮ ਵਨਗੋਚਰਾਃ ॥ 2 ॥
ਅਭਿਗਚ੍ਛਾਮਹੇ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਸ਼ਰਭਙ੍ਗਂ ਤਪੋਧਨਮ੍ ।
ਆਸ਼੍ਰਮਂ ਸ਼ਰਭਙ੍ਗਸ੍ਯ ਰਾਘਵੋऽਭਿਜਗਾਮ ਹ ॥ 3 ॥
ਤਸ੍ਯ ਦੇਵਪ੍ਰਭਾਵਸ੍ਯ ਤਪਸਾ ਭਾਵਿਤਾਤ੍ਮਨਃ ।
ਸਮੀਪੇ ਸ਼ਰਭਙ੍ਗਸ੍ਯ ਦਦਰ੍ਸ਼ ਮਹਦਦ੍ਭੁਤਮ੍ ॥ 4 ॥
ਵਿਭ੍ਰਾਜਮਾਨਂ ਵਪੁषਾ ਸੂਰ੍ਯਵੈਸ਼੍ਵਾਨਰੋਪਮਮ੍ ।
ਅਵਰੁਹ੍ਯਰਥੋਤ੍ਸਙ੍ਗਾਦਾਕਾਸ਼ੇ ਵਿਬੁਧਾਨੁਗਮ ॥ 5 ॥
ਅਸਂਸ੍ਪृਸ਼ਨ੍ਤਂ ਵਸੁਧਾਂ ਦਦਰ੍ਸ਼ ਵਿਬੁਧੇਸ਼੍ਵਰਮ੍ ।
ਸੁਪ੍ਰਭਾਭਰਣਂ ਦੇਵਂ ਵਿਰਜੋऽਮ੍ਬਰਧਾਰਿਣਮ੍ ॥ 6 ॥
ਤਦ੍ਵਿਧੈਰੇਵ ਬਹੁਭਿਃ ਪੂਜ੍ਯਮਾਨਂ ਮਹਾਤ੍ਮਭਿਃ ।
ਹਰਿਭਿਰ੍ਵਾਜਿਭਿਰ੍ਯੁਕ੍ਤਮਨ੍ਤਰਿਕ੍षਗਤਂ ਰਥਮ੍ ॥ 7 ॥
ਦਦਰ੍ਸ਼ਾਦੂਰਤਸ੍ਤਸ੍ਯ ਤਰੁਣਾਦਿਤ੍ਯਸਨ੍ਨਿਭਮ੍ ।
ਪਾਣ੍ਡੁਰਾਭ੍ਰਘਨਪ੍ਰਖ੍ਯਂ ਚਨ੍ਦ੍ਰਮਣ੍ਡਲਸਨ੍ਨਿਭਮ੍ ॥ 8 ॥
ਅਪਸ਼੍ਯਦ੍ਵਿਮਲਂ ਛਤ੍ਰਂ ਚਿਤ੍ਰਮਾਲ੍ਯੋਪਸ਼ੋਭਿਤਮ੍ ।
ਚਾਮਰਵ੍ਯਜਨੇ ਚਾਗ੍ਰ੍ਯੇ ਰੁਕ੍ਮਦਣ੍ਡੇ ਮਹਾਧਨੇ ॥ 9 ॥
ਗृਹੀਤੇ ਵਰਨਾਰੀਭ੍ਯਾਂ ਧੂਯਮਾਨੇ ਚ ਮੂਰ੍ਧਨਿ ।
ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਾਮਰਸਿਦ੍ਧਾਸ਼੍ਚ ਬਹਵਃ ਪਰਮਰ੍षਯਃ ॥ 10 ॥
ਅਨ੍ਤਰਿਕ੍षਗਤਂ ਦੇਵਂ ਵਾਗ੍ਭਿਰਗ੍ਯ੍ਰਾਭਿਰੀਡਿਰੇ ।
ਸਹ ਸਮ੍ਭਾषਮਾਣੇ ਤੁ ਸ਼ਰਭਙ੍ਗੇਨ ਵਾਸਵੇ ॥ 11 ॥
ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਸ਼ਤਕ੍ਰਤੁਂ ਤਤ੍ਰ ਰਾਮੋ ਲਕ੍ष੍ਮਣਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ।
ਰਾਮੋऽਥ ਰਥਮੁਦ੍ਦਿਸ਼੍ਯ ਲਕ੍ष੍ਮਣਾਯਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ ॥ 12 ॥
ਅਰ੍ਚਿष੍ਮਨ੍ਤਂ ਸ਼੍ਰਿਯਾ ਜੁष੍ਟਮਦ੍ਭੁਤਂ ਪਸ਼੍ਯ ਲਕ੍ष੍ਮਣ ।
ਪ੍ਰਤਪਨ੍ਤਮਿਵਾਦਿਤ੍ਯਮਨ੍ਤਰਿਕ੍षਗਤਂ ਰਥਮ੍ ॥ 13 ॥
ਯੇ ਹਯਾਃ ਪੁਰੁਹੂਤਸ੍ਯ ਪੁਰਾ ਸ਼ਕ੍ਰਸ੍ਯ ਨਸ਼੍ਸ਼੍ਰੁਤਾਃ ।
ਅਨ੍ਤਰਿਕ੍षਗਤਾ ਦਿਵ੍ਯਾਸ੍ਤ ਇਮੇ ਹਰਯੋ ਧ੍ਰੁਵਮ੍ ॥ 14 ॥
ਇਮੇ ਚ ਪੁਰੁषਵ੍ਯਾਘ੍ਰਾ ਯੇ ਤਿष੍ਠ੍ਨ੍ਤ੍ਯਭਿਤੋ ਰਥਮ੍ ।
ਸ਼ਤਂ ਸ਼ਤਂ ਕੁਣ੍ਡਲਿਨੋ ਯੁਵਾਨਃ ਖਙ੍ਗਪਾਣਯਃ ॥ 15 ॥
ਵਿਸ੍ਤੀਰ੍ਣਵਿਪੁਲੋਰਸ੍ਕਾਃ ਪਰਿਘਾਯਤਬਾਹਵਃ ।
ਸ਼ੋਣਾਂਸ਼ੁਵਸਨਾਸ੍ਸਰ੍ਵੇ ਵ੍ਯਾਧ੍ਰਾ ਇਵ ਦੁਰਾਸਦਾਃ ॥ 16 ॥
ਉਰੋਦੇਸ਼ੇषੁ ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਹਾਰਾ ਜ੍ਵਲਨਸਨ੍ਨਿਭਾਃ ।
ਰੂਪਂ ਬਿਭ੍ਰਤਿ ਸੌਮਿਤ੍ਰੇ ਪਞ੍ਚਵਿਂਸ਼ਤਿਵਾਰ੍षਿਕਮ੍ ॥ 17 ॥
ਏਤਦ੍ਦਿ ਕਿਲ ਦੇਵਾਨਾਂ ਵਯੋ ਭਵਤਿ ਨਿਤ੍ਯਦਾ ।
ਯਥੇਮੇ ਪੁਰੁषਵ੍ਯਾਘ੍ਰਾ ਦृਸ਼੍ਯਨ੍ਤੇ ਪ੍ਰਿਯਦਰ੍ਸ਼ਨਾਃ ॥ 18 ॥
ਇਹੈਵ ਸਹ ਵੈਦੇਹ੍ਯਾ ਮੁਹੂਰ੍ਤਂ ਤਿष੍ਠ ਲਕ੍ष੍ਮਣ ।
ਯਾਵਜ੍ਜਾਨਾਮ੍ਯਹਂ ਵ੍ਯਕ੍ਤਂ ਕ ਏष ਦ੍ਯੁਤਿਮਾਨ੍ਰਥੇ ॥ 19 ॥
ਤਮੇਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸੌਮਿਤ੍ਰਿਮਿਹੈਵ ਸ੍ਥੀਯਤਾਮਿਤਿ ।
ਅਭਿਚਕ੍ਰਾਮ ਕਾਕੁਤ੍ਸ੍ਥ ਸ਼੍ਸ਼ਰਭਙ੍ਗਾਸ਼੍ਰਮਂ ਪ੍ਰਤਿ ॥ 20 ॥
ਤਤਸ੍ਸਮਭਿਗਚ੍ਛਨ੍ਤਂ ਪ੍ਰੇਕ੍ष੍ਯ ਰਾਮਂ ਸ਼ਚੀਪਤਿਃ ।
ਸ਼ਰਭਙ੍ਗਮਨੁਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਵਿਵਿਕ੍ਤ ਇਦਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ॥ 21 ॥
ਇਹੋਪਯਾਤ੍ਯਸੌ ਰਾਮੋ ਯਾਵਨ੍ਮਾਂ ਨਾਭਿਭਾषਤੇ ।
ਨਿष੍ਠਾਂ ਨਯਤੁ ਤਾਵਤ੍ਤੁ ਤਤੋ ਮਾ ਦ੍ਰष੍ਟੁਮਰ੍ਹਤਿ ॥ 22 ॥
ਜਿਤਵਨ੍ਤਂ ਕृਤਾਰ੍ਥਂ ਹਿ ਤਦਾਹਮਚਿਰਾਦਿਮਮ੍ ।
ਕਰ੍ਮ ਹ੍ਯਨੇਨ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਂ ਮਹਦਨ੍ਯੈਸ੍ਸੁਦੁष੍ਕਰਮ੍ ॥ 23 ॥
ਇਤਿ ਵਜ੍ਰੀ ਤਮਾਮਨ੍ਤ੍ਰ੍ਯ ਮਾਨਯਿਤ੍ਵਾ ਚ ਤਾਪਸਮ੍ ।
ਰਥੇਨ ਹਯਯੁਕ੍ਤੇਨ ਯਯੌ ਦਿਵਮਰਿਨ੍ਦਮਃ ॥ 24 ॥
ਪ੍ਰਯਾਤੇ ਤੁ ਸਹਸ੍ਰਾਕ੍षੇ ਰਾਘਵਸ੍ਸਪਰਿਚ੍ਛਦਃ ।
ਅਗ੍ਨਿਹੋਤ੍ਰਮੁਪਾਸੀਨਂ ਸ਼ਰਭਙ੍ਗਮੁਪਾਗਮਤ੍ ॥ 25 ॥
ਤਸ੍ਯ ਪਾਦੌ ਚ ਸਙ੍ਗृਹ੍ਯ ਰਾਮਸ੍ਸੀਤਾ ਚ ਲਕ੍ष੍ਮਣਃ ।
ਨਿषੇਦੁਸ੍ਸਮਨੁਜ੍ਞਾਤਾ ਲਬ੍ਧਵਾਸਾ ਨਿਮਨ੍ਤ੍ਰਿਤਾਃ ॥ 26 ॥
ਤਤਸ਼੍ਸ਼ਕ੍ਰੋਪਯਾਨਂ ਤੁ ਪਰ੍ਯਪृਚ੍ਛਤ੍ਸ ਰਾਘਵਃ ।
ਸ਼ਰਭਙ੍ਗਸ਼੍ਚ ਤਤ੍ਸਰ੍ਯਂ ਰਾਘਵਾਯ ਨ੍ਯਵੇਦਯਤ੍ ॥ 27 ॥
ਮਾਮੇष ਵਰਦੋ ਰਾਮ ਬ੍ਰਹ੍ਮਲੋਕਂ ਨਿਨੀषਤਿ ।
ਜਿਤਮੁਗ੍ਰੇਣ ਤਪਸਾ ਦੁष੍ਪ੍ਰਾਪਮਕृਤਾਤ੍ਮਭਿਃ ॥ 28 ॥
ਅਹਂ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਨਰਵ੍ਯਾਘ੍ਰ ਵਰ੍ਤਮਾਨਮਦੂਰਤਃ ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਲੋਕਂ ਨ ਗਚ੍ਛਾਮਿ ਤ੍ਵਾਮਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਪ੍ਰਿਯਾਤਿਥਿਮ੍ ॥ 29 ॥
ਤ੍ਵਯਾऽਹਂ ਪੁਰੁषਵ੍ਯਾਘ੍ਰ ਧਾਰ੍ਮਿਕੇਣ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾ ।
ਸਮਾਗਮ੍ਯ ਗਮਿष੍ਯਾਮਿ ਤ੍ਰਿਦਿਵਂ ਦੇਵਸੇਵਿਤਮ੍ ॥ 30 ॥
ਅਕ੍षਯਾ ਨਰਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲ ਮਯਾ ਲੋਕਾ ਜਿਤਾਸ਼੍ਸ਼ੁਭਾ ।
ਬ੍ਰਾਹ੍ਮ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਨਾਕਪृष੍ਠ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਤਿਗृਹ੍ਣੀष੍ਵ ਮਾਮਕਾਨ੍ ॥ 31 ॥
ਏਵਮੁਕ੍ਤੋ ਨਰਵ੍ਯਾਘ੍ਰਸ੍ਸਰ੍ਵਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰ ਵਿਸ਼ਾਰਦਃ ।
ऋषਿਣਾ ਸ਼ਰਭਙ੍ਗੇਣ ਰਾਘਵੋ ਵਾਕ੍ਯਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ॥ 32 ॥
ਅਹਮੇਵਾਹਰਿष੍ਯਾਮਿ ਸਰ੍ਵਾਂਲ੍ਲੋਕਾਨ੍ਮਹਾਮੁਨੇ ।
ਆਵਾਸਂ ਤ੍ਵਹਮਿਚ੍ਛਾਮਿ ਪ੍ਰਦਿष੍ਟਮਿਹ ਕਾਨਨੇ ॥ 33 ॥
ਰਾਘਵੇਣੈਵਮੁਕ੍ਤਸ੍ਤੁ ਸ਼ਕ੍ਰਤੁਲ੍ਯਬਲੇਨ ਵੈ ।
ਸ਼ਰਭਙ੍ਗੋ ਮਹਾਪ੍ਰਾਜ੍ਞਃ ਪੁਨਰੇਵਾਬ੍ਰਵੀਦ੍ਵਚਃ ॥ 34 ॥
ਇਹ ਰਾਮ ਮਹਾਤੇਜਾਸ੍ਸੁਤੀਕ੍ष੍ਣੋ ਨਾਮ ਧਾਰ੍ਮਿਕਃ ।
ਵਸਤ੍ਯਰਣ੍ਯੇ ਧਰ੍ਮਾਤ੍ਮਾ ਸ ਤੇ ਸ਼੍ਰੇਯੋ ਵਿਧਾਸ੍ਯਤਿ ॥ 35 ॥
ਸੁਤੀਕ੍ष੍ਣਮਭਿਗਚ੍ਛ ਤ੍ਵਂ ਸ਼ੁਚੌ ਦੇਸ਼ੇ ਤਪਸ੍ਵਿਨਮ੍ ।
ਰਮਣੀਯੇ ਵਨੋਦ੍ਦੇਸ਼ੇ ਸ ਤੇ ਵਾਸਂ ਵਿਧਾਸ੍ਯਤਿ ॥ 36 ॥
ਇਮਾਂ ਮਨ੍ਦਾਕਿਨੀਂ ਰਾਮ ਪ੍ਰਤਿਸ੍ਰੋਤਾਮਨੁਵ੍ਰਜ ।
ਨਦੀਂ ਪੁष੍ਪੋਡੁਪਵਹਾਂ ਤਤਸ੍ਤਤ੍ਰ ਗਮਿष੍ਯਸਿ ॥ 37 ॥
ਏष ਪਨ੍ਥਾ ਨਰਵ੍ਯਾਘ੍ਰ ਮੁਹੂਰ੍ਤਂ ਪਸ਼੍ਯ ਤਾਤ ਮਾਮ੍ ।
ਯਾਵਜ੍ਜਹਾਮਿ ਗਾਤ੍ਰਾਣਿ ਜੀਰ੍ਣਾਂ ਤ੍ਵਚਮਿਵੋਰਗਃ ॥ 38 ॥
ਤਤੋऽਗ੍ਨਿਂ ਸ ਸਮਾਧਾਯ ਹੁਤ੍ਵਾ ਚਾਜ੍ਯੇਨ ਮਨ੍ਤ੍ਰਵਿਤ੍ ।
ਸ਼ਰਭਙ੍ਗੋ ਮਹਾਤੇਜਾਃ ਪ੍ਰਵਿਵੇਸ਼ ਹੁਤਾਸ਼ਨਮ੍ ॥ 39 ॥
ਤਸ੍ਯ ਰੋਮਾਣਿ ਕੇਸ਼ਾਂਸ਼੍ਚ ਤਦਾ ਵਹ੍ਨਿਰ੍ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ ।
ਜੀਰ੍ਣਾਂ ਤ੍ਵਚਂ ਤਥਾऽਸ੍ਥੀਨਿ ਯਚ੍ਚ ਮਾਂਸਂ ਸਸ਼ੋਣਿਤਮ੍ ॥ 40 ॥
ਸ ਚ ਪਾਵਕਸਙ੍ਕਾਸ਼ਃ ਕੁਮਾਰਸ੍ਸਮਪਦ੍ਯਤ ।
ਉਤ੍ਥਾਯਾਗ੍ਨਿਚਯਾਤ੍ਤਸ੍ਮਾਚ੍ਛਰਭਙ੍ਗੋ ਵ੍ਯਰੋਚਤ ॥ 41 ॥
ਸ ਲੋਕਾਨਾਹਿਤਾਗ੍ਨੀਨਾਮृषੀਣਾਂ ਚ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾਮ੍ ।
ਦੇਵਾਨਾਂ ਚ ਵ੍ਯਤਿਕ੍ਰਮ੍ਯ ਬ੍ਰਹ੍ਮਲੋਕਂ ਵ੍ਯਰੋਹਤ ॥ 42 ॥
ਸ ਪੁਣ੍ਯਕਰ੍ਮਾ ਭੁਵਨੇ ਦ੍ਵਿਜਰ੍षਭਃ ਪਿਤਾਮਹਂ ਸਾਨੁਚਰਂ ਦਦਰ੍ਸ਼ ਹ ।
ਪਿਤਾਮਹਸ਼੍ਚਾਪਿ ਸਮੀਕ੍ष੍ਯ ਤਂ ਦ੍ਵਿਜਂ ਨਨਨ੍ਦ ਸੁਸ੍ਵਾਗਤਮਿਤ੍ਯੁਵਾਚ ਹ ॥ 43 ॥
ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਅਰਣ੍ਯਕਾਣ੍ਡੇ ਪਞ੍ਚਮਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe araṇyakāṇḍam |
atha pañcamassargaḥ |
hatvā tu taṃ bhīmabalaṃ virādhaṃ rākṣasaṃ vane |
tatassītāṃ pariṣvajya samāśvāsya ca vīryavān || 1 ||
abravīllakṣmaṇaṃ rāmo bhrātaraṃ dīptatejasam |
kaṣṭaṃ vanamidaṃ durgaṃ na ca sma vanagocarāḥ || 2 ||
abhigacchāmahe śīghraṃ śarabhaṅgaṃ tapodhanam |
āśramaṃ śarabhaṅgasya rāghavo'bhijagāma ha || 3 ||
tasya devaprabhāvasya tapasā bhāvitātmanaḥ |
samīpe śarabhaṅgasya dadarśa mahadadbhutam || 4 ||
vibhrājamānaṃ vapuṣā sūryavaiśvānaropamam |
avaruhyarathotsaṅgādākāśe vibudhānugama || 5 ||
asaṃspṛśantaṃ vasudhāṃ dadarśa vibudheśvaram |
suprabhābharaṇaṃ devaṃ virajo'mbaradhāriṇam || 6 ||
tadvidhaireva bahubhiḥ pūjyamānaṃ mahātmabhiḥ |
haribhirvājibhiryuktamantarikṣagataṃ ratham || 7 ||
dadarśādūratastasya taruṇādityasannibham |
pāṇḍurābhraghanaprakhyaṃ candramaṇḍalasannibham || 8 ||
apaśyadvimalaṃ chatraṃ citramālyopaśobhitam |
cāmaravyajane cāgrye rukmadaṇḍe mahādhane || 9 ||
gṛhīte varanārībhyāṃ dhūyamāne ca mūrdhani |
gandharvāmarasiddhāśca bahavaḥ paramarṣayaḥ || 10 ||
antarikṣagataṃ devaṃ vāgbhiragyrābhirīḍire |
saha sambhāṣamāṇe tu śarabhaṅgena vāsave || 11 ||
dṛṣṭvā śatakratuṃ tatra rāmo lakṣmaṇamabravīt |
rāmo'tha rathamuddiśya lakṣmaṇāyapradarśayan || 12 ||
arciṣmantaṃ śriyā juṣṭamadbhutaṃ paśya lakṣmaṇa |
pratapantamivādityamantarikṣagataṃ ratham || 13 ||
ye hayāḥ puruhūtasya purā śakrasya naśśrutāḥ |
antarikṣagatā divyāsta ime harayo dhruvam || 14 ||
ime ca puruṣavyāghrā ye tiṣṭhntyabhito ratham |
śataṃ śataṃ kuṇḍalino yuvānaḥ khaṅgapāṇayaḥ || 15 ||
vistīrṇavipuloraskāḥ parighāyatabāhavaḥ |
śoṇāṃśuvasanāssarve vyādhrā iva durāsadāḥ || 16 ||
urodeśeṣu sarveṣāṃ hārā jvalanasannibhāḥ |
rūpaṃ bibhrati saumitre pañcaviṃśativārṣikam || 17 ||
etaddi kila devānāṃ vayo bhavati nityadā |
yatheme puruṣavyāghrā dṛśyante priyadarśanāḥ || 18 ||
ihaiva saha vaidehyā muhūrtaṃ tiṣṭha lakṣmaṇa |
yāvajjānāmyahaṃ vyaktaṃ ka eṣa dyutimānrathe || 19 ||
tamevamuktvā saumitrimihaiva sthīyatāmiti |
abhicakrāma kākutstha śśarabhaṅgāśramaṃ prati || 20 ||
tatassamabhigacchantaṃ prekṣya rāmaṃ śacīpatiḥ |
śarabhaṅgamanuprāpya vivikta idamabravīt || 21 ||
ihopayātyasau rāmo yāvanmāṃ nābhibhāṣate |
niṣṭhāṃ nayatu tāvattu tato mā draṣṭumarhati || 22 ||
jitavantaṃ kṛtārthaṃ hi tadāhamacirādimam |
karma hyanena kartavyaṃ mahadanyaissuduṣkaram || 23 ||
iti vajrī tamāmantrya mānayitvā ca tāpasam |
rathena hayayuktena yayau divamarindamaḥ || 24 ||
prayāte tu sahasrākṣe rāghavassaparicchadaḥ |
agnihotramupāsīnaṃ śarabhaṅgamupāgamat || 25 ||
tasya pādau ca saṅgṛhya rāmassītā ca lakṣmaṇaḥ |
niṣedussamanujñātā labdhavāsā nimantritāḥ || 26 ||
tataśśakropayānaṃ tu paryapṛcchatsa rāghavaḥ |
śarabhaṅgaśca tatsaryaṃ rāghavāya nyavedayat || 27 ||
māmeṣa varado rāma brahmalokaṃ ninīṣati |
jitamugreṇa tapasā duṣprāpamakṛtātmabhiḥ || 28 ||
ahaṃ jñātvā naravyāghra vartamānamadūrataḥ |
brahmalokaṃ na gacchāmi tvāmadṛṣṭvā priyātithim || 29 ||
tvayā'haṃ puruṣavyāghra dhārmikeṇa mahātmanā |
samāgamya gamiṣyāmi tridivaṃ devasevitam || 30 ||
akṣayā naraśārdūla mayā lokā jitāśśubhā |
brāhmyāśca nākapṛṣṭhyāśca pratigṛhṇīṣva māmakān || 31 ||
evamukto naravyāghrassarvaśāstra viśāradaḥ |
ṛṣiṇā śarabhaṅgeṇa rāghavo vākyamabravīt || 32 ||
ahamevāhariṣyāmi sarvāṃllokānmahāmune |
āvāsaṃ tvahamicchāmi pradiṣṭamiha kānane || 33 ||
rāghaveṇaivamuktastu śakratulyabalena vai |
śarabhaṅgo mahāprājñaḥ punarevābravīdvacaḥ || 34 ||
iha rāma mahātejāssutīkṣṇo nāma dhārmikaḥ |
vasatyaraṇye dharmātmā sa te śreyo vidhāsyati || 35 ||
sutīkṣṇamabhigaccha tvaṃ śucau deśe tapasvinam |
ramaṇīye vanoddeśe sa te vāsaṃ vidhāsyati || 36 ||
imāṃ mandākinīṃ rāma pratisrotāmanuvraja |
nadīṃ puṣpoḍupavahāṃ tatastatra gamiṣyasi || 37 ||
eṣa panthā naravyāghra muhūrtaṃ paśya tāta mām |
yāvajjahāmi gātrāṇi jīrṇāṃ tvacamivoragaḥ || 38 ||
tato'gniṃ sa samādhāya hutvā cājyena mantravit |
śarabhaṅgo mahātejāḥ praviveśa hutāśanam || 39 ||
tasya romāṇi keśāṃśca tadā vahnirmahātmanaḥ |
jīrṇāṃ tvacaṃ tathā'sthīni yacca māṃsaṃ saśoṇitam || 40 ||
sa ca pāvakasaṅkāśaḥ kumārassamapadyata |
utthāyāgnicayāttasmāccharabhaṅgo vyarocata || 41 ||
sa lokānāhitāgnīnāmṛṣīṇāṃ ca mahātmanām |
devānāṃ ca vyatikramya brahmalokaṃ vyarohata || 42 ||
sa puṇyakarmā bhuvane dvijarṣabhaḥ pitāmahaṃ sānucaraṃ dadarśa ha |
pitāmahaścāpi samīkṣya taṃ dvijaṃ nananda susvāgatamityuvāca ha || 43 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye araṇyakāṇḍe pañcamassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे अरण्यकाण्डम् ।
अथ पञ्चमस्सर्गः ।
हत्वा तु तं भीमबलं विराधं राक्षसं वने ।
ततस्सीतां परिष्वज्य समाश्वास्य च वीर्यवान् ॥ 1 ॥
अब्रवील्लक्ष्मणं रामो भ्रातरं दीप्ततेजसम् ।
कष्टं वनमिदं दुर्गं न च स्म वनगोचराः ॥ 2 ॥
अभिगच्छामहे शीघ्रं शरभङ्गं तपोधनम् ।
आश्रमं शरभङ्गस्य राघवोऽभिजगाम ह ॥ 3 ॥
तस्य देवप्रभावस्य तपसा भावितात्मनः ।
समीपे शरभङ्गस्य ददर्श महदद्भुतम् ॥ 4 ॥
विभ्राजमानं वपुषा सूर्यवैश्वानरोपमम् ।
अवरुह्यरथोत्सङ्गादाकाशे विबुधानुगम ॥ 5 ॥
असंस्पृशन्तं वसुधां ददर्श विबुधेश्वरम् ।
सुप्रभाभरणं देवं विरजोऽम्बरधारिणम् ॥ 6 ॥
तद्विधैरेव बहुभिः पूज्यमानं महात्मभिः ।
हरिभिर्वाजिभिर्युक्तमन्तरिक्षगतं रथम् ॥ 7 ॥
ददर्शादूरतस्तस्य तरुणादित्यसन्निभम् ।
पाण्डुराभ्रघनप्रख्यं चन्द्रमण्डलसन्निभम् ॥ 8 ॥
अपश्यद्विमलं छत्रं चित्रमाल्योपशोभितम् ।
चामरव्यजने चाग्र्ये रुक्मदण्डे महाधने ॥ 9 ॥
गृहीते वरनारीभ्यां धूयमाने च मूर्धनि ।
गन्धर्वामरसिद्धाश्च बहवः परमर्षयः ॥ 10 ॥
अन्तरिक्षगतं देवं वाग्भिरग्य्राभिरीडिरे ।
सह सम्भाषमाणे तु शरभङ्गेन वासवे ॥ 11 ॥
दृष्ट्वा शतक्रतुं तत्र रामो लक्ष्मणमब्रवीत् ।
रामोऽथ रथमुद्दिश्य लक्ष्मणायप्रदर्शयन् ॥ 12 ॥
अर्चिष्मन्तं श्रिया जुष्टमद्भुतं पश्य लक्ष्मण ।
प्रतपन्तमिवादित्यमन्तरिक्षगतं रथम् ॥ 13 ॥
ये हयाः पुरुहूतस्य पुरा शक्रस्य नश्श्रुताः ।
अन्तरिक्षगता दिव्यास्त इमे हरयो ध्रुवम् ॥ 14 ॥
इमे च पुरुषव्याघ्रा ये तिष्ठ्न्त्यभितो रथम् ।
शतं शतं कुण्डलिनो युवानः खङ्गपाणयः ॥ 15 ॥
विस्तीर्णविपुलोरस्काः परिघायतबाहवः ।
शोणांशुवसनास्सर्वे व्याध्रा इव दुरासदाः ॥ 16 ॥
उरोदेशेषु सर्वेषां हारा ज्वलनसन्निभाः ।
रूपं बिभ्रति सौमित्रे पञ्चविंशतिवार्षिकम् ॥ 17 ॥
एतद्दि किल देवानां वयो भवति नित्यदा ।
यथेमे पुरुषव्याघ्रा दृश्यन्ते प्रियदर्शनाः ॥ 18 ॥
इहैव सह वैदेह्या मुहूर्तं तिष्ठ लक्ष्मण ।
यावज्जानाम्यहं व्यक्तं क एष द्युतिमान्रथे ॥ 19 ॥
तमेवमुक्त्वा सौमित्रिमिहैव स्थीयतामिति ।
अभिचक्राम काकुत्स्थ श्शरभङ्गाश्रमं प्रति ॥ 20 ॥
ततस्समभिगच्छन्तं प्रेक्ष्य रामं शचीपतिः ।
शरभङ्गमनुप्राप्य विविक्त इदमब्रवीत् ॥ 21 ॥
इहोपयात्यसौ रामो यावन्मां नाभिभाषते ।
निष्ठां नयतु तावत्तु ततो मा द्रष्टुमर्हति ॥ 22 ॥
जितवन्तं कृतार्थं हि तदाहमचिरादिमम् ।
कर्म ह्यनेन कर्तव्यं महदन्यैस्सुदुष्करम् ॥ 23 ॥
इति वज्री तमामन्त्र्य मानयित्वा च तापसम् ।
रथेन हययुक्तेन ययौ दिवमरिन्दमः ॥ 24 ॥
प्रयाते तु सहस्राक्षे राघवस्सपरिच्छदः ।
अग्निहोत्रमुपासीनं शरभङ्गमुपागमत् ॥ 25 ॥
तस्य पादौ च सङ्गृह्य रामस्सीता च लक्ष्मणः ।
निषेदुस्समनुज्ञाता लब्धवासा निमन्त्रिताः ॥ 26 ॥
ततश्शक्रोपयानं तु पर्यपृच्छत्स राघवः ।
शरभङ्गश्च तत्सर्यं राघवाय न्यवेदयत् ॥ 27 ॥
मामेष वरदो राम ब्रह्मलोकं निनीषति ।
जितमुग्रेण तपसा दुष्प्रापमकृतात्मभिः ॥ 28 ॥
अहं ज्ञात्वा नरव्याघ्र वर्तमानमदूरतः ।
ब्रह्मलोकं न गच्छामि त्वामदृष्ट्वा प्रियातिथिम् ॥ 29 ॥
त्वयाऽहं पुरुषव्याघ्र धार्मिकेण महात्मना ।
समागम्य गमिष्यामि त्रिदिवं देवसेवितम् ॥ 30 ॥
अक्षया नरशार्दूल मया लोका जिताश्शुभा ।
ब्राह्म्याश्च नाकपृष्ठ्याश्च प्रतिगृह्णीष्व मामकान् ॥ 31 ॥
एवमुक्तो नरव्याघ्रस्सर्वशास्त्र विशारदः ।
ऋषिणा शरभङ्गेण राघवो वाक्यमब्रवीत् ॥ 32 ॥
अहमेवाहरिष्यामि सर्वांल्लोकान्महामुने ।
आवासं त्वहमिच्छामि प्रदिष्टमिह कानने ॥ 33 ॥
राघवेणैवमुक्तस्तु शक्रतुल्यबलेन वै ।
शरभङ्गो महाप्राज्ञः पुनरेवाब्रवीद्वचः ॥ 34 ॥
इह राम महातेजास्सुतीक्ष्णो नाम धार्मिकः ।
वसत्यरण्ये धर्मात्मा स ते श्रेयो विधास्यति ॥ 35 ॥
सुतीक्ष्णमभिगच्छ त्वं शुचौ देशे तपस्विनम् ।
रमणीये वनोद्देशे स ते वासं विधास्यति ॥ 36 ॥
इमां मन्दाकिनीं राम प्रतिस्रोतामनुव्रज ।
नदीं पुष्पोडुपवहां ततस्तत्र गमिष्यसि ॥ 37 ॥
एष पन्था नरव्याघ्र मुहूर्तं पश्य तात माम् ।
यावज्जहामि गात्राणि जीर्णां त्वचमिवोरगः ॥ 38 ॥
ततोऽग्निं स समाधाय हुत्वा चाज्येन मन्त्रवित् ।
शरभङ्गो महातेजाः प्रविवेश हुताशनम् ॥ 39 ॥
तस्य रोमाणि केशांश्च तदा वह्निर्महात्मनः ।
जीर्णां त्वचं तथाऽस्थीनि यच्च मांसं सशोणितम् ॥ 40 ॥
स च पावकसङ्काशः कुमारस्समपद्यत ।
उत्थायाग्निचयात्तस्माच्छरभङ्गो व्यरोचत ॥ 41 ॥
स लोकानाहिताग्नीनामृषीणां च महात्मनाम् ।
देवानां च व्यतिक्रम्य ब्रह्मलोकं व्यरोहत ॥ 42 ॥
स पुण्यकर्मा भुवने द्विजर्षभः पितामहं सानुचरं ददर्श ह ।
पितामहश्चापि समीक्ष्य तं द्विजं ननन्द सुस्वागतमित्युवाच ह ॥ 43 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अरण्यकाण्डे पञ्चमस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe araṇyakāṇḍam |
atha pañcamassargaḥ |
hatvā tu taṃ bhīmabalaṃ virādhaṃ rākṣasaṃ vane |
tatassītāṃ pariṣvajya samāśvāsya ca vīryavān || 1 ||
abravīllakṣmaṇaṃ rāmo bhrātaraṃ dīptatejasam |
kaṣṭaṃ vanamidaṃ durgaṃ na ca sma vanagocarāḥ || 2 ||
abhigacchāmahe śīghraṃ śarabhaṅgaṃ tapodhanam |
āśramaṃ śarabhaṅgasya rāghavo'bhijagāma ha || 3 ||
tasya devaprabhāvasya tapasā bhāvitātmanaḥ |
samīpe śarabhaṅgasya dadarśa mahadadbhutam || 4 ||
vibhrājamānaṃ vapuṣā sūryavaiśvānaropamam |
avaruhyarathotsaṅgādākāśe vibudhānugama || 5 ||
asaṃspṛśantaṃ vasudhāṃ dadarśa vibudheśvaram |
suprabhābharaṇaṃ devaṃ virajo'mbaradhāriṇam || 6 ||
tadvidhaireva bahubhiḥ pūjyamānaṃ mahātmabhiḥ |
haribhirvājibhiryuktamantarikṣagataṃ ratham || 7 ||
dadarśādūratastasya taruṇādityasannibham |
pāṇḍurābhraghanaprakhyaṃ candramaṇḍalasannibham || 8 ||
apaśyadvimalaṃ chatraṃ citramālyopaśobhitam |
cāmaravyajane cāgrye rukmadaṇḍe mahādhane || 9 ||
gṛhīte varanārībhyāṃ dhūyamāne ca mūrdhani |
gandharvāmarasiddhāśca bahavaḥ paramarṣayaḥ || 10 ||
antarikṣagataṃ devaṃ vāgbhiragyrābhirīḍire |
saha sambhāṣamāṇe tu śarabhaṅgena vāsave || 11 ||
dṛṣṭvā śatakratuṃ tatra rāmo lakṣmaṇamabravīt |
rāmo'tha rathamuddiśya lakṣmaṇāyapradarśayan || 12 ||
arciṣmantaṃ śriyā juṣṭamadbhutaṃ paśya lakṣmaṇa |
pratapantamivādityamantarikṣagataṃ ratham || 13 ||
ye hayāḥ puruhūtasya purā śakrasya naśśrutāḥ |
antarikṣagatā divyāsta ime harayo dhruvam || 14 ||
ime ca puruṣavyāghrā ye tiṣṭhntyabhito ratham |
śataṃ śataṃ kuṇḍalino yuvānaḥ khaṅgapāṇayaḥ || 15 ||
vistīrṇavipuloraskāḥ parighāyatabāhavaḥ |
śoṇāṃśuvasanāssarve vyādhrā iva durāsadāḥ || 16 ||
urodeśeṣu sarveṣāṃ hārā jvalanasannibhāḥ |
rūpaṃ bibhrati saumitre pañcaviṃśativārṣikam || 17 ||
etaddi kila devānāṃ vayo bhavati nityadā |
yatheme puruṣavyāghrā dṛśyante priyadarśanāḥ || 18 ||
ihaiva saha vaidehyā muhūrtaṃ tiṣṭha lakṣmaṇa |
yāvajjānāmyahaṃ vyaktaṃ ka eṣa dyutimānrathe || 19 ||
tamevamuktvā saumitrimihaiva sthīyatāmiti |
abhicakrāma kākutstha śśarabhaṅgāśramaṃ prati || 20 ||
tatassamabhigacchantaṃ prekṣya rāmaṃ śacīpatiḥ |
śarabhaṅgamanuprāpya vivikta idamabravīt || 21 ||
ihopayātyasau rāmo yāvanmāṃ nābhibhāṣate |
niṣṭhāṃ nayatu tāvattu tato mā draṣṭumarhati || 22 ||
jitavantaṃ kṛtārthaṃ hi tadāhamacirādimam |
karma hyanena kartavyaṃ mahadanyaissuduṣkaram || 23 ||
iti vajrī tamāmantrya mānayitvā ca tāpasam |
rathena hayayuktena yayau divamarindamaḥ || 24 ||
prayāte tu sahasrākṣe rāghavassaparicchadaḥ |
agnihotramupāsīnaṃ śarabhaṅgamupāgamat || 25 ||
tasya pādau ca saṅgṛhya rāmassītā ca lakṣmaṇaḥ |
niṣedussamanujñātā labdhavāsā nimantritāḥ || 26 ||
tataśśakropayānaṃ tu paryapṛcchatsa rāghavaḥ |
śarabhaṅgaśca tatsaryaṃ rāghavāya nyavedayat || 27 ||
māmeṣa varado rāma brahmalokaṃ ninīṣati |
jitamugreṇa tapasā duṣprāpamakṛtātmabhiḥ || 28 ||
ahaṃ jñātvā naravyāghra vartamānamadūrataḥ |
brahmalokaṃ na gacchāmi tvāmadṛṣṭvā priyātithim || 29 ||
tvayā'haṃ puruṣavyāghra dhārmikeṇa mahātmanā |
samāgamya gamiṣyāmi tridivaṃ devasevitam || 30 ||
akṣayā naraśārdūla mayā lokā jitāśśubhā |
brāhmyāśca nākapṛṣṭhyāśca pratigṛhṇīṣva māmakān || 31 ||
evamukto naravyāghrassarvaśāstra viśāradaḥ |
ṛṣiṇā śarabhaṅgeṇa rāghavo vākyamabravīt || 32 ||
ahamevāhariṣyāmi sarvāṃllokānmahāmune |
āvāsaṃ tvahamicchāmi pradiṣṭamiha kānane || 33 ||
rāghaveṇaivamuktastu śakratulyabalena vai |
śarabhaṅgo mahāprājñaḥ punarevābravīdvacaḥ || 34 ||
iha rāma mahātejāssutīkṣṇo nāma dhārmikaḥ |
vasatyaraṇye dharmātmā sa te śreyo vidhāsyati || 35 ||
sutīkṣṇamabhigaccha tvaṃ śucau deśe tapasvinam |
ramaṇīye vanoddeśe sa te vāsaṃ vidhāsyati || 36 ||
imāṃ mandākinīṃ rāma pratisrotāmanuvraja |
nadīṃ puṣpoḍupavahāṃ tatastatra gamiṣyasi || 37 ||
eṣa panthā naravyāghra muhūrtaṃ paśya tāta mām |
yāvajjahāmi gātrāṇi jīrṇāṃ tvacamivoragaḥ || 38 ||
tato'gniṃ sa samādhāya hutvā cājyena mantravit |
śarabhaṅgo mahātejāḥ praviveśa hutāśanam || 39 ||
tasya romāṇi keśāṃśca tadā vahnirmahātmanaḥ |
jīrṇāṃ tvacaṃ tathā'sthīni yacca māṃsaṃ saśoṇitam || 40 ||
sa ca pāvakasaṅkāśaḥ kumārassamapadyata |
utthāyāgnicayāttasmāccharabhaṅgo vyarocata || 41 ||
sa lokānāhitāgnīnāmṛṣīṇāṃ ca mahātmanām |
devānāṃ ca vyatikramya brahmalokaṃ vyarohata || 42 ||
sa puṇyakarmā bhuvane dvijarṣabhaḥ pitāmahaṃ sānucaraṃ dadarśa ha |
pitāmahaścāpi samīkṣya taṃ dvijaṃ nananda susvāgatamityuvāca ha || 43 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye araṇyakāṇḍe pañcamassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gurmukhi script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.