শ্রীমদ্বাল্মীকীয রামাযণে অরণ্যকাণ্ডম্ ।
অথ পঞ্চমস্সর্গঃ ।
হত্বা তু তং ভীমবলং বিরাধং রাক্ষসং বনে ।
ততস্সীতাং পরিষ্বজ্য সমাশ্বাস্য চ বীর্যবান্ ॥ 1 ॥
অব্রবীল্লক্ষ্মণং রামো ভ্রাতরং দীপ্ততেজসম্ ।
কষ্টং বনমিদং দুর্গং ন চ স্ম বনগোচরাঃ ॥ 2 ॥
অভিগচ্ছামহে শীঘ্রং শরভঙ্গং তপোধনম্ ।
আশ্রমং শরভঙ্গস্য রাঘবোঽভিজগাম হ ॥ 3 ॥
তস্য দেবপ্রভাবস্য তপসা ভাবিতাত্মনঃ ।
সমীপে শরভঙ্গস্য দদর্শ মহদদ্ভুতম্ ॥ 4 ॥
বিভ্রাজমানং বপুষা সূর্যবৈশ্বানরোপমম্ ।
অবরুহ্যরথোত্সঙ্গাদাকাশে বিবুধানুগম ॥ 5 ॥
অসংস্পৃশন্তং বসুধাং দদর্শ বিবুধেশ্বরম্ ।
সুপ্রভাভরণং দেবং বিরজোঽম্বরধারিণম্ ॥ 6 ॥
তদ্বিধৈরেব বহুভিঃ পূজ্যমানং মহাত্মভিঃ ।
হরিভির্বাজিভির্যুক্তমন্তরিক্ষগতং রথম্ ॥ 7 ॥
দদর্শাদূরতস্তস্য তরুণাদিত্যসন্নিভম্ ।
পাণ্ডুরাভ্রঘনপ্রখ্যং চন্দ্রমণ্ডলসন্নিভম্ ॥ 8 ॥
অপশ্যদ্বিমলং ছত্রং চিত্রমাল্যোপশোভিতম্ ।
চামরব্যজনে চাগ্র্যে রুক্মদণ্ডে মহাধনে ॥ 9 ॥
গৃহীতে বরনারীভ্যাং ধূযমানে চ মূর্ধনি ।
গন্ধর্বামরসিদ্ধাশ্চ বহবঃ পরমর্ষযঃ ॥ 10 ॥
অন্তরিক্ষগতং দেবং বাগ্ভিরগ্য্রাভিরীডিরে ।
সহ সম্ভাষমাণে তু শরভঙ্গেন বাসবে ॥ 11 ॥
দৃষ্ট্বা শতক্রতুং তত্র রামো লক্ষ্মণমব্রবীত্ ।
রামোঽথ রথমুদ্দিশ্য লক্ষ্মণাযপ্রদর্শযন্ ॥ 12 ॥
অর্চিষ্মন্তং শ্রিযা জুষ্টমদ্ভুতং পশ্য লক্ষ্মণ ।
প্রতপন্তমিবাদিত্যমন্তরিক্ষগতং রথম্ ॥ 13 ॥
যে হযাঃ পুরুহূতস্য পুরা শক্রস্য নশ্শ্রুতাঃ ।
অন্তরিক্ষগতা দিব্যাস্ত ইমে হরযো ধ্রুবম্ ॥ 14 ॥
ইমে চ পুরুষব্যাঘ্রা যে তিষ্ঠ্ন্ত্যভিতো রথম্ ।
শতং শতং কুণ্ডলিনো যুবানঃ খঙ্গপাণযঃ ॥ 15 ॥
বিস্তীর্ণবিপুলোরস্কাঃ পরিঘাযতবাহবঃ ।
শোণাংশুবসনাস্সর্বে ব্যাধ্রা ইব দুরাসদাঃ ॥ 16 ॥
উরোদেশেষু সর্বেষাং হারা জ্বলনসন্নিভাঃ ।
রূপং বিভ্রতি সৌমিত্রে পঞ্চবিংশতিবার্ষিকম্ ॥ 17 ॥
এতদ্দি কিল দেবানাং বযো ভবতি নিত্যদা ।
যথেমে পুরুষব্যাঘ্রা দৃশ্যন্তে প্রিযদর্শনাঃ ॥ 18 ॥
ইহৈব সহ বৈদেহ্যা মুহূর্তং তিষ্ঠ লক্ষ্মণ ।
যাবজ্জানাম্যহং ব্যক্তং ক এষ দ্যুতিমান্রথে ॥ 19 ॥
তমেবমুক্ত্বা সৌমিত্রিমিহৈব স্থীযতামিতি ।
অভিচক্রাম কাকুত্স্থ শ্শরভঙ্গাশ্রমং প্রতি ॥ 20 ॥
ততস্সমভিগচ্ছন্তং প্রেক্ষ্য রামং শচীপতিঃ ।
শরভঙ্গমনুপ্রাপ্য বিবিক্ত ইদমব্রবীত্ ॥ 21 ॥
ইহোপযাত্যসৌ রামো যাবন্মাং নাভিভাষতে ।
নিষ্ঠাং নযতু তাবত্তু ততো মা দ্রষ্টুমর্হতি ॥ 22 ॥
জিতবন্তং কৃতার্থং হি তদাহমচিরাদিমম্ ।
কর্ম হ্যনেন কর্তব্যং মহদন্যৈস্সুদুষ্করম্ ॥ 23 ॥
ইতি বজ্রী তমামন্ত্র্য মানযিত্বা চ তাপসম্ ।
রথেন হযযুক্তেন যযৌ দিবমরিন্দমঃ ॥ 24 ॥
প্রযাতে তু সহস্রাক্ষে রাঘবস্সপরিচ্ছদঃ ।
অগ্নিহোত্রমুপাসীনং শরভঙ্গমুপাগমত্ ॥ 25 ॥
তস্য পাদৌ চ সঙ্গৃহ্য রামস্সীতা চ লক্ষ্মণঃ ।
নিষেদুস্সমনুজ্ঞাতা লব্ধবাসা নিমন্ত্রিতাঃ ॥ 26 ॥
ততশ্শক্রোপযানং তু পর্যপৃচ্ছত্স রাঘবঃ ।
শরভঙ্গশ্চ তত্সর্যং রাঘবায ন্যবেদযত্ ॥ 27 ॥
মামেষ বরদো রাম ব্রহ্মলোকং নিনীষতি ।
জিতমুগ্রেণ তপসা দুষ্প্রাপমকৃতাত্মভিঃ ॥ 28 ॥
অহং জ্ঞাত্বা নরব্যাঘ্র বর্তমানমদূরতঃ ।
ব্রহ্মলোকং ন গচ্ছামি ত্বামদৃষ্ট্বা প্রিযাতিথিম্ ॥ 29 ॥
ত্বযাঽহং পুরুষব্যাঘ্র ধার্মিকেণ মহাত্মনা ।
সমাগম্য গমিষ্যামি ত্রিদিবং দেবসেবিতম্ ॥ 30 ॥
অক্ষযা নরশার্দূল মযা লোকা জিতাশ্শুভা ।
ব্রাহ্ম্যাশ্চ নাকপৃষ্ঠ্যাশ্চ প্রতিগৃহ্ণীষ্ব মামকান্ ॥ 31 ॥
এবমুক্তো নরব্যাঘ্রস্সর্বশাস্ত্র বিশারদঃ ।
ঋষিণা শরভঙ্গেণ রাঘবো বাক্যমব্রবীত্ ॥ 32 ॥
অহমেবাহরিষ্যামি সর্বাংল্লোকান্মহামুনে ।
আবাসং ত্বহমিচ্ছামি প্রদিষ্টমিহ কাননে ॥ 33 ॥
রাঘবেণৈবমুক্তস্তু শক্রতুল্যবলেন বৈ ।
শরভঙ্গো মহাপ্রাজ্ঞঃ পুনরেবাব্রবীদ্বচঃ ॥ 34 ॥
ইহ রাম মহাতেজাস্সুতীক্ষ্ণো নাম ধার্মিকঃ ।
বসত্যরণ্যে ধর্মাত্মা স তে শ্রেযো বিধাস্যতি ॥ 35 ॥
সুতীক্ষ্ণমভিগচ্ছ ত্বং শুচৌ দেশে তপস্বিনম্ ।
রমণীযে বনোদ্দেশে স তে বাসং বিধাস্যতি ॥ 36 ॥
ইমাং মন্দাকিনীং রাম প্রতিস্রোতামনুব্রজ ।
নদীং পুষ্পোডুপবহাং ততস্তত্র গমিষ্যসি ॥ 37 ॥
এষ পন্থা নরব্যাঘ্র মুহূর্তং পশ্য তাত মাম্ ।
যাবজ্জহামি গাত্রাণি জীর্ণাং ত্বচমিবোরগঃ ॥ 38 ॥
ততোঽগ্নিং স সমাধায হুত্বা চাজ্যেন মন্ত্রবিত্ ।
শরভঙ্গো মহাতেজাঃ প্রবিবেশ হুতাশনম্ ॥ 39 ॥
তস্য রোমাণি কেশাংশ্চ তদা বহ্নির্মহাত্মনঃ ।
জীর্ণাং ত্বচং তথাঽস্থীনি যচ্চ মাংসং সশোণিতম্ ॥ 40 ॥
স চ পাবকসঙ্কাশঃ কুমারস্সমপদ্যত ।
উত্থাযাগ্নিচযাত্তস্মাচ্ছরভঙ্গো ব্যরোচত ॥ 41 ॥
স লোকানাহিতাগ্নীনামৃষীণাং চ মহাত্মনাম্ ।
দেবানাং চ ব্যতিক্রম্য ব্রহ্মলোকং ব্যরোহত ॥ 42 ॥
স পুণ্যকর্মা ভুবনে দ্বিজর্ষভঃ পিতামহং সানুচরং দদর্শ হ ।
পিতামহশ্চাপি সমীক্ষ্য তং দ্বিজং ননন্দ সুস্বাগতমিত্যুবাচ হ ॥ 43 ॥
ইত্যার্ষে শ্রীমদ্রামাযণে বাল্মীকীয আদিকাব্যে অরণ্যকাণ্ডে পঞ্চমস্সর্গঃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe araṇyakāṇḍam |
atha pañcamassargaḥ |
hatvā tu taṃ bhīmabalaṃ virādhaṃ rākṣasaṃ vane |
tatassītāṃ pariṣvajya samāśvāsya ca vīryavān || 1 ||
abravīllakṣmaṇaṃ rāmo bhrātaraṃ dīptatejasam |
kaṣṭaṃ vanamidaṃ durgaṃ na ca sma vanagocarāḥ || 2 ||
abhigacchāmahe śīghraṃ śarabhaṅgaṃ tapodhanam |
āśramaṃ śarabhaṅgasya rāghavo'bhijagāma ha || 3 ||
tasya devaprabhāvasya tapasā bhāvitātmanaḥ |
samīpe śarabhaṅgasya dadarśa mahadadbhutam || 4 ||
vibhrājamānaṃ vapuṣā sūryavaiśvānaropamam |
avaruhyarathotsaṅgādākāśe vibudhānugama || 5 ||
asaṃspṛśantaṃ vasudhāṃ dadarśa vibudheśvaram |
suprabhābharaṇaṃ devaṃ virajo'mbaradhāriṇam || 6 ||
tadvidhaireva bahubhiḥ pūjyamānaṃ mahātmabhiḥ |
haribhirvājibhiryuktamantarikṣagataṃ ratham || 7 ||
dadarśādūratastasya taruṇādityasannibham |
pāṇḍurābhraghanaprakhyaṃ candramaṇḍalasannibham || 8 ||
apaśyadvimalaṃ chatraṃ citramālyopaśobhitam |
cāmaravyajane cāgrye rukmadaṇḍe mahādhane || 9 ||
gṛhīte varanārībhyāṃ dhūyamāne ca mūrdhani |
gandharvāmarasiddhāśca bahavaḥ paramarṣayaḥ || 10 ||
antarikṣagataṃ devaṃ vāgbhiragyrābhirīḍire |
saha sambhāṣamāṇe tu śarabhaṅgena vāsave || 11 ||
dṛṣṭvā śatakratuṃ tatra rāmo lakṣmaṇamabravīt |
rāmo'tha rathamuddiśya lakṣmaṇāyapradarśayan || 12 ||
arciṣmantaṃ śriyā juṣṭamadbhutaṃ paśya lakṣmaṇa |
pratapantamivādityamantarikṣagataṃ ratham || 13 ||
ye hayāḥ puruhūtasya purā śakrasya naśśrutāḥ |
antarikṣagatā divyāsta ime harayo dhruvam || 14 ||
ime ca puruṣavyāghrā ye tiṣṭhntyabhito ratham |
śataṃ śataṃ kuṇḍalino yuvānaḥ khaṅgapāṇayaḥ || 15 ||
vistīrṇavipuloraskāḥ parighāyatabāhavaḥ |
śoṇāṃśuvasanāssarve vyādhrā iva durāsadāḥ || 16 ||
urodeśeṣu sarveṣāṃ hārā jvalanasannibhāḥ |
rūpaṃ bibhrati saumitre pañcaviṃśativārṣikam || 17 ||
etaddi kila devānāṃ vayo bhavati nityadā |
yatheme puruṣavyāghrā dṛśyante priyadarśanāḥ || 18 ||
ihaiva saha vaidehyā muhūrtaṃ tiṣṭha lakṣmaṇa |
yāvajjānāmyahaṃ vyaktaṃ ka eṣa dyutimānrathe || 19 ||
tamevamuktvā saumitrimihaiva sthīyatāmiti |
abhicakrāma kākutstha śśarabhaṅgāśramaṃ prati || 20 ||
tatassamabhigacchantaṃ prekṣya rāmaṃ śacīpatiḥ |
śarabhaṅgamanuprāpya vivikta idamabravīt || 21 ||
ihopayātyasau rāmo yāvanmāṃ nābhibhāṣate |
niṣṭhāṃ nayatu tāvattu tato mā draṣṭumarhati || 22 ||
jitavantaṃ kṛtārthaṃ hi tadāhamacirādimam |
karma hyanena kartavyaṃ mahadanyaissuduṣkaram || 23 ||
iti vajrī tamāmantrya mānayitvā ca tāpasam |
rathena hayayuktena yayau divamarindamaḥ || 24 ||
prayāte tu sahasrākṣe rāghavassaparicchadaḥ |
agnihotramupāsīnaṃ śarabhaṅgamupāgamat || 25 ||
tasya pādau ca saṅgṛhya rāmassītā ca lakṣmaṇaḥ |
niṣedussamanujñātā labdhavāsā nimantritāḥ || 26 ||
tataśśakropayānaṃ tu paryapṛcchatsa rāghavaḥ |
śarabhaṅgaśca tatsaryaṃ rāghavāya nyavedayat || 27 ||
māmeṣa varado rāma brahmalokaṃ ninīṣati |
jitamugreṇa tapasā duṣprāpamakṛtātmabhiḥ || 28 ||
ahaṃ jñātvā naravyāghra vartamānamadūrataḥ |
brahmalokaṃ na gacchāmi tvāmadṛṣṭvā priyātithim || 29 ||
tvayā'haṃ puruṣavyāghra dhārmikeṇa mahātmanā |
samāgamya gamiṣyāmi tridivaṃ devasevitam || 30 ||
akṣayā naraśārdūla mayā lokā jitāśśubhā |
brāhmyāśca nākapṛṣṭhyāśca pratigṛhṇīṣva māmakān || 31 ||
evamukto naravyāghrassarvaśāstra viśāradaḥ |
ṛṣiṇā śarabhaṅgeṇa rāghavo vākyamabravīt || 32 ||
ahamevāhariṣyāmi sarvāṃllokānmahāmune |
āvāsaṃ tvahamicchāmi pradiṣṭamiha kānane || 33 ||
rāghaveṇaivamuktastu śakratulyabalena vai |
śarabhaṅgo mahāprājñaḥ punarevābravīdvacaḥ || 34 ||
iha rāma mahātejāssutīkṣṇo nāma dhārmikaḥ |
vasatyaraṇye dharmātmā sa te śreyo vidhāsyati || 35 ||
sutīkṣṇamabhigaccha tvaṃ śucau deśe tapasvinam |
ramaṇīye vanoddeśe sa te vāsaṃ vidhāsyati || 36 ||
imāṃ mandākinīṃ rāma pratisrotāmanuvraja |
nadīṃ puṣpoḍupavahāṃ tatastatra gamiṣyasi || 37 ||
eṣa panthā naravyāghra muhūrtaṃ paśya tāta mām |
yāvajjahāmi gātrāṇi jīrṇāṃ tvacamivoragaḥ || 38 ||
tato'gniṃ sa samādhāya hutvā cājyena mantravit |
śarabhaṅgo mahātejāḥ praviveśa hutāśanam || 39 ||
tasya romāṇi keśāṃśca tadā vahnirmahātmanaḥ |
jīrṇāṃ tvacaṃ tathā'sthīni yacca māṃsaṃ saśoṇitam || 40 ||
sa ca pāvakasaṅkāśaḥ kumārassamapadyata |
utthāyāgnicayāttasmāccharabhaṅgo vyarocata || 41 ||
sa lokānāhitāgnīnāmṛṣīṇāṃ ca mahātmanām |
devānāṃ ca vyatikramya brahmalokaṃ vyarohata || 42 ||
sa puṇyakarmā bhuvane dvijarṣabhaḥ pitāmahaṃ sānucaraṃ dadarśa ha |
pitāmahaścāpi samīkṣya taṃ dvijaṃ nananda susvāgatamityuvāca ha || 43 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye araṇyakāṇḍe pañcamassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे अरण्यकाण्डम् ।
अथ पञ्चमस्सर्गः ।
हत्वा तु तं भीमबलं विराधं राक्षसं वने ।
ततस्सीतां परिष्वज्य समाश्वास्य च वीर्यवान् ॥ 1 ॥
अब्रवील्लक्ष्मणं रामो भ्रातरं दीप्ततेजसम् ।
कष्टं वनमिदं दुर्गं न च स्म वनगोचराः ॥ 2 ॥
अभिगच्छामहे शीघ्रं शरभङ्गं तपोधनम् ।
आश्रमं शरभङ्गस्य राघवोऽभिजगाम ह ॥ 3 ॥
तस्य देवप्रभावस्य तपसा भावितात्मनः ।
समीपे शरभङ्गस्य ददर्श महदद्भुतम् ॥ 4 ॥
विभ्राजमानं वपुषा सूर्यवैश्वानरोपमम् ।
अवरुह्यरथोत्सङ्गादाकाशे विबुधानुगम ॥ 5 ॥
असंस्पृशन्तं वसुधां ददर्श विबुधेश्वरम् ।
सुप्रभाभरणं देवं विरजोऽम्बरधारिणम् ॥ 6 ॥
तद्विधैरेव बहुभिः पूज्यमानं महात्मभिः ।
हरिभिर्वाजिभिर्युक्तमन्तरिक्षगतं रथम् ॥ 7 ॥
ददर्शादूरतस्तस्य तरुणादित्यसन्निभम् ।
पाण्डुराभ्रघनप्रख्यं चन्द्रमण्डलसन्निभम् ॥ 8 ॥
अपश्यद्विमलं छत्रं चित्रमाल्योपशोभितम् ।
चामरव्यजने चाग्र्ये रुक्मदण्डे महाधने ॥ 9 ॥
गृहीते वरनारीभ्यां धूयमाने च मूर्धनि ।
गन्धर्वामरसिद्धाश्च बहवः परमर्षयः ॥ 10 ॥
अन्तरिक्षगतं देवं वाग्भिरग्य्राभिरीडिरे ।
सह सम्भाषमाणे तु शरभङ्गेन वासवे ॥ 11 ॥
दृष्ट्वा शतक्रतुं तत्र रामो लक्ष्मणमब्रवीत् ।
रामोऽथ रथमुद्दिश्य लक्ष्मणायप्रदर्शयन् ॥ 12 ॥
अर्चिष्मन्तं श्रिया जुष्टमद्भुतं पश्य लक्ष्मण ।
प्रतपन्तमिवादित्यमन्तरिक्षगतं रथम् ॥ 13 ॥
ये हयाः पुरुहूतस्य पुरा शक्रस्य नश्श्रुताः ।
अन्तरिक्षगता दिव्यास्त इमे हरयो ध्रुवम् ॥ 14 ॥
इमे च पुरुषव्याघ्रा ये तिष्ठ्न्त्यभितो रथम् ।
शतं शतं कुण्डलिनो युवानः खङ्गपाणयः ॥ 15 ॥
विस्तीर्णविपुलोरस्काः परिघायतबाहवः ।
शोणांशुवसनास्सर्वे व्याध्रा इव दुरासदाः ॥ 16 ॥
उरोदेशेषु सर्वेषां हारा ज्वलनसन्निभाः ।
रूपं बिभ्रति सौमित्रे पञ्चविंशतिवार्षिकम् ॥ 17 ॥
एतद्दि किल देवानां वयो भवति नित्यदा ।
यथेमे पुरुषव्याघ्रा दृश्यन्ते प्रियदर्शनाः ॥ 18 ॥
इहैव सह वैदेह्या मुहूर्तं तिष्ठ लक्ष्मण ।
यावज्जानाम्यहं व्यक्तं क एष द्युतिमान्रथे ॥ 19 ॥
तमेवमुक्त्वा सौमित्रिमिहैव स्थीयतामिति ।
अभिचक्राम काकुत्स्थ श्शरभङ्गाश्रमं प्रति ॥ 20 ॥
ततस्समभिगच्छन्तं प्रेक्ष्य रामं शचीपतिः ।
शरभङ्गमनुप्राप्य विविक्त इदमब्रवीत् ॥ 21 ॥
इहोपयात्यसौ रामो यावन्मां नाभिभाषते ।
निष्ठां नयतु तावत्तु ततो मा द्रष्टुमर्हति ॥ 22 ॥
जितवन्तं कृतार्थं हि तदाहमचिरादिमम् ।
कर्म ह्यनेन कर्तव्यं महदन्यैस्सुदुष्करम् ॥ 23 ॥
इति वज्री तमामन्त्र्य मानयित्वा च तापसम् ।
रथेन हययुक्तेन ययौ दिवमरिन्दमः ॥ 24 ॥
प्रयाते तु सहस्राक्षे राघवस्सपरिच्छदः ।
अग्निहोत्रमुपासीनं शरभङ्गमुपागमत् ॥ 25 ॥
तस्य पादौ च सङ्गृह्य रामस्सीता च लक्ष्मणः ।
निषेदुस्समनुज्ञाता लब्धवासा निमन्त्रिताः ॥ 26 ॥
ततश्शक्रोपयानं तु पर्यपृच्छत्स राघवः ।
शरभङ्गश्च तत्सर्यं राघवाय न्यवेदयत् ॥ 27 ॥
मामेष वरदो राम ब्रह्मलोकं निनीषति ।
जितमुग्रेण तपसा दुष्प्रापमकृतात्मभिः ॥ 28 ॥
अहं ज्ञात्वा नरव्याघ्र वर्तमानमदूरतः ।
ब्रह्मलोकं न गच्छामि त्वामदृष्ट्वा प्रियातिथिम् ॥ 29 ॥
त्वयाऽहं पुरुषव्याघ्र धार्मिकेण महात्मना ।
समागम्य गमिष्यामि त्रिदिवं देवसेवितम् ॥ 30 ॥
अक्षया नरशार्दूल मया लोका जिताश्शुभा ।
ब्राह्म्याश्च नाकपृष्ठ्याश्च प्रतिगृह्णीष्व मामकान् ॥ 31 ॥
एवमुक्तो नरव्याघ्रस्सर्वशास्त्र विशारदः ।
ऋषिणा शरभङ्गेण राघवो वाक्यमब्रवीत् ॥ 32 ॥
अहमेवाहरिष्यामि सर्वांल्लोकान्महामुने ।
आवासं त्वहमिच्छामि प्रदिष्टमिह कानने ॥ 33 ॥
राघवेणैवमुक्तस्तु शक्रतुल्यबलेन वै ।
शरभङ्गो महाप्राज्ञः पुनरेवाब्रवीद्वचः ॥ 34 ॥
इह राम महातेजास्सुतीक्ष्णो नाम धार्मिकः ।
वसत्यरण्ये धर्मात्मा स ते श्रेयो विधास्यति ॥ 35 ॥
सुतीक्ष्णमभिगच्छ त्वं शुचौ देशे तपस्विनम् ।
रमणीये वनोद्देशे स ते वासं विधास्यति ॥ 36 ॥
इमां मन्दाकिनीं राम प्रतिस्रोतामनुव्रज ।
नदीं पुष्पोडुपवहां ततस्तत्र गमिष्यसि ॥ 37 ॥
एष पन्था नरव्याघ्र मुहूर्तं पश्य तात माम् ।
यावज्जहामि गात्राणि जीर्णां त्वचमिवोरगः ॥ 38 ॥
ततोऽग्निं स समाधाय हुत्वा चाज्येन मन्त्रवित् ।
शरभङ्गो महातेजाः प्रविवेश हुताशनम् ॥ 39 ॥
तस्य रोमाणि केशांश्च तदा वह्निर्महात्मनः ।
जीर्णां त्वचं तथाऽस्थीनि यच्च मांसं सशोणितम् ॥ 40 ॥
स च पावकसङ्काशः कुमारस्समपद्यत ।
उत्थायाग्निचयात्तस्माच्छरभङ्गो व्यरोचत ॥ 41 ॥
स लोकानाहिताग्नीनामृषीणां च महात्मनाम् ।
देवानां च व्यतिक्रम्य ब्रह्मलोकं व्यरोहत ॥ 42 ॥
स पुण्यकर्मा भुवने द्विजर्षभः पितामहं सानुचरं ददर्श ह ।
पितामहश्चापि समीक्ष्य तं द्विजं ननन्द सुस्वागतमित्युवाच ह ॥ 43 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अरण्यकाण्डे पञ्चमस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe araṇyakāṇḍam |
atha pañcamassargaḥ |
hatvā tu taṃ bhīmabalaṃ virādhaṃ rākṣasaṃ vane |
tatassītāṃ pariṣvajya samāśvāsya ca vīryavān || 1 ||
abravīllakṣmaṇaṃ rāmo bhrātaraṃ dīptatejasam |
kaṣṭaṃ vanamidaṃ durgaṃ na ca sma vanagocarāḥ || 2 ||
abhigacchāmahe śīghraṃ śarabhaṅgaṃ tapodhanam |
āśramaṃ śarabhaṅgasya rāghavo'bhijagāma ha || 3 ||
tasya devaprabhāvasya tapasā bhāvitātmanaḥ |
samīpe śarabhaṅgasya dadarśa mahadadbhutam || 4 ||
vibhrājamānaṃ vapuṣā sūryavaiśvānaropamam |
avaruhyarathotsaṅgādākāśe vibudhānugama || 5 ||
asaṃspṛśantaṃ vasudhāṃ dadarśa vibudheśvaram |
suprabhābharaṇaṃ devaṃ virajo'mbaradhāriṇam || 6 ||
tadvidhaireva bahubhiḥ pūjyamānaṃ mahātmabhiḥ |
haribhirvājibhiryuktamantarikṣagataṃ ratham || 7 ||
dadarśādūratastasya taruṇādityasannibham |
pāṇḍurābhraghanaprakhyaṃ candramaṇḍalasannibham || 8 ||
apaśyadvimalaṃ chatraṃ citramālyopaśobhitam |
cāmaravyajane cāgrye rukmadaṇḍe mahādhane || 9 ||
gṛhīte varanārībhyāṃ dhūyamāne ca mūrdhani |
gandharvāmarasiddhāśca bahavaḥ paramarṣayaḥ || 10 ||
antarikṣagataṃ devaṃ vāgbhiragyrābhirīḍire |
saha sambhāṣamāṇe tu śarabhaṅgena vāsave || 11 ||
dṛṣṭvā śatakratuṃ tatra rāmo lakṣmaṇamabravīt |
rāmo'tha rathamuddiśya lakṣmaṇāyapradarśayan || 12 ||
arciṣmantaṃ śriyā juṣṭamadbhutaṃ paśya lakṣmaṇa |
pratapantamivādityamantarikṣagataṃ ratham || 13 ||
ye hayāḥ puruhūtasya purā śakrasya naśśrutāḥ |
antarikṣagatā divyāsta ime harayo dhruvam || 14 ||
ime ca puruṣavyāghrā ye tiṣṭhntyabhito ratham |
śataṃ śataṃ kuṇḍalino yuvānaḥ khaṅgapāṇayaḥ || 15 ||
vistīrṇavipuloraskāḥ parighāyatabāhavaḥ |
śoṇāṃśuvasanāssarve vyādhrā iva durāsadāḥ || 16 ||
urodeśeṣu sarveṣāṃ hārā jvalanasannibhāḥ |
rūpaṃ bibhrati saumitre pañcaviṃśativārṣikam || 17 ||
etaddi kila devānāṃ vayo bhavati nityadā |
yatheme puruṣavyāghrā dṛśyante priyadarśanāḥ || 18 ||
ihaiva saha vaidehyā muhūrtaṃ tiṣṭha lakṣmaṇa |
yāvajjānāmyahaṃ vyaktaṃ ka eṣa dyutimānrathe || 19 ||
tamevamuktvā saumitrimihaiva sthīyatāmiti |
abhicakrāma kākutstha śśarabhaṅgāśramaṃ prati || 20 ||
tatassamabhigacchantaṃ prekṣya rāmaṃ śacīpatiḥ |
śarabhaṅgamanuprāpya vivikta idamabravīt || 21 ||
ihopayātyasau rāmo yāvanmāṃ nābhibhāṣate |
niṣṭhāṃ nayatu tāvattu tato mā draṣṭumarhati || 22 ||
jitavantaṃ kṛtārthaṃ hi tadāhamacirādimam |
karma hyanena kartavyaṃ mahadanyaissuduṣkaram || 23 ||
iti vajrī tamāmantrya mānayitvā ca tāpasam |
rathena hayayuktena yayau divamarindamaḥ || 24 ||
prayāte tu sahasrākṣe rāghavassaparicchadaḥ |
agnihotramupāsīnaṃ śarabhaṅgamupāgamat || 25 ||
tasya pādau ca saṅgṛhya rāmassītā ca lakṣmaṇaḥ |
niṣedussamanujñātā labdhavāsā nimantritāḥ || 26 ||
tataśśakropayānaṃ tu paryapṛcchatsa rāghavaḥ |
śarabhaṅgaśca tatsaryaṃ rāghavāya nyavedayat || 27 ||
māmeṣa varado rāma brahmalokaṃ ninīṣati |
jitamugreṇa tapasā duṣprāpamakṛtātmabhiḥ || 28 ||
ahaṃ jñātvā naravyāghra vartamānamadūrataḥ |
brahmalokaṃ na gacchāmi tvāmadṛṣṭvā priyātithim || 29 ||
tvayā'haṃ puruṣavyāghra dhārmikeṇa mahātmanā |
samāgamya gamiṣyāmi tridivaṃ devasevitam || 30 ||
akṣayā naraśārdūla mayā lokā jitāśśubhā |
brāhmyāśca nākapṛṣṭhyāśca pratigṛhṇīṣva māmakān || 31 ||
evamukto naravyāghrassarvaśāstra viśāradaḥ |
ṛṣiṇā śarabhaṅgeṇa rāghavo vākyamabravīt || 32 ||
ahamevāhariṣyāmi sarvāṃllokānmahāmune |
āvāsaṃ tvahamicchāmi pradiṣṭamiha kānane || 33 ||
rāghaveṇaivamuktastu śakratulyabalena vai |
śarabhaṅgo mahāprājñaḥ punarevābravīdvacaḥ || 34 ||
iha rāma mahātejāssutīkṣṇo nāma dhārmikaḥ |
vasatyaraṇye dharmātmā sa te śreyo vidhāsyati || 35 ||
sutīkṣṇamabhigaccha tvaṃ śucau deśe tapasvinam |
ramaṇīye vanoddeśe sa te vāsaṃ vidhāsyati || 36 ||
imāṃ mandākinīṃ rāma pratisrotāmanuvraja |
nadīṃ puṣpoḍupavahāṃ tatastatra gamiṣyasi || 37 ||
eṣa panthā naravyāghra muhūrtaṃ paśya tāta mām |
yāvajjahāmi gātrāṇi jīrṇāṃ tvacamivoragaḥ || 38 ||
tato'gniṃ sa samādhāya hutvā cājyena mantravit |
śarabhaṅgo mahātejāḥ praviveśa hutāśanam || 39 ||
tasya romāṇi keśāṃśca tadā vahnirmahātmanaḥ |
jīrṇāṃ tvacaṃ tathā'sthīni yacca māṃsaṃ saśoṇitam || 40 ||
sa ca pāvakasaṅkāśaḥ kumārassamapadyata |
utthāyāgnicayāttasmāccharabhaṅgo vyarocata || 41 ||
sa lokānāhitāgnīnāmṛṣīṇāṃ ca mahātmanām |
devānāṃ ca vyatikramya brahmalokaṃ vyarohata || 42 ||
sa puṇyakarmā bhuvane dvijarṣabhaḥ pitāmahaṃ sānucaraṃ dadarśa ha |
pitāmahaścāpi samīkṣya taṃ dvijaṃ nananda susvāgatamityuvāca ha || 43 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye araṇyakāṇḍe pañcamassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Bengali script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.