Valmiki Ramayana Aranya Kanda Sarga 5 — Devanagari Script

⚠️ AI-generated translation — the Telugu meaning was produced by AI and automatically cross-checked against the Sanskrit, but it may still contain errors. It has not yet been reviewed by a scholar. Please refer to a traditional commentary for study.

Summary — Telugu

వాల్మీకి రామాయణం అరణ్యకాండ ఐదవ సర్గలో, విరాధుడను రాక్షసుడిని చంపిన తరువాత రాముడు సీతను ఓదార్చి, లక్ష్మణునితో కలిసి శరభంగుని ఆశ్రమమునకు వెళ్ళెను. అక్కడ రాముడు ఆకాశమార్గమున ఇంద్రుని రథమును, దేవేంద్రుని చూచెను. ఇంద్రుడు శరభంగునితో రాముడు రాకముందే తనను బ్రహ్మలోకమునకు తీసుకొనిపోవలసినదిగా చెప్పెను. శరభంగుడు రామునితో మాట్లాడి, సుతీక్ష్ణుని వద్దకు వెళ్ళమని సూచించి, అగ్నిని సమాధానపరచి అగ్నిలో ప్రవేశించి బ్రహ్మలోకమును చేరుకొనెను.

AI-generated · not yet verified

The Telugu meaning of each verse is shown below the verse.

Meaning —

श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे अरण्यकाण्डम् ।

अथ पञ्चमस्सर्गः ।

Shloka 1

हत्वा तु तं भीमबलं विराधं राक्षसं वने ।
ततस्सीतां परिष्वज्य समाश्वास्य च वीर्यवान् ॥ 1 ॥

hatvā tu taṃ bhīmabalaṃ virādhaṃ rākṣasaṃ vane |
tatassītāṃ pariṣvajya samāśvāsya ca vīryavān || 1 ||

ఆ భయంకర బలము గల విరాధుడను రాక్షసుడిని అడవిలో చంపి, పిమ్మట పరాక్రమవంతుడైన రాముడు సీతను కౌగిలించుకొని ఓదార్చెను. ^AI

Shloka 2

अब्रवील्लक्ष्मणं रामो भ्रातरं दीप्ततेजसम् ।
कष्टं वनमिदं दुर्गं न च स्म वनगोचराः ॥ 2 ॥

abravīllakṣmaṇaṃ rāmo bhrātaraṃ dīptatejasam |
kaṣṭaṃ vanamidaṃ durgaṃ na ca sma vanagocarāḥ || 2 ||

ప్రకాశమాన తేజస్సు గల తమ్ముడు లక్ష్మణుడితో రాముడు ఇట్లు పలికెను: ఈ అడవి దుర్గమమైనది, కష్టప్రదమైనది; మనము వనచరులము కాము. ^AI

Shloka 3

अभिगच्छामहे शीघ्रं शरभङ्गं तपोधनम् ।
आश्रमं शरभङ्गस्य राघवोऽभिजगाम ह ॥ 3 ॥

abhigacchāmahe śīghraṃ śarabhaṅgaṃ tapodhanam |
āśramaṃ śarabhaṅgasya rāghavo'bhijagāma ha || 3 ||

తపోధనుడైన శరభంగుని వద్దకు శీఘ్రముగా వెళ్ళుదము. రాఘవుడు శరభంగుని ఆశ్రమమునకు చేరుకొనెను. ^AI

Shloka 4

तस्य देवप्रभावस्य तपसा भावितात्मनः ।
समीपे शरभङ्गस्य ददर्श महदद्भुतम् ॥ 4 ॥

tasya devaprabhāvasya tapasā bhāvitātmanaḥ |
samīpe śarabhaṅgasya dadarśa mahadadbhutam || 4 ||

దేవప్రభావము గలవాడు, తపస్సుచే పవిత్రమైన మనస్సు గలవాడు అయిన శరభంగుని సమీపమున అతడు ఒక గొప్ప అద్భుతమును చూచెను. ^AI

Shloka 5

विभ्राजमानं वपुषा सूर्यवैश्वानरोपमम् ।
अवरुह्यरथोत्सङ्गादाकाशे विबुधानुगम ॥ 5 ॥

vibhrājamānaṃ vapuṣā sūryavaiśvānaropamam |
avaruhyarathotsaṅgādākāśe vibudhānugama || 5 ||

సూర్యుని, అగ్నిని పోలిన దేహకాంతితో ప్రకాశించుచు, ఆకాశమునందు రథము నుండి దిగి, దేవతలచే అనుసరింపబడుచున్న ఆ దేవుని చూచెను. ^AI

Shloka 6

असंस्पृशन्तं वसुधां ददर्श विबुधेश्वरम् ।
सुप्रभाभरणं देवं विरजोऽम्बरधारिणम् ॥ 6 ॥

asaṃspṛśantaṃ vasudhāṃ dadarśa vibudheśvaram |
suprabhābharaṇaṃ devaṃ virajo'mbaradhāriṇam || 6 ||

భూమిని తాకకుండా ఉన్న దేవేంద్రుని చూచెను; అతడు మంచి కాంతి గల ఆభరణములతో, నిర్మలమైన వస్త్రములను ధరించిన దేవుడు. ^AI

Shloka 7

तद्विधैरेव बहुभिः पूज्यमानं महात्मभिः ।
हरिभिर्वाजिभिर्युक्तमन्तरिक्षगतं रथम् ॥ 7 ॥

tadvidhaireva bahubhiḥ pūjyamānaṃ mahātmabhiḥ |
haribhirvājibhiryuktamantarikṣagataṃ ratham || 7 ||

అటువంటి మహాత్ములైన అనేకులచే పూజింపబడుచున్న, గుఱ్ఱములతో కూడిన ఆకాశగామి రథమును చూచెను. ^AI

Shloka 8

ददर्शादूरतस्तस्य तरुणादित्यसन्निभम् ।
पाण्डुराभ्रघनप्रख्यं चन्द्रमण्डलसन्निभम् ॥ 8 ॥

dadarśādūratastasya taruṇādityasannibham |
pāṇḍurābhraghanaprakhyaṃ candramaṇḍalasannibham || 8 ||

దూరమునుండి ఆ రథమును చూచెను; అది ఉదయించిన సూర్యుని వంటిది, తెల్లని మేఘముల సమూహము వంటిది, చంద్రమండలము వంటిది. ^AI

Shloka 9

अपश्यद्विमलं छत्रं चित्रमाल्योपशोभितम् ।
चामरव्यजने चाग्र्ये रुक्मदण्डे महाधने ॥ 9 ॥

apaśyadvimalaṃ chatraṃ citramālyopaśobhitam |
cāmaravyajane cāgrye rukmadaṇḍe mahādhane || 9 ||

ఆయన విమలమైన, చిత్రమాల్యాలతో అలంకరించబడిన, బంగారు దండములు కలిగిన, గొప్ప విలువైన రెండు చామర వ్యజనములతో శోభిల్లుతున్న ఆ గొడుగును చూశాడు. ^AI

Shloka 10

गृहीते वरनारीभ्यां धूयमाने च मूर्धनि ।
गन्धर्वामरसिद्धाश्च बहवः परमर्षयः ॥ 10 ॥

gṛhīte varanārībhyāṃ dhūyamāne ca mūrdhani |
gandharvāmarasiddhāśca bahavaḥ paramarṣayaḥ || 10 ||

ఉత్తమ స్త్రీల చేతిలో పట్టబడి ఆయన శిరస్సుపై వీచబడుతుండగా, గంధర్వులు, దేవతలు, సిద్ధులు మరియు అనేక మంది పరమ ఋషులు, ^AI

Shloka 11

अन्तरिक्षगतं देवं वाग्भिरग्य्राभिरीडिरे ।
सह सम्भाषमाणे तु शरभङ्गेन वासवे ॥ 11 ॥

antarikṣagataṃ devaṃ vāgbhiragyrābhirīḍire |
saha sambhāṣamāṇe tu śarabhaṅgena vāsave || 11 ||

ఆకాశమార్గమున ఉన్న ఆ దేవుడిని ఉత్తమమైన వాక్యములతో స్తుతించారు. శరభంగుడితో వాసవుడు (ఇంద్రుడు) సంభాషించుచుండగా, ^AI

Shloka 12

दृष्ट्वा शतक्रतुं तत्र रामो लक्ष्मणमब्रवीत् ।
रामोऽथ रथमुद्दिश्य लक्ष्मणायप्रदर्शयन् ॥ 12 ॥

dṛṣṭvā śatakratuṃ tatra rāmo lakṣmaṇamabravīt |
rāmo'tha rathamuddiśya lakṣmaṇāyapradarśayan || 12 ||

అచ్చట శతక్రతువును (ఇంద్రుడిని) చూసి రాముడు లక్ష్మణునితో అన్నాడు. అప్పుడు రాముడు రథమును ఉద్దేశించి లక్ష్మణునకు చూపిస్తూ, ^AI

Shloka 13

अर्चिष्मन्तं श्रिया जुष्टमद्भुतं पश्य लक्ष्मण ।
प्रतपन्तमिवादित्यमन्तरिक्षगतं रथम् ॥ 13 ॥

arciṣmantaṃ śriyā juṣṭamadbhutaṃ paśya lakṣmaṇa |
pratapantamivādityamantarikṣagataṃ ratham || 13 ||

ఓ లక్ష్మణా, అగ్ని జ్వాలలతో ప్రకాశిస్తూ, సంపదతో కూడిన, ఆశ్చర్యకరమైన, ఆకాశమార్గమున ఉన్న సూర్యునిలా ప్రకాశిస్తున్న ఈ రథమును చూడుము. ^AI

Shloka 14

ये हयाः पुरुहूतस्य पुरा शक्रस्य नश्श्रुताः ।
अन्तरिक्षगता दिव्यास्त इमे हरयो ध्रुवम् ॥ 14 ॥

ye hayāḥ puruhūtasya purā śakrasya naśśrutāḥ |
antarikṣagatā divyāsta ime harayo dhruvam || 14 ||

పూర్వము పురుహూతుని (ఇంద్రుని) అశ్వములని మనము విన్న ఆ దివ్యమైన గుర్రాలు ఆకాశమార్గమున ఉన్న ఇవే నిశ్చయముగా. ^AI

Shloka 15

इमे च पुरुषव्याघ्रा ये तिष्ठ्न्त्यभितो रथम् ।
शतं शतं कुण्डलिनो युवानः खङ्गपाणयः ॥ 15 ॥

ime ca puruṣavyāghrā ye tiṣṭhntyabhito ratham |
śataṃ śataṃ kuṇḍalino yuvānaḥ khaṅgapāṇayaḥ || 15 ||

ఓ పురుషవ్యాఘ్రా, ఈ రథము చుట్టూ నిలిచియున్న ఈ మనుష్యులు, ఒక్కొక్కరు వంద మంది చొప్పున, కుండలములు ధరించిన యువకులు, చేతులలో ఖడ్గములు పట్టినవారు. ^AI

Shloka 16

विस्तीर्णविपुलोरस्काः परिघायतबाहवः ।
शोणांशुवसनास्सर्वे व्याध्रा इव दुरासदाः ॥ 16 ॥

vistīrṇavipuloraskāḥ parighāyatabāhavaḥ |
śoṇāṃśuvasanāssarve vyādhrā iva durāsadāḥ || 16 ||

విశాలమైన విరివియైన వక్షస్స్థలము కలవారు, పరిఘ (ఇనుప స్తంభము) వంటి పొడవైన బాహువులు కలవారు, ఎఱ్ఱని కిరణముల వస్త్రములు ధరించినవారు, పులుల వలె దురాసదులు (ఎదిరించుటకు వీలుకానివారు). ^AI

Shloka 17

उरोदेशेषु सर्वेषां हारा ज्वलनसन्निभाः ।
रूपं बिभ्रति सौमित्रे पञ्चविंशतिवार्षिकम् ॥ 17 ॥

urodeśeṣu sarveṣāṃ hārā jvalanasannibhāḥ |
rūpaṃ bibhrati saumitre pañcaviṃśativārṣikam || 17 ||

వారందరి వక్షఃప్రదేశాలలో అగ్నిజ్వాలల వంటి హారాలు ప్రకాశిస్తున్నాయి; ఓ సౌమిత్రీ, వారి రూపం ఇరవై ఐదు సంవత్సరాల వయస్సు గలదిగా ఉంది. ^AI

Shloka 18

एतद्दि किल देवानां वयो भवति नित्यदा ।
यथेमे पुरुषव्याघ्रा दृश्यन्ते प्रियदर्शनाः ॥ 18 ॥

etaddi kila devānāṃ vayo bhavati nityadā |
yatheme puruṣavyāghrā dṛśyante priyadarśanāḥ || 18 ||

దేవతలకు నిత్యం ఇదే వయస్సు ఉంటుందని చెబుతారు; ఈ పురుషవ్యాఘ్రులు ఎలా ప్రియదర్శనులుగా కనిపిస్తున్నారో అలాగే. ^AI

Shloka 19

इहैव सह वैदेह्या मुहूर्तं तिष्ठ लक्ष्मण ।
यावज्जानाम्यहं व्यक्तं क एष द्युतिमान्रथे ॥ 19 ॥

ihaiva saha vaidehyā muhūrtaṃ tiṣṭha lakṣmaṇa |
yāvajjānāmyahaṃ vyaktaṃ ka eṣa dyutimānrathe || 19 ||

ఓ లక్ష్మణా, వైదేహితో కలిసి ఇక్కడే ఒక ముహూర్తకాలం నిలబడు; రథంలో ప్రకాశించే ఈ వ్యక్తి ఎవరో నేను స్పష్టంగా తెలుసుకునే వరకు. ^AI

Shloka 20

तमेवमुक्त्वा सौमित्रिमिहैव स्थीयतामिति ।
अभिचक्राम काकुत्स्थ श्शरभङ्गाश्रमं प्रति ॥ 20 ॥

tamevamuktvā saumitrimihaiva sthīyatāmiti |
abhicakrāma kākutstha śśarabhaṅgāśramaṃ prati || 20 ||

సౌమిత్రిని ఇలా 'ఇక్కడే నిలబడు' అని చెప్పి, కాకుత్స్థుడు (రాముడు) శరభంగుని ఆశ్రమం వైపు సమీపించాడు. ^AI

Shloka 21

ततस्समभिगच्छन्तं प्रेक्ष्य रामं शचीपतिः ।
शरभङ्गमनुप्राप्य विविक्त इदमब्रवीत् ॥ 21 ॥

tatassamabhigacchantaṃ prekṣya rāmaṃ śacīpatiḥ |
śarabhaṅgamanuprāpya vivikta idamabravīt || 21 ||

అప్పుడు సమీపిస్తున్న రాముణ్ణి చూసి, శచీపతి (ఇంద్రుడు) శరభంగుని దగ్గరకు వెళ్ళి ఏకాంతంలో ఇలా అన్నాడు. ^AI

Shloka 22

इहोपयात्यसौ रामो यावन्मां नाभिभाषते ।
निष्ठां नयतु तावत्तु ततो मा द्रष्टुमर्हति ॥ 22 ॥

ihopayātyasau rāmo yāvanmāṃ nābhibhāṣate |
niṣṭhāṃ nayatu tāvattu tato mā draṣṭumarhati || 22 ||

ఆ రాముడు ఇక్కడికి వస్తున్నాడు; అతను నన్ను సంబోధించే లోపే నేను నిష్ఠను (పరలోక గమనాన్ని) పొందుగాక; తరువాత అతను నన్ను చూడకూడదు. ^AI

Shloka 23

जितवन्तं कृतार्थं हि तदाहमचिरादिमम् ।
कर्म ह्यनेन कर्तव्यं महदन्यैस्सुदुष्करम् ॥ 23 ॥

jitavantaṃ kṛtārthaṃ hi tadāhamacirādimam |
karma hyanena kartavyaṃ mahadanyaissuduṣkaram || 23 ||

అతను విజయం పొంది కృతార్థుడు కావడం కోసం, ఇతరులకు చాలా దుష్కరమైన గొప్ప కర్మను అతను త్వరలోనే చేయవలసి ఉంది. ^AI

इति वज्री तमामन्त्र्य मानयित्वा च तापसम् ।
रथेन हययुक्तेन ययौ दिवमरिन्दमः ॥ 24 ॥

Shloka 25

प्रयाते तु सहस्राक्षे राघवस्सपरिच्छदः ।
अग्निहोत्रमुपासीनं शरभङ्गमुपागमत् ॥ 25 ॥

prayāte tu sahasrākṣe rāghavassaparicchadaḥ |
agnihotramupāsīnaṃ śarabhaṅgamupāgamat || 25 ||

సహస్రాక్షుడు (ఇంద్రుడు) వెళ్ళిపోగానే, రాఘవుడు తన పరివారంతో అగ్నిహోత్రాన్ని ఉపాసిస్తున్న శరభంగుని దగ్గరకు వచ్చాడు. ^AI

Shloka 26

तस्य पादौ च सङ्गृह्य रामस्सीता च लक्ष्मणः ।
निषेदुस्समनुज्ञाता लब्धवासा निमन्त्रिताः ॥ 26 ॥

tasya pādau ca saṅgṛhya rāmassītā ca lakṣmaṇaḥ |
niṣedussamanujñātā labdhavāsā nimantritāḥ || 26 ||

రాముడు, సీత, లక్ష్మణుడు ఆయన పాదాలను పట్టుకొని, అనుమతి పొంది, బస కల్పించబడి, ఆహ్వానించబడినవారై కూర్చుండిరి. ^AI

Shloka 27

ततश्शक्रोपयानं तु पर्यपृच्छत्स राघवः ।
शरभङ्गश्च तत्सर्यं राघवाय न्यवेदयत् ॥ 27 ॥

tataśśakropayānaṃ tu paryapṛcchatsa rāghavaḥ |
śarabhaṅgaśca tatsaryaṃ rāghavāya nyavedayat || 27 ||

అప్పుడు ఆ రాఘవుడు ఇంద్రుని రాకను గురించి అడిగాడు; శరభంగుడు ఆ వృత్తాంతాన్ని రాఘవునికి తెలియజేశాడు. ^AI

Shloka 28

मामेष वरदो राम ब्रह्मलोकं निनीषति ।
जितमुग्रेण तपसा दुष्प्रापमकृतात्मभिः ॥ 28 ॥

māmeṣa varado rāma brahmalokaṃ ninīṣati |
jitamugreṇa tapasā duṣprāpamakṛtātmabhiḥ || 28 ||

ఓ రామా, ఈ వరదుడు (ఇంద్రుడు) నన్ను బ్రహ్మలోకానికి తీసుకొని పోవాలని కోరుతున్నాడు; ఇది గొప్ప తపస్సుచే జయించబడినది, ఆత్మను సాధించని వారికి దుర్లభమైనది. ^AI

Shloka 29

अहं ज्ञात्वा नरव्याघ्र वर्तमानमदूरतः ।
ब्रह्मलोकं न गच्छामि त्वामदृष्ट्वा प्रियातिथिम् ॥ 29 ॥

ahaṃ jñātvā naravyāghra vartamānamadūrataḥ |
brahmalokaṃ na gacchāmi tvāmadṛṣṭvā priyātithim || 29 ||

ఓ నరవ్యాఘ్రా, ఆయన (ఇంద్రుడు) దగ్గరలో ఉన్నట్లు తెలిసికొని, ప్రియమైన అతిథివైన నిన్ను చూడకుండా నేను బ్రహ్మలోకానికి వెళ్ళను. ^AI

Shloka 30

त्वयाऽहं पुरुषव्याघ्र धार्मिकेण महात्मना ।
समागम्य गमिष्यामि त्रिदिवं देवसेवितम् ॥ 30 ॥

tvayā'haṃ puruṣavyāghra dhārmikeṇa mahātmanā |
samāgamya gamiṣyāmi tridivaṃ devasevitam || 30 ||

ఓ పురుషవ్యాఘ్రా, ధార్మికుడవు, మహాత్ముడవు అయిన నీతో కలిసిన తరువాత దేవతలచే సేవింపబడే త్రిదివానికి వెళ్తాను. ^AI

Shloka 31

अक्षया नरशार्दूल मया लोका जिताश्शुभा ।
ब्राह्म्याश्च नाकपृष्ठ्याश्च प्रतिगृह्णीष्व मामकान् ॥ 31 ॥

akṣayā naraśārdūla mayā lokā jitāśśubhā |
brāhmyāśca nākapṛṣṭhyāśca pratigṛhṇīṣva māmakān || 31 ||

ఓ నరశార్దూలా, నేను శుభప్రదమైన అక్షయ లోకాలను జయించాను; బ్రహ్మలోక సంబంధమైనవి, స్వర్గలోక సంబంధమైనవి అయిన నా లోకాలను స్వీకరించు. ^AI

Shloka 32

एवमुक्तो नरव्याघ्रस्सर्वशास्त्र विशारदः ।
ऋषिणा शरभङ्गेण राघवो वाक्यमब्रवीत् ॥ 32 ॥

evamukto naravyāghrassarvaśāstra viśāradaḥ |
ṛṣiṇā śarabhaṅgeṇa rāghavo vākyamabravīt || 32 ||

ఇలా పలికిన ఆ ఋషి శరభంగునితో, సర్వశాస్త్ర విశారదుడైన నరవ్యాఘ్రుడు రాఘవుడు ఇలా పలికాడు. ^AI

Shloka 33

अहमेवाहरिष्यामि सर्वांल्लोकान्महामुने ।
आवासं त्वहमिच्छामि प्रदिष्टमिह कानने ॥ 33 ॥

ahamevāhariṣyāmi sarvāṃllokānmahāmune |
āvāsaṃ tvahamicchāmi pradiṣṭamiha kānane || 33 ||

ఓ మహామునీ, నేనే సమస్త లోకాలను తీసుకొని పోతాను; ఈ అడవిలో చూపబడిన నివాసాన్ని నేను కోరుతున్నాను. ^AI

Shloka 34

राघवेणैवमुक्तस्तु शक्रतुल्यबलेन वै ।
शरभङ्गो महाप्राज्ञः पुनरेवाब्रवीद्वचः ॥ 34 ॥

rāghaveṇaivamuktastu śakratulyabalena vai |
śarabhaṅgo mahāprājñaḥ punarevābravīdvacaḥ || 34 ||

ఇంద్రునితో సమానమైన బలము కలిగిన రాఘవుడు (రాముడు) ఇలా పలుకగా, మహాప్రాజ్ఞుడైన శరభంగుడు మరలా ఈ మాటలు పలికెను. ^AI

Shloka 35

इह राम महातेजास्सुतीक्ष्णो नाम धार्मिकः ।
वसत्यरण्ये धर्मात्मा स ते श्रेयो विधास्यति ॥ 35 ॥

iha rāma mahātejāssutīkṣṇo nāma dhārmikaḥ |
vasatyaraṇye dharmātmā sa te śreyo vidhāsyati || 35 ||

ఓ రామా, ఇక్కడ మహాతేజస్వి, ధార్మికుడు, ధర్మాత్ముడు అయిన సుతీక్ష్ణుడు అనేవాడు అడవిలో నివసిస్తున్నాడు. అతడు నీకు శ్రేయస్సును కలిగిస్తాడు. ^AI

Shloka 36

सुतीक्ष्णमभिगच्छ त्वं शुचौ देशे तपस्विनम् ।
रमणीये वनोद्देशे स ते वासं विधास्यति ॥ 36 ॥

sutīkṣṇamabhigaccha tvaṃ śucau deśe tapasvinam |
ramaṇīye vanoddeśe sa te vāsaṃ vidhāsyati || 36 ||

నీవు పవిత్రమైన ప్రదేశంలో, రమణీయమైన అడవి ప్రాంతంలో తపస్వి అయిన సుతీక్ష్ణుని వద్దకు వెళ్ళుము. అతడు నీకు నివాసాన్ని ఏర్పాటు చేస్తాడు. ^AI

Shloka 37

इमां मन्दाकिनीं राम प्रतिस्रोतामनुव्रज ।
नदीं पुष्पोडुपवहां ततस्तत्र गमिष्यसि ॥ 37 ॥

imāṃ mandākinīṃ rāma pratisrotāmanuvraja |
nadīṃ puṣpoḍupavahāṃ tatastatra gamiṣyasi || 37 ||

ఓ రామా, పుష్పములచే పడవలను మోసే ఈ మందాకినీ నదిని ప్రవాహానికి ఎదురుగా (ప్రతిస్రోతముగా) అనుసరించి వెళ్ళుము. తరువాత అక్కడికి (సుతీక్ష్ణుని వద్దకు) వెళ్తావు. ^AI

Shloka 38

एष पन्था नरव्याघ्र मुहूर्तं पश्य तात माम् ।
यावज्जहामि गात्राणि जीर्णां त्वचमिवोरगः ॥ 38 ॥

eṣa panthā naravyāghra muhūrtaṃ paśya tāta mām |
yāvajjahāmi gātrāṇi jīrṇāṃ tvacamivoragaḥ || 38 ||

ఓ నరవ్యాఘ్రా, ఇది ఆ మార్గము. ఓ తాతా, పాము పాత చర్మాన్ని విడిచినట్లు నేను నా శరీరాన్ని విడిచిపెట్టే వరకు ఒక ముహూర్తకాలము నన్ను చూడుము. ^AI

Shloka 39

ततोऽग्निं स समाधाय हुत्वा चाज्येन मन्त्रवित् ।
शरभङ्गो महातेजाः प्रविवेश हुताशनम् ॥ 39 ॥

tato'gniṃ sa samādhāya hutvā cājyena mantravit |
śarabhaṅgo mahātejāḥ praviveśa hutāśanam || 39 ||

అప్పుడు మంత్రవేత్త అయిన మహాతేజస్వి శరభంగుడు అగ్నిని సమాధానపరచి, నెయ్యితో హోమం చేసి, అగ్నిలో ప్రవేశించెను. ^AI

Shloka 40

तस्य रोमाणि केशांश्च तदा वह्निर्महात्मनः ।
जीर्णां त्वचं तथाऽस्थीनि यच्च मांसं सशोणितम् ॥ 40 ॥

tasya romāṇi keśāṃśca tadā vahnirmahātmanaḥ |
jīrṇāṃ tvacaṃ tathā'sthīni yacca māṃsaṃ saśoṇitam || 40 ||

అప్పుడు అగ్ని ఆ మహాత్ముని రోమములను, కేశములను, పాత చర్మమును, ఎముకలను, రక్తసహితమైన మాంసమును (దహించెను). ^AI

Shloka 41

स च पावकसङ्काशः कुमारस्समपद्यत ।
उत्थायाग्निचयात्तस्माच्छरभङ्गो व्यरोचत ॥ 41 ॥

sa ca pāvakasaṅkāśaḥ kumārassamapadyata |
utthāyāgnicayāttasmāccharabhaṅgo vyarocata || 41 ||

అగ్నితో సమానమైన కాంతి కలిగిన ఒక కుమారుడు (బాలుడు) ఆయనగా ఏర్పడెను. శరభంగుడు ఆ అగ్నికూటమి నుండి లేచి ప్రకాశించెను. ^AI

Shloka 42

स लोकानाहिताग्नीनामृषीणां च महात्मनाम् ।
देवानां च व्यतिक्रम्य ब्रह्मलोकं व्यरोहत ॥ 42 ॥

sa lokānāhitāgnīnāmṛṣīṇāṃ ca mahātmanām |
devānāṃ ca vyatikramya brahmalokaṃ vyarohata || 42 ||

ఆ శరభంగుడు అగ్నిహోత్రములు ఆచరించినవారి లోకములను, మహాత్ములైన ఋషుల లోకములను, దేవతల లోకములను దాటి బ్రహ్మలోకమును చేరుకొనెను. ^AI

Shloka 43

स पुण्यकर्मा भुवने द्विजर्षभः पितामहं सानुचरं ददर्श ह ।
पितामहश्चापि समीक्ष्य तं द्विजं ननन्द सुस्वागतमित्युवाच ह ॥ 43 ॥

sa puṇyakarmā bhuvane dvijarṣabhaḥ pitāmahaṃ sānucaraṃ dadarśa ha |
pitāmahaścāpi samīkṣya taṃ dvijaṃ nananda susvāgatamityuvāca ha || 43 ||

పుణ్యకర్మలు ఆచరించిన ఆ ద్విజశ్రేష్ఠుడు ఆ లోకమునందు తన పరివారముతో కూడిన పితామహుడైన బ్రహ్మను చూచెను. పితామహుడైన బ్రహ్మ కూడా ఆ ద్విజుని చూచి సంతోషించి, 'మంగళమైన స్వాగతము' అని పలికెను. ^AI

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अरण्यकाण्डे पञ्चमस्सर्गः ॥

Sanskrit — Devanagari (original)

श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे अरण्यकाण्डम् ।

अथ पञ्चमस्सर्गः ।

हत्वा तु तं भीमबलं विराधं राक्षसं वने ।

ततस्सीतां परिष्वज्य समाश्वास्य च वीर्यवान् ॥ 1 ॥

अब्रवील्लक्ष्मणं रामो भ्रातरं दीप्ततेजसम् ।

कष्टं वनमिदं दुर्गं न च स्म वनगोचराः ॥ 2 ॥

अभिगच्छामहे शीघ्रं शरभङ्गं तपोधनम् ।

आश्रमं शरभङ्गस्य राघवोऽभिजगाम ह ॥ 3 ॥

तस्य देवप्रभावस्य तपसा भावितात्मनः ।

समीपे शरभङ्गस्य ददर्श महदद्भुतम् ॥ 4 ॥

विभ्राजमानं वपुषा सूर्यवैश्वानरोपमम् ।

अवरुह्यरथोत्सङ्गादाकाशे विबुधानुगम ॥ 5 ॥

असंस्पृशन्तं वसुधां ददर्श विबुधेश्वरम् ।

सुप्रभाभरणं देवं विरजोऽम्बरधारिणम् ॥ 6 ॥

तद्विधैरेव बहुभिः पूज्यमानं महात्मभिः ।

हरिभिर्वाजिभिर्युक्तमन्तरिक्षगतं रथम् ॥ 7 ॥

ददर्शादूरतस्तस्य तरुणादित्यसन्निभम् ।

पाण्डुराभ्रघनप्रख्यं चन्द्रमण्डलसन्निभम् ॥ 8 ॥

अपश्यद्विमलं छत्रं चित्रमाल्योपशोभितम् ।

चामरव्यजने चाग्र्ये रुक्मदण्डे महाधने ॥ 9 ॥

गृहीते वरनारीभ्यां धूयमाने च मूर्धनि ।

गन्धर्वामरसिद्धाश्च बहवः परमर्षयः ॥ 10 ॥

अन्तरिक्षगतं देवं वाग्भिरग्य्राभिरीडिरे ।

सह सम्भाषमाणे तु शरभङ्गेन वासवे ॥ 11 ॥

दृष्ट्वा शतक्रतुं तत्र रामो लक्ष्मणमब्रवीत् ।

रामोऽथ रथमुद्दिश्य लक्ष्मणायप्रदर्शयन् ॥ 12 ॥

अर्चिष्मन्तं श्रिया जुष्टमद्भुतं पश्य लक्ष्मण ।

प्रतपन्तमिवादित्यमन्तरिक्षगतं रथम् ॥ 13 ॥

ये हयाः पुरुहूतस्य पुरा शक्रस्य नश्श्रुताः ।

अन्तरिक्षगता दिव्यास्त इमे हरयो ध्रुवम् ॥ 14 ॥

इमे च पुरुषव्याघ्रा ये तिष्ठ्न्त्यभितो रथम् ।

शतं शतं कुण्डलिनो युवानः खङ्गपाणयः ॥ 15 ॥

विस्तीर्णविपुलोरस्काः परिघायतबाहवः ।

शोणांशुवसनास्सर्वे व्याध्रा इव दुरासदाः ॥ 16 ॥

उरोदेशेषु सर्वेषां हारा ज्वलनसन्निभाः ।

रूपं बिभ्रति सौमित्रे पञ्चविंशतिवार्षिकम् ॥ 17 ॥

एतद्दि किल देवानां वयो भवति नित्यदा ।

यथेमे पुरुषव्याघ्रा दृश्यन्ते प्रियदर्शनाः ॥ 18 ॥

इहैव सह वैदेह्या मुहूर्तं तिष्ठ लक्ष्मण ।

यावज्जानाम्यहं व्यक्तं क एष द्युतिमान्रथे ॥ 19 ॥

तमेवमुक्त्वा सौमित्रिमिहैव स्थीयतामिति ।

अभिचक्राम काकुत्स्थ श्शरभङ्गाश्रमं प्रति ॥ 20 ॥

ततस्समभिगच्छन्तं प्रेक्ष्य रामं शचीपतिः ।

शरभङ्गमनुप्राप्य विविक्त इदमब्रवीत् ॥ 21 ॥

इहोपयात्यसौ रामो यावन्मां नाभिभाषते ।

निष्ठां नयतु तावत्तु ततो मा द्रष्टुमर्हति ॥ 22 ॥

जितवन्तं कृतार्थं हि तदाहमचिरादिमम् ।

कर्म ह्यनेन कर्तव्यं महदन्यैस्सुदुष्करम् ॥ 23 ॥

इति वज्री तमामन्त्र्य मानयित्वा च तापसम् ।

रथेन हययुक्तेन ययौ दिवमरिन्दमः ॥ 24 ॥

प्रयाते तु सहस्राक्षे राघवस्सपरिच्छदः ।

अग्निहोत्रमुपासीनं शरभङ्गमुपागमत् ॥ 25 ॥

तस्य पादौ च सङ्गृह्य रामस्सीता च लक्ष्मणः ।

निषेदुस्समनुज्ञाता लब्धवासा निमन्त्रिताः ॥ 26 ॥

ततश्शक्रोपयानं तु पर्यपृच्छत्स राघवः ।

शरभङ्गश्च तत्सर्यं राघवाय न्यवेदयत् ॥ 27 ॥

मामेष वरदो राम ब्रह्मलोकं निनीषति ।

जितमुग्रेण तपसा दुष्प्रापमकृतात्मभिः ॥ 28 ॥

अहं ज्ञात्वा नरव्याघ्र वर्तमानमदूरतः ।

ब्रह्मलोकं न गच्छामि त्वामदृष्ट्वा प्रियातिथिम् ॥ 29 ॥

त्वयाऽहं पुरुषव्याघ्र धार्मिकेण महात्मना ।

समागम्य गमिष्यामि त्रिदिवं देवसेवितम् ॥ 30 ॥

अक्षया नरशार्दूल मया लोका जिताश्शुभा ।

ब्राह्म्याश्च नाकपृष्ठ्याश्च प्रतिगृह्णीष्व मामकान् ॥ 31 ॥

एवमुक्तो नरव्याघ्रस्सर्वशास्त्र विशारदः ।

ऋषिणा शरभङ्गेण राघवो वाक्यमब्रवीत् ॥ 32 ॥

अहमेवाहरिष्यामि सर्वांल्लोकान्महामुने ।

आवासं त्वहमिच्छामि प्रदिष्टमिह कानने ॥ 33 ॥

राघवेणैवमुक्तस्तु शक्रतुल्यबलेन वै ।

शरभङ्गो महाप्राज्ञः पुनरेवाब्रवीद्वचः ॥ 34 ॥

इह राम महातेजास्सुतीक्ष्णो नाम धार्मिकः ।

वसत्यरण्ये धर्मात्मा स ते श्रेयो विधास्यति ॥ 35 ॥

सुतीक्ष्णमभिगच्छ त्वं शुचौ देशे तपस्विनम् ।

रमणीये वनोद्देशे स ते वासं विधास्यति ॥ 36 ॥

इमां मन्दाकिनीं राम प्रतिस्रोतामनुव्रज ।

नदीं पुष्पोडुपवहां ततस्तत्र गमिष्यसि ॥ 37 ॥

एष पन्था नरव्याघ्र मुहूर्तं पश्य तात माम् ।

यावज्जहामि गात्राणि जीर्णां त्वचमिवोरगः ॥ 38 ॥

ततोऽग्निं स समाधाय हुत्वा चाज्येन मन्त्रवित् ।

शरभङ्गो महातेजाः प्रविवेश हुताशनम् ॥ 39 ॥

तस्य रोमाणि केशांश्च तदा वह्निर्महात्मनः ।

जीर्णां त्वचं तथाऽस्थीनि यच्च मांसं सशोणितम् ॥ 40 ॥

स च पावकसङ्काशः कुमारस्समपद्यत ।

उत्थायाग्निचयात्तस्माच्छरभङ्गो व्यरोचत ॥ 41 ॥

स लोकानाहिताग्नीनामृषीणां च महात्मनाम् ।

देवानां च व्यतिक्रम्य ब्रह्मलोकं व्यरोहत ॥ 42 ॥

स पुण्यकर्मा भुवने द्विजर्षभः पितामहं सानुचरं ददर्श ह ।

पितामहश्चापि समीक्ष्य तं द्विजं ननन्द सुस्वागतमित्युवाच ह ॥ 43 ॥

🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Devanagari script. Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version. It is a transliteration, not a translation — see “Meaning” for translations where available.

3.5 अरण्यकाण्ड - पञ्चम सर्गः