ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਰਾਮਾਯਣੇ ਅਰਣ੍ਯਕਾਣ੍ਡਮ੍ ।
ਅਥ ਏਕਵਿਂਸ਼ਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ।
ਸ ਪੁਨਃ ਪਤਿਤਾਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਕ੍ਰੋਧਾਚ੍ਛੂਰ੍ਪਣਖਾਂ ਖਰਃ ।
ਉਵਾਚ ਵ੍ਯਕ੍ਤਯਾ ਵਾਚਾ ਤਾਮਨਰ੍ਥਾਰ੍ਥਮਾਗਤਾਮ੍ ॥ 1 ॥
ਮਯਾ ਤ੍ਵਿਦਾਨੀਂ ਸ਼ੂਰਾਸ੍ਤੇ ਰਾਕ੍षਸਾ ਰੁਧਿਰਾਸ਼ਨਾਃ ।
ਤ੍ਵਤ੍ਪ੍ਰਿਯਾਰ੍ਥਂ ਵਿਨਿਰ੍ਦਿष੍ਟਾਃ ਕਿਮਰ੍ਥਂ ਰੁਦ੍ਯਤੇ ਪੁਨਃ ॥ 2 ॥
ਭਕ੍ਤਾਸ਼੍ਚੈਵਾਨੁਰਕ੍ਤਾਸ਼੍ਚ ਹਿਤਾਸ਼੍ਚ ਮਮ ਨਿਤ੍ਯਸ਼ਃ ।
ਹਨ੍ਯਮਾਨਾ ਨ ਹਨ੍ਯਨ੍ਤੇ ਨ ਨ ਕੁਰ੍ਯੁਰ੍ਵਚੋ ਮਮ ॥ 3 ॥
ਕਿਮੇਤਚ੍ਛ੍ਰੋਤੁਮਿਚ੍ਛਾਮਿ ਕਾਰਣਂ ਯਤ੍ਕृਤੇ ਪੁਨਃ ।
ਹਾ ਨਾਥੇਤਿ ਵਿਨਰ੍ਦਨ੍ਤੀ ਸਰ੍ਪਵਲ੍ਲੁਠਸਿ ਕ੍षਿਤੌ ॥ 4 ॥
ਅਨਾਥਵਦ੍ਵਿਲਪਸਿ ਨਾਥੇ ਤੁ ਮਯਿ ਸਂਸ੍ਥਿਤੇ ।
ਉਤ੍ਤਿष੍ਠੋਤ੍ਤਿष੍ਠ ਮਾਭੈषੀਰ੍ਵੈਕ੍ਲਵ੍ਯਂ ਤ੍ਯਜ੍ਯਤਾਮਿਹ ॥ 5 ॥
ਇਤ੍ਯੇਵਮੁਕ੍ਤਾ ਦੁਰ੍ਧਰ੍षਾ ਖਰੇਣ ਪਰਿਸਾਨ੍ਤ੍ਵਿਤਾ ।
ਵਿਮृਜ੍ਯ ਨਯਨੇ ਸਾਸ੍ਰੇ ਖਰਂ ਭ੍ਰਾਤਰਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ॥ 6 ॥
ਅਸ੍ਮੀਦਾਨੀਮਹਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾ ਹृਤਸ਼੍ਰਵਣਨਾਸਿਕਾ ।
ਸ਼ੋਣਿਤੌਘਪਰਿਕ੍ਲਿਨ੍ਨਾ ਤ੍ਵਯਾ ਚ ਪਰਿਸਾਨ੍ਤ੍ਵਿਤਾ ॥ 7 ॥
ਪ੍ਰੇषਿਤਾਸ਼੍ਚ ਤ੍ਵਯਾ ਵੀਰ ਰਾਕ੍षਸਾਸ੍ਤੇ ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ ।
ਨਿਹਨ੍ਤੁਂ ਰਾਘਵਂ ਕ੍ਰੋਧਾਨ੍ਮਤ੍ਪ੍ਰਿਯਾਰ੍ਥਂ ਸਲਕ੍षਣਮ੍ ॥ 8 ॥
ਤੇ ਤੁ ਰਾਮੇਣ ਸਾਮਰ੍षਾਃ ਸ਼ੂਲਪਟ੍ਟਸਪਾਣਯਃ ।
ਸਮਰੇ ਨਿਹਤਾਸ੍ਸਰ੍ਵੇ ਸਾਯਕੈਰ੍ਮਰ੍ਮਭੇਦਿਭਿਃ ॥ 9 ॥
ਤਾਨ੍ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਪਤਿਤਾਨ੍ਭੂਮੌ ਕ੍षਣੇਨੈਵ ਮਹਾਬਲਾਨ੍ ।
ਰਾਮਸ੍ਯ ਚ ਮਹਤ੍ਕਰ੍ਮ ਮਹਾਂਸ੍ਤ੍ਰਾਸੋऽਭਵਨ੍ਮਮ ॥ 10 ॥
ਅਹਮਸ੍ਮਿ ਸਮੁਦ੍ਵਿਗ੍ਨਾ ਵਿषਣ੍ਣਾ ਚ ਨਿਸ਼ਾਚਰ ।
ਸ਼ਰਣਂ ਤ੍ਵਾਂ ਪੁਨਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾ ਸਰ੍ਵਤੋਭਯਦਰ੍ਸ਼ਿਨੀ ॥ 11 ॥
ਵਿषਾਦਨਕ੍ਰਾਧ੍ਯੁषਿਤੇ ਪਰਿਤ੍ਰਾਸੋਰ੍ਮਿਮਾਲਿਨਿ ।
ਕਿਂ ਮਾਂ ਨ ਤ੍ਰਾਯਸੇ ਮਗ੍ਨਾਂ ਵਿਪੁਲੇ ਸ਼ੋਕਸਾਗਰੇ ॥ 12 ॥
ਏਤੇ ਚ ਨਿਹਤਾ ਭੂਮੌ ਰਾਮੇਣ ਨਿਸ਼ਿਤੈਃ ਸ਼ਰੈਃ ।
ਯੇऽਪਿ ਮੇ ਪਦਵੀਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾ ਰਾਕ੍षਸਾਃ ਪਿਸ਼ਿਤਾਸ਼ਨਾਃ ॥ 13 ॥
ਮਯਿ ਤੇ ਯਦ੍ਯਨੁਕ੍ਰੋਸ਼ੋ ਯਦਿ ਰਕ੍षਸ੍ਸੁ ਤੇषੁ ਚ ।
ਰਾਮੇਣ ਯਦਿ ਤੇ ਸ਼ਕ੍ਤਿਸ੍ਤੇਜੋ ਵਾਸ੍ਤਿ ਨਿਸ਼ਾਚਰ ॥ 14 ॥
ਦਣ੍ਡਕਾਰਣ੍ਯਨਿਲਯਂ ਜਹਿ ਰਾਕ੍षਸਕਣ੍ਟਕਮ੍ ।
ਯਦਿ ਰਾਮਂ ਮਮਾਮਿਤ੍ਰਂ ਨ ਤ੍ਵਮਦ੍ਯਵਧਿष੍ਯਸਿ ॥ 15 ॥
ਤਵੈਵ ਚਾਗ੍ਰਤਃ ਪ੍ਰਾਣਾਂਸ੍ਤ੍ਯਕ੍षਾਮਿ ਨਿਰਪਤ੍ਰਪ ।
ਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾਹਮਨੁਪਸ਼੍ਯਾਮਿ ਨ ਤ੍ਵਂ ਰਾਮਸ੍ਯ ਸਂਯੁਗੇ ॥ 16 ॥
ਸ੍ਥਾਤੁਂ ਪ੍ਰਤਿਮੁਖੇ ਸ਼ਕ੍ਤਸ੍ਸਬਲਸ਼੍ਚ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ ।
ਸ਼ੂਰਮਾਨੀ ਨ ਸ਼ੂਰਸ੍ਤ੍ਵਂ ਮਿਥ੍ਯਾਰੋਪਿਤਵਿਕ੍ਰਮਃ ॥ 17 ॥
ਮਾਨੁषੌ ਯੋ ਨ ਸ਼ਕ੍ਨੋषਿ ਹਨ੍ਤੁਂ ਤੌ ਰਾਮਲਕ੍ष੍ਮਣੌ ।
ਰਾਮੇਣ ਯਦਿ ਤੇ ਸ਼ਕ੍ਤਿਸ੍ਤੇਜੋ ਵਾਸ੍ਤਿ ਨਿਸ਼ਾਚਰ ॥ 18 ॥
ਦਣ੍ਡਕਾਰਣ੍ਯਨਿਲਯਂ ਜਹਿ ਤਂ ਕੁਲਪਾਂਸਨ ।
ਨਿਸ੍ਸਤ੍ਵਸ੍ਯਾਲ੍ਪ ਵੀਰ੍ਯਸ੍ਯ ਵਾਸਸ੍ਤੇ ਕੀਦृਸ਼ਸ੍ਤ੍ਵਿਹ ॥ 19 ॥
ਅਪਯਾਹਿ ਜਨਸ੍ਥਾਨਾਤਤ੍ਵਰਿਤਸ੍ਸਹਬਾਨ੍ਧਵਃ ।
ਰਾਮਤੇਜੋਭਿਭੂਤੋ ਹਿ ਤ੍ਵਂ ਕ੍षਿਪ੍ਰਂ ਵਿਨਸ਼ਿष੍ਯਸਿ ॥ 20 ॥
ਸ ਹਿ ਤੇਜਸ੍ਸਮਾਯੁਕ੍ਤੋ ਰਾਮੋ ਦਸ਼ਰਥਾਤ੍ਮਜਃ ।
ਭ੍ਰਾਤਾ ਚਾਸ੍ਯ ਮਹਾਵੀਰ੍ਯੋ ਯੇਨ ਚਾਸ੍ਮਿ ਵਿਰੂਪਿਤਾ ॥ 21 ॥
ਏਵਂ ਵਿਲਪ੍ਯ ਬਹੁਸ਼ੋ ਰਾਕ੍षਸੀ ਵਿਤਤੋਦਰੀ ।
ਕਰਾਭ੍ਯਾਮੁਦਰਂ ਹਤ੍ਵਾ ਰੁਰੋਦ ਭृਸ਼ਦੁਃਖਿਤਾ ॥ 22 ॥
ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਅਰਣ੍ਯਕਾਣ੍ਡੇ ਏਕਵਿਂਸ਼ਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe araṇyakāṇḍam |
atha ekaviṃśassargaḥ |
sa punaḥ patitāṃ dṛṣṭvā krodhācchūrpaṇakhāṃ kharaḥ |
uvāca vyaktayā vācā tāmanarthārthamāgatām || 1 ||
mayā tvidānīṃ śūrāste rākṣasā rudhirāśanāḥ |
tvatpriyārthaṃ vinirdiṣṭāḥ kimarthaṃ rudyate punaḥ || 2 ||
bhaktāścaivānuraktāśca hitāśca mama nityaśaḥ |
hanyamānā na hanyante na na kuryurvaco mama || 3 ||
kimetacchrotumicchāmi kāraṇaṃ yatkṛte punaḥ |
hā nātheti vinardantī sarpavalluṭhasi kṣitau || 4 ||
anāthavadvilapasi nāthe tu mayi saṃsthite |
uttiṣṭhottiṣṭha mābhaiṣīrvaiklavyaṃ tyajyatāmiha || 5 ||
ityevamuktā durdharṣā khareṇa parisāntvitā |
vimṛjya nayane sāsre kharaṃ bhrātaramabravīt || 6 ||
asmīdānīmahaṃ prāptā hṛtaśravaṇanāsikā |
śoṇitaughapariklinnā tvayā ca parisāntvitā || 7 ||
preṣitāśca tvayā vīra rākṣasāste caturdaśa |
nihantuṃ rāghavaṃ krodhānmatpriyārthaṃ salakṣaṇam || 8 ||
te tu rāmeṇa sāmarṣāḥ śūlapaṭṭasapāṇayaḥ |
samare nihatāssarve sāyakairmarmabhedibhiḥ || 9 ||
tāndṛṣṭvā patitānbhūmau kṣaṇenaiva mahābalān |
rāmasya ca mahatkarma mahāṃstrāso'bhavanmama || 10 ||
ahamasmi samudvignā viṣaṇṇā ca niśācara |
śaraṇaṃ tvāṃ punaḥ prāptā sarvatobhayadarśinī || 11 ||
viṣādanakrādhyuṣite paritrāsormimālini |
kiṃ māṃ na trāyase magnāṃ vipule śokasāgare || 12 ||
ete ca nihatā bhūmau rāmeṇa niśitaiḥ śaraiḥ |
ye'pi me padavīṃ prāptā rākṣasāḥ piśitāśanāḥ || 13 ||
mayi te yadyanukrośo yadi rakṣassu teṣu ca |
rāmeṇa yadi te śaktistejo vāsti niśācara || 14 ||
daṇḍakāraṇyanilayaṃ jahi rākṣasakaṇṭakam |
yadi rāmaṃ mamāmitraṃ na tvamadyavadhiṣyasi || 15 ||
tavaiva cāgrataḥ prāṇāṃstyakṣāmi nirapatrapa |
buddhyāhamanupaśyāmi na tvaṃ rāmasya saṃyuge || 16 ||
sthātuṃ pratimukhe śaktassabalaśca mahātmanaḥ |
śūramānī na śūrastvaṃ mithyāropitavikramaḥ || 17 ||
mānuṣau yo na śaknoṣi hantuṃ tau rāmalakṣmaṇau |
rāmeṇa yadi te śaktistejo vāsti niśācara || 18 ||
daṇḍakāraṇyanilayaṃ jahi taṃ kulapāṃsana |
nissatvasyālpa vīryasya vāsaste kīdṛśastviha || 19 ||
apayāhi janasthānātatvaritassahabāndhavaḥ |
rāmatejobhibhūto hi tvaṃ kṣipraṃ vinaśiṣyasi || 20 ||
sa hi tejassamāyukto rāmo daśarathātmajaḥ |
bhrātā cāsya mahāvīryo yena cāsmi virūpitā || 21 ||
evaṃ vilapya bahuśo rākṣasī vitatodarī |
karābhyāmudaraṃ hatvā ruroda bhṛśaduḥkhitā || 22 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye araṇyakāṇḍe ekaviṃśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे अरण्यकाण्डम् ।
अथ एकविंशस्सर्गः ।
स पुनः पतितां दृष्ट्वा क्रोधाच्छूर्पणखां खरः ।
उवाच व्यक्तया वाचा तामनर्थार्थमागताम् ॥ 1 ॥
मया त्विदानीं शूरास्ते राक्षसा रुधिराशनाः ।
त्वत्प्रियार्थं विनिर्दिष्टाः किमर्थं रुद्यते पुनः ॥ 2 ॥
भक्ताश्चैवानुरक्ताश्च हिताश्च मम नित्यशः ।
हन्यमाना न हन्यन्ते न न कुर्युर्वचो मम ॥ 3 ॥
किमेतच्छ्रोतुमिच्छामि कारणं यत्कृते पुनः ।
हा नाथेति विनर्दन्ती सर्पवल्लुठसि क्षितौ ॥ 4 ॥
अनाथवद्विलपसि नाथे तु मयि संस्थिते ।
उत्तिष्ठोत्तिष्ठ माभैषीर्वैक्लव्यं त्यज्यतामिह ॥ 5 ॥
इत्येवमुक्ता दुर्धर्षा खरेण परिसान्त्विता ।
विमृज्य नयने सास्रे खरं भ्रातरमब्रवीत् ॥ 6 ॥
अस्मीदानीमहं प्राप्ता हृतश्रवणनासिका ।
शोणितौघपरिक्लिन्ना त्वया च परिसान्त्विता ॥ 7 ॥
प्रेषिताश्च त्वया वीर राक्षसास्ते चतुर्दश ।
निहन्तुं राघवं क्रोधान्मत्प्रियार्थं सलक्षणम् ॥ 8 ॥
ते तु रामेण सामर्षाः शूलपट्टसपाणयः ।
समरे निहतास्सर्वे सायकैर्मर्मभेदिभिः ॥ 9 ॥
तान्दृष्ट्वा पतितान्भूमौ क्षणेनैव महाबलान् ।
रामस्य च महत्कर्म महांस्त्रासोऽभवन्मम ॥ 10 ॥
अहमस्मि समुद्विग्ना विषण्णा च निशाचर ।
शरणं त्वां पुनः प्राप्ता सर्वतोभयदर्शिनी ॥ 11 ॥
विषादनक्राध्युषिते परित्रासोर्मिमालिनि ।
किं मां न त्रायसे मग्नां विपुले शोकसागरे ॥ 12 ॥
एते च निहता भूमौ रामेण निशितैः शरैः ।
येऽपि मे पदवीं प्राप्ता राक्षसाः पिशिताशनाः ॥ 13 ॥
मयि ते यद्यनुक्रोशो यदि रक्षस्सु तेषु च ।
रामेण यदि ते शक्तिस्तेजो वास्ति निशाचर ॥ 14 ॥
दण्डकारण्यनिलयं जहि राक्षसकण्टकम् ।
यदि रामं ममामित्रं न त्वमद्यवधिष्यसि ॥ 15 ॥
तवैव चाग्रतः प्राणांस्त्यक्षामि निरपत्रप ।
बुद्ध्याहमनुपश्यामि न त्वं रामस्य संयुगे ॥ 16 ॥
स्थातुं प्रतिमुखे शक्तस्सबलश्च महात्मनः ।
शूरमानी न शूरस्त्वं मिथ्यारोपितविक्रमः ॥ 17 ॥
मानुषौ यो न शक्नोषि हन्तुं तौ रामलक्ष्मणौ ।
रामेण यदि ते शक्तिस्तेजो वास्ति निशाचर ॥ 18 ॥
दण्डकारण्यनिलयं जहि तं कुलपांसन ।
निस्सत्वस्याल्प वीर्यस्य वासस्ते कीदृशस्त्विह ॥ 19 ॥
अपयाहि जनस्थानातत्वरितस्सहबान्धवः ।
रामतेजोभिभूतो हि त्वं क्षिप्रं विनशिष्यसि ॥ 20 ॥
स हि तेजस्समायुक्तो रामो दशरथात्मजः ।
भ्राता चास्य महावीर्यो येन चास्मि विरूपिता ॥ 21 ॥
एवं विलप्य बहुशो राक्षसी विततोदरी ।
कराभ्यामुदरं हत्वा रुरोद भृशदुःखिता ॥ 22 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अरण्यकाण्डे एकविंशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe araṇyakāṇḍam |
atha ekaviṃśassargaḥ |
sa punaḥ patitāṃ dṛṣṭvā krodhācchūrpaṇakhāṃ kharaḥ |
uvāca vyaktayā vācā tāmanarthārthamāgatām || 1 ||
mayā tvidānīṃ śūrāste rākṣasā rudhirāśanāḥ |
tvatpriyārthaṃ vinirdiṣṭāḥ kimarthaṃ rudyate punaḥ || 2 ||
bhaktāścaivānuraktāśca hitāśca mama nityaśaḥ |
hanyamānā na hanyante na na kuryurvaco mama || 3 ||
kimetacchrotumicchāmi kāraṇaṃ yatkṛte punaḥ |
hā nātheti vinardantī sarpavalluṭhasi kṣitau || 4 ||
anāthavadvilapasi nāthe tu mayi saṃsthite |
uttiṣṭhottiṣṭha mābhaiṣīrvaiklavyaṃ tyajyatāmiha || 5 ||
ityevamuktā durdharṣā khareṇa parisāntvitā |
vimṛjya nayane sāsre kharaṃ bhrātaramabravīt || 6 ||
asmīdānīmahaṃ prāptā hṛtaśravaṇanāsikā |
śoṇitaughapariklinnā tvayā ca parisāntvitā || 7 ||
preṣitāśca tvayā vīra rākṣasāste caturdaśa |
nihantuṃ rāghavaṃ krodhānmatpriyārthaṃ salakṣaṇam || 8 ||
te tu rāmeṇa sāmarṣāḥ śūlapaṭṭasapāṇayaḥ |
samare nihatāssarve sāyakairmarmabhedibhiḥ || 9 ||
tāndṛṣṭvā patitānbhūmau kṣaṇenaiva mahābalān |
rāmasya ca mahatkarma mahāṃstrāso'bhavanmama || 10 ||
ahamasmi samudvignā viṣaṇṇā ca niśācara |
śaraṇaṃ tvāṃ punaḥ prāptā sarvatobhayadarśinī || 11 ||
viṣādanakrādhyuṣite paritrāsormimālini |
kiṃ māṃ na trāyase magnāṃ vipule śokasāgare || 12 ||
ete ca nihatā bhūmau rāmeṇa niśitaiḥ śaraiḥ |
ye'pi me padavīṃ prāptā rākṣasāḥ piśitāśanāḥ || 13 ||
mayi te yadyanukrośo yadi rakṣassu teṣu ca |
rāmeṇa yadi te śaktistejo vāsti niśācara || 14 ||
daṇḍakāraṇyanilayaṃ jahi rākṣasakaṇṭakam |
yadi rāmaṃ mamāmitraṃ na tvamadyavadhiṣyasi || 15 ||
tavaiva cāgrataḥ prāṇāṃstyakṣāmi nirapatrapa |
buddhyāhamanupaśyāmi na tvaṃ rāmasya saṃyuge || 16 ||
sthātuṃ pratimukhe śaktassabalaśca mahātmanaḥ |
śūramānī na śūrastvaṃ mithyāropitavikramaḥ || 17 ||
mānuṣau yo na śaknoṣi hantuṃ tau rāmalakṣmaṇau |
rāmeṇa yadi te śaktistejo vāsti niśācara || 18 ||
daṇḍakāraṇyanilayaṃ jahi taṃ kulapāṃsana |
nissatvasyālpa vīryasya vāsaste kīdṛśastviha || 19 ||
apayāhi janasthānātatvaritassahabāndhavaḥ |
rāmatejobhibhūto hi tvaṃ kṣipraṃ vinaśiṣyasi || 20 ||
sa hi tejassamāyukto rāmo daśarathātmajaḥ |
bhrātā cāsya mahāvīryo yena cāsmi virūpitā || 21 ||
evaṃ vilapya bahuśo rākṣasī vitatodarī |
karābhyāmudaraṃ hatvā ruroda bhṛśaduḥkhitā || 22 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye araṇyakāṇḍe ekaviṃśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gurmukhi script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.