ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ରାମାଯଣେ ଅରଣ୍ଯକାଣ୍ଡମ୍ ।
ଅଥ ଷଟ୍ପଞ୍ଚାଶସ୍ସର୍ଗଃ ।
ସା ତଥୋକ୍ତା ତୁ ଵୈଦେହୀ ନିର୍ଭଯା ଶୋକକର୍ଶିତା ।
ତୃଣମନ୍ତରତଃ କୃତ୍ଵା ରାଵଣଂ ପ୍ରତ୍ଯଭାଷତ ॥ 1 ॥
ରାଜା ଦଶରଥୋ ନାମ ଧର୍ମସେତୁରିଵାଚଲଃ ।
ସତ୍ଯସନ୍ଧଃ ପରିଜ୍ଞାତୋ ଯସ୍ଯ ପୁତ୍ରସ୍ସରାଘଵଃ ॥ 2 ॥
ରାମୋ ନାମ ସ ଧର୍ମାତ୍ମା ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ଵିଶ୍ରୁତଃ ।
ଦୀର୍ଘବାହୁର୍ଵିଶାଲାକ୍ଷୋ ଦୈଵତଂ ହି ପତିର୍ମମ ॥ 3 ॥
ଇକ୍ଷ୍ଵାକୂଣାଂ କୁଲେ ଜାତସ୍ସିଂହସ୍କନ୍ଧୋ ମହାଦ୍ଯୁତିଃ ।
ଲକ୍ଷ୍ମଣେନ ସହ ଭ୍ରାତ୍ରା ଯସ୍ତେ ପ୍ରାଣାନ୍ହରିଷ୍ଯତି ॥ 4 ॥
ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷଂ ଯଦ୍ଯହଂ ତସ୍ଯ ତ୍ଵଯା ସ୍ଯାଂ ଧର୍ଷିତା ବଲାତ୍ ।
ଶଯିତା ତ୍ଵଂ ହତସ୍ସଙ୍ଖ୍ଯେ ଜନସ୍ଥାନେ ଯଥା ଖରଃ ॥ 5 ॥
ଯ ଏତେ ରାକ୍ଷସାଃ ପ୍ରୋକ୍ତା ଘୋରରୂପା ମହାବଲାଃ ।
ରାଘଵେ ନିର୍ଵିଷାସ୍ସର୍ଵେ ସୁପର୍ଣେ ପନ୍ନଗା ଯଥା ॥ 6 ॥
ତସ୍ଯ ଜ୍ଯାଵିପ୍ରମୁକ୍ତାସ୍ତେ ଶରାଃ କାଞ୍ଚନଭୂଷଣାଃ ।
ଶରୀରଂ ଵିଧମିଷ୍ଯନ୍ତି ଗଙ୍ଗାକୂଲମିଵୋର୍ମଯଃ ॥ 7 ॥
ଅସୁରୈର୍ଵା ସୁରୈର୍ଵା ତ୍ଵଂ ଯଦ୍ଯଵଧ୍ଯୋଽସି ରାଵଣ ।
ଉତ୍ପାଦ୍ଯ ସୁମହଦ୍ଵୈରଂ ଜୀଵଂସ୍ତସ୍ଯ ନ ମୋକ୍ଷ୍ଯସେ ॥ 8 ॥
ସ ତେ ଜୀଵିତଶେଷସ୍ଯ ରାଘଵୋଽନ୍ତକରୋ ବଲୀ ।
ପଶୋର୍ଯୂପଗତସ୍ଯେଵ ଜୀଵିତଂ ତଵ ଦୁର୍ଲଭମ୍ ॥ 9 ॥
ଯଦି ପଶ୍ଯେତ୍ସ ରାମସ୍ତ୍ଵାଂ ରୋଷଦୀପ୍ତେନ ଚକ୍ଷୁଷା ।
ରକ୍ଷସ୍ତ୍ଵମଦ୍ଯ ନିର୍ଧଗ୍ଧୋ ଗଚ୍ଛେସ୍ସଦ୍ଯଃ ପରାଭଵମ୍ ॥ 10 ॥
ଯଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରଂ ନଭସୋ ଭୂମୌ ପାତଯେନ୍ନାଶଯେତ ଵା ।
ସାଗରଂ ଶୋଷଯେଦ୍ଵାପି ସ ସୀତାଂ ମୋଚଯେଦିହ ॥ 11 ॥
ଗତାଯୁସ୍ତ୍ଵଂ ଗତଶ୍ରୀକୋ ଗତସତ୍ତ୍ଵ ଗତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ ।
ଲଙ୍କା ଵୈଧଵ୍ଯସଂଯୁକ୍ତା ତ୍ଵତ୍କୃତେନ ଭଵିଷ୍ଯତି ॥ 12 ॥
ନ ତେ ପାପମିଦଂ କର୍ମ ଶୁଖୋଦର୍କଂ ଭଵିଷ୍ଯତି ।
ଯାଽହଂ ନୀତା ଵିନାଭାଵଂ ପତିପାର୍ଶ୍ଵାତ୍ତ୍ଵଯା ଵନେ ॥ 13 ॥
ସ ହି ଦୈଵତସଂଯୁକ୍ତୋ ମମ ଭର୍ତା ମହାଦ୍ଯୁତିଃ ।
ନିର୍ଭଯୋ ଵୀର୍ଯମାଶ୍ରିତ୍ଯ ଶୂନ୍ଯେ ଵସତି ଦଣ୍ଡକେ ॥ 14 ॥
ସ ତେ ଦର୍ପଂ ବଲଂ ଵୀର୍ଯମୁତ୍ସେକଂ ଚ ତଥାଵିଧମ୍ ।
ଅପନେଷ୍ଯତି ଗାତ୍ରେଭ୍ଯଶ୍ଶରଵର୍ଷେଣ ସଂଯୁଗେ ॥ 15 ॥
ଯଦା ଵିନାଶୋ ଭୂତାନାଂ ଦୃଶ୍ଯତେ କାଲଚୋଦିତଃ ।
ତଦା କାର୍ଯେ ପ୍ରମାଦ୍ଯନ୍ତି ନରାଃ କାଲଵଶଂ ଗତାଃ ॥ 16 ॥
ମାଂ ପ୍ରଧୃଷ୍ଯ ସ ତେ କାଲଃ ପ୍ରାପ୍ତୋଽଯଂ ରାକ୍ଷସାଧମ ।
ଆତ୍ମନୋ ରାକ୍ଷସାନାଂ ଚ ଵଧାଯାନ୍ତଃପୁରସ୍ଯ ଚ ॥ 17 ॥
ନ ଶକ୍ଯା ଯଜ୍ଞମଧ୍ଯସ୍ଥା ଵେଦୀ ସୃଗ୍ଭାଣ୍ଡମଣ୍ଡିତା ।
ଦ୍ଵିଜାତିମନ୍ତ୍ରପୂତା ଚ ଚଣ୍ଡାଲେନାଵମର୍ଦିତୁମ୍ ॥ 18 ॥
ତଥାଽହଂ ଧର୍ମନିତ୍ଯସ୍ଯ ଧର୍ମପତ୍ନୀ ପତିଵ୍ରତା ।
ତ୍ଵଯା ସ୍ପୃଷ୍ଟୁଂ ନ ଶକ୍ଯାସ୍ମି ରାକ୍ଷସାଧମ ପାପିନା ॥ 19 ॥
କ୍ରୀଡନ୍ତୀ ରାଜହଂସେନ ପଦ୍ମଷଣ୍ଡେଷୁ ନିତ୍ଯଦା ।
ହଂସୀ ସା ତୃଣଷଣ୍ଡସ୍ଥଂ କଥଂ ପଶ୍ଯେତ ମଦ୍ଗୁକମ୍ ॥ 20 ॥
ଇଦଂ ଶରୀରଂ ନିସ୍ସଞ୍ଜ୍ଞଂ ବନ୍ଧ ଵା ଖାତଯସ୍ଵ ଵା ।
ନେଦଂ ଶରୀରଂ ରକ୍ଷଯଂ ମେ ଜୀଵିତଂ ଵାପି ରାକ୍ଷସ ॥ 21 ॥
ନ ତୁ ଶକ୍ଷ୍ଯାମ୍ଯୁପକ୍ରୋଶଂ ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ଦାତୁମାତ୍ମନଃ ।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତୁ ଵୈଦେହୀ କ୍ରୋଧାତ୍ସୁପରୁଷଂ ଵଚଃ ॥ 22 ॥
ରାଵଣଂ ମୈଥିଲୀ ତତ୍ର ପୁନର୍ନୋଵାଚ କିଞ୍ଚନ ।
ସୀତାଯା ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପରୁଷଂ ରୋମହର୍ଷଣମ୍ ॥ 23 ॥
ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ତତସ୍ସୀତାଂ ଭଯସନ୍ଦର୍ଶନଂ ଵଚଃ ।
ଶୃଣୁ ମୈଥିଲି ମଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ମାସାନ୍ଦ୍ଵାଦଶ ଭାମିନି ॥ 24 ॥
କାଲେନାନେନ ନାଭ୍ଯେଷି ଯଦି ମାଂ ଚାରୁହାସିନି ।
ତତସ୍ତ୍ଵାଂ ପ୍ରାତରାଶାର୍ଥଂ ସୂଦାଶ୍ଛେତ୍ସ୍ଯନ୍ତି ଲେଶଶଃ ॥ 25 ॥
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ପରୁଷଂ ଵାକ୍ଯଂ ରାଵଣଶ୍ଶତ୍ରୁରାଵଣଃ ।
ରାକ୍ଷସୀଶ୍ଚ ତତଃ କ୍ରୁଦ୍ଧ ଇଦଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍ ॥ 26 ॥
ଶୀଘ୍ରମେଵ ହି ରାକ୍ଷସ୍ଯୋ ଵିକୃତା ଘୋରଦର୍ଶନାଃ ।
ଦର୍ପମସ୍ଯା ଵିନେଷ୍ଯଧ୍ଵଂ ମାଂସଶୋଣିତଭୋଜନାଃ ॥ 27 ॥
ଵଚନାଦେଵ ତାସ୍ତସ୍ଯ ସୁଘୋରା ରାକ୍ଷସୀଗଣାଃ ।
କୃତପ୍ରାଞ୍ଜଲଯୋ ଭୂତ୍ଵା ମୈଥିଲୀଂ ପର୍ଯଵାରଯନ୍ ॥ 28 ॥
ସ ତାଃ ପ୍ରୋଵାଚ ରାଜା ତୁ ରାଵଣୋ ଘୋରଦର୍ଶନଃ ।
ପ୍ରଚାଲ୍ଯ ଚରଣୋତ୍କର୍ଷୈର୍ଦାରଯନ୍ନିଵ ମେଦିନୀମ୍ ॥ 29 ॥
ଅଶୋକଵନିକାମଧ୍ଯେ ମୈଥିଲୀ ନୀଯତାମିଯମ୍ ।
ତତ୍ରେଯଂ ରକ୍ଷ୍ଯତାଂ ଗୂଢଂ ଯୁଷ୍ମାଭିଃ ପରିଵାରିତା ॥ 30 ॥
ତତ୍ରୈନାଂ ତର୍ଜନୈର୍ଘୋରୈଃ ପୁନସ୍ସାନ୍ତ୍ଵୈଶ୍ଚ ମୈଥିଲୀମ୍ ।
ଆନଯଧ୍ଵଂ ଵଶଂ ସର୍ଵା ଵନ୍ଯାଂ ଗଜଵଧୂମିଵ ॥ 31 ॥
ଇତି ପ୍ରତିସମାଦିଷ୍ଟା ରାକ୍ଷସ୍ଯୋ ରାଵଣେନ ତାଃ ।
ଅଶୋକଵନିକାଂ ଜଗ୍ମୁର୍ମୈଥିଲୀଂ ପରିଗୃହ୍ଯ ତୁ ॥ 32 ॥
ସର୍ଵକାଲଫଲୈର୍ଵୃକ୍ଷୈର୍ନାନାପୁଷ୍ପଫଲୈର୍ଵୃତାମ୍ ।
ସର୍ଵକାଲମଦୈଶ୍ଚାପି ଦ୍ଵିଜୈସ୍ସମୁପସେଵିତାମ୍ ॥ 33 ॥
ସା ତୁ ଶୋକପରୀତାଙ୍ଗୀ ମୈଥିଲୀ ଜନକାତ୍ମଜା ।
ରାକ୍ଷସୀଵଶମାପନ୍ନା ଵ୍ଯାଘ୍ରୀଣାଂ ହରିଣୀ ଯଥା ॥ 34 ॥
ଶୋକେନ ମହତା ଗ୍ରସ୍ତା ମୈଥିଲୀ ଜନକାତ୍ମଜା ।
ନ ଶର୍ମ ଲଭତେ ଭୀରୁଃ ପାଶବଦ୍ଧା ମୃଗୀ ଯଥା ॥ 35 ॥
ନ ଵିନ୍ଦତେ ତତ୍ର ତୁ ଶର୍ମ ମୈଥିଲୀ ଵିରୂପନେତ୍ରାଭିରତୀଵ ତର୍ଜିତା ।
ପତିଂ ସ୍ମରନ୍ତୀ ଦଯିତଂ ଚ ଦେଵତଂ ଵିଚେତନାଽଭୂଦ୍ଭଯଶୋକପୀଡିତା ॥ 36 ॥
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଅରଣ୍ଯକାଣ୍ଡେ ଷଟ୍ପଞ୍ଚାଶସ୍ସର୍ଗଃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe araṇyakāṇḍam |
atha ṣaṭpañcāśassargaḥ |
sā tathoktā tu vaidehī nirbhayā śokakarśitā |
tṛṇamantarataḥ kṛtvā rāvaṇaṃ pratyabhāṣata || 1 ||
rājā daśaratho nāma dharmaseturivācalaḥ |
satyasandhaḥ parijñāto yasya putrassarāghavaḥ || 2 ||
rāmo nāma sa dharmātmā triṣu lokeṣu viśrutaḥ |
dīrghabāhurviśālākṣo daivataṃ hi patirmama || 3 ||
ikṣvākūṇāṃ kule jātassiṃhaskandho mahādyutiḥ |
lakṣmaṇena saha bhrātrā yaste prāṇānhariṣyati || 4 ||
pratyakṣaṃ yadyahaṃ tasya tvayā syāṃ dharṣitā balāt |
śayitā tvaṃ hatassaṅkhye janasthāne yathā kharaḥ || 5 ||
ya ete rākṣasāḥ proktā ghorarūpā mahābalāḥ |
rāghave nirviṣāssarve suparṇe pannagā yathā || 6 ||
tasya jyāvipramuktāste śarāḥ kāñcanabhūṣaṇāḥ |
śarīraṃ vidhamiṣyanti gaṅgākūlamivormayaḥ || 7 ||
asurairvā surairvā tvaṃ yadyavadhyo'si rāvaṇa |
utpādya sumahadvairaṃ jīvaṃstasya na mokṣyase || 8 ||
sa te jīvitaśeṣasya rāghavo'ntakaro balī |
paśoryūpagatasyeva jīvitaṃ tava durlabham || 9 ||
yadi paśyetsa rāmastvāṃ roṣadīptena cakṣuṣā |
rakṣastvamadya nirdhagdho gacchessadyaḥ parābhavam || 10 ||
yaścandraṃ nabhaso bhūmau pātayennāśayeta vā |
sāgaraṃ śoṣayedvāpi sa sītāṃ mocayediha || 11 ||
gatāyustvaṃ gataśrīko gatasattva gatendriyaḥ |
laṅkā vaidhavyasaṃyuktā tvatkṛtena bhaviṣyati || 12 ||
na te pāpamidaṃ karma śukhodarkaṃ bhaviṣyati |
yā'haṃ nītā vinābhāvaṃ patipārśvāttvayā vane || 13 ||
sa hi daivatasaṃyukto mama bhartā mahādyutiḥ |
nirbhayo vīryamāśritya śūnye vasati daṇḍake || 14 ||
sa te darpaṃ balaṃ vīryamutsekaṃ ca tathāvidham |
apaneṣyati gātrebhyaśśaravarṣeṇa saṃyuge || 15 ||
yadā vināśo bhūtānāṃ dṛśyate kālacoditaḥ |
tadā kārye pramādyanti narāḥ kālavaśaṃ gatāḥ || 16 ||
māṃ pradhṛṣya sa te kālaḥ prāpto'yaṃ rākṣasādhama |
ātmano rākṣasānāṃ ca vadhāyāntaḥpurasya ca || 17 ||
na śakyā yajñamadhyasthā vedī sṛgbhāṇḍamaṇḍitā |
dvijātimantrapūtā ca caṇḍālenāvamarditum || 18 ||
tathā'haṃ dharmanityasya dharmapatnī pativratā |
tvayā spṛṣṭuṃ na śakyāsmi rākṣasādhama pāpinā || 19 ||
krīḍantī rājahaṃsena padmaṣaṇḍeṣu nityadā |
haṃsī sā tṛṇaṣaṇḍasthaṃ kathaṃ paśyeta madgukam || 20 ||
idaṃ śarīraṃ nissañjñaṃ bandha vā khātayasva vā |
nedaṃ śarīraṃ rakṣayaṃ me jīvitaṃ vāpi rākṣasa || 21 ||
na tu śakṣyāmyupakrośaṃ pṛthivyāṃ dātumātmanaḥ |
evamuktvā tu vaidehī krodhātsuparuṣaṃ vacaḥ || 22 ||
rāvaṇaṃ maithilī tatra punarnovāca kiñcana |
sītāyā vacanaṃ śrutvā paruṣaṃ romaharṣaṇam || 23 ||
pratyuvāca tatassītāṃ bhayasandarśanaṃ vacaḥ |
śṛṇu maithili madvākyaṃ māsāndvādaśa bhāmini || 24 ||
kālenānena nābhyeṣi yadi māṃ cāruhāsini |
tatastvāṃ prātarāśārthaṃ sūdāśchetsyanti leśaśaḥ || 25 ||
ityuktvā paruṣaṃ vākyaṃ rāvaṇaśśatrurāvaṇaḥ |
rākṣasīśca tataḥ kruddha idaṃ vacanamabravīt || 26 ||
śīghrameva hi rākṣasyo vikṛtā ghoradarśanāḥ |
darpamasyā vineṣyadhvaṃ māṃsaśoṇitabhojanāḥ || 27 ||
vacanādeva tāstasya sughorā rākṣasīgaṇāḥ |
kṛtaprāñjalayo bhūtvā maithilīṃ paryavārayan || 28 ||
sa tāḥ provāca rājā tu rāvaṇo ghoradarśanaḥ |
pracālya caraṇotkarṣairdārayanniva medinīm || 29 ||
aśokavanikāmadhye maithilī nīyatāmiyam |
tatreyaṃ rakṣyatāṃ gūḍhaṃ yuṣmābhiḥ parivāritā || 30 ||
tatraināṃ tarjanairghoraiḥ punassāntvaiśca maithilīm |
ānayadhvaṃ vaśaṃ sarvā vanyāṃ gajavadhūmiva || 31 ||
iti pratisamādiṣṭā rākṣasyo rāvaṇena tāḥ |
aśokavanikāṃ jagmurmaithilīṃ parigṛhya tu || 32 ||
sarvakālaphalairvṛkṣairnānāpuṣpaphalairvṛtām |
sarvakālamadaiścāpi dvijaissamupasevitām || 33 ||
sā tu śokaparītāṅgī maithilī janakātmajā |
rākṣasīvaśamāpannā vyāghrīṇāṃ hariṇī yathā || 34 ||
śokena mahatā grastā maithilī janakātmajā |
na śarma labhate bhīruḥ pāśabaddhā mṛgī yathā || 35 ||
na vindate tatra tu śarma maithilī virūpanetrābhiratīva tarjitā |
patiṃ smarantī dayitaṃ ca devataṃ vicetanā'bhūdbhayaśokapīḍitā || 36 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye araṇyakāṇḍe ṣaṭpañcāśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे अरण्यकाण्डम् ।
अथ षट्पञ्चाशस्सर्गः ।
सा तथोक्ता तु वैदेही निर्भया शोककर्शिता ।
तृणमन्तरतः कृत्वा रावणं प्रत्यभाषत ॥ 1 ॥
राजा दशरथो नाम धर्मसेतुरिवाचलः ।
सत्यसन्धः परिज्ञातो यस्य पुत्रस्सराघवः ॥ 2 ॥
रामो नाम स धर्मात्मा त्रिषु लोकेषु विश्रुतः ।
दीर्घबाहुर्विशालाक्षो दैवतं हि पतिर्मम ॥ 3 ॥
इक्ष्वाकूणां कुले जातस्सिंहस्कन्धो महाद्युतिः ।
लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा यस्ते प्राणान्हरिष्यति ॥ 4 ॥
प्रत्यक्षं यद्यहं तस्य त्वया स्यां धर्षिता बलात् ।
शयिता त्वं हतस्सङ्ख्ये जनस्थाने यथा खरः ॥ 5 ॥
य एते राक्षसाः प्रोक्ता घोररूपा महाबलाः ।
राघवे निर्विषास्सर्वे सुपर्णे पन्नगा यथा ॥ 6 ॥
तस्य ज्याविप्रमुक्तास्ते शराः काञ्चनभूषणाः ।
शरीरं विधमिष्यन्ति गङ्गाकूलमिवोर्मयः ॥ 7 ॥
असुरैर्वा सुरैर्वा त्वं यद्यवध्योऽसि रावण ।
उत्पाद्य सुमहद्वैरं जीवंस्तस्य न मोक्ष्यसे ॥ 8 ॥
स ते जीवितशेषस्य राघवोऽन्तकरो बली ।
पशोर्यूपगतस्येव जीवितं तव दुर्लभम् ॥ 9 ॥
यदि पश्येत्स रामस्त्वां रोषदीप्तेन चक्षुषा ।
रक्षस्त्वमद्य निर्धग्धो गच्छेस्सद्यः पराभवम् ॥ 10 ॥
यश्चन्द्रं नभसो भूमौ पातयेन्नाशयेत वा ।
सागरं शोषयेद्वापि स सीतां मोचयेदिह ॥ 11 ॥
गतायुस्त्वं गतश्रीको गतसत्त्व गतेन्द्रियः ।
लङ्का वैधव्यसंयुक्ता त्वत्कृतेन भविष्यति ॥ 12 ॥
न ते पापमिदं कर्म शुखोदर्कं भविष्यति ।
याऽहं नीता विनाभावं पतिपार्श्वात्त्वया वने ॥ 13 ॥
स हि दैवतसंयुक्तो मम भर्ता महाद्युतिः ।
निर्भयो वीर्यमाश्रित्य शून्ये वसति दण्डके ॥ 14 ॥
स ते दर्पं बलं वीर्यमुत्सेकं च तथाविधम् ।
अपनेष्यति गात्रेभ्यश्शरवर्षेण संयुगे ॥ 15 ॥
यदा विनाशो भूतानां दृश्यते कालचोदितः ।
तदा कार्ये प्रमाद्यन्ति नराः कालवशं गताः ॥ 16 ॥
मां प्रधृष्य स ते कालः प्राप्तोऽयं राक्षसाधम ।
आत्मनो राक्षसानां च वधायान्तःपुरस्य च ॥ 17 ॥
न शक्या यज्ञमध्यस्था वेदी सृग्भाण्डमण्डिता ।
द्विजातिमन्त्रपूता च चण्डालेनावमर्दितुम् ॥ 18 ॥
तथाऽहं धर्मनित्यस्य धर्मपत्नी पतिव्रता ।
त्वया स्पृष्टुं न शक्यास्मि राक्षसाधम पापिना ॥ 19 ॥
क्रीडन्ती राजहंसेन पद्मषण्डेषु नित्यदा ।
हंसी सा तृणषण्डस्थं कथं पश्येत मद्गुकम् ॥ 20 ॥
इदं शरीरं निस्सञ्ज्ञं बन्ध वा खातयस्व वा ।
नेदं शरीरं रक्षयं मे जीवितं वापि राक्षस ॥ 21 ॥
न तु शक्ष्याम्युपक्रोशं पृथिव्यां दातुमात्मनः ।
एवमुक्त्वा तु वैदेही क्रोधात्सुपरुषं वचः ॥ 22 ॥
रावणं मैथिली तत्र पुनर्नोवाच किञ्चन ।
सीताया वचनं श्रुत्वा परुषं रोमहर्षणम् ॥ 23 ॥
प्रत्युवाच ततस्सीतां भयसन्दर्शनं वचः ।
शृणु मैथिलि मद्वाक्यं मासान्द्वादश भामिनि ॥ 24 ॥
कालेनानेन नाभ्येषि यदि मां चारुहासिनि ।
ततस्त्वां प्रातराशार्थं सूदाश्छेत्स्यन्ति लेशशः ॥ 25 ॥
इत्युक्त्वा परुषं वाक्यं रावणश्शत्रुरावणः ।
राक्षसीश्च ततः क्रुद्ध इदं वचनमब्रवीत् ॥ 26 ॥
शीघ्रमेव हि राक्षस्यो विकृता घोरदर्शनाः ।
दर्पमस्या विनेष्यध्वं मांसशोणितभोजनाः ॥ 27 ॥
वचनादेव तास्तस्य सुघोरा राक्षसीगणाः ।
कृतप्राञ्जलयो भूत्वा मैथिलीं पर्यवारयन् ॥ 28 ॥
स ताः प्रोवाच राजा तु रावणो घोरदर्शनः ।
प्रचाल्य चरणोत्कर्षैर्दारयन्निव मेदिनीम् ॥ 29 ॥
अशोकवनिकामध्ये मैथिली नीयतामियम् ।
तत्रेयं रक्ष्यतां गूढं युष्माभिः परिवारिता ॥ 30 ॥
तत्रैनां तर्जनैर्घोरैः पुनस्सान्त्वैश्च मैथिलीम् ।
आनयध्वं वशं सर्वा वन्यां गजवधूमिव ॥ 31 ॥
इति प्रतिसमादिष्टा राक्षस्यो रावणेन ताः ।
अशोकवनिकां जग्मुर्मैथिलीं परिगृह्य तु ॥ 32 ॥
सर्वकालफलैर्वृक्षैर्नानापुष्पफलैर्वृताम् ।
सर्वकालमदैश्चापि द्विजैस्समुपसेविताम् ॥ 33 ॥
सा तु शोकपरीताङ्गी मैथिली जनकात्मजा ।
राक्षसीवशमापन्ना व्याघ्रीणां हरिणी यथा ॥ 34 ॥
शोकेन महता ग्रस्ता मैथिली जनकात्मजा ।
न शर्म लभते भीरुः पाशबद्धा मृगी यथा ॥ 35 ॥
न विन्दते तत्र तु शर्म मैथिली विरूपनेत्राभिरतीव तर्जिता ।
पतिं स्मरन्ती दयितं च देवतं विचेतनाऽभूद्भयशोकपीडिता ॥ 36 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अरण्यकाण्डे षट्पञ्चाशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe araṇyakāṇḍam |
atha ṣaṭpañcāśassargaḥ |
sā tathoktā tu vaidehī nirbhayā śokakarśitā |
tṛṇamantarataḥ kṛtvā rāvaṇaṃ pratyabhāṣata || 1 ||
rājā daśaratho nāma dharmaseturivācalaḥ |
satyasandhaḥ parijñāto yasya putrassarāghavaḥ || 2 ||
rāmo nāma sa dharmātmā triṣu lokeṣu viśrutaḥ |
dīrghabāhurviśālākṣo daivataṃ hi patirmama || 3 ||
ikṣvākūṇāṃ kule jātassiṃhaskandho mahādyutiḥ |
lakṣmaṇena saha bhrātrā yaste prāṇānhariṣyati || 4 ||
pratyakṣaṃ yadyahaṃ tasya tvayā syāṃ dharṣitā balāt |
śayitā tvaṃ hatassaṅkhye janasthāne yathā kharaḥ || 5 ||
ya ete rākṣasāḥ proktā ghorarūpā mahābalāḥ |
rāghave nirviṣāssarve suparṇe pannagā yathā || 6 ||
tasya jyāvipramuktāste śarāḥ kāñcanabhūṣaṇāḥ |
śarīraṃ vidhamiṣyanti gaṅgākūlamivormayaḥ || 7 ||
asurairvā surairvā tvaṃ yadyavadhyo'si rāvaṇa |
utpādya sumahadvairaṃ jīvaṃstasya na mokṣyase || 8 ||
sa te jīvitaśeṣasya rāghavo'ntakaro balī |
paśoryūpagatasyeva jīvitaṃ tava durlabham || 9 ||
yadi paśyetsa rāmastvāṃ roṣadīptena cakṣuṣā |
rakṣastvamadya nirdhagdho gacchessadyaḥ parābhavam || 10 ||
yaścandraṃ nabhaso bhūmau pātayennāśayeta vā |
sāgaraṃ śoṣayedvāpi sa sītāṃ mocayediha || 11 ||
gatāyustvaṃ gataśrīko gatasattva gatendriyaḥ |
laṅkā vaidhavyasaṃyuktā tvatkṛtena bhaviṣyati || 12 ||
na te pāpamidaṃ karma śukhodarkaṃ bhaviṣyati |
yā'haṃ nītā vinābhāvaṃ patipārśvāttvayā vane || 13 ||
sa hi daivatasaṃyukto mama bhartā mahādyutiḥ |
nirbhayo vīryamāśritya śūnye vasati daṇḍake || 14 ||
sa te darpaṃ balaṃ vīryamutsekaṃ ca tathāvidham |
apaneṣyati gātrebhyaśśaravarṣeṇa saṃyuge || 15 ||
yadā vināśo bhūtānāṃ dṛśyate kālacoditaḥ |
tadā kārye pramādyanti narāḥ kālavaśaṃ gatāḥ || 16 ||
māṃ pradhṛṣya sa te kālaḥ prāpto'yaṃ rākṣasādhama |
ātmano rākṣasānāṃ ca vadhāyāntaḥpurasya ca || 17 ||
na śakyā yajñamadhyasthā vedī sṛgbhāṇḍamaṇḍitā |
dvijātimantrapūtā ca caṇḍālenāvamarditum || 18 ||
tathā'haṃ dharmanityasya dharmapatnī pativratā |
tvayā spṛṣṭuṃ na śakyāsmi rākṣasādhama pāpinā || 19 ||
krīḍantī rājahaṃsena padmaṣaṇḍeṣu nityadā |
haṃsī sā tṛṇaṣaṇḍasthaṃ kathaṃ paśyeta madgukam || 20 ||
idaṃ śarīraṃ nissañjñaṃ bandha vā khātayasva vā |
nedaṃ śarīraṃ rakṣayaṃ me jīvitaṃ vāpi rākṣasa || 21 ||
na tu śakṣyāmyupakrośaṃ pṛthivyāṃ dātumātmanaḥ |
evamuktvā tu vaidehī krodhātsuparuṣaṃ vacaḥ || 22 ||
rāvaṇaṃ maithilī tatra punarnovāca kiñcana |
sītāyā vacanaṃ śrutvā paruṣaṃ romaharṣaṇam || 23 ||
pratyuvāca tatassītāṃ bhayasandarśanaṃ vacaḥ |
śṛṇu maithili madvākyaṃ māsāndvādaśa bhāmini || 24 ||
kālenānena nābhyeṣi yadi māṃ cāruhāsini |
tatastvāṃ prātarāśārthaṃ sūdāśchetsyanti leśaśaḥ || 25 ||
ityuktvā paruṣaṃ vākyaṃ rāvaṇaśśatrurāvaṇaḥ |
rākṣasīśca tataḥ kruddha idaṃ vacanamabravīt || 26 ||
śīghrameva hi rākṣasyo vikṛtā ghoradarśanāḥ |
darpamasyā vineṣyadhvaṃ māṃsaśoṇitabhojanāḥ || 27 ||
vacanādeva tāstasya sughorā rākṣasīgaṇāḥ |
kṛtaprāñjalayo bhūtvā maithilīṃ paryavārayan || 28 ||
sa tāḥ provāca rājā tu rāvaṇo ghoradarśanaḥ |
pracālya caraṇotkarṣairdārayanniva medinīm || 29 ||
aśokavanikāmadhye maithilī nīyatāmiyam |
tatreyaṃ rakṣyatāṃ gūḍhaṃ yuṣmābhiḥ parivāritā || 30 ||
tatraināṃ tarjanairghoraiḥ punassāntvaiśca maithilīm |
ānayadhvaṃ vaśaṃ sarvā vanyāṃ gajavadhūmiva || 31 ||
iti pratisamādiṣṭā rākṣasyo rāvaṇena tāḥ |
aśokavanikāṃ jagmurmaithilīṃ parigṛhya tu || 32 ||
sarvakālaphalairvṛkṣairnānāpuṣpaphalairvṛtām |
sarvakālamadaiścāpi dvijaissamupasevitām || 33 ||
sā tu śokaparītāṅgī maithilī janakātmajā |
rākṣasīvaśamāpannā vyāghrīṇāṃ hariṇī yathā || 34 ||
śokena mahatā grastā maithilī janakātmajā |
na śarma labhate bhīruḥ pāśabaddhā mṛgī yathā || 35 ||
na vindate tatra tu śarma maithilī virūpanetrābhiratīva tarjitā |
patiṃ smarantī dayitaṃ ca devataṃ vicetanā'bhūdbhayaśokapīḍitā || 36 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye araṇyakāṇḍe ṣaṭpañcāśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Oriya script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.