Valmiki Ramayana Aranya Kanda Sarga 68 — Oriya Script

Meaning —

ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ରାମାଯଣେ ଅରଣ୍ଯକାଣ୍ଡମ୍ ।

ଅଥ ଅଷ୍ଟଷଷ୍ଟିତମସ୍ସର୍ଗଃ ।

Shloka 1

ରାମସ୍ସମ୍ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ତଂ ଗୃଧ୍ରଂ ଭୁଵି ରୌଦ୍ରେଣ ପାତିତମ୍ ।
ସୌମିତ୍ରିଂ ମିତ୍ରସମ୍ପନ୍ନମିଦଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍ ॥ 1 ॥

rāmassamprekṣya taṃ gṛdhraṃ bhuvi raudreṇa pātitam |
saumitriṃ mitrasampannamidaṃ vacanamabravīt || 1 ||

Shloka 2

ମମାଯଂ ନୂନମର୍ଥେଷୁ ଯତମାନୋ ଵିହଙ୍ଗମଃ ।
ରାକ୍ଷସେନ ହତସ୍ସଙ୍ଖ୍ଯେ ପ୍ରାଣାଂସ୍ତ୍ଯକ୍ଷ୍ଯତି ଦୁସ୍ତ୍ଯଜାନ୍ ॥ 2 ॥

mamāyaṃ nūnamartheṣu yatamāno vihaṅgamaḥ |
rākṣasena hatassaṅkhye prāṇāṃstyakṣyati dustyajān || 2 ||

Shloka 3

ଅଯମସ୍ଯ ଶରୀରେଽସ୍ମିନ୍ପ୍ରାଣୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଵିଦ୍ଯତେ ।
ତଥା ହି ସ୍ଵରହୀନୋଽଯଂ ଵିକ୍ଲବସ୍ସମୁଦୀକ୍ଷ୍ଯତେ ॥ 3 ॥

ayamasya śarīre'sminprāṇo lakṣmaṇa vidyate |
tathā hi svarahīno'yaṃ viklabassamudīkṣyate || 3 ||

Shloka 4

ଜଟାଯୋ ଯଦି ଶକ୍ନୋଷି ଵାକ୍ଯଂ ଵ୍ଯାହରିତୁଂ ପୁନଃ ।
ସୀତାମାଖ୍ଯାହି ଭଦ୍ରଂ ତେ ଵଧମାଖ୍ଯାହି ଚାତ୍ମନଃ ॥ 4 ॥

jaṭāyo yadi śaknoṣi vākyaṃ vyāharituṃ punaḥ |
sītāmākhyāhi bhadraṃ te vadhamākhyāhi cātmanaḥ || 4 ||

Shloka 5

କିଂ ନିମିତ୍ତୋଽହରତ୍ସୀତାଂ ରାଵଣସ୍ତସ୍ଯ କିଂ ମଯା ।
ଅପରାଦ୍ଧଂ ତୁ ଯଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରାଵଣେନ ହୃତା ପ୍ରିଯା ॥ 5 ॥

kiṃ nimitto'haratsītāṃ rāvaṇastasya kiṃ mayā |
aparāddhaṃ tu yaṃ dṛṣṭvā rāvaṇena hṛtā priyā || 5 ||

Shloka 6

କଥଂ ତଚ୍ଚନ୍ଦ୍ରସଙ୍କାଶଂ ମୁଖମାସୀନ୍ମନୋହରମ୍ ।
ସୀତଯା କାନି ଚୋକ୍ତାନି ତସ୍ମିନ୍କାଲେ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ ॥ 6 ॥

kathaṃ taccandrasaṅkāśaṃ mukhamāsīnmanoharam |
sītayā kāni coktāni tasminkāle dvijottama || 6 ||

Shloka 7

କଥଂ ଵୀର୍ଯଃ କଥଂ ରୂପଃ କିଂ କର୍ମା ସ ଚ ରାକ୍ଷସଃ ।
କ୍ଵ ଚାସ୍ଯ ଭଵନଂ ତାତ ବ୍ରୂହି ମେ ପରିପୃଚ୍ଛତଃ ॥ 7 ॥

kathaṃ vīryaḥ kathaṃ rūpaḥ kiṃ karmā sa ca rākṣasaḥ |
kva cāsya bhavanaṃ tāta brūhi me paripṛcchataḥ || 7 ||

Shloka 8

ତମୁଦ୍ଵୀକ୍ଷ୍ଯାଥ ଦୀନାତ୍ମା ଵିଲପନ୍ତମନନ୍ତରମ୍ ।
ଵାଚାତିସନ୍ନଯା ରାମଂ ଜଟାଯୁରିଦମବ୍ରଵୀତ୍ ॥ 8 ॥

tamudvīkṣyātha dīnātmā vilapantamanantaram |
vācātisannayā rāmaṃ jaṭāyuridamabravīt || 8 ||

Shloka 9

ହୃତା ସା ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରେଣ ରାଵଣେନ ଵିହାଯସା ।
ମାଯାମାସ୍ଥାଯ ଵିପୁଲାଂ ଵାତଦୁର୍ଦିନସଙ୍କୁଲାମ୍ ॥ 9 ॥

hṛtā sā rākṣasendreṇa rāvaṇena vihāyasā |
māyāmāsthāya vipulāṃ vātadurdinasaṅkulām || 9 ||

Shloka 10

ପରିଶ୍ରାନ୍ତସ୍ଯ ମେ ତାତ ପକ୍ଷୌ ଛିତ୍ଵା ସ ରାକ୍ଷସଃ ।
ସୀତାମାଦାଯ ଵୈଦେହୀଂ ପ୍ରଯାତୋ ଦକ୍ଷିଣାଂ ଦିଶମ୍ ॥ 10 ॥

pariśrāntasya me tāta pakṣau chitvā sa rākṣasaḥ |
sītāmādāya vaidehīṃ prayāto dakṣiṇāṃ diśam || 10 ||

Shloka 11

ଉପରୁଧ୍ଯନ୍ତି ମେ ପ୍ରାଣା ଦୃଷ୍ଟିର୍ଭ୍ରମତି ରାଘଵ ।
ପଶ୍ଯାମି ଵୃକ୍ଷାନ୍ସୌଵର୍ଣାନୁଶୀରକୃତମୂର୍ଧଜାନ୍ ॥ 11 ॥

uparudhyanti me prāṇā dṛṣṭirbhramati rāghava |
paśyāmi vṛkṣānsauvarṇānuśīrakṛtamūrdhajān || 11 ||

Shloka 12

ଯେନ ଯାତି ମୁହୂର୍ତେନ ସୀତାମାଦାଯ ରାଵଣଃ ।
ଵିପ୍ରଣଷ୍ଟଂ ଧନଂ କ୍ଷିପ୍ରଂ ତତ୍ସ୍ଵାମୀ ପ୍ରତିପଦ୍ଯତେ ॥ 12 ॥

yena yāti muhūrtena sītāmādāya rāvaṇaḥ |
vipraṇaṣṭaṃ dhanaṃ kṣipraṃ tatsvāmī pratipadyate || 12 ||

Shloka 13

ଵିନ୍ଦୋ ନାମ ମୁହୂର୍ତୋଽଯଂ ସ ଚ କାକୁତ୍ସ୍ଥ ନାବୁଧତ୍ ।
ତ୍ଵତ୍ପ୍ରିଯାଂ ଜାନକୀଂ ହୃତ୍ଵା ରାଵଣୋ ରାକ୍ଷସେଶ୍ଵରଃ ॥ 13 ॥

vindo nāma muhūrto'yaṃ sa ca kākutstha nābudhat |
tvatpriyāṃ jānakīṃ hṛtvā rāvaṇo rākṣaseśvaraḥ || 13 ||

Shloka 14

ଝଷଵଦ୍ବଡିଶଂ ଗୃହ୍ଯ କ୍ଷିପ୍ରମେଵ ଵିନଶ୍ଯତି ।
ନ ଚ ତ୍ଵଯା ଵ୍ଯଥା କାର୍ଯା ଜନକସ୍ଯ ସୁତାଂ ପ୍ରତି ॥ 14 ॥

jhaṣavadbaḍiśaṃ gṛhya kṣiprameva vinaśyati |
na ca tvayā vyathā kāryā janakasya sutāṃ prati || 14 ||

Shloka 15

ଵୈଦେହ୍ଯା ରଂସ୍ଯସେ କ୍ଷିପ୍ରଂ ହତ୍ଵା ତଂ ରାକ୍ଷସଂ ରଣେ ।
ଅସମ୍ମୂଢସ୍ଯ ଗୃଧ୍ରସ୍ଯ ରାମଂ ପ୍ରତ୍ଯନୁଭାଷତଃ ॥ 15 ॥

vaidehyā raṃsyase kṣipraṃ hatvā taṃ rākṣasaṃ raṇe |
asammūḍhasya gṛdhrasya rāmaṃ pratyanubhāṣataḥ || 15 ||

Shloka 16

ଆସ୍ଯାତ୍ସୁସ୍ରାଵ ରୁଧିରଂ ମ୍ରିଯମାଣସ୍ଯ ସାମିଷମ୍ ।
ପୁତ୍ରୋ ଵିଶ୍ରଵସସ୍ସାକ୍ଷାଦ୍ଭ୍ରାତା ଵୈଶ୍ରଵଣସ୍ଯ ଚ ॥ 16 ॥

āsyātsusrāva rudhiraṃ mriyamāṇasya sāmiṣam |
putro viśravasassākṣādbhrātā vaiśravaṇasya ca || 16 ||

Shloka 17

ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଦୁର୍ଲଭାନ୍ପ୍ରାଣାନ୍ମୁମୋଚ ପତଗେଶ୍ଵରଃ ।
ବ୍ରୂହି ବ୍ରୂହୀତି ରାମସ୍ଯ ବ୍ରୁଵାଣସ୍ଯ କୃତାଞ୍ଜଲେଃ ॥ 17 ॥

ityuktvā durlabhānprāṇānmumoca patageśvaraḥ |
brūhi brūhīti rāmasya bruvāṇasya kṛtāñjaleḥ || 17 ||

Shloka 18

ତ୍ଵକ୍ତ୍ଵା ଶରୀରଂ ଗୃଧ୍ରସ୍ଯ ଜଗ୍ମୁଃ ପ୍ରାଣା ଵିହାଯସମ୍ ।
ସ ନିକ୍ଷିପ୍ଯ ଶିରୋ ଭୂମୌ ପ୍ରସାର୍ଯ ଚରଣୌ ତଦା ॥ 18 ॥

tvaktvā śarīraṃ gṛdhrasya jagmuḥ prāṇā vihāyasam |
sa nikṣipya śiro bhūmau prasārya caraṇau tadā || 18 ||

Shloka 19

ଵିକ୍ଷିପ୍ଯ ଚ ଶରୀରଂ ସ୍ଵଂ ପପାତ ଧରଣୀତଲେ ।
ତଂ ଗୃଧ୍ରଂ ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ତାମ୍ରାକ୍ଷଂ ଗତାସୁମଚଲୋପମମ୍ ॥ 19 ॥

vikṣipya ca śarīraṃ svaṃ papāta dharaṇītale |
taṃ gṛdhraṃ prekṣya tāmrākṣaṃ gatāsumacalopamam || 19 ||

Shloka 20

ରାମସ୍ସୁବହୁଭିର୍ଦୁଃଖୈର୍ଦୀନସ୍ସୌମିତ୍ରିମବ୍ରଵୀତ୍ ।
ବହୂନି ରକ୍ଷସାଂ ଵାସେ ଵର୍ଷାଣି ଵସତା ସୁଖମ୍ ॥ 20 ॥

rāmassubahubhirduḥkhairdīnassaumitrimabravīt |
bahūni rakṣasāṃ vāse varṣāṇi vasatā sukham || 20 ||

Shloka 21

ଅନେନ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ଯେ ଵିଶୀର୍ଣମିହ ପକ୍ଷିଣା ।
ଅନେକଵାର୍ଷିକୋ ଯସ୍ତୁ ଚିରକାଲସମୁତ୍ଥିତଃ ॥ 21 ॥

anena daṇḍakāraṇye viśīrṇamiha pakṣiṇā |
anekavārṣiko yastu cirakālasamutthitaḥ || 21 ||

Shloka 22

ସୋଽଯମଦ୍ଯ ହତଶ୍ଶେତେ କାଲୋ ହି ଦୁରତିକ୍ରମଃ ।
ପଶ୍ଯ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଗୃଧ୍ରୋଽଯମୁପକାରୀ ହତଶ୍ଚ ମେ ॥ 22 ॥

so'yamadya hataśśete kālo hi duratikramaḥ |
paśya lakṣmaṇa gṛdhro'yamupakārī hataśca me || 22 ||

Shloka 23

ସୀତାମଭ୍ଯଵପନ୍ନୋ ଵୈ ରାଵଣେନ ବଲୀଯସା ।
ଗୃଧ୍ରରାଜ୍ଯଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ପିତୃପୈତାମହଂ ମହତ୍ ॥ 23 ॥

sītāmabhyavapanno vai rāvaṇena balīyasā |
gṛdhrarājyaṃ parityajya pitṛpaitāmahaṃ mahat || 23 ||

Shloka 24

ମମ ହେତୋରଯଂ ପ୍ରାଣାନ୍ମୁମୋଚ ପତଗେଶ୍ଵରଃ ।
ସର୍ଵତ୍ର ଖଲୁ ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ସାଧଵୋ ଧର୍ମଚାରିଣଃ ॥ 24 ॥

mama hetorayaṃ prāṇānmumoca patageśvaraḥ |
sarvatra khalu dṛśyante sādhavo dharmacāriṇaḥ || 24 ||

Shloka 25

ଶୂରାଶ୍ଶରଣ୍ଯାସ୍ସୌମିତ୍ରେ ତିର୍ଯଗ୍ଯୋନିଗତେଷ୍ଵପି ।
ସୀତାହରଣଜଂ ଦୁଃଖଂ ନ ମେ ସୌମ୍ଯ ତଥାଵିଧମ୍ ॥ 25 ॥

śūrāśśaraṇyāssaumitre tiryagyonigateṣvapi |
sītāharaṇajaṃ duḥkhaṃ na me saumya tathāvidham || 25 ||

Shloka 26

ଯଥା ଵିନାଶେ ଗୃଧ୍ରସ୍ଯ ମତ୍କୃତେ ଚ ପରନ୍ତପ ।
ରାଜା ଦଶରଥଶ୍ଶ୍ରୀମାନ୍ଯଥା ମମ ମହାଯଶାଃ ॥ 26 ॥

yathā vināśe gṛdhrasya matkṛte ca parantapa |
rājā daśarathaśśrīmānyathā mama mahāyaśāḥ || 26 ||

Shloka 27

ପୂଜନୀଯଶ୍ଚ ମାନ୍ଯଶ୍ଚ ତଥାଽଯଂ ପତଗେଶ୍ଵରଃ ।
ସୌମିତ୍ରେ ହର କାଷ୍ଠାନି ନିର୍ମଥିଷ୍ଯାମି ପାଵକମ୍ ॥ 27 ॥

pūjanīyaśca mānyaśca tathā'yaṃ patageśvaraḥ |
saumitre hara kāṣṭhāni nirmathiṣyāmi pāvakam || 27 ||

Shloka 28

ଗୃଧ୍ରରାଜଂ ଦିଧକ୍ଷାମି ମତ୍କୃତେ ନିଧନଂ ଗତମ୍ ।
ନାଥଂ ପତଗଲୋକସ୍ଯ ଚିତାମାରୋପ୍ଯ ରାଘଵ ॥ 28 ॥

gṛdhrarājaṃ didhakṣāmi matkṛte nidhanaṃ gatam |
nāthaṃ patagalokasya citāmāropya rāghava || 28 ||

Shloka 29

ଇମଂ ଧକ୍ଷ୍ଯାମି ସୌମିତ୍ରେ ହତଂ ରୌଦ୍ରେଣ ରକ୍ଷସା ।
ଯା ଗତିର୍ଯଜ୍ଞଶୀଲାନାମାହିତାଗ୍ନେଶ୍ଚ ଯା ଗତିଃ ॥ 29 ॥

imaṃ dhakṣyāmi saumitre hataṃ raudreṇa rakṣasā |
yā gatiryajñaśīlānāmāhitāgneśca yā gatiḥ || 29 ||

Shloka 30

ଅପରାଵର୍ତିନାଂ ଯା ଚ ଯା ଚ ଭୂମିପ୍ରଦାଯିନାମ୍ ।
ମଯା ତ୍ଵଂ ସମନୁଜ୍ଞାତୋ ଗଚ୍ଛ ଲୋକାନନୁତ୍ତମାନ୍ ॥ 30 ॥

aparāvartināṃ yā ca yā ca bhūmipradāyinām |
mayā tvaṃ samanujñāto gaccha lokānanuttamān || 30 ||

Shloka 31

ଗୃଧ୍ରରାଜ ମହାସତ୍ତ୍ଵ ସଂସ୍କୃତଶ୍ଚ ମଯା ଵ୍ରଜ ।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ଚିତାଂ ଦୀପ୍ତାମାରୋପ୍ଯ ପତଗେଶ୍ଵରମ୍ ॥ 31 ॥

gṛdhrarāja mahāsattva saṃskṛtaśca mayā vraja |
evamuktvā citāṃ dīptāmāropya patageśvaram || 31 ||

Shloka 32

ଦଦାହ ରାମୋ ଧର୍ମାତ୍ମା ସ୍ଵବନ୍ଧୁମିଵ ଦୁଃଖିତଃ ।
ରାମୋଽଥ ସହସୌମିତ୍ରିର୍ଵନଂ ଗତ୍ଵା ସ ଵୀର୍ଯଵାନ୍ ॥ 32 ॥

dadāha rāmo dharmātmā svabandhumiva duḥkhitaḥ |
rāmo'tha sahasaumitrirvanaṃ gatvā sa vīryavān || 32 ||

Shloka 33

ସ୍ଥୂଲାନ୍ହତ୍ଵା ମହାରୋହୀନନୁତସ୍ତାର ତଂ ଦ୍ଵିଜମ୍ ।
ରୋହିମାଂସାନି ଚୋତ୍କୃତ୍ଯ ପେଶୀକୃତ୍ଯ ମହାଯଶାଃ ॥ 33 ॥

sthūlānhatvā mahārohīnanutastāra taṃ dvijam |
rohimāṃsāni cotkṛtya peśīkṛtya mahāyaśāḥ || 33 ||

Shloka 34

ଶକୁନାଯ ଦଦୌ ରାମୋ ରମ୍ଯେ ହରିତଶାଦ୍ଵଲେ ।
ଯତ୍ତତ୍ପ୍ରେତସ୍ଯ ମର୍ତ୍ଯସ୍ଯ କଥଯନ୍ତି ଦ୍ଵିଜାତଯଃ ॥ 34 ॥

śakunāya dadau rāmo ramye haritaśādvale |
yattatpretasya martyasya kathayanti dvijātayaḥ || 34 ||

Shloka 35

ତତ୍ସ୍ଵର୍ଗଗମନଂ ତସ୍ଯ ପିତ୍ର୍ଯଂ ରାମୋ ଜଜାପ ହ ।
ତତୋ ଗୋଦାଵରୀଂ ଗତ୍ଵା ନଦୀଂ ନରଵରାତ୍ମଜୌ ॥ 35 ॥

tatsvargagamanaṃ tasya pitryaṃ rāmo jajāpa ha |
tato godāvarīṃ gatvā nadīṃ naravarātmajau || 35 ||

Shloka 36

ଉଦକଂ ଚକ୍ରତୁସ୍ତସ୍ମୈ ଗୃଧ୍ରରାଜାଯ ତାଵୁଭୌ ।
ଶାସ୍ତ୍ରଦୃଷ୍ଟେନ ଵିଧିନା ଜଲେ ଗୃଧ୍ରାଯ ରାଘଵୌ ॥ 36 ॥

udakaṃ cakratustasmai gṛdhrarājāya tāvubhau |
śāstradṛṣṭena vidhinā jale gṛdhrāya rāghavau || 36 ||

Shloka 37

ସ୍ନାତ୍ଵା ତୌ ଗୃଧ୍ରରାଜାଯ ଉଦକଂ ଚକ୍ରତୁସ୍ତଦା ।
ସ ଗୃଧ୍ରରାଜଃ କୃତଵାନ୍ଯଶସ୍କରଂ ସୁଦୁଷ୍କରଂ କର୍ମ ରଣେ ନିପାତିତଃ ।
ମହର୍ଷିକଲ୍ପେନ ଚ ସଂସ୍କୃତସ୍ତଦା ଜଗାମ ପୁଣ୍ଯାଂ ଗତିମାତ୍ମନଶ୍ଶୁଭାମ୍ ॥ 37 ॥

snātvā tau gṛdhrarājāya udakaṃ cakratustadā |
sa gṛdhrarājaḥ kṛtavānyaśaskaraṃ suduṣkaraṃ karma raṇe nipātitaḥ |
maharṣikalpena ca saṃskṛtastadā jagāma puṇyāṃ gatimātmanaśśubhām || 37 ||

Shloka 38

କୃତୋଦକୌ ତାଵପି ପକ୍ଷିସତ୍ତମେ ସ୍ଥିରାଂ ଚ ବୁଦ୍ଧିଂ ପ୍ରଣିଧାଯ ଜଗ୍ମତୁଃ ।
ପ୍ରଵେଶ୍ଯ ସୀତାଧିଗମେ ତତୋ ମନୋ ଵନଂ ସୁରେନ୍ଦ୍ରଵିଵ ଵିଷ୍ଣୁଵାସଵୌ ॥ 38 ॥

kṛtodakau tāvapi pakṣisattame sthirāṃ ca buddhiṃ praṇidhāya jagmatuḥ |
praveśya sītādhigame tato mano vanaṃ surendraviva viṣṇuvāsavau || 38 ||

ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଅରଣ୍ଯକାଣ୍ଡେ ଅଷ୍ଟଷଷ୍ଟିତମସ୍ସର୍ଗଃ ॥

Sanskrit — Devanagari (original)

श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे अरण्यकाण्डम् ।

अथ अष्टषष्टितमस्सर्गः ।

रामस्सम्प्रेक्ष्य तं गृध्रं भुवि रौद्रेण पातितम् ।

सौमित्रिं मित्रसम्पन्नमिदं वचनमब्रवीत् ॥ 1 ॥

ममायं नूनमर्थेषु यतमानो विहङ्गमः ।

राक्षसेन हतस्सङ्ख्ये प्राणांस्त्यक्ष्यति दुस्त्यजान् ॥ 2 ॥

अयमस्य शरीरेऽस्मिन्प्राणो लक्ष्मण विद्यते ।

तथा हि स्वरहीनोऽयं विक्लबस्समुदीक्ष्यते ॥ 3 ॥

जटायो यदि शक्नोषि वाक्यं व्याहरितुं पुनः ।

सीतामाख्याहि भद्रं ते वधमाख्याहि चात्मनः ॥ 4 ॥

किं निमित्तोऽहरत्सीतां रावणस्तस्य किं मया ।

अपराद्धं तु यं दृष्ट्वा रावणेन हृता प्रिया ॥ 5 ॥

कथं तच्चन्द्रसङ्काशं मुखमासीन्मनोहरम् ।

सीतया कानि चोक्तानि तस्मिन्काले द्विजोत्तम ॥ 6 ॥

कथं वीर्यः कथं रूपः किं कर्मा स च राक्षसः ।

क्व चास्य भवनं तात ब्रूहि मे परिपृच्छतः ॥ 7 ॥

तमुद्वीक्ष्याथ दीनात्मा विलपन्तमनन्तरम् ।

वाचातिसन्नया रामं जटायुरिदमब्रवीत् ॥ 8 ॥

हृता सा राक्षसेन्द्रेण रावणेन विहायसा ।

मायामास्थाय विपुलां वातदुर्दिनसङ्कुलाम् ॥ 9 ॥

परिश्रान्तस्य मे तात पक्षौ छित्वा स राक्षसः ।

सीतामादाय वैदेहीं प्रयातो दक्षिणां दिशम् ॥ 10 ॥

उपरुध्यन्ति मे प्राणा दृष्टिर्भ्रमति राघव ।

पश्यामि वृक्षान्सौवर्णानुशीरकृतमूर्धजान् ॥ 11 ॥

येन याति मुहूर्तेन सीतामादाय रावणः ।

विप्रणष्टं धनं क्षिप्रं तत्स्वामी प्रतिपद्यते ॥ 12 ॥

विन्दो नाम मुहूर्तोऽयं स च काकुत्स्थ नाबुधत् ।

त्वत्प्रियां जानकीं हृत्वा रावणो राक्षसेश्वरः ॥ 13 ॥

झषवद्बडिशं गृह्य क्षिप्रमेव विनश्यति ।

न च त्वया व्यथा कार्या जनकस्य सुतां प्रति ॥ 14 ॥

वैदेह्या रंस्यसे क्षिप्रं हत्वा तं राक्षसं रणे ।

असम्मूढस्य गृध्रस्य रामं प्रत्यनुभाषतः ॥ 15 ॥

आस्यात्सुस्राव रुधिरं म्रियमाणस्य सामिषम् ।

पुत्रो विश्रवसस्साक्षाद्भ्राता वैश्रवणस्य च ॥ 16 ॥

इत्युक्त्वा दुर्लभान्प्राणान्मुमोच पतगेश्वरः ।

ब्रूहि ब्रूहीति रामस्य ब्रुवाणस्य कृताञ्जलेः ॥ 17 ॥

त्वक्त्वा शरीरं गृध्रस्य जग्मुः प्राणा विहायसम् ।

स निक्षिप्य शिरो भूमौ प्रसार्य चरणौ तदा ॥ 18 ॥

विक्षिप्य च शरीरं स्वं पपात धरणीतले ।

तं गृध्रं प्रेक्ष्य ताम्राक्षं गतासुमचलोपमम् ॥ 19 ॥

रामस्सुबहुभिर्दुःखैर्दीनस्सौमित्रिमब्रवीत् ।

बहूनि रक्षसां वासे वर्षाणि वसता सुखम् ॥ 20 ॥

अनेन दण्डकारण्ये विशीर्णमिह पक्षिणा ।

अनेकवार्षिको यस्तु चिरकालसमुत्थितः ॥ 21 ॥

सोऽयमद्य हतश्शेते कालो हि दुरतिक्रमः ।

पश्य लक्ष्मण गृध्रोऽयमुपकारी हतश्च मे ॥ 22 ॥

सीतामभ्यवपन्नो वै रावणेन बलीयसा ।

गृध्रराज्यं परित्यज्य पितृपैतामहं महत् ॥ 23 ॥

मम हेतोरयं प्राणान्मुमोच पतगेश्वरः ।

सर्वत्र खलु दृश्यन्ते साधवो धर्मचारिणः ॥ 24 ॥

शूराश्शरण्यास्सौमित्रे तिर्यग्योनिगतेष्वपि ।

सीताहरणजं दुःखं न मे सौम्य तथाविधम् ॥ 25 ॥

यथा विनाशे गृध्रस्य मत्कृते च परन्तप ।

राजा दशरथश्श्रीमान्यथा मम महायशाः ॥ 26 ॥

पूजनीयश्च मान्यश्च तथाऽयं पतगेश्वरः ।

सौमित्रे हर काष्ठानि निर्मथिष्यामि पावकम् ॥ 27 ॥

गृध्रराजं दिधक्षामि मत्कृते निधनं गतम् ।

नाथं पतगलोकस्य चितामारोप्य राघव ॥ 28 ॥

इमं धक्ष्यामि सौमित्रे हतं रौद्रेण रक्षसा ।

या गतिर्यज्ञशीलानामाहिताग्नेश्च या गतिः ॥ 29 ॥

अपरावर्तिनां या च या च भूमिप्रदायिनाम् ।

मया त्वं समनुज्ञातो गच्छ लोकाननुत्तमान् ॥ 30 ॥

गृध्रराज महासत्त्व संस्कृतश्च मया व्रज ।

एवमुक्त्वा चितां दीप्तामारोप्य पतगेश्वरम् ॥ 31 ॥

ददाह रामो धर्मात्मा स्वबन्धुमिव दुःखितः ।

रामोऽथ सहसौमित्रिर्वनं गत्वा स वीर्यवान् ॥ 32 ॥

स्थूलान्हत्वा महारोहीननुतस्तार तं द्विजम् ।

रोहिमांसानि चोत्कृत्य पेशीकृत्य महायशाः ॥ 33 ॥

शकुनाय ददौ रामो रम्ये हरितशाद्वले ।

यत्तत्प्रेतस्य मर्त्यस्य कथयन्ति द्विजातयः ॥ 34 ॥

तत्स्वर्गगमनं तस्य पित्र्यं रामो जजाप ह ।

ततो गोदावरीं गत्वा नदीं नरवरात्मजौ ॥ 35 ॥

उदकं चक्रतुस्तस्मै गृध्रराजाय तावुभौ ।

शास्त्रदृष्टेन विधिना जले गृध्राय राघवौ ॥ 36 ॥

स्नात्वा तौ गृध्रराजाय उदकं चक्रतुस्तदा ।

स गृध्रराजः कृतवान्यशस्करं सुदुष्करं कर्म रणे निपातितः ।

महर्षिकल्पेन च संस्कृतस्तदा जगाम पुण्यां गतिमात्मनश्शुभाम् ॥ 37 ॥

कृतोदकौ तावपि पक्षिसत्तमे स्थिरां च बुद्धिं प्रणिधाय जग्मतुः ।

प्रवेश्य सीताधिगमे ततो मनो वनं सुरेन्द्रविव विष्णुवासवौ ॥ 38 ॥

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अरण्यकाण्डे अष्टषष्टितमस्सर्गः ॥

🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Oriya script. Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version. It is a transliteration, not a translation — see “Meaning” for translations where available.

3.68 ଅରଣ୍ଯକାଣ୍ଡ - ଅଷ୍ଟଷଷ୍ଟିତମ ସର୍ଗଃ