ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ରାମାଯଣେ ଅରଣ୍ଯକାଣ୍ଡମ୍ ।
ଅଥ ଦଶମସ୍ସର୍ଗଃ ।
ଵାକ୍ଯମେତତ୍ତୁ ଵୈଦେହ୍ଯା ଵ୍ଯାହୃତଂ ଭର୍ତୃଭକ୍ତଯା ।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଧର୍ମେ ସ୍ଥିତୋ ରାମଃ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚାଥ ମୈଥିଲୀମ୍ ॥ 1 ॥
ହିତମୁକ୍ତଂ ତ୍ଵଯା ଦେଵି ସ୍ନିଗ୍ଧଯା ସଦୃଶଂ ଵଚଃ ।
କୁଲଂ ଵ୍ଯପଦିଶନ୍ତ୍ଯା ଚ ଧର୍ମଜ୍ଞେ ଜନକାତ୍ମଜେ ॥ 2 ॥
କିନ୍ତୁ ଵକ୍ଷ୍ଯାମ୍ଯହଂ ଦେଵି ତ୍ଵଯୈଵୋକ୍ତମିଦଂ ଵଚଃ ।
କ୍ଷତ୍ରିଯୈର୍ଧାର୍ଯତେ ଚାପୋ ନାର୍ତଶବ୍ଦୋ ଭଵେଦିତି ॥ 3 ॥
ତେ ଚାର୍ତା ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ଯେ ମୁନଯସ୍ସଂଶିତଵ୍ରତାଃ ।
ମାଂ ସୀତେ ସ୍ଵଯମାଗମ୍ଯ ଶରଣ୍ଯାଶ୍ଶରଣଂ ଗତାଃ ॥ 4 ॥
ଵସନ୍ତୋ ଧର୍ମନିରତା ଵନେ ମୂଲଫଲାଶନାଃ ।
ନ ଲଭନ୍ତେ ସୁଖଂ ଭୀତା ରାକ୍ଷସୈଃ କ୍ରୂରକର୍ମଭିଃ ॥ 5 ॥
କାଲେ କାଲେ ଚ ନିରତା ନିଯମୈର୍ଵିଵିଧୈର୍ଵନେ ।
ଭକ୍ଷ୍ଯନ୍ତେ ରାକ୍ଷସୈର୍ଭୀମୈର୍ନରମାଂସୋପଜୀଵିଭିଃ ॥ 6 ॥
ତେ ଭକ୍ଷ୍ଯମାଣା ମୁନଯୋ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ଯଵାସିନଃ ।
ଅସ୍ମାନଭ୍ଯଵପଦ୍ଯେତି ମାମୂଚୁର୍ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମା ॥ 7 ॥
ମଯା ତୁ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତେଷାମେଵଂ ମୁଖାଚ୍ଚ୍ଯୁତମ୍ ।
କୃତ୍ଵା ଚରଣଶୁଶ୍ରୂଷାଂ ଵାକ୍ଯମେତଦୁଦାହୃତମ୍ ॥ 8 ॥
ପ୍ରସୀଦନ୍ତୁ ଭଵନ୍ତୋ ମେ ହ୍ରୀରେଷା ହି ମମାତୁଲା ।
ଯଦୀଦୃଶୈରହଂ ଵିପ୍ରୈରୁପସ୍ଥେଯୈରୁପସ୍ଥିତଃ ॥ 9 ॥
କିଂ କରୋମୀତି ଚ ମଯା ଵ୍ଯାହୃତଂ ଦ୍ଵିଜସନ୍ନିଧୌ ।
ସର୍ଵୈରେତୈସ୍ସମାଗମ୍ଯ ଵାଗିଯଂ ସମୁଦାହୃତା ॥ 10 ॥
ରାକ୍ଷସୈର୍ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ଯେ ବହୁଭିଃ କାମରୂପିଭିଃ ।
ଅର୍ଦିତାସ୍ସ୍ମ ଦୃଢଂ ରାମ ଭଵାନ୍ନସ୍ତତ୍ର ରକ୍ଷତୁ ॥ 11 ॥
ହୋମକାଲେଷୁ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତାଃ ପର୍ଵକାଲେଷୁ ଚାନଘ ।
ଧର୍ଷଯନ୍ତି ସୁଦୁର୍ଧର୍ଷା ରାକ୍ଷସାଃ ପିଶିତାଶନାଃ ॥ 12 ॥
ରାକ୍ଷସୈର୍ଧର୍ଷିତାନାଂ ଚ ତାପସାନାଂ ତପସ୍ଵିନାମ୍ ।
ଗତିଂ ମୃଗଯମାଣାନାଂ ଭଵାନ୍ନଃ ପରମା ଗତିଃ ॥ 13 ॥
କାମଂ ତପଃପ୍ରଭାଵେନ ଶକ୍ତା ହନ୍ତୁଂ ନିଶାଚରାନ୍ ।
ଚିରାର୍ଜିତଂ ତୁ ନେଚ୍ଛାମସ୍ତପଃ ଖଣ୍ଡଯିତୁଂ ଵଯମ୍ ॥ 14 ॥
ବହୁଵିଘ୍ନଂ ତପୋ ନିତ୍ଯଂ ଦୁଶ୍ଚରଂ ଚୈଵ ରାଘଵ ।
ତେନ ଶାପଂ ନ ମୁଞ୍ଚାମୋ ଭକ୍ଷ୍ଯମାଣାଶ୍ଚ ରାକ୍ଷସୈଃ ॥ 15 ॥
ତଦର୍ଧ୍ଯମାନାନ୍ରକ୍ଷୋଭିର୍ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ଯଵାସିଭିଃ ।
ରକ୍ଷ ନସ୍ତ୍ଵଂ ସହ ଭ୍ରାତ୍ରା ତ୍ଵନ୍ନାଥା ହି ଵଯଂ ଵନେ ॥ 16 ॥
ମଯା ଚୈତଦ୍ଵଚଶ୍ଶ୍ରୁତ୍ଵା କାର୍ତ୍ସ୍ନ୍ଯେନ ପରିପାଲନମ୍ ।
ଋଷୀଣାଂ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ଯେ ସଂଶ୍ରୁତଂ ଜନକାତ୍ମଜେ ॥ 17 ॥
ସଂଶ୍ରୁତ୍ଯ ଚ ନ ଶକ୍ଷ୍ଯାମି ଜୀଵମାନଃ ପ୍ରତିଶ୍ରଵମ୍ ।
ମୁନୀନାମନ୍ଯଥା କର୍ତୁଂ ସତ୍ଯମିଷ୍ଟଂ ହି ମେ ସଦା ॥ 18 ॥
ଅପ୍ଯହଂ ଜୀଵିତଂ ଜହ୍ଯାଂ ତ୍ଵାଂ ଵା ସୀତେ ସଲକ୍ଷ୍ମଣାମ୍ ।
ନ ତୁ ପ୍ରତିଜ୍ଞାଂ ସଂଶ୍ରୁତ୍ଯ ବ୍ରାହ୍ମଣେଭ୍ଯୋ ଵିଶେଷତଃ ॥ 19 ॥
ତଦଵଶ୍ଯଂ ମଯା କାର୍ଯମୃଷୀଣାଂ ପରିପାଲନମ୍ ।
ଅନୁକ୍ତେନାପି ଵୈଦେହି ପ୍ରତିଜ୍ଞାଯ ତୁ କିଂ ପୁନଃ ॥ 20 ॥
ମମ ସ୍ନେହାଚ୍ଚ ସୌହାର୍ଦାଦିଦମୁକ୍ତନ୍ତ୍ଵଯାଽନଘେ ।
ପରିତୁଷ୍ଟୋଽସ୍ମ୍ଯହଂ ସୀତେ ନ ହ୍ଯନିଷ୍ଟୋଽନୁଶିଷ୍ଯତେ ॥ 21 ॥
ସଦୃଶଂ ଚାନୁରୂପଂ ଚ କୁଲସ୍ଯ ତଵ ଚାତ୍ମନଃ ।
ସଧର୍ମଚାରିଣୀ ମେ ତ୍ଵଂ ପ୍ରାଣେଭ୍ଯୋଽପି ଗରୀଯସୀ ॥ 22 ॥
ଇତ୍ଯେଵମୁକ୍ତ୍ଵା ଵଚନଂ ମହାତ୍ମା ସୀତାଂ ପ୍ରିଯାଂ ମୈଥିଲରାଜପୁତ୍ରୀମ୍ ।
ରାମୋ ଧନୁଷ୍ମାନ୍ସହ ଲକ୍ଷ୍ମଣେନ ଜଗାମ ରମ୍ଯାଣି ତପୋଵନାନି ॥ 23 ॥
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଅରଣ୍ଯକାଣ୍ଡେ ଦଶମସ୍ସର୍ଗଃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe araṇyakāṇḍam |
atha daśamassargaḥ |
vākyametattu vaidehyā vyāhṛtaṃ bhartṛbhaktayā |
śrutvā dharme sthito rāmaḥ pratyuvācātha maithilīm || 1 ||
hitamuktaṃ tvayā devi snigdhayā sadṛśaṃ vacaḥ |
kulaṃ vyapadiśantyā ca dharmajñe janakātmaje || 2 ||
kintu vakṣyāmyahaṃ devi tvayaivoktamidaṃ vacaḥ |
kṣatriyairdhāryate cāpo nārtaśabdo bhavediti || 3 ||
te cārtā daṇḍakāraṇye munayassaṃśitavratāḥ |
māṃ sīte svayamāgamya śaraṇyāśśaraṇaṃ gatāḥ || 4 ||
vasanto dharmaniratā vane mūlaphalāśanāḥ |
na labhante sukhaṃ bhītā rākṣasaiḥ krūrakarmabhiḥ || 5 ||
kāle kāle ca niratā niyamairvividhairvane |
bhakṣyante rākṣasairbhīmairnaramāṃsopajīvibhiḥ || 6 ||
te bhakṣyamāṇā munayo daṇḍakāraṇyavāsinaḥ |
asmānabhyavapadyeti māmūcurdvijasattamā || 7 ||
mayā tu vacanaṃ śrutvā teṣāmevaṃ mukhāccyutam |
kṛtvā caraṇaśuśrūṣāṃ vākyametadudāhṛtam || 8 ||
prasīdantu bhavanto me hrīreṣā hi mamātulā |
yadīdṛśairahaṃ viprairupastheyairupasthitaḥ || 9 ||
kiṃ karomīti ca mayā vyāhṛtaṃ dvijasannidhau |
sarvairetaissamāgamya vāgiyaṃ samudāhṛtā || 10 ||
rākṣasairdaṇḍakāraṇye bahubhiḥ kāmarūpibhiḥ |
arditāssma dṛḍhaṃ rāma bhavānnastatra rakṣatu || 11 ||
homakāleṣu samprāptāḥ parvakāleṣu cānagha |
dharṣayanti sudurdharṣā rākṣasāḥ piśitāśanāḥ || 12 ||
rākṣasairdharṣitānāṃ ca tāpasānāṃ tapasvinām |
gatiṃ mṛgayamāṇānāṃ bhavānnaḥ paramā gatiḥ || 13 ||
kāmaṃ tapaḥprabhāvena śaktā hantuṃ niśācarān |
cirārjitaṃ tu necchāmastapaḥ khaṇḍayituṃ vayam || 14 ||
bahuvighnaṃ tapo nityaṃ duścaraṃ caiva rāghava |
tena śāpaṃ na muñcāmo bhakṣyamāṇāśca rākṣasaiḥ || 15 ||
tadardhyamānānrakṣobhirdaṇḍakāraṇyavāsibhiḥ |
rakṣa nastvaṃ saha bhrātrā tvannāthā hi vayaṃ vane || 16 ||
mayā caitadvacaśśrutvā kārtsnyena paripālanam |
ṛṣīṇāṃ daṇḍakāraṇye saṃśrutaṃ janakātmaje || 17 ||
saṃśrutya ca na śakṣyāmi jīvamānaḥ pratiśravam |
munīnāmanyathā kartuṃ satyamiṣṭaṃ hi me sadā || 18 ||
apyahaṃ jīvitaṃ jahyāṃ tvāṃ vā sīte salakṣmaṇām |
na tu pratijñāṃ saṃśrutya brāhmaṇebhyo viśeṣataḥ || 19 ||
tadavaśyaṃ mayā kāryamṛṣīṇāṃ paripālanam |
anuktenāpi vaidehi pratijñāya tu kiṃ punaḥ || 20 ||
mama snehācca sauhārdādidamuktantvayā'naghe |
parituṣṭo'smyahaṃ sīte na hyaniṣṭo'nuśiṣyate || 21 ||
sadṛśaṃ cānurūpaṃ ca kulasya tava cātmanaḥ |
sadharmacāriṇī me tvaṃ prāṇebhyo'pi garīyasī || 22 ||
ityevamuktvā vacanaṃ mahātmā sītāṃ priyāṃ maithilarājaputrīm |
rāmo dhanuṣmānsaha lakṣmaṇena jagāma ramyāṇi tapovanāni || 23 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye araṇyakāṇḍe daśamassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे अरण्यकाण्डम् ।
अथ दशमस्सर्गः ।
वाक्यमेतत्तु वैदेह्या व्याहृतं भर्तृभक्तया ।
श्रुत्वा धर्मे स्थितो रामः प्रत्युवाचाथ मैथिलीम् ॥ 1 ॥
हितमुक्तं त्वया देवि स्निग्धया सदृशं वचः ।
कुलं व्यपदिशन्त्या च धर्मज्ञे जनकात्मजे ॥ 2 ॥
किन्तु वक्ष्याम्यहं देवि त्वयैवोक्तमिदं वचः ।
क्षत्रियैर्धार्यते चापो नार्तशब्दो भवेदिति ॥ 3 ॥
ते चार्ता दण्डकारण्ये मुनयस्संशितव्रताः ।
मां सीते स्वयमागम्य शरण्याश्शरणं गताः ॥ 4 ॥
वसन्तो धर्मनिरता वने मूलफलाशनाः ।
न लभन्ते सुखं भीता राक्षसैः क्रूरकर्मभिः ॥ 5 ॥
काले काले च निरता नियमैर्विविधैर्वने ।
भक्ष्यन्ते राक्षसैर्भीमैर्नरमांसोपजीविभिः ॥ 6 ॥
ते भक्ष्यमाणा मुनयो दण्डकारण्यवासिनः ।
अस्मानभ्यवपद्येति मामूचुर्द्विजसत्तमा ॥ 7 ॥
मया तु वचनं श्रुत्वा तेषामेवं मुखाच्च्युतम् ।
कृत्वा चरणशुश्रूषां वाक्यमेतदुदाहृतम् ॥ 8 ॥
प्रसीदन्तु भवन्तो मे ह्रीरेषा हि ममातुला ।
यदीदृशैरहं विप्रैरुपस्थेयैरुपस्थितः ॥ 9 ॥
किं करोमीति च मया व्याहृतं द्विजसन्निधौ ।
सर्वैरेतैस्समागम्य वागियं समुदाहृता ॥ 10 ॥
राक्षसैर्दण्डकारण्ये बहुभिः कामरूपिभिः ।
अर्दितास्स्म दृढं राम भवान्नस्तत्र रक्षतु ॥ 11 ॥
होमकालेषु सम्प्राप्ताः पर्वकालेषु चानघ ।
धर्षयन्ति सुदुर्धर्षा राक्षसाः पिशिताशनाः ॥ 12 ॥
राक्षसैर्धर्षितानां च तापसानां तपस्विनाम् ।
गतिं मृगयमाणानां भवान्नः परमा गतिः ॥ 13 ॥
कामं तपःप्रभावेन शक्ता हन्तुं निशाचरान् ।
चिरार्जितं तु नेच्छामस्तपः खण्डयितुं वयम् ॥ 14 ॥
बहुविघ्नं तपो नित्यं दुश्चरं चैव राघव ।
तेन शापं न मुञ्चामो भक्ष्यमाणाश्च राक्षसैः ॥ 15 ॥
तदर्ध्यमानान्रक्षोभिर्दण्डकारण्यवासिभिः ।
रक्ष नस्त्वं सह भ्रात्रा त्वन्नाथा हि वयं वने ॥ 16 ॥
मया चैतद्वचश्श्रुत्वा कार्त्स्न्येन परिपालनम् ।
ऋषीणां दण्डकारण्ये संश्रुतं जनकात्मजे ॥ 17 ॥
संश्रुत्य च न शक्ष्यामि जीवमानः प्रतिश्रवम् ।
मुनीनामन्यथा कर्तुं सत्यमिष्टं हि मे सदा ॥ 18 ॥
अप्यहं जीवितं जह्यां त्वां वा सीते सलक्ष्मणाम् ।
न तु प्रतिज्ञां संश्रुत्य ब्राह्मणेभ्यो विशेषतः ॥ 19 ॥
तदवश्यं मया कार्यमृषीणां परिपालनम् ।
अनुक्तेनापि वैदेहि प्रतिज्ञाय तु किं पुनः ॥ 20 ॥
मम स्नेहाच्च सौहार्दादिदमुक्तन्त्वयाऽनघे ।
परितुष्टोऽस्म्यहं सीते न ह्यनिष्टोऽनुशिष्यते ॥ 21 ॥
सदृशं चानुरूपं च कुलस्य तव चात्मनः ।
सधर्मचारिणी मे त्वं प्राणेभ्योऽपि गरीयसी ॥ 22 ॥
इत्येवमुक्त्वा वचनं महात्मा सीतां प्रियां मैथिलराजपुत्रीम् ।
रामो धनुष्मान्सह लक्ष्मणेन जगाम रम्याणि तपोवनानि ॥ 23 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अरण्यकाण्डे दशमस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe araṇyakāṇḍam |
atha daśamassargaḥ |
vākyametattu vaidehyā vyāhṛtaṃ bhartṛbhaktayā |
śrutvā dharme sthito rāmaḥ pratyuvācātha maithilīm || 1 ||
hitamuktaṃ tvayā devi snigdhayā sadṛśaṃ vacaḥ |
kulaṃ vyapadiśantyā ca dharmajñe janakātmaje || 2 ||
kintu vakṣyāmyahaṃ devi tvayaivoktamidaṃ vacaḥ |
kṣatriyairdhāryate cāpo nārtaśabdo bhavediti || 3 ||
te cārtā daṇḍakāraṇye munayassaṃśitavratāḥ |
māṃ sīte svayamāgamya śaraṇyāśśaraṇaṃ gatāḥ || 4 ||
vasanto dharmaniratā vane mūlaphalāśanāḥ |
na labhante sukhaṃ bhītā rākṣasaiḥ krūrakarmabhiḥ || 5 ||
kāle kāle ca niratā niyamairvividhairvane |
bhakṣyante rākṣasairbhīmairnaramāṃsopajīvibhiḥ || 6 ||
te bhakṣyamāṇā munayo daṇḍakāraṇyavāsinaḥ |
asmānabhyavapadyeti māmūcurdvijasattamā || 7 ||
mayā tu vacanaṃ śrutvā teṣāmevaṃ mukhāccyutam |
kṛtvā caraṇaśuśrūṣāṃ vākyametadudāhṛtam || 8 ||
prasīdantu bhavanto me hrīreṣā hi mamātulā |
yadīdṛśairahaṃ viprairupastheyairupasthitaḥ || 9 ||
kiṃ karomīti ca mayā vyāhṛtaṃ dvijasannidhau |
sarvairetaissamāgamya vāgiyaṃ samudāhṛtā || 10 ||
rākṣasairdaṇḍakāraṇye bahubhiḥ kāmarūpibhiḥ |
arditāssma dṛḍhaṃ rāma bhavānnastatra rakṣatu || 11 ||
homakāleṣu samprāptāḥ parvakāleṣu cānagha |
dharṣayanti sudurdharṣā rākṣasāḥ piśitāśanāḥ || 12 ||
rākṣasairdharṣitānāṃ ca tāpasānāṃ tapasvinām |
gatiṃ mṛgayamāṇānāṃ bhavānnaḥ paramā gatiḥ || 13 ||
kāmaṃ tapaḥprabhāvena śaktā hantuṃ niśācarān |
cirārjitaṃ tu necchāmastapaḥ khaṇḍayituṃ vayam || 14 ||
bahuvighnaṃ tapo nityaṃ duścaraṃ caiva rāghava |
tena śāpaṃ na muñcāmo bhakṣyamāṇāśca rākṣasaiḥ || 15 ||
tadardhyamānānrakṣobhirdaṇḍakāraṇyavāsibhiḥ |
rakṣa nastvaṃ saha bhrātrā tvannāthā hi vayaṃ vane || 16 ||
mayā caitadvacaśśrutvā kārtsnyena paripālanam |
ṛṣīṇāṃ daṇḍakāraṇye saṃśrutaṃ janakātmaje || 17 ||
saṃśrutya ca na śakṣyāmi jīvamānaḥ pratiśravam |
munīnāmanyathā kartuṃ satyamiṣṭaṃ hi me sadā || 18 ||
apyahaṃ jīvitaṃ jahyāṃ tvāṃ vā sīte salakṣmaṇām |
na tu pratijñāṃ saṃśrutya brāhmaṇebhyo viśeṣataḥ || 19 ||
tadavaśyaṃ mayā kāryamṛṣīṇāṃ paripālanam |
anuktenāpi vaidehi pratijñāya tu kiṃ punaḥ || 20 ||
mama snehācca sauhārdādidamuktantvayā'naghe |
parituṣṭo'smyahaṃ sīte na hyaniṣṭo'nuśiṣyate || 21 ||
sadṛśaṃ cānurūpaṃ ca kulasya tava cātmanaḥ |
sadharmacāriṇī me tvaṃ prāṇebhyo'pi garīyasī || 22 ||
ityevamuktvā vacanaṃ mahātmā sītāṃ priyāṃ maithilarājaputrīm |
rāmo dhanuṣmānsaha lakṣmaṇena jagāma ramyāṇi tapovanāni || 23 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye araṇyakāṇḍe daśamassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Oriya script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.