ശ്രീമദ്വാല്മീകീയ രാമായണേ അരണ്യകാണ്ഡമ് ।
അഥ ദശമസ്സര്ഗഃ ।
വാക്യമേതത്തു വൈദേഹ്യാ വ്യാഹൃതം ഭര്തൃഭക്തയാ ।
ശ്രുത്വാ ധര്മേ സ്ഥിതോ രാമഃ പ്രത്യുവാചാഥ മൈഥിലീമ് ॥ 1 ॥
ഹിതമുക്തം ത്വയാ ദേവി സ്നിഗ്ധയാ സദൃശം വചഃ ।
കുലം വ്യപദിശന്ത്യാ ച ധര്മജ്ഞേ ജനകാത്മജേ ॥ 2 ॥
കിന്തു വക്ഷ്യാമ്യഹം ദേവി ത്വയൈവോക്തമിദം വചഃ ।
ക്ഷത്രിയൈര്ധാര്യതേ ചാപോ നാര്തശബ്ദോ ഭവേദിതി ॥ 3 ॥
തേ ചാര്താ ദണ്ഡകാരണ്യേ മുനയസ്സംശിതവ്രതാഃ ।
മാം സീതേ സ്വയമാഗമ്യ ശരണ്യാശ്ശരണം ഗതാഃ ॥ 4 ॥
വസന്തോ ധര്മനിരതാ വനേ മൂലഫലാശനാഃ ।
ന ലഭന്തേ സുഖം ഭീതാ രാക്ഷസൈഃ ക്രൂരകര്മഭിഃ ॥ 5 ॥
കാലേ കാലേ ച നിരതാ നിയമൈര്വിവിധൈര്വനേ ।
ഭക്ഷ്യന്തേ രാക്ഷസൈര്ഭീമൈര്നരമാംസോപജീവിഭിഃ ॥ 6 ॥
തേ ഭക്ഷ്യമാണാ മുനയോ ദണ്ഡകാരണ്യവാസിനഃ ।
അസ്മാനഭ്യവപദ്യേതി മാമൂചുര്ദ്വിജസത്തമാ ॥ 7 ॥
മയാ തു വചനം ശ്രുത്വാ തേഷാമേവം മുഖാച്ച്യുതമ് ।
കൃത്വാ ചരണശുശ്രൂഷാം വാക്യമേതദുദാഹൃതമ് ॥ 8 ॥
പ്രസീദന്തു ഭവന്തോ മേ ഹ്രീരേഷാ ഹി മമാതുലാ ।
യദീദൃശൈരഹം വിപ്രൈരുപസ്ഥേയൈരുപസ്ഥിതഃ ॥ 9 ॥
കിം കരോമീതി ച മയാ വ്യാഹൃതം ദ്വിജസന്നിധൌ ।
സര്വൈരേതൈസ്സമാഗമ്യ വാഗിയം സമുദാഹൃതാ ॥ 10 ॥
രാക്ഷസൈര്ദണ്ഡകാരണ്യേ ബഹുഭിഃ കാമരൂപിഭിഃ ।
അര്ദിതാസ്സ്മ ദൃഢം രാമ ഭവാന്നസ്തത്ര രക്ഷതു ॥ 11 ॥
ഹോമകാലേഷു സമ്പ്രാപ്താഃ പര്വകാലേഷു ചാനഘ ।
ധര്ഷയന്തി സുദുര്ധര്ഷാ രാക്ഷസാഃ പിശിതാശനാഃ ॥ 12 ॥
രാക്ഷസൈര്ധര്ഷിതാനാം ച താപസാനാം തപസ്വിനാമ് ।
ഗതിം മൃഗയമാണാനാം ഭവാന്നഃ പരമാ ഗതിഃ ॥ 13 ॥
കാമം തപഃപ്രഭാവേന ശക്താ ഹന്തും നിശാചരാന് ।
ചിരാര്ജിതം തു നേച്ഛാമസ്തപഃ ഖണ്ഡയിതും വയമ് ॥ 14 ॥
ബഹുവിഘ്നം തപോ നിത്യം ദുശ്ചരം ചൈവ രാഘവ ।
തേന ശാപം ന മുഞ്ചാമോ ഭക്ഷ്യമാണാശ്ച രാക്ഷസൈഃ ॥ 15 ॥
തദര്ധ്യമാനാന്രക്ഷോഭിര്ദണ്ഡകാരണ്യവാസിഭിഃ ।
രക്ഷ നസ്ത്വം സഹ ഭ്രാത്രാ ത്വന്നാഥാ ഹി വയം വനേ ॥ 16 ॥
മയാ ചൈതദ്വചശ്ശ്രുത്വാ കാര്ത്സ്ന്യേന പരിപാലനമ് ।
ഋഷീണാം ദണ്ഡകാരണ്യേ സംശ്രുതം ജനകാത്മജേ ॥ 17 ॥
സംശ്രുത്യ ച ന ശക്ഷ്യാമി ജീവമാനഃ പ്രതിശ്രവമ് ।
മുനീനാമന്യഥാ കര്തും സത്യമിഷ്ടം ഹി മേ സദാ ॥ 18 ॥
അപ്യഹം ജീവിതം ജഹ്യാം ത്വാം വാ സീതേ സലക്ഷ്മണാമ് ।
ന തു പ്രതിജ്ഞാം സംശ്രുത്യ ബ്രാഹ്മണേഭ്യോ വിശേഷതഃ ॥ 19 ॥
തദവശ്യം മയാ കാര്യമൃഷീണാം പരിപാലനമ് ।
അനുക്തേനാപി വൈദേഹി പ്രതിജ്ഞായ തു കിം പുനഃ ॥ 20 ॥
മമ സ്നേഹാച്ച സൌഹാര്ദാദിദമുക്തന്ത്വയാഽനഘേ ।
പരിതുഷ്ടോഽസ്മ്യഹം സീതേ ന ഹ്യനിഷ്ടോഽനുശിഷ്യതേ ॥ 21 ॥
സദൃശം ചാനുരൂപം ച കുലസ്യ തവ ചാത്മനഃ ।
സധര്മചാരിണീ മേ ത്വം പ്രാണേഭ്യോഽപി ഗരീയസീ ॥ 22 ॥
ഇത്യേവമുക്ത്വാ വചനം മഹാത്മാ സീതാം പ്രിയാം മൈഥിലരാജപുത്രീമ് ।
രാമോ ധനുഷ്മാന്സഹ ലക്ഷ്മണേന ജഗാമ രമ്യാണി തപോവനാനി ॥ 23 ॥
ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയ ആദികാവ്യേ അരണ്യകാണ്ഡേ ദശമസ്സര്ഗഃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe araṇyakāṇḍam |
atha daśamassargaḥ |
vākyametattu vaidehyā vyāhṛtaṃ bhartṛbhaktayā |
śrutvā dharme sthito rāmaḥ pratyuvācātha maithilīm || 1 ||
hitamuktaṃ tvayā devi snigdhayā sadṛśaṃ vacaḥ |
kulaṃ vyapadiśantyā ca dharmajñe janakātmaje || 2 ||
kintu vakṣyāmyahaṃ devi tvayaivoktamidaṃ vacaḥ |
kṣatriyairdhāryate cāpo nārtaśabdo bhavediti || 3 ||
te cārtā daṇḍakāraṇye munayassaṃśitavratāḥ |
māṃ sīte svayamāgamya śaraṇyāśśaraṇaṃ gatāḥ || 4 ||
vasanto dharmaniratā vane mūlaphalāśanāḥ |
na labhante sukhaṃ bhītā rākṣasaiḥ krūrakarmabhiḥ || 5 ||
kāle kāle ca niratā niyamairvividhairvane |
bhakṣyante rākṣasairbhīmairnaramāṃsopajīvibhiḥ || 6 ||
te bhakṣyamāṇā munayo daṇḍakāraṇyavāsinaḥ |
asmānabhyavapadyeti māmūcurdvijasattamā || 7 ||
mayā tu vacanaṃ śrutvā teṣāmevaṃ mukhāccyutam |
kṛtvā caraṇaśuśrūṣāṃ vākyametadudāhṛtam || 8 ||
prasīdantu bhavanto me hrīreṣā hi mamātulā |
yadīdṛśairahaṃ viprairupastheyairupasthitaḥ || 9 ||
kiṃ karomīti ca mayā vyāhṛtaṃ dvijasannidhau |
sarvairetaissamāgamya vāgiyaṃ samudāhṛtā || 10 ||
rākṣasairdaṇḍakāraṇye bahubhiḥ kāmarūpibhiḥ |
arditāssma dṛḍhaṃ rāma bhavānnastatra rakṣatu || 11 ||
homakāleṣu samprāptāḥ parvakāleṣu cānagha |
dharṣayanti sudurdharṣā rākṣasāḥ piśitāśanāḥ || 12 ||
rākṣasairdharṣitānāṃ ca tāpasānāṃ tapasvinām |
gatiṃ mṛgayamāṇānāṃ bhavānnaḥ paramā gatiḥ || 13 ||
kāmaṃ tapaḥprabhāvena śaktā hantuṃ niśācarān |
cirārjitaṃ tu necchāmastapaḥ khaṇḍayituṃ vayam || 14 ||
bahuvighnaṃ tapo nityaṃ duścaraṃ caiva rāghava |
tena śāpaṃ na muñcāmo bhakṣyamāṇāśca rākṣasaiḥ || 15 ||
tadardhyamānānrakṣobhirdaṇḍakāraṇyavāsibhiḥ |
rakṣa nastvaṃ saha bhrātrā tvannāthā hi vayaṃ vane || 16 ||
mayā caitadvacaśśrutvā kārtsnyena paripālanam |
ṛṣīṇāṃ daṇḍakāraṇye saṃśrutaṃ janakātmaje || 17 ||
saṃśrutya ca na śakṣyāmi jīvamānaḥ pratiśravam |
munīnāmanyathā kartuṃ satyamiṣṭaṃ hi me sadā || 18 ||
apyahaṃ jīvitaṃ jahyāṃ tvāṃ vā sīte salakṣmaṇām |
na tu pratijñāṃ saṃśrutya brāhmaṇebhyo viśeṣataḥ || 19 ||
tadavaśyaṃ mayā kāryamṛṣīṇāṃ paripālanam |
anuktenāpi vaidehi pratijñāya tu kiṃ punaḥ || 20 ||
mama snehācca sauhārdādidamuktantvayā'naghe |
parituṣṭo'smyahaṃ sīte na hyaniṣṭo'nuśiṣyate || 21 ||
sadṛśaṃ cānurūpaṃ ca kulasya tava cātmanaḥ |
sadharmacāriṇī me tvaṃ prāṇebhyo'pi garīyasī || 22 ||
ityevamuktvā vacanaṃ mahātmā sītāṃ priyāṃ maithilarājaputrīm |
rāmo dhanuṣmānsaha lakṣmaṇena jagāma ramyāṇi tapovanāni || 23 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye araṇyakāṇḍe daśamassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे अरण्यकाण्डम् ।
अथ दशमस्सर्गः ।
वाक्यमेतत्तु वैदेह्या व्याहृतं भर्तृभक्तया ।
श्रुत्वा धर्मे स्थितो रामः प्रत्युवाचाथ मैथिलीम् ॥ 1 ॥
हितमुक्तं त्वया देवि स्निग्धया सदृशं वचः ।
कुलं व्यपदिशन्त्या च धर्मज्ञे जनकात्मजे ॥ 2 ॥
किन्तु वक्ष्याम्यहं देवि त्वयैवोक्तमिदं वचः ।
क्षत्रियैर्धार्यते चापो नार्तशब्दो भवेदिति ॥ 3 ॥
ते चार्ता दण्डकारण्ये मुनयस्संशितव्रताः ।
मां सीते स्वयमागम्य शरण्याश्शरणं गताः ॥ 4 ॥
वसन्तो धर्मनिरता वने मूलफलाशनाः ।
न लभन्ते सुखं भीता राक्षसैः क्रूरकर्मभिः ॥ 5 ॥
काले काले च निरता नियमैर्विविधैर्वने ।
भक्ष्यन्ते राक्षसैर्भीमैर्नरमांसोपजीविभिः ॥ 6 ॥
ते भक्ष्यमाणा मुनयो दण्डकारण्यवासिनः ।
अस्मानभ्यवपद्येति मामूचुर्द्विजसत्तमा ॥ 7 ॥
मया तु वचनं श्रुत्वा तेषामेवं मुखाच्च्युतम् ।
कृत्वा चरणशुश्रूषां वाक्यमेतदुदाहृतम् ॥ 8 ॥
प्रसीदन्तु भवन्तो मे ह्रीरेषा हि ममातुला ।
यदीदृशैरहं विप्रैरुपस्थेयैरुपस्थितः ॥ 9 ॥
किं करोमीति च मया व्याहृतं द्विजसन्निधौ ।
सर्वैरेतैस्समागम्य वागियं समुदाहृता ॥ 10 ॥
राक्षसैर्दण्डकारण्ये बहुभिः कामरूपिभिः ।
अर्दितास्स्म दृढं राम भवान्नस्तत्र रक्षतु ॥ 11 ॥
होमकालेषु सम्प्राप्ताः पर्वकालेषु चानघ ।
धर्षयन्ति सुदुर्धर्षा राक्षसाः पिशिताशनाः ॥ 12 ॥
राक्षसैर्धर्षितानां च तापसानां तपस्विनाम् ।
गतिं मृगयमाणानां भवान्नः परमा गतिः ॥ 13 ॥
कामं तपःप्रभावेन शक्ता हन्तुं निशाचरान् ।
चिरार्जितं तु नेच्छामस्तपः खण्डयितुं वयम् ॥ 14 ॥
बहुविघ्नं तपो नित्यं दुश्चरं चैव राघव ।
तेन शापं न मुञ्चामो भक्ष्यमाणाश्च राक्षसैः ॥ 15 ॥
तदर्ध्यमानान्रक्षोभिर्दण्डकारण्यवासिभिः ।
रक्ष नस्त्वं सह भ्रात्रा त्वन्नाथा हि वयं वने ॥ 16 ॥
मया चैतद्वचश्श्रुत्वा कार्त्स्न्येन परिपालनम् ।
ऋषीणां दण्डकारण्ये संश्रुतं जनकात्मजे ॥ 17 ॥
संश्रुत्य च न शक्ष्यामि जीवमानः प्रतिश्रवम् ।
मुनीनामन्यथा कर्तुं सत्यमिष्टं हि मे सदा ॥ 18 ॥
अप्यहं जीवितं जह्यां त्वां वा सीते सलक्ष्मणाम् ।
न तु प्रतिज्ञां संश्रुत्य ब्राह्मणेभ्यो विशेषतः ॥ 19 ॥
तदवश्यं मया कार्यमृषीणां परिपालनम् ।
अनुक्तेनापि वैदेहि प्रतिज्ञाय तु किं पुनः ॥ 20 ॥
मम स्नेहाच्च सौहार्दादिदमुक्तन्त्वयाऽनघे ।
परितुष्टोऽस्म्यहं सीते न ह्यनिष्टोऽनुशिष्यते ॥ 21 ॥
सदृशं चानुरूपं च कुलस्य तव चात्मनः ।
सधर्मचारिणी मे त्वं प्राणेभ्योऽपि गरीयसी ॥ 22 ॥
इत्येवमुक्त्वा वचनं महात्मा सीतां प्रियां मैथिलराजपुत्रीम् ।
रामो धनुष्मान्सह लक्ष्मणेन जगाम रम्याणि तपोवनानि ॥ 23 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अरण्यकाण्डे दशमस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe araṇyakāṇḍam |
atha daśamassargaḥ |
vākyametattu vaidehyā vyāhṛtaṃ bhartṛbhaktayā |
śrutvā dharme sthito rāmaḥ pratyuvācātha maithilīm || 1 ||
hitamuktaṃ tvayā devi snigdhayā sadṛśaṃ vacaḥ |
kulaṃ vyapadiśantyā ca dharmajñe janakātmaje || 2 ||
kintu vakṣyāmyahaṃ devi tvayaivoktamidaṃ vacaḥ |
kṣatriyairdhāryate cāpo nārtaśabdo bhavediti || 3 ||
te cārtā daṇḍakāraṇye munayassaṃśitavratāḥ |
māṃ sīte svayamāgamya śaraṇyāśśaraṇaṃ gatāḥ || 4 ||
vasanto dharmaniratā vane mūlaphalāśanāḥ |
na labhante sukhaṃ bhītā rākṣasaiḥ krūrakarmabhiḥ || 5 ||
kāle kāle ca niratā niyamairvividhairvane |
bhakṣyante rākṣasairbhīmairnaramāṃsopajīvibhiḥ || 6 ||
te bhakṣyamāṇā munayo daṇḍakāraṇyavāsinaḥ |
asmānabhyavapadyeti māmūcurdvijasattamā || 7 ||
mayā tu vacanaṃ śrutvā teṣāmevaṃ mukhāccyutam |
kṛtvā caraṇaśuśrūṣāṃ vākyametadudāhṛtam || 8 ||
prasīdantu bhavanto me hrīreṣā hi mamātulā |
yadīdṛśairahaṃ viprairupastheyairupasthitaḥ || 9 ||
kiṃ karomīti ca mayā vyāhṛtaṃ dvijasannidhau |
sarvairetaissamāgamya vāgiyaṃ samudāhṛtā || 10 ||
rākṣasairdaṇḍakāraṇye bahubhiḥ kāmarūpibhiḥ |
arditāssma dṛḍhaṃ rāma bhavānnastatra rakṣatu || 11 ||
homakāleṣu samprāptāḥ parvakāleṣu cānagha |
dharṣayanti sudurdharṣā rākṣasāḥ piśitāśanāḥ || 12 ||
rākṣasairdharṣitānāṃ ca tāpasānāṃ tapasvinām |
gatiṃ mṛgayamāṇānāṃ bhavānnaḥ paramā gatiḥ || 13 ||
kāmaṃ tapaḥprabhāvena śaktā hantuṃ niśācarān |
cirārjitaṃ tu necchāmastapaḥ khaṇḍayituṃ vayam || 14 ||
bahuvighnaṃ tapo nityaṃ duścaraṃ caiva rāghava |
tena śāpaṃ na muñcāmo bhakṣyamāṇāśca rākṣasaiḥ || 15 ||
tadardhyamānānrakṣobhirdaṇḍakāraṇyavāsibhiḥ |
rakṣa nastvaṃ saha bhrātrā tvannāthā hi vayaṃ vane || 16 ||
mayā caitadvacaśśrutvā kārtsnyena paripālanam |
ṛṣīṇāṃ daṇḍakāraṇye saṃśrutaṃ janakātmaje || 17 ||
saṃśrutya ca na śakṣyāmi jīvamānaḥ pratiśravam |
munīnāmanyathā kartuṃ satyamiṣṭaṃ hi me sadā || 18 ||
apyahaṃ jīvitaṃ jahyāṃ tvāṃ vā sīte salakṣmaṇām |
na tu pratijñāṃ saṃśrutya brāhmaṇebhyo viśeṣataḥ || 19 ||
tadavaśyaṃ mayā kāryamṛṣīṇāṃ paripālanam |
anuktenāpi vaidehi pratijñāya tu kiṃ punaḥ || 20 ||
mama snehācca sauhārdādidamuktantvayā'naghe |
parituṣṭo'smyahaṃ sīte na hyaniṣṭo'nuśiṣyate || 21 ||
sadṛśaṃ cānurūpaṃ ca kulasya tava cātmanaḥ |
sadharmacāriṇī me tvaṃ prāṇebhyo'pi garīyasī || 22 ||
ityevamuktvā vacanaṃ mahātmā sītāṃ priyāṃ maithilarājaputrīm |
rāmo dhanuṣmānsaha lakṣmaṇena jagāma ramyāṇi tapovanāni || 23 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye araṇyakāṇḍe daśamassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Malayalam script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.