Valmiki Ramayana Aranya Kanda Sarga 10 — Malayalam Script

⚠️ AI-generated translation — the Bengali meaning was produced by AI and automatically cross-checked against the Sanskrit, but it may still contain errors. It has not yet been reviewed by a scholar. Please refer to a traditional commentary for study.

Summary — Bengali

বাল্মীকি রামায়ণের অরণ্যকাণ্ডের দশম সর্গে রাম সীতাকে বলেন যে ক্ষত্রিয়রা ধনুক ধারণ করেন আর্তের রক্ষার জন্য। দণ্ডকারণ্যবাসী মুনয়েরা রাক্ষসদের ভয়ে রামের শরণ নিলে তিনি তাদের রক্ষার প্রতিশ্রুতি দেন এবং বলেন যে জীবিত থাকতে সেই প্রতিজ্ঞা ভঙ্গ করবেন না। তিনি বলেন, জীবন বা সীতা-লক্ষ্মণকেও ত্যাগ করতে পারেন, কিন্তু ব্রাহ্মণদের প্রতি দেওয়া প্রতিজ্ঞা ভঙ্গ করতে পারেন না। সীতার কথার প্রশংসা করে রাম লক্ষ্মণসহ তপোবনে গমন করেন।

AI-generated · not yet verified

The Bengali meaning of each verse is shown below the verse.

⚠️ AI-generated translation — the Nepali meaning was produced by AI and automatically cross-checked against the Sanskrit, but it may still contain errors. It has not yet been reviewed by a scholar. Please refer to a traditional commentary for study.

Summary — Nepali

वाल्मीकि रामायणको अरण्यकाण्ड दशम सर्गमा सीताले भर्तृभक्तिसहित भनेको वचन सुनेर रामले उत्तर दिनुहुन्छ। दण्डकारण्यका मुनिहरूले राक्षसहरूबाट पीडित भई रामसमक्ष शरण मागेको र आफूहरूको रक्षा गर्न अनुरोध गरेको कुरा रामले सीतालाई सुनाउनुहुन्छ। रामले जीवन, सीता र लक्ष्मण त्याग्न सक्ने तर ब्राह्मणहरूलाई दिएको प्रतिज्ञा कदापि झुटो नबनाउने बताउनुहुन्छ। अन्तमा रामले सीतालाई सहधर्मचारिणी भन्दै लक्ष्मणसहित तपोवनतर्फ प्रस्थान गर्नुहुन्छ।

AI-generated · not yet verified

The Nepali meaning of each verse is shown below the verse.

Meaning —

ശ്രീമദ്വാല്മീകീയ രാമായണേ അരണ്യകാണ്ഡമ് ।

അഥ ദശമസ്സര്ഗഃ ।

Shloka 1

വാക്യമേതത്തു വൈദേഹ്യാ വ്യാഹൃതം ഭര്തൃഭക്തയാ ।
ശ്രുത്വാ ധര്മേ സ്ഥിതോ രാമഃ പ്രത്യുവാചാഥ മൈഥിലീമ് ॥ 1 ॥

vākyametattu vaidehyā vyāhṛtaṃ bhartṛbhaktayā |
śrutvā dharme sthito rāmaḥ pratyuvācātha maithilīm || 1 ||

ভর্তৃভক্তা বৈদেহীর এই কথাটি শুনে ধর্মে প্রতিষ্ঠিত রাম তখন মৈথিলীকে বললেন। ^AI

भर्तृभक्तिसम्पन्न वैदेहीले भनेको यो वचन सुनेर धर्ममा स्थित रामले मैथिलीलाई यसरी उत्तर दिए। ^AI

Shloka 2

ഹിതമുക്തം ത്വയാ ദേവി സ്നിഗ്ധയാ സദൃശം വചഃ ।
കുലം വ്യപദിശന്ത്യാ ച ധര്മജ്ഞേ ജനകാത്മജേ ॥ 2 ॥

hitamuktaṃ tvayā devi snigdhayā sadṛśaṃ vacaḥ |
kulaṃ vyapadiśantyā ca dharmajñe janakātmaje || 2 ||

হে দেবী, হে ধর্মজ্ঞ জনককন্যা, তুমি কুলের পরিচয় দিয়ে স্নেহযুক্ত হয়ে যে হিতকর ও তোমার যোগ্য কথা বলেছ। ^AI

हे देवी, धर्मज्ञ जनककी छोरी, तिमीले आफ्नो कुलको व्याख्या गर्दै स्नेहपूर्ण र हितकारी, तिमीसँग उपयुक्त वचन भनेकी छौ। ^AI

Shloka 3

കിന്തു വക്ഷ്യാമ്യഹം ദേവി ത്വയൈവോക്തമിദം വചഃ ।
ക്ഷത്രിയൈര്ധാര്യതേ ചാപോ നാര്തശബ്ദോ ഭവേദിതി ॥ 3 ॥

kintu vakṣyāmyahaṃ devi tvayaivoktamidaṃ vacaḥ |
kṣatriyairdhāryate cāpo nārtaśabdo bhavediti || 3 ||

কিন্তু হে দেবী, তুমি যে কথাটি বলেছ, আমি তা বলব — ক্ষত্রিয়রা ধনুক ধারণ করেন যাতে আর্তের শব্দ না হয়। ^AI

तर हे देवी, तिमीले भनेको यो वचन म पनि भन्नेछु — क्षत्रियहरूले धनुष धारण गर्नुको कारण आर्तको शब्द (पीडितको पुकार) सुनिनु हुँदैन भन्ने हो। ^AI

Shloka 4

തേ ചാര്താ ദണ്ഡകാരണ്യേ മുനയസ്സംശിതവ്രതാഃ ।
മാം സീതേ സ്വയമാഗമ്യ ശരണ്യാശ്ശരണം ഗതാഃ ॥ 4 ॥

te cārtā daṇḍakāraṇye munayassaṃśitavratāḥ |
māṃ sīte svayamāgamya śaraṇyāśśaraṇaṃ gatāḥ || 4 ||

হে সীতা, দণ্ডকারণ্যে বাসকারী কঠোর ব্রতধারী সেই আর্ত মুনয়েরা নিজেরাই আমার কাছে এসে শরণাগত হয়েছেন; তাঁরা শরণ্য (আশ্রয়দাতা) হিসেবে আমার শরণ নিয়েছেন। ^AI

हे सीते, दण्डकारण्यमा बस्ने, कठोर व्रत धारण गरेका ती मुनिहरू आर्त भएर स्वयं मकहाँ आई, शरण चाहनेहरूले शरण लिएका छन्। ^AI

Shloka 5

വസന്തോ ധര്മനിരതാ വനേ മൂലഫലാശനാഃ ।
ന ലഭന്തേ സുഖം ഭീതാ രാക്ഷസൈഃ ക്രൂരകര്മഭിഃ ॥ 5 ॥

vasanto dharmaniratā vane mūlaphalāśanāḥ |
na labhante sukhaṃ bhītā rākṣasaiḥ krūrakarmabhiḥ || 5 ||

তাঁরা ধর্মনিরত হয়ে বনে বাস করেন, মূল ও ফল খেয়ে জীবনধারণ করেন, তবুও ক্রূরকর্মা রাক্ষসদের ভয়ে সুখ পান না। ^AI

वनमा बस्दै धर्ममा लीन भई मूल र फल खाएर बाँच्ने ती मुनिहरूले क्रूर कर्म गर्ने राक्षसहरूबाट डराएर सुख पाउँदैनन्। ^AI

Shloka 6

കാലേ കാലേ ച നിരതാ നിയമൈര്വിവിധൈര്വനേ ।
ഭക്ഷ്യന്തേ രാക്ഷസൈര്ഭീമൈര്നരമാംസോപജീവിഭിഃ ॥ 6 ॥

kāle kāle ca niratā niyamairvividhairvane |
bhakṣyante rākṣasairbhīmairnaramāṃsopajīvibhiḥ || 6 ||

সময় সময়ে নানা নিয়মে নিরত হয়ে বনে থাকা তাঁদের ভয়ংকর, নরমাংসভোজী রাক্ষসেরা ভক্ষণ করে। ^AI

वनमा विविध नियमहरूमा लीन भई समय समयमा ती मुनिहरू मानिसको मासु खाने भयानक राक्षसहरूद्वारा खाइन्छन्। ^AI

Shloka 7

തേ ഭക്ഷ്യമാണാ മുനയോ ദണ്ഡകാരണ്യവാസിനഃ ।
അസ്മാനഭ്യവപദ്യേതി മാമൂചുര്ദ്വിജസത്തമാ ॥ 7 ॥

te bhakṣyamāṇā munayo daṇḍakāraṇyavāsinaḥ |
asmānabhyavapadyeti māmūcurdvijasattamā || 7 ||

দণ্ডকারণ্যবাসী সেই মুনয়েরা ভক্ষিত হতে হতে বলেছিলেন, 'আমাদের রক্ষা করুন' — এই বলে দ্বিজশ্রেষ্ঠেরা আমাকে বলেছিলেন। ^AI

दण्डकारण्यमा बस्ने ती मुनिहरू खाइँदै गर्दा द्विजश्रेष्ठहरूले मलाई 'यिनीहरूले हामीमाथि आक्रमण गर्छन्' भनी भने। ^AI

Shloka 8

മയാ തു വചനം ശ്രുത്വാ തേഷാമേവം മുഖാച്ച്യുതമ് ।
കൃത്വാ ചരണശുശ്രൂഷാം വാക്യമേതദുദാഹൃതമ് ॥ 8 ॥

mayā tu vacanaṃ śrutvā teṣāmevaṃ mukhāccyutam |
kṛtvā caraṇaśuśrūṣāṃ vākyametadudāhṛtam || 8 ||

আমি তাঁদের মুখ থেকে উত্থিত এই কথা শুনে তাঁদের চরণের সেবা করে এই বাক্য বলেছিলাম। ^AI

मैले तिनैको मुखबाट निस्केको यो वचन सुनेर, तिनीहरूको चरणसेवा गरेर यो वचन भनेँ। ^AI

Shloka 9

പ്രസീദന്തു ഭവന്തോ മേ ഹ്രീരേഷാ ഹി മമാതുലാ ।
യദീദൃശൈരഹം വിപ്രൈരുപസ്ഥേയൈരുപസ്ഥിതഃ ॥ 9 ॥

prasīdantu bhavanto me hrīreṣā hi mamātulā |
yadīdṛśairahaṃ viprairupastheyairupasthitaḥ || 9 ||

আপনারা আমার প্রতি প্রসন্ন হোন; এতে আমার অত্যন্ত লজ্জা হচ্ছে যে, আপনার মতো উপাসনীয় ব্রাহ্মণগণ আমার কাছে উপস্থিত হয়েছেন। ^AI

हे भगवान्हरू, ममाथि प्रसन्न हुनुहोस्। मेरो यो लज्जा अत्यन्त ठूलो छ, किनकि म उपासना गर्न योग्य यस्ता ब्राह्मणहरूद्वारा घेरिएको छु। ^AI

Shloka 10

കിം കരോമീതി ച മയാ വ്യാഹൃതം ദ്വിജസന്നിധൌ ।
സര്വൈരേതൈസ്സമാഗമ്യ വാഗിയം സമുദാഹൃതാ ॥ 10 ॥

kiṃ karomīti ca mayā vyāhṛtaṃ dvijasannidhau |
sarvairetaissamāgamya vāgiyaṃ samudāhṛtā || 10 ||

আমি 'কী করব?' বলে ব্রাহ্মণদের সম্মুখে উক্তি করলাম; তখন এই সমস্ত ঋষিগণ একত্র হয়ে এই বাক্য উচ্চারণ করলেন। ^AI

अनि मैले ती द्विजहरूको सन्निधिमा 'के गरूँ?' भनी भनेँ। ती सबैसँग भेट भएपछि यो वाणी उच्चारण गरियो। ^AI

Shloka 11

രാക്ഷസൈര്ദണ്ഡകാരണ്യേ ബഹുഭിഃ കാമരൂപിഭിഃ ।
അര്ദിതാസ്സ്മ ദൃഢം രാമ ഭവാന്നസ്തത്ര രക്ഷതു ॥ 11 ॥

rākṣasairdaṇḍakāraṇye bahubhiḥ kāmarūpibhiḥ |
arditāssma dṛḍhaṃ rāma bhavānnastatra rakṣatu || 11 ||

হে রাম, দণ্ডকারণ্যে বহু কামরূপী রাক্ষস আমাদের নিষ্ঠুরভাবে আক্রমণ করে; আপনি সেখানে আমাদের রক্ষা করুন। ^AI

हे राम, दण्डकारण्यमा इच्छानुसार रूप धारण गर्ने धेरै राक्षसहरूले हामीलाई कठोर रूपमा पीडित गरेका छन्; तपाईंले त्यहाँ हाम्रो रक्षा गर्नुहोस्। ^AI

Shloka 12

ഹോമകാലേഷു സമ്പ്രാപ്താഃ പര്വകാലേഷു ചാനഘ ।
ധര്ഷയന്തി സുദുര്ധര്ഷാ രാക്ഷസാഃ പിശിതാശനാഃ ॥ 12 ॥

homakāleṣu samprāptāḥ parvakāleṣu cānagha |
dharṣayanti sudurdharṣā rākṣasāḥ piśitāśanāḥ || 12 ||

হে অনঘ, হোমের সময়ে ও পর্বকালে অত্যন্ত দুর্ধর্ষ মাংসাশী রাক্ষসেরা এসে আমাদের আক্রমণ করে। ^AI

हे निष्पाप, होमको समयमा र पर्वको समयमा आउने अत्यन्त दुर्धर्ष मांसभक्षी राक्षसहरूले हामीलाई आक्रमण गर्छन्। ^AI

Shloka 13

രാക്ഷസൈര്ധര്ഷിതാനാം ച താപസാനാം തപസ്വിനാമ് ।
ഗതിം മൃഗയമാണാനാം ഭവാന്നഃ പരമാ ഗതിഃ ॥ 13 ॥

rākṣasairdharṣitānāṃ ca tāpasānāṃ tapasvinām |
gatiṃ mṛgayamāṇānāṃ bhavānnaḥ paramā gatiḥ || 13 ||

রাক্ষসদের দ্বারা আক্রান্ত হয়ে তপস্বী ও তপস্যাশীল ঋষিগণ যেসব গতি অন্বেষণ করছেন, আপনি আমাদের সেই পরম গতি। ^AI

राक्षसहरूद्वारा पीडित भएका, तपस्वी तपस्वीहरूको गति खोजिरहेका हाम्रा लागि तपाईं नै परम गति हुनुहुन्छ। ^AI

Shloka 14

കാമം തപഃപ്രഭാവേന ശക്താ ഹന്തും നിശാചരാന് ।
ചിരാര്ജിതം തു നേച്ഛാമസ്തപഃ ഖണ്ഡയിതും വയമ് ॥ 14 ॥

kāmaṃ tapaḥprabhāvena śaktā hantuṃ niśācarān |
cirārjitaṃ tu necchāmastapaḥ khaṇḍayituṃ vayam || 14 ||

তপস্যার প্রভাবেই আমরা নিশাচরদের বধ করতে সমর্থ, কিন্তু বহুকালে অর্জিত তপস্যা আমরা খণ্ডিত করতে চাই না। ^AI

तपस्याको प्रभावले हामी निशाचरहरूलाई मार्न सक्ने भए पनि, हामी चिरकालसम्म आर्जन गरेको तपस्या खण्डन गर्न चाहँदैनौं। ^AI

Shloka 15

ബഹുവിഘ്നം തപോ നിത്യം ദുശ്ചരം ചൈവ രാഘവ ।
തേന ശാപം ന മുഞ്ചാമോ ഭക്ഷ്യമാണാശ്ച രാക്ഷസൈഃ ॥ 15 ॥

bahuvighnaṃ tapo nityaṃ duścaraṃ caiva rāghava |
tena śāpaṃ na muñcāmo bhakṣyamāṇāśca rākṣasaiḥ || 15 ||

হে রাঘব, তপস্যা সর্বদা বহু বিঘ্নযুক্ত ও দুশ্চর; তাই রাক্ষসদের দ্বারা ভক্ষিত হচ্ছি বলেও আমরা তাদের শাপ দিই না। ^AI

हे राघव, तपस्या सधैं धेरै विघ्नयुक्त र दुश्चर हुन्छ; त्यसैले राक्षसहरूद्वारा भक्षण गरिँदै पनि हामी शाप दिँदैनौं। ^AI

Shloka 16

തദര്ധ്യമാനാന്രക്ഷോഭിര്ദണ്ഡകാരണ്യവാസിഭിഃ ।
രക്ഷ നസ്ത്വം സഹ ഭ്രാത്രാ ത്വന്നാഥാ ഹി വയം വനേ ॥ 16 ॥

tadardhyamānānrakṣobhirdaṇḍakāraṇyavāsibhiḥ |
rakṣa nastvaṃ saha bhrātrā tvannāthā hi vayaṃ vane || 16 ||

অতএব দণ্ডকারণ্যবাসী রাক্ষসদের দ্বারা আক্রান্ত আমাদের আপনি ভ্রাতার সঙ্গে রক্ষা করুন; বনে আমরা আপনাকেই নাথ বলে আশ্রয় করেছি। ^AI

दण्डकारण्यमा बस्ने राक्षसहरूद्वारा पीडित हामीहरूको रक्षा तपाईंले भाइसहित गर्नुहोस्; किनकि वनमा हामी तपाईंकै आश्रित छौं। ^AI

Shloka 17

മയാ ചൈതദ്വചശ്ശ്രുത്വാ കാര്ത്സ്ന്യേന പരിപാലനമ് ।
ഋഷീണാം ദണ്ഡകാരണ്യേ സംശ്രുതം ജനകാത്മജേ ॥ 17 ॥

mayā caitadvacaśśrutvā kārtsnyena paripālanam |
ṛṣīṇāṃ daṇḍakāraṇye saṃśrutaṃ janakātmaje || 17 ||

হে জনকনন্দিনী, আমার এই কথাটি শুনে দণ্ডকারণ্যে ঋষিদের সম্পূর্ণরূপে রক্ষা করার প্রতিশ্রুতি আমি দিয়েছি। ^AI

हे जनककी छोरी! मैले पनि यो कुरा सुनेर दण्डकारण्यमा ऋषिहरूको पूर्ण रूपले पालन गर्ने वचन दिएको छु। ^AI

Shloka 18

സംശ്രുത്യ ച ന ശക്ഷ്യാമി ജീവമാനഃ പ്രതിശ്രവമ് ।
മുനീനാമന്യഥാ കര്തും സത്യമിഷ്ടം ഹി മേ സദാ ॥ 18 ॥

saṃśrutya ca na śakṣyāmi jīvamānaḥ pratiśravam |
munīnāmanyathā kartuṃ satyamiṣṭaṃ hi me sadā || 18 ||

প্রতিশ্রুতি দিয়ে, জীবিত থাকতে আমি সেই প্রতিশ্রুতি মুনিদের প্রতি অন্যথা করতে পারি না; সত্য সর্বদা আমার প্রিয়। ^AI

यसरी वचन दिइसकेपछि म जीवित रहँदासम्म मुनिहरूप्रतिको आफ्नो प्रतिज्ञा झुटो बनाउन सक्दिनँ; किनकि सत्य मलाई सधैं प्रिय छ। ^AI

Shloka 19

അപ്യഹം ജീവിതം ജഹ്യാം ത്വാം വാ സീതേ സലക്ഷ്മണാമ് ।
ന തു പ്രതിജ്ഞാം സംശ്രുത്യ ബ്രാഹ്മണേഭ്യോ വിശേഷതഃ ॥ 19 ॥

apyahaṃ jīvitaṃ jahyāṃ tvāṃ vā sīte salakṣmaṇām |
na tu pratijñāṃ saṃśrutya brāhmaṇebhyo viśeṣataḥ || 19 ||

হে সীতা, আমি আমার জীবন ত্যাগ করতে পারি, অথবা লক্ষ্মণসহ তোমাকেও ত্যাগ করতে পারি, কিন্তু ব্রাহ্মণদের প্রতি বিশেষভাবে দেওয়া প্রতিজ্ঞা ভঙ্গ করতে পারি না। ^AI

हे सीते! म आफ्नो जीवन त्याग्न सक्छु, तिमी र लक्ष्मणलाई पनि त्याग्न सक्छु, तर विशेष गरी ब्राह्मणहरूलाई दिएको प्रतिज्ञा भने कदापि झुटो बनाउन सक्दिनँ। ^AI

Shloka 20

തദവശ്യം മയാ കാര്യമൃഷീണാം പരിപാലനമ് ।
അനുക്തേനാപി വൈദേഹി പ്രതിജ്ഞായ തു കിം പുനഃ ॥ 20 ॥

tadavaśyaṃ mayā kāryamṛṣīṇāṃ paripālanam |
anuktenāpi vaidehi pratijñāya tu kiṃ punaḥ || 20 ||

হে বৈদেহি, তাই ঋষিদের রক্ষা করা আমার অবশ্যই কর্তব্য; না বললেও তা করতে হয়, প্রতিশ্রুতি দিলে আর কী বলার আছে? ^AI

हे वैदेही! त्यसैले ऋषिहरूको रक्षा मैले अवश्य गर्नुपर्छ; नभनिएको भए पनि गर्नुपर्छ, प्रतिज्ञा गरिसकेपछि त कुरै के! ^AI

Shloka 21

മമ സ്നേഹാച്ച സൌഹാര്ദാദിദമുക്തന്ത്വയാഽനഘേ ।
പരിതുഷ്ടോഽസ്മ്യഹം സീതേ ന ഹ്യനിഷ്ടോഽനുശിഷ്യതേ ॥ 21 ॥

mama snehācca sauhārdādidamuktantvayā'naghe |
parituṣṭo'smyahaṃ sīte na hyaniṣṭo'nuśiṣyate || 21 ||

হে অনঘে, আমার প্রতি স্নেহ ও সৌহার্দ্যের কারণেই তুমি এই কথা বলেছ। হে সীতা, আমি পরিতুষ্ট হয়েছি; কারণ অপ্রিয় ব্যক্তিকেই তো উপদেশ দেওয়া হয় না। ^AI

हे निर्दोषे! मप्रतिको स्नेह र सौहार्दका कारणले तिमीले यो कुरा भनेकी छौ। हे सीते! म प्रसन्न छु; किनकि अहित चाहने व्यक्तिलाई यसरी उपदेश दिइँदैन। ^AI

Shloka 22

സദൃശം ചാനുരൂപം ച കുലസ്യ തവ ചാത്മനഃ ।
സധര്മചാരിണീ മേ ത്വം പ്രാണേഭ്യോഽപി ഗരീയസീ ॥ 22 ॥

sadṛśaṃ cānurūpaṃ ca kulasya tava cātmanaḥ |
sadharmacāriṇī me tvaṃ prāṇebhyo'pi garīyasī || 22 ||

তোমার ও আমার কুলের যোগ্য ও উপযুক্ত এই কথা; তুমি আমার সহধর্মিণী এবং আমার প্রাণের চেয়েও অধিক প্রিয়। ^AI

तिम्रो र मेरो कुलको योग्य तथा उपयुक्त यही हो। तिमी मेरी सहधर्मचारिणी हौ र मेरा प्राणभन्दा पनि बढी प्यारी छौ। ^AI

Shloka 23

ഇത്യേവമുക്ത്വാ വചനം മഹാത്മാ സീതാം പ്രിയാം മൈഥിലരാജപുത്രീമ് ।
രാമോ ധനുഷ്മാന്സഹ ലക്ഷ്മണേന ജഗാമ രമ്യാണി തപോവനാനി ॥ 23 ॥

ityevamuktvā vacanaṃ mahātmā sītāṃ priyāṃ maithilarājaputrīm |
rāmo dhanuṣmānsaha lakṣmaṇena jagāma ramyāṇi tapovanāni || 23 ||

এইভাবে প্রিয়তমা মিথিলারাজকন্যা সীতাকে এই কথা বলে, ধনুর্ধারী মহাত্মা রাম লক্ষ্মণসহ রমণীয় তপোবনগুলির দিকে গমন করলেন। ^AI

यसरी महात्मा धनुर्धारी रामले आफ्नी प्रिय पत्नी मिथिलाराजकुमारी सीतालाई यी वचन भनेर लक्ष्मणसहित रमणीय तपोवनहरूतर्फ प्रस्थान गरे। ^AI

ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയ ആദികാവ്യേ അരണ്യകാണ്ഡേ ദശമസ്സര്ഗഃ ॥

Sanskrit — Devanagari (original)

श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे अरण्यकाण्डम् ।

अथ दशमस्सर्गः ।

वाक्यमेतत्तु वैदेह्या व्याहृतं भर्तृभक्तया ।

श्रुत्वा धर्मे स्थितो रामः प्रत्युवाचाथ मैथिलीम् ॥ 1 ॥

हितमुक्तं त्वया देवि स्निग्धया सदृशं वचः ।

कुलं व्यपदिशन्त्या च धर्मज्ञे जनकात्मजे ॥ 2 ॥

किन्तु वक्ष्याम्यहं देवि त्वयैवोक्तमिदं वचः ।

क्षत्रियैर्धार्यते चापो नार्तशब्दो भवेदिति ॥ 3 ॥

ते चार्ता दण्डकारण्ये मुनयस्संशितव्रताः ।

मां सीते स्वयमागम्य शरण्याश्शरणं गताः ॥ 4 ॥

वसन्तो धर्मनिरता वने मूलफलाशनाः ।

न लभन्ते सुखं भीता राक्षसैः क्रूरकर्मभिः ॥ 5 ॥

काले काले च निरता नियमैर्विविधैर्वने ।

भक्ष्यन्ते राक्षसैर्भीमैर्नरमांसोपजीविभिः ॥ 6 ॥

ते भक्ष्यमाणा मुनयो दण्डकारण्यवासिनः ।

अस्मानभ्यवपद्येति मामूचुर्द्विजसत्तमा ॥ 7 ॥

मया तु वचनं श्रुत्वा तेषामेवं मुखाच्च्युतम् ।

कृत्वा चरणशुश्रूषां वाक्यमेतदुदाहृतम् ॥ 8 ॥

प्रसीदन्तु भवन्तो मे ह्रीरेषा हि ममातुला ।

यदीदृशैरहं विप्रैरुपस्थेयैरुपस्थितः ॥ 9 ॥

किं करोमीति च मया व्याहृतं द्विजसन्निधौ ।

सर्वैरेतैस्समागम्य वागियं समुदाहृता ॥ 10 ॥

राक्षसैर्दण्डकारण्ये बहुभिः कामरूपिभिः ।

अर्दितास्स्म दृढं राम भवान्नस्तत्र रक्षतु ॥ 11 ॥

होमकालेषु सम्प्राप्ताः पर्वकालेषु चानघ ।

धर्षयन्ति सुदुर्धर्षा राक्षसाः पिशिताशनाः ॥ 12 ॥

राक्षसैर्धर्षितानां च तापसानां तपस्विनाम् ।

गतिं मृगयमाणानां भवान्नः परमा गतिः ॥ 13 ॥

कामं तपःप्रभावेन शक्ता हन्तुं निशाचरान् ।

चिरार्जितं तु नेच्छामस्तपः खण्डयितुं वयम् ॥ 14 ॥

बहुविघ्नं तपो नित्यं दुश्चरं चैव राघव ।

तेन शापं न मुञ्चामो भक्ष्यमाणाश्च राक्षसैः ॥ 15 ॥

तदर्ध्यमानान्रक्षोभिर्दण्डकारण्यवासिभिः ।

रक्ष नस्त्वं सह भ्रात्रा त्वन्नाथा हि वयं वने ॥ 16 ॥

मया चैतद्वचश्श्रुत्वा कार्त्स्न्येन परिपालनम् ।

ऋषीणां दण्डकारण्ये संश्रुतं जनकात्मजे ॥ 17 ॥

संश्रुत्य च न शक्ष्यामि जीवमानः प्रतिश्रवम् ।

मुनीनामन्यथा कर्तुं सत्यमिष्टं हि मे सदा ॥ 18 ॥

अप्यहं जीवितं जह्यां त्वां वा सीते सलक्ष्मणाम् ।

न तु प्रतिज्ञां संश्रुत्य ब्राह्मणेभ्यो विशेषतः ॥ 19 ॥

तदवश्यं मया कार्यमृषीणां परिपालनम् ।

अनुक्तेनापि वैदेहि प्रतिज्ञाय तु किं पुनः ॥ 20 ॥

मम स्नेहाच्च सौहार्दादिदमुक्तन्त्वयाऽनघे ।

परितुष्टोऽस्म्यहं सीते न ह्यनिष्टोऽनुशिष्यते ॥ 21 ॥

सदृशं चानुरूपं च कुलस्य तव चात्मनः ।

सधर्मचारिणी मे त्वं प्राणेभ्योऽपि गरीयसी ॥ 22 ॥

इत्येवमुक्त्वा वचनं महात्मा सीतां प्रियां मैथिलराजपुत्रीम् ।

रामो धनुष्मान्सह लक्ष्मणेन जगाम रम्याणि तपोवनानि ॥ 23 ॥

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अरण्यकाण्डे दशमस्सर्गः ॥

🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Malayalam script. Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version. It is a transliteration, not a translation — see “Meaning” for translations where available.

3.10 അരണ്യകാണ്ഡ - ദശമ സര്ഗഃ