ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ରାମାଯଣେ ଅରଣ୍ଯକାଣ୍ଡମ୍ ।
ଅଥ ପଞ୍ଚସପ୍ତତିତମସ୍ସର୍ଗଃ ।
ଦିଵଂ ତୁ ତସ୍ଯାଂ ଯାତାଯାଂ ଶବର୍ଯାଂ ସ୍ଵେନ ତେଜସା ।
ଲକ୍ଷ୍ମଣେନ ସହ ଭ୍ରାତ୍ରା ଚିନ୍ତଯାମାସ ରାଘଵଃ ॥ 1 ॥
ସ ଚିନ୍ତଯିତ୍ଵା ଧର୍ମାତ୍ମା ପ୍ରଭାଵଂ ତଂ ମହାତ୍ମନାମ୍ ।
ହିତକାରିଣମେକାଗ୍ରଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ରାଘଵୋଽବ୍ରଵୀତ୍ ॥ 2 ॥
ଦୃଷ୍ଟୋଽଯମାଶ୍ରମସ୍ସୌମ୍ଯ ବହ୍ଵାଶ୍ଚର୍ଯୋ ମହାତ୍ମନାମ୍ ।
ଵିଶ୍ଵସ୍ତମୃଗଶାର୍ଦୂଲୋ ନାନାଵିହଗସେଵିତଃ ॥ 3 ॥
ସପ୍ତାନାଂ ଚ ସମୁଦ୍ରାଣାମେଷୁ ତୀର୍ଥେଷୁ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ।
ଉପସ୍ପୃଷ୍ଟଂ ଚ ଵିଧିଵତ୍ପିତରଶ୍ଚାପି ତର୍ପିତାଃ ॥ 4 ॥
ପ୍ରଣଷ୍ଟମଶୁଭଂ ତତ୍ତତ୍କଲ୍ଯାଣଂ ସମୁପସ୍ଥିତମ୍ ।
ତେନ ତତ୍ତ୍ଵେନ ହୃଷ୍ଟଂ ମେ ମନୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସମ୍ପ୍ରତି ॥ 5 ॥
ହୃଦଯେ ହି ନରଵ୍ଯାଘ୍ର ଶୁଭମାଵିର୍ଭଵିଷ୍ଯତି ।
ତଦାଗଚ୍ଛ ଗମିଷ୍ଯାମି ପମ୍ପାଂ ତାଂ ପ୍ରିଯଦର୍ଶନାମ୍ ॥ 6 ॥
ଋଷ୍ଯମୂକୋ ଗିରିର୍ଯତ୍ର ନାତିଦୂରେ ପ୍ରକାଶତେ ।
ଯସ୍ମିନ୍ଵସତି ଧର୍ମାତ୍ମା ସୁଗ୍ରୀଵୋଂଽଶୁମତସ୍ସୁତଃ ॥ 7 ॥
ନିତ୍ଯଂ ଵାଲିଭଯାତ୍ତ୍ରସ୍ତଶ୍ଚତୁର୍ଭିସ୍ସହ ଵାନରୈଃ ।
ଅଭିତ୍ଵରେ ଚ ତଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ସୁଗ୍ରୀଵଂ ଵାନରର୍ଷଭମ୍ ॥ 8 ॥
ତଦଧୀନଂ ହି ମେ ସୌମ୍ଯ ସୀତାଯାଃ ପରିମାର୍ଗଣମ୍ ।
ଏଵଂ ବ୍ରୁଵାଣଂ ତଂ ଧୀରଂ ରାମଂ ସୌମିତ୍ରିରବ୍ରଵୀତ୍ ॥ 9 ॥
ଗଚ୍ଛାଵସ୍ତ୍ଵରିତଂ ତତ୍ର ମମାପି ତ୍ଵରତେ ମନଃ ।
ଆଶ୍ରମାତ୍ତୁ ତତ ସ୍ତସ୍ମାନ୍ନିଷ୍କ୍ରମ୍ଯ ସ ଵିଶାମ୍ପତିଃ ॥ 10 ॥
ଆଜଗାମ ତତଃ ପମ୍ପାଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣେନ ସହ ପ୍ରଭୁଃ ।
ସ ଦଦର୍ଶ ତତଃ ପୁଣ୍ଯାମୁଦାରଜନସେଵିତାମ୍ ॥ 11 ॥
ନାନାଦ୍ରୁମଲତାକୀର୍ଣାଂ ପମ୍ପାଂ ପାନୀଯଵାହିନୀମ୍ ।
ପଦ୍ମୈସ୍ସୌଗନ୍ଧିକୈସ୍ତାମ୍ରାଂ ଶୁକ୍ଲାଂ କୁମୁଦମଣ୍ଡଲୈଃ ॥ 12 ॥
ନୀଲାଂ କୁଵଲଯୋଦ୍ଘାଟୈର୍ବହୁଵର୍ଣାଂ କୁଥାମିଵ ।
ସ ତାମାସାଦ୍ଯ ଵୈ ରାମୋ ଦୂରାଦୁଦକଵାହିନୀମ୍ ॥ 13 ॥
ମତଙ୍ଗସରସଂ ନାମ ହ୍ରଦଂ ସମଵଗାହତ ।
ଅରଵିନ୍ଦୋତ୍ପଲଵତୀଂ ପଦ୍ମସୌଗନ୍ଧିକାଯୁତାମ୍ ॥ 14 ॥
ପୁଷ୍ପିତାମ୍ରଵଣୋପେତାଂ ବର୍ହିଣୋଦ୍ଘୁଷ୍ଟନାଦିତାମ୍ ।
ତିଲକୈର୍ବୀଜପୂରୈଶ୍ଚ ଧଵୈଶ୍ଶୁକ୍ଲଦ୍ରୁମୈସ୍ତଥା ॥ 15 ॥
ପୁଷ୍ପିତୈଃ କରଵୀରୈଶ୍ଚ ପୁନ୍ନାଗୈଶ୍ଚ ସୁପୁଷ୍ପିତୈଃ ।
ମାଲତୀକୁନ୍ଦଗୁଲ୍ମୈଶ୍ଚ ଭାଣ୍ଡୀରୈର୍ନିଚୁଲୈସ୍ତଥା ॥ 16 ॥
ଅଶୋକୈସ୍ସପ୍ତପର୍ଣୈଶ୍ଚ କେତକୈରତିମୁକ୍ତକୈଃ ।
ଅନ୍ଯୈଶ୍ଚ ଵିଵିଧୈର୍ଵୃକ୍ଷୈଃ ପ୍ରମଦାମିଵ ଭୂଷିତାମ୍ ॥ 17 ॥
ସମୀକ୍ଷମାଣୌ ପୁଷପାଢ୍ଯଂ ସର୍ଵତୋ ଵିପୁଲଦ୍ରୁମମ୍ ।
କୋଯଷ୍ଟିକୈଶ୍ଚାର୍ଜୁନକୈଶ୍ଶତପତ୍ରୈଶ୍ଚ କୀରକୈଃ ॥ 18 ॥
ଏତୈଶ୍ଚାନ୍ଯୈଶ୍ଚ ଵିହଗୈର୍ନାଦିତଂ ତୁ ଵନଂ ମହତ୍ ।
ତତୋ ଜଗ୍ମତୁରଵ୍ଯଗ୍ରୌ ରାଘଵୌ ସୁସମାହିତୌ ॥ 19 ॥
ତଦ୍ଵନଂ ଚୈଵ ସରସଃ ପଶ୍ଯନ୍ତୈ ଶକୁନୈର୍ଯୁତମ୍ ।
ସ ଦଦର୍ଶ ତତଃ ପମ୍ପାଂ ଶୀତଵାରିନିଧିଂ ଶୁଭାମ୍ ॥ 20 ॥
ତିଲକାଶୋକପୁନ୍ନାଗଵକୁଲୋଦ୍ଦାଲକାଶିନୀମ୍ ।
ସ ରାମୋ ଵିଵିଧାନ୍ଵୃକ୍ଷାନ୍ସରାଂସି ଵିଵିଧାନି ଚ ॥ 21 ॥
ପଶ୍ଯନ୍କାମାଭିସନ୍ତପ୍ତୋ ଜଗାମ ପରମଂ ହ୍ରଦମ୍ ।
ପୁଷ୍ପିତୋପଵନୋପେତାଂ ସାଲଚମ୍ପକଶୋଭିତାମ୍ ॥ 22 ॥
ଷଟ୍ପଦୌଘସମାଵିଷ୍ଟାଂ ଶ୍ରୀମତୀମତୁଲପ୍ରଭାମ୍ ।
ସ୍ଫଟିକୋପମତୋଯାଢ୍ଯାଂ ଶ୍ଲକ୍ଷ୍ଣଵାଲୁକସନ୍ତତାମ୍ ॥ 23 ॥
ସ ତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପୁନଃ ପମ୍ପାଂ ପଦ୍ମସୌଗନ୍ଘିକୈର୍ଯୁତାମ୍ ।
ଇତ୍ଯୁଵାଚ ତଦା ଵାକ୍ଯଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ସତ୍ଯଵିକ୍ରମଃ ॥ 24 ॥
ଅସ୍ଯାସ୍ତୀରେ ତୁ ପୂର୍ଵୋକ୍ତଃ ପର୍ଵତୋ ଧାତୁମଣ୍ଡିତଃ ।
ଋଷ୍ଯମୂକ ଇତି ଖ୍ଯାତଃ ପୁଣ୍ଯଃ ପୁଷ୍ପିତପାଦପଃ ॥ 25 ॥
ହରେଃ ଋକ୍ଷରଜୋନାମ୍ନଃ ପୁତ୍ରସ୍ତସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ ।
ଅଧ୍ଯାସ୍ତେ ତଂ ମହାଵୀର୍ଯସ୍ସୁଗ୍ରୀଵ ଇତି ଵିଶ୍ରୁତଃ ॥ 26 ॥
ସୁଗ୍ରୀଵମଭିଗଚ୍ଛ ତ୍ଵଂ ଵାନରେନ୍ଦ୍ରଂ ନରର୍ଷଭ ।
ଇତ୍ଯୁଵାଚ ପୁନର୍ଵାକ୍ଯଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ସତ୍ଯଵିକ୍ରମମ୍ ॥ 27 ॥
ରାଜ୍ଯଭ୍ରଷ୍ଟେନ ଦୀନେନ ତସ୍ଯାମାସକ୍ତଚେତସା ।
କଥଂ ମଯା ଵିନା ଶକ୍ଯଂ ସୀତାଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଜୀଵିତୁମ୍ ॥ 28 ॥
ଇତ୍ଯେଵମୁକ୍ତ୍ଵା ମଦନାଭିପୀଡିତଃ ସ ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ଵାକ୍ଯମନନ୍ଯଚେତସମ୍ ।
ଵିଵେଶ ପମ୍ପାଂ ନଲିନୀଂ ମନୋରମାଂ ରଘୂତ୍ତମଶ୍ଶୋକଵିଷାଦଯନ୍ତ୍ରିତଃ ॥ 29 ॥
ତତୋ ମହଦ୍ଵର୍ତ୍ମ ସୁଦୂରସଙ୍କ୍ରମଂ କ୍ରମେଣ ଗତ୍ଵା ପ୍ରଵିଲୋକଯନ୍ଵନମ୍ ।
ଦଦର୍ଶ ପମ୍ପାଂ ଶୁଭଦର୍ଶକାନନାମନେକନାନାଵିଧପକ୍ଷିଜାଲକାମ୍ ॥ 30 ॥
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଅରଣ୍ଯକାଣ୍ଡେ ପଞ୍ଚସପ୍ତତିତମସ୍ସର୍ଗଃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe araṇyakāṇḍam |
atha pañcasaptatitamassargaḥ |
divaṃ tu tasyāṃ yātāyāṃ śabaryāṃ svena tejasā |
lakṣmaṇena saha bhrātrā cintayāmāsa rāghavaḥ || 1 ||
sa cintayitvā dharmātmā prabhāvaṃ taṃ mahātmanām |
hitakāriṇamekāgraṃ lakṣmaṇaṃ rāghavo'bravīt || 2 ||
dṛṣṭo'yamāśramassaumya bahvāścaryo mahātmanām |
viśvastamṛgaśārdūlo nānāvihagasevitaḥ || 3 ||
saptānāṃ ca samudrāṇāmeṣu tīrtheṣu lakṣmaṇa |
upaspṛṣṭaṃ ca vidhivatpitaraścāpi tarpitāḥ || 4 ||
praṇaṣṭamaśubhaṃ tattatkalyāṇaṃ samupasthitam |
tena tattvena hṛṣṭaṃ me mano lakṣmaṇa samprati || 5 ||
hṛdaye hi naravyāghra śubhamāvirbhaviṣyati |
tadāgaccha gamiṣyāmi pampāṃ tāṃ priyadarśanām || 6 ||
ṛṣyamūko giriryatra nātidūre prakāśate |
yasminvasati dharmātmā sugrīvoṃ'śumatassutaḥ || 7 ||
nityaṃ vālibhayāttrastaścaturbhissaha vānaraiḥ |
abhitvare ca taṃ draṣṭuṃ sugrīvaṃ vānararṣabham || 8 ||
tadadhīnaṃ hi me saumya sītāyāḥ parimārgaṇam |
evaṃ bruvāṇaṃ taṃ dhīraṃ rāmaṃ saumitrirabravīt || 9 ||
gacchāvastvaritaṃ tatra mamāpi tvarate manaḥ |
āśramāttu tata stasmānniṣkramya sa viśāmpatiḥ || 10 ||
ājagāma tataḥ pampāṃ lakṣmaṇena saha prabhuḥ |
sa dadarśa tataḥ puṇyāmudārajanasevitām || 11 ||
nānādrumalatākīrṇāṃ pampāṃ pānīyavāhinīm |
padmaissaugandhikaistāmrāṃ śuklāṃ kumudamaṇḍalaiḥ || 12 ||
nīlāṃ kuvalayodghāṭairbahuvarṇāṃ kuthāmiva |
sa tāmāsādya vai rāmo dūrādudakavāhinīm || 13 ||
mataṅgasarasaṃ nāma hradaṃ samavagāhata |
aravindotpalavatīṃ padmasaugandhikāyutām || 14 ||
puṣpitāmravaṇopetāṃ barhiṇodghuṣṭanāditām |
tilakairbījapūraiśca dhavaiśśukladrumaistathā || 15 ||
puṣpitaiḥ karavīraiśca punnāgaiśca supuṣpitaiḥ |
mālatīkundagulmaiśca bhāṇḍīrairniculaistathā || 16 ||
aśokaissaptaparṇaiśca ketakairatimuktakaiḥ |
anyaiśca vividhairvṛkṣaiḥ pramadāmiva bhūṣitām || 17 ||
samīkṣamāṇau puṣapāḍhyaṃ sarvato vipuladrumam |
koyaṣṭikaiścārjunakaiśśatapatraiśca kīrakaiḥ || 18 ||
etaiścānyaiśca vihagairnāditaṃ tu vanaṃ mahat |
tato jagmaturavyagrau rāghavau susamāhitau || 19 ||
tadvanaṃ caiva sarasaḥ paśyantai śakunairyutam |
sa dadarśa tataḥ pampāṃ śītavārinidhiṃ śubhām || 20 ||
tilakāśokapunnāgavakuloddālakāśinīm |
sa rāmo vividhānvṛkṣānsarāṃsi vividhāni ca || 21 ||
paśyankāmābhisantapto jagāma paramaṃ hradam |
puṣpitopavanopetāṃ sālacampakaśobhitām || 22 ||
ṣaṭpadaughasamāviṣṭāṃ śrīmatīmatulaprabhām |
sphaṭikopamatoyāḍhyāṃ ślakṣṇavālukasantatām || 23 ||
sa tāṃ dṛṣṭvā punaḥ pampāṃ padmasauganghikairyutām |
ityuvāca tadā vākyaṃ lakṣmaṇaṃ satyavikramaḥ || 24 ||
asyāstīre tu pūrvoktaḥ parvato dhātumaṇḍitaḥ |
ṛṣyamūka iti khyātaḥ puṇyaḥ puṣpitapādapaḥ || 25 ||
hareḥ ṛkṣarajonāmnaḥ putrastasya mahātmanaḥ |
adhyāste taṃ mahāvīryassugrīva iti viśrutaḥ || 26 ||
sugrīvamabhigaccha tvaṃ vānarendraṃ nararṣabha |
ityuvāca punarvākyaṃ lakṣmaṇaṃ satyavikramam || 27 ||
rājyabhraṣṭena dīnena tasyāmāsaktacetasā |
kathaṃ mayā vinā śakyaṃ sītāṃ lakṣmaṇa jīvitum || 28 ||
ityevamuktvā madanābhipīḍitaḥ sa lakṣmaṇaṃ vākyamananyacetasam |
viveśa pampāṃ nalinīṃ manoramāṃ raghūttamaśśokaviṣādayantritaḥ || 29 ||
tato mahadvartma sudūrasaṅkramaṃ krameṇa gatvā pravilokayanvanam |
dadarśa pampāṃ śubhadarśakānanāmanekanānāvidhapakṣijālakām || 30 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye araṇyakāṇḍe pañcasaptatitamassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे अरण्यकाण्डम् ।
अथ पञ्चसप्ततितमस्सर्गः ।
दिवं तु तस्यां यातायां शबर्यां स्वेन तेजसा ।
लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा चिन्तयामास राघवः ॥ 1 ॥
स चिन्तयित्वा धर्मात्मा प्रभावं तं महात्मनाम् ।
हितकारिणमेकाग्रं लक्ष्मणं राघवोऽब्रवीत् ॥ 2 ॥
दृष्टोऽयमाश्रमस्सौम्य बह्वाश्चर्यो महात्मनाम् ।
विश्वस्तमृगशार्दूलो नानाविहगसेवितः ॥ 3 ॥
सप्तानां च समुद्राणामेषु तीर्थेषु लक्ष्मण ।
उपस्पृष्टं च विधिवत्पितरश्चापि तर्पिताः ॥ 4 ॥
प्रणष्टमशुभं तत्तत्कल्याणं समुपस्थितम् ।
तेन तत्त्वेन हृष्टं मे मनो लक्ष्मण सम्प्रति ॥ 5 ॥
हृदये हि नरव्याघ्र शुभमाविर्भविष्यति ।
तदागच्छ गमिष्यामि पम्पां तां प्रियदर्शनाम् ॥ 6 ॥
ऋष्यमूको गिरिर्यत्र नातिदूरे प्रकाशते ।
यस्मिन्वसति धर्मात्मा सुग्रीवोंऽशुमतस्सुतः ॥ 7 ॥
नित्यं वालिभयात्त्रस्तश्चतुर्भिस्सह वानरैः ।
अभित्वरे च तं द्रष्टुं सुग्रीवं वानरर्षभम् ॥ 8 ॥
तदधीनं हि मे सौम्य सीतायाः परिमार्गणम् ।
एवं ब्रुवाणं तं धीरं रामं सौमित्रिरब्रवीत् ॥ 9 ॥
गच्छावस्त्वरितं तत्र ममापि त्वरते मनः ।
आश्रमात्तु तत स्तस्मान्निष्क्रम्य स विशाम्पतिः ॥ 10 ॥
आजगाम ततः पम्पां लक्ष्मणेन सह प्रभुः ।
स ददर्श ततः पुण्यामुदारजनसेविताम् ॥ 11 ॥
नानाद्रुमलताकीर्णां पम्पां पानीयवाहिनीम् ।
पद्मैस्सौगन्धिकैस्ताम्रां शुक्लां कुमुदमण्डलैः ॥ 12 ॥
नीलां कुवलयोद्घाटैर्बहुवर्णां कुथामिव ।
स तामासाद्य वै रामो दूरादुदकवाहिनीम् ॥ 13 ॥
मतङ्गसरसं नाम ह्रदं समवगाहत ।
अरविन्दोत्पलवतीं पद्मसौगन्धिकायुताम् ॥ 14 ॥
पुष्पिताम्रवणोपेतां बर्हिणोद्घुष्टनादिताम् ।
तिलकैर्बीजपूरैश्च धवैश्शुक्लद्रुमैस्तथा ॥ 15 ॥
पुष्पितैः करवीरैश्च पुन्नागैश्च सुपुष्पितैः ।
मालतीकुन्दगुल्मैश्च भाण्डीरैर्निचुलैस्तथा ॥ 16 ॥
अशोकैस्सप्तपर्णैश्च केतकैरतिमुक्तकैः ।
अन्यैश्च विविधैर्वृक्षैः प्रमदामिव भूषिताम् ॥ 17 ॥
समीक्षमाणौ पुषपाढ्यं सर्वतो विपुलद्रुमम् ।
कोयष्टिकैश्चार्जुनकैश्शतपत्रैश्च कीरकैः ॥ 18 ॥
एतैश्चान्यैश्च विहगैर्नादितं तु वनं महत् ।
ततो जग्मतुरव्यग्रौ राघवौ सुसमाहितौ ॥ 19 ॥
तद्वनं चैव सरसः पश्यन्तै शकुनैर्युतम् ।
स ददर्श ततः पम्पां शीतवारिनिधिं शुभाम् ॥ 20 ॥
तिलकाशोकपुन्नागवकुलोद्दालकाशिनीम् ।
स रामो विविधान्वृक्षान्सरांसि विविधानि च ॥ 21 ॥
पश्यन्कामाभिसन्तप्तो जगाम परमं ह्रदम् ।
पुष्पितोपवनोपेतां सालचम्पकशोभिताम् ॥ 22 ॥
षट्पदौघसमाविष्टां श्रीमतीमतुलप्रभाम् ।
स्फटिकोपमतोयाढ्यां श्लक्ष्णवालुकसन्तताम् ॥ 23 ॥
स तां दृष्ट्वा पुनः पम्पां पद्मसौगन्घिकैर्युताम् ।
इत्युवाच तदा वाक्यं लक्ष्मणं सत्यविक्रमः ॥ 24 ॥
अस्यास्तीरे तु पूर्वोक्तः पर्वतो धातुमण्डितः ।
ऋष्यमूक इति ख्यातः पुण्यः पुष्पितपादपः ॥ 25 ॥
हरेः ऋक्षरजोनाम्नः पुत्रस्तस्य महात्मनः ।
अध्यास्ते तं महावीर्यस्सुग्रीव इति विश्रुतः ॥ 26 ॥
सुग्रीवमभिगच्छ त्वं वानरेन्द्रं नरर्षभ ।
इत्युवाच पुनर्वाक्यं लक्ष्मणं सत्यविक्रमम् ॥ 27 ॥
राज्यभ्रष्टेन दीनेन तस्यामासक्तचेतसा ।
कथं मया विना शक्यं सीतां लक्ष्मण जीवितुम् ॥ 28 ॥
इत्येवमुक्त्वा मदनाभिपीडितः स लक्ष्मणं वाक्यमनन्यचेतसम् ।
विवेश पम्पां नलिनीं मनोरमां रघूत्तमश्शोकविषादयन्त्रितः ॥ 29 ॥
ततो महद्वर्त्म सुदूरसङ्क्रमं क्रमेण गत्वा प्रविलोकयन्वनम् ।
ददर्श पम्पां शुभदर्शकाननामनेकनानाविधपक्षिजालकाम् ॥ 30 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अरण्यकाण्डे पञ्चसप्ततितमस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe araṇyakāṇḍam |
atha pañcasaptatitamassargaḥ |
divaṃ tu tasyāṃ yātāyāṃ śabaryāṃ svena tejasā |
lakṣmaṇena saha bhrātrā cintayāmāsa rāghavaḥ || 1 ||
sa cintayitvā dharmātmā prabhāvaṃ taṃ mahātmanām |
hitakāriṇamekāgraṃ lakṣmaṇaṃ rāghavo'bravīt || 2 ||
dṛṣṭo'yamāśramassaumya bahvāścaryo mahātmanām |
viśvastamṛgaśārdūlo nānāvihagasevitaḥ || 3 ||
saptānāṃ ca samudrāṇāmeṣu tīrtheṣu lakṣmaṇa |
upaspṛṣṭaṃ ca vidhivatpitaraścāpi tarpitāḥ || 4 ||
praṇaṣṭamaśubhaṃ tattatkalyāṇaṃ samupasthitam |
tena tattvena hṛṣṭaṃ me mano lakṣmaṇa samprati || 5 ||
hṛdaye hi naravyāghra śubhamāvirbhaviṣyati |
tadāgaccha gamiṣyāmi pampāṃ tāṃ priyadarśanām || 6 ||
ṛṣyamūko giriryatra nātidūre prakāśate |
yasminvasati dharmātmā sugrīvoṃ'śumatassutaḥ || 7 ||
nityaṃ vālibhayāttrastaścaturbhissaha vānaraiḥ |
abhitvare ca taṃ draṣṭuṃ sugrīvaṃ vānararṣabham || 8 ||
tadadhīnaṃ hi me saumya sītāyāḥ parimārgaṇam |
evaṃ bruvāṇaṃ taṃ dhīraṃ rāmaṃ saumitrirabravīt || 9 ||
gacchāvastvaritaṃ tatra mamāpi tvarate manaḥ |
āśramāttu tata stasmānniṣkramya sa viśāmpatiḥ || 10 ||
ājagāma tataḥ pampāṃ lakṣmaṇena saha prabhuḥ |
sa dadarśa tataḥ puṇyāmudārajanasevitām || 11 ||
nānādrumalatākīrṇāṃ pampāṃ pānīyavāhinīm |
padmaissaugandhikaistāmrāṃ śuklāṃ kumudamaṇḍalaiḥ || 12 ||
nīlāṃ kuvalayodghāṭairbahuvarṇāṃ kuthāmiva |
sa tāmāsādya vai rāmo dūrādudakavāhinīm || 13 ||
mataṅgasarasaṃ nāma hradaṃ samavagāhata |
aravindotpalavatīṃ padmasaugandhikāyutām || 14 ||
puṣpitāmravaṇopetāṃ barhiṇodghuṣṭanāditām |
tilakairbījapūraiśca dhavaiśśukladrumaistathā || 15 ||
puṣpitaiḥ karavīraiśca punnāgaiśca supuṣpitaiḥ |
mālatīkundagulmaiśca bhāṇḍīrairniculaistathā || 16 ||
aśokaissaptaparṇaiśca ketakairatimuktakaiḥ |
anyaiśca vividhairvṛkṣaiḥ pramadāmiva bhūṣitām || 17 ||
samīkṣamāṇau puṣapāḍhyaṃ sarvato vipuladrumam |
koyaṣṭikaiścārjunakaiśśatapatraiśca kīrakaiḥ || 18 ||
etaiścānyaiśca vihagairnāditaṃ tu vanaṃ mahat |
tato jagmaturavyagrau rāghavau susamāhitau || 19 ||
tadvanaṃ caiva sarasaḥ paśyantai śakunairyutam |
sa dadarśa tataḥ pampāṃ śītavārinidhiṃ śubhām || 20 ||
tilakāśokapunnāgavakuloddālakāśinīm |
sa rāmo vividhānvṛkṣānsarāṃsi vividhāni ca || 21 ||
paśyankāmābhisantapto jagāma paramaṃ hradam |
puṣpitopavanopetāṃ sālacampakaśobhitām || 22 ||
ṣaṭpadaughasamāviṣṭāṃ śrīmatīmatulaprabhām |
sphaṭikopamatoyāḍhyāṃ ślakṣṇavālukasantatām || 23 ||
sa tāṃ dṛṣṭvā punaḥ pampāṃ padmasauganghikairyutām |
ityuvāca tadā vākyaṃ lakṣmaṇaṃ satyavikramaḥ || 24 ||
asyāstīre tu pūrvoktaḥ parvato dhātumaṇḍitaḥ |
ṛṣyamūka iti khyātaḥ puṇyaḥ puṣpitapādapaḥ || 25 ||
hareḥ ṛkṣarajonāmnaḥ putrastasya mahātmanaḥ |
adhyāste taṃ mahāvīryassugrīva iti viśrutaḥ || 26 ||
sugrīvamabhigaccha tvaṃ vānarendraṃ nararṣabha |
ityuvāca punarvākyaṃ lakṣmaṇaṃ satyavikramam || 27 ||
rājyabhraṣṭena dīnena tasyāmāsaktacetasā |
kathaṃ mayā vinā śakyaṃ sītāṃ lakṣmaṇa jīvitum || 28 ||
ityevamuktvā madanābhipīḍitaḥ sa lakṣmaṇaṃ vākyamananyacetasam |
viveśa pampāṃ nalinīṃ manoramāṃ raghūttamaśśokaviṣādayantritaḥ || 29 ||
tato mahadvartma sudūrasaṅkramaṃ krameṇa gatvā pravilokayanvanam |
dadarśa pampāṃ śubhadarśakānanāmanekanānāvidhapakṣijālakām || 30 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye araṇyakāṇḍe pañcasaptatitamassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Oriya script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.