ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ରାମାଯଣେ ଅରଣ୍ଯକାଣ୍ଡମ୍ ।
ଅଥ ଏକସପ୍ତତିତମସ୍ସର୍ଗଃ ।
ପୁରା ରାମ ମହାବାହୋ ମହାବଲପରାକ୍ରମ ।
ରୂପମାସୀନ୍ମମା ଚିନ୍ତ୍ଯଂ ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ଵିଶ୍ରୁତମ୍ ॥ 1 ॥
ଯଥା ସୋମସ୍ଯ ଶକ୍ରସ୍ଯ ସୂର୍ଯସ୍ଯ ଚ ଯଥା ଵପୁଃ ।
ସୋଽହଂ ରୂପମିଦଂ କୃତ୍ଵା ଲୋକଵିତ୍ରାସନଂ ମହତ୍ ॥ 2 ॥
ଋଷୀନ୍ଵନଗତାନ୍ରାମ ତ୍ରାସଯାମି ତତସ୍ତତଃ ।
ତତସ୍ସ୍ଥୂଲଶିରା ନାମ ମହର୍ଷିଃ କୋପିତୋ ମଯା ॥ 3 ॥
ସଞ୍ଚିନ୍ଵନ୍ଵିଵିଧଂ ଵନ୍ଯଂ ରୂପେଣାନେନ ଧର୍ଷିତଃ ।
ତେନାହମୁକ୍ତଃ ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯୈଵଂ ଘୋରଶାପାଭିଧାଯିନା ॥ 4 ॥
ଏତଦେଵ ନୃଶଂସଂ ତେ ରୂପମସ୍ତୁ ଵିଗର୍ହିତମ୍ ।
ସ ମଯା ଯାଚିତଃ କ୍ରୁଦ୍ଧଶ୍ଶାପସ୍ଯୋନ୍ତୋ ଭଵେଦିତି ॥ 5 ॥
ଅଭିଶାପକୃତସ୍ଯେତି ତେନେଦଂ ଭାଷିତଂ ଵଚଃ ।
ଯଦା ଛିତ୍ତ୍ଵା ଭୁଜୌ ରାମସ୍ତ୍ଵାଂ ଦହେଦ୍ଵିଜନେ ଵନେ ॥ 6 ॥
ତଦା ତ୍ଵଂ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯସେ ରୂପଂ ସ୍ଵମେଵ ଵିପୁଲଂ ଶୁଭମ୍ ।
ଶ୍ରିଯା ଵିରାଜିତଂ ପୁତ୍ରଂ ଦନୋସ୍ତ୍ଵଂ ଵିଦ୍ଧି ଲକ୍ଷ୍ମଣ ॥ 7 ॥
ଇନ୍ଦ୍ରକୋପାଦିଦଂ ରୂପଂ ପ୍ରାପ୍ତମେଵଂ ରଣାଜିରେ ।
ଅହଂ ହି ତପସୋଗ୍ରେଣ ପିତାମହମତୋଷଯମ୍ ॥ 8 ॥
ଦୀର୍ଘମାଯୁସ୍ସ ମେ ପ୍ରାଦାତ୍ତତୋ ମାଂ ଵିଭ୍ରମୋଽସ୍ପୃଶତ୍ ।
ଦୀର୍ଘମାଯୁର୍ମଯା ପ୍ରାପ୍ତଂ କିଂ ମେ ଶକ୍ରଃ କରିଷ୍ଯତି ॥ 9 ॥
ଇତ୍ଯେଵଂ ବୁଦ୍ଧିମାସ୍ଥାଯ ରଣେ ଶକ୍ରମଧର୍ଷଯମ୍ ।
ତସ୍ଯ ବାହୁପ୍ରଯୁକ୍ତେନ ଵଜ୍ରେଣ ଶତପର୍ଵଣା ॥ 10 ॥
ସକ୍ଥିନୀ ଚୈଵ ମୂର୍ଧା ଚ ଶରୀରେ ସମ୍ପ୍ରଵେଶିତମ୍ ।
ସ ମଯା ଯାଚ୍ଯମାନସ୍ସନ୍ନାନଯଦ୍ଯମସାଦନମ୍ ॥ 11 ॥
ପିତାମହଵଚସ୍ସତ୍ଯଂ ତଦସ୍ତ୍ଵିତି ମମାବ୍ରଵୀତ୍ ।
ଅନାହାରଃ କଥଂ ଶକ୍ତୋ ଭଗ୍ନସକ୍ଥିଶିରୋମୁଖଃ ॥ 12 ॥
ଵଜ୍ରେଣାଭିହତଃ କାଲଂ ସୁଦୀର୍ଘମପି ଜୀଵିତୁମ୍ ।
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ମେ ଶକ୍ରୋ ବାହୂ ଯୋଜନମାଯତୌ ॥ 13 ॥
ପ୍ରାଦାଦାସ୍ଯଂ ଚ ମେ କୁକ୍ଷୌ ତୀକ୍ଷ୍ଣଦଂଷ୍ଟ୍ରମକଲ୍ପଯତ୍ ।
ସୋଽହଂ ଭୁଜାଭ୍ଯାଂ ଦୀର୍ଘାଭ୍ଯାଂ ସଙ୍କୃଷ୍ଯାସ୍ମିନ୍ଵନେ ଚରାନ୍ ॥ 14 ॥
ସିଂହଵ୍ଦିପମୃଗଵ୍ଯାଘ୍ରାନ୍ ଭକ୍ଷଯାମି ସମନ୍ତତଃ ।
ସ ତୁ ମାମବ୍ରଵୀଦିନ୍ଦ୍ରୋ ଯଦା ରାମସ୍ସଲକ୍ଷ୍ମଣଃ ॥ 15 ॥
ଛେତ୍ସ୍ଯତେ ସମରେ ବାହୂ ତଦା ସ୍ଵର୍ଗଂ ଗମିଷ୍ଯସି ।
ଅନେନ ଵପୁଷା ରାମ ଵନେଽସ୍ମିନ୍ରାଜସତ୍ତମ ॥ 16 ॥
ଯଦ୍ଯତ୍ପଶ୍ଯାମି ସର୍ଵସ୍ଯ ଗ୍ରହଣଂ ସାଧୁ ରୋଚଯେ ।
ଅଵଶ୍ଯଂ ଗ୍ରହଣଂ ରାମୋ ମନ୍ଯେଽହଂ ସମୁପୈଷ୍ଯତି ॥ 17 ॥
ଇମାଂ ବୁଦ୍ଧିଂ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ଦେହନ୍ଯାସକୃତଶ୍ରମଃ ।
ସ ତ୍ଵଂ ରାମୋଽସି ଭଦ୍ରଂ ତେ ନାହମନ୍ଯେନ ରାଘଵ ॥ 18 ॥
ଶକ୍ଯୋ ହନ୍ତୁଂ ଯଥାତତ୍ତ୍ଵମେଵମୁକ୍ତଂ ମହର୍ଷିଣା ।
ଅହଂ ହି ମତିସାଚିଵ୍ଯଂ କରିଷ୍ଯାମି ନରର୍ଷଭ ॥ 19 ॥
ମିତ୍ରଂ ଚୈଵୋପଦେକ୍ଷ୍ଯାମି ଯୁଵାଭ୍ଯାଂ ସଂସ୍କୃତୋଽଗ୍ନିନା ।
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ଧର୍ମାତ୍ମା ଦନୁନା ତେନ ରାଘଵଃ ॥ 20 ॥
ଇଦଂ ଜଗାଦ ଵଚନଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣସ୍ଯୋପଶୃଣ୍ଵତଃ ।
ରାଵଣେନ ହୃତା ଭାର୍ଯା ମମ ସୀତା ଯଶସ୍ସ୍ଵିନୀ ॥ 21 ॥
ନିଷ୍କ୍ରାନ୍ତସ୍ଯ ଜନସ୍ଥାନାତ୍ସହଭ୍ରାତ୍ରା ଯଥାସୁଖମ୍ ।
ନାମମାତ୍ରଂ ତୁ ଜାନାମି ନ ରୂପଂ ତସ୍ଯ ରକ୍ଷସଃ ॥ 22 ॥
ନିଵାସଂ ଵା ପ୍ରଭାଵଂ ଵା ଵଯଂ ତସ୍ଯ ନ ଵିଦ୍ମହେ ।
ଶୋକାର୍ତାନାମନାଥାନାମେଵଂ ଵିପରିଧାଵତାମ୍ ॥ 23 ॥
କାରୁଣ୍ଯଂ ସଦୃଶଂ କର୍ତୁମୁପକାରେ ଚ ଵର୍ତତାମ୍ ।
କାଷ୍ଠାନ୍ଯାଦାଯ ଶୁଷ୍କାଣି କାଲେ ଭଗ୍ନାନି କୁଞ୍ଜରୈଃ ॥ 24 ॥
ଧକ୍ଷ୍ଯାମସ୍ତ୍ଵାଂ ଵଯଂ ଵୀର ଶ୍ଵଭ୍ରେ ମହତି କଲ୍ପିତେ ।
ସ ତ୍ଵଂ ସୀତାଂ ସମାଚକ୍ଷ୍ଵ ଯେନ ଵା ଯତ୍ର ଵା ହୃତା ॥ 25 ॥
କୁରୁ କଲ୍ଯାଣମତ୍ଯର୍ଥଂ ଯଦି ଜାନାସି ତତ୍ତ୍ଵତଃ ।
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ରାମେଣ ଵାକ୍ଯଂ ଦନୁରନୁତ୍ତମମ୍ ॥ 26 ॥
ପ୍ରୋଵାଚ କୁଶଲୋ ଵକ୍ତୁଂ ଵକ୍ତାରମପି ରାଘଵମ୍ ।
ଦିଵ୍ଯମସ୍ତି ନ ମେ ଜ୍ଞାନଂ ନାଭିଜାନାମି ମୈଥିଲୀମ୍ ॥ 27 ॥
ଯସ୍ତାଂ ଜ୍ଞାସ୍ଯତି ତଂ ଵକ୍ଷ୍ଯେ ଦଗ୍ଧସ୍ସ୍ଵଂ ରୂପମାସ୍ଥିତଃ ।
ଅଦଗ୍ଧସ୍ଯ ତୁ ଵିଜ୍ଞାତୁଂ ଶକ୍ତିରସ୍ତି ନ ମେ ପ୍ରଭୋ ॥ 28 ॥
ରାକ୍ଷସଂ ତଂ ମହାଵୀର୍ଯଂ ସୀତା ଯେନ ହୃତା ତଵ ।
ଵିଜ୍ଞାନଂ ହି ମମ ଭ୍ରଷ୍ଟଂ ଶାପଦୋଷେଣ ରାଘଵ ॥ 29 ॥
ସ୍ଵକୃତେନ ମଯା ପ୍ରାପ୍ତଂ ରୂପଂ ଲୋକଵିଗର୍ହିତମ୍ ।
କିଂ ତୁ ଯାଵନ୍ନ ଯାତ୍ଯସ୍ତଂ ସଵିତା ଶ୍ରାନ୍ତଵାହନଃ ॥ 30 ॥
ତାଵନ୍ମାମଵଟେ କ୍ଷିପ୍ତ୍ଵା ଦହ ରାମ ଯଥାଵିଧି ।
ଦଗ୍ଧସ୍ତ୍ଵଯାହମଵଟେ ନ୍ଯାଯେନ ରଘୁନନ୍ଧନ ॥ 31 ॥
ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ତମହଂ ଵୀର ଯସ୍ତଂ ଜ୍ଞାସ୍ଯତି ରାକ୍ଷସମ୍ ।
ତେନ ସଖ୍ଯଂ ଚ କର୍ତଵ୍ଯଂ ନ୍ଯାଯ୍ଯଵୃତ୍ତେନ ରାଘଵ ॥ 32 ॥
କଲ୍ପଯିଷ୍ଯତି ତେ ପ୍ରୀତସ୍ସାହାଯ୍ଯଂ ଲଘୁଵିକ୍ରମଃ ।
ନ ହି ତସ୍ଯାସ୍ତ୍ଯଵିଜ୍ଞାତଂ ତ୍ରିଷୁ ଲେକେଷୁ ରାଘଵ ॥ 33 ॥
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଅରଣ୍ଯକାଣ୍ଡେ ଏକସପ୍ତତିତମସ୍ସର୍ଗଃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe araṇyakāṇḍam |
atha ekasaptatitamassargaḥ |
purā rāma mahābāho mahābalaparākrama |
rūpamāsīnmamā cintyaṃ triṣu lokeṣu viśrutam || 1 ||
yathā somasya śakrasya sūryasya ca yathā vapuḥ |
so'haṃ rūpamidaṃ kṛtvā lokavitrāsanaṃ mahat || 2 ||
ṛṣīnvanagatānrāma trāsayāmi tatastataḥ |
tatassthūlaśirā nāma maharṣiḥ kopito mayā || 3 ||
sañcinvanvividhaṃ vanyaṃ rūpeṇānena dharṣitaḥ |
tenāhamuktaḥ prekṣyaivaṃ ghoraśāpābhidhāyinā || 4 ||
etadeva nṛśaṃsaṃ te rūpamastu vigarhitam |
sa mayā yācitaḥ kruddhaśśāpasyonto bhavediti || 5 ||
abhiśāpakṛtasyeti tenedaṃ bhāṣitaṃ vacaḥ |
yadā chittvā bhujau rāmastvāṃ dahedvijane vane || 6 ||
tadā tvaṃ prāpsyase rūpaṃ svameva vipulaṃ śubham |
śriyā virājitaṃ putraṃ danostvaṃ viddhi lakṣmaṇa || 7 ||
indrakopādidaṃ rūpaṃ prāptamevaṃ raṇājire |
ahaṃ hi tapasogreṇa pitāmahamatoṣayam || 8 ||
dīrghamāyussa me prādāttato māṃ vibhramo'spṛśat |
dīrghamāyurmayā prāptaṃ kiṃ me śakraḥ kariṣyati || 9 ||
ityevaṃ buddhimāsthāya raṇe śakramadharṣayam |
tasya bāhuprayuktena vajreṇa śataparvaṇā || 10 ||
sakthinī caiva mūrdhā ca śarīre sampraveśitam |
sa mayā yācyamānassannānayadyamasādanam || 11 ||
pitāmahavacassatyaṃ tadastviti mamābravīt |
anāhāraḥ kathaṃ śakto bhagnasakthiśiromukhaḥ || 12 ||
vajreṇābhihataḥ kālaṃ sudīrghamapi jīvitum |
evamuktastu me śakro bāhū yojanamāyatau || 13 ||
prādādāsyaṃ ca me kukṣau tīkṣṇadaṃṣṭramakalpayat |
so'haṃ bhujābhyāṃ dīrghābhyāṃ saṅkṛṣyāsminvane carān || 14 ||
siṃhavdipamṛgavyāghrān bhakṣayāmi samantataḥ |
sa tu māmabravīdindro yadā rāmassalakṣmaṇaḥ || 15 ||
chetsyate samare bāhū tadā svargaṃ gamiṣyasi |
anena vapuṣā rāma vane'sminrājasattama || 16 ||
yadyatpaśyāmi sarvasya grahaṇaṃ sādhu rocaye |
avaśyaṃ grahaṇaṃ rāmo manye'haṃ samupaiṣyati || 17 ||
imāṃ buddhiṃ puraskṛtya dehanyāsakṛtaśramaḥ |
sa tvaṃ rāmo'si bhadraṃ te nāhamanyena rāghava || 18 ||
śakyo hantuṃ yathātattvamevamuktaṃ maharṣiṇā |
ahaṃ hi matisācivyaṃ kariṣyāmi nararṣabha || 19 ||
mitraṃ caivopadekṣyāmi yuvābhyāṃ saṃskṛto'gninā |
evamuktastu dharmātmā danunā tena rāghavaḥ || 20 ||
idaṃ jagāda vacanaṃ lakṣmaṇasyopaśṛṇvataḥ |
rāvaṇena hṛtā bhāryā mama sītā yaśassvinī || 21 ||
niṣkrāntasya janasthānātsahabhrātrā yathāsukham |
nāmamātraṃ tu jānāmi na rūpaṃ tasya rakṣasaḥ || 22 ||
nivāsaṃ vā prabhāvaṃ vā vayaṃ tasya na vidmahe |
śokārtānāmanāthānāmevaṃ viparidhāvatām || 23 ||
kāruṇyaṃ sadṛśaṃ kartumupakāre ca vartatām |
kāṣṭhānyādāya śuṣkāṇi kāle bhagnāni kuñjaraiḥ || 24 ||
dhakṣyāmastvāṃ vayaṃ vīra śvabhre mahati kalpite |
sa tvaṃ sītāṃ samācakṣva yena vā yatra vā hṛtā || 25 ||
kuru kalyāṇamatyarthaṃ yadi jānāsi tattvataḥ |
evamuktastu rāmeṇa vākyaṃ danuranuttamam || 26 ||
provāca kuśalo vaktuṃ vaktāramapi rāghavam |
divyamasti na me jñānaṃ nābhijānāmi maithilīm || 27 ||
yastāṃ jñāsyati taṃ vakṣye dagdhassvaṃ rūpamāsthitaḥ |
adagdhasya tu vijñātuṃ śaktirasti na me prabho || 28 ||
rākṣasaṃ taṃ mahāvīryaṃ sītā yena hṛtā tava |
vijñānaṃ hi mama bhraṣṭaṃ śāpadoṣeṇa rāghava || 29 ||
svakṛtena mayā prāptaṃ rūpaṃ lokavigarhitam |
kiṃ tu yāvanna yātyastaṃ savitā śrāntavāhanaḥ || 30 ||
tāvanmāmavaṭe kṣiptvā daha rāma yathāvidhi |
dagdhastvayāhamavaṭe nyāyena raghunandhana || 31 ||
vakṣyāmi tamahaṃ vīra yastaṃ jñāsyati rākṣasam |
tena sakhyaṃ ca kartavyaṃ nyāyyavṛttena rāghava || 32 ||
kalpayiṣyati te prītassāhāyyaṃ laghuvikramaḥ |
na hi tasyāstyavijñātaṃ triṣu lekeṣu rāghava || 33 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye araṇyakāṇḍe ekasaptatitamassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे अरण्यकाण्डम् ।
अथ एकसप्ततितमस्सर्गः ।
पुरा राम महाबाहो महाबलपराक्रम ।
रूपमासीन्ममा चिन्त्यं त्रिषु लोकेषु विश्रुतम् ॥ 1 ॥
यथा सोमस्य शक्रस्य सूर्यस्य च यथा वपुः ।
सोऽहं रूपमिदं कृत्वा लोकवित्रासनं महत् ॥ 2 ॥
ऋषीन्वनगतान्राम त्रासयामि ततस्ततः ।
ततस्स्थूलशिरा नाम महर्षिः कोपितो मया ॥ 3 ॥
सञ्चिन्वन्विविधं वन्यं रूपेणानेन धर्षितः ।
तेनाहमुक्तः प्रेक्ष्यैवं घोरशापाभिधायिना ॥ 4 ॥
एतदेव नृशंसं ते रूपमस्तु विगर्हितम् ।
स मया याचितः क्रुद्धश्शापस्योन्तो भवेदिति ॥ 5 ॥
अभिशापकृतस्येति तेनेदं भाषितं वचः ।
यदा छित्त्वा भुजौ रामस्त्वां दहेद्विजने वने ॥ 6 ॥
तदा त्वं प्राप्स्यसे रूपं स्वमेव विपुलं शुभम् ।
श्रिया विराजितं पुत्रं दनोस्त्वं विद्धि लक्ष्मण ॥ 7 ॥
इन्द्रकोपादिदं रूपं प्राप्तमेवं रणाजिरे ।
अहं हि तपसोग्रेण पितामहमतोषयम् ॥ 8 ॥
दीर्घमायुस्स मे प्रादात्ततो मां विभ्रमोऽस्पृशत् ।
दीर्घमायुर्मया प्राप्तं किं मे शक्रः करिष्यति ॥ 9 ॥
इत्येवं बुद्धिमास्थाय रणे शक्रमधर्षयम् ।
तस्य बाहुप्रयुक्तेन वज्रेण शतपर्वणा ॥ 10 ॥
सक्थिनी चैव मूर्धा च शरीरे सम्प्रवेशितम् ।
स मया याच्यमानस्सन्नानयद्यमसादनम् ॥ 11 ॥
पितामहवचस्सत्यं तदस्त्विति ममाब्रवीत् ।
अनाहारः कथं शक्तो भग्नसक्थिशिरोमुखः ॥ 12 ॥
वज्रेणाभिहतः कालं सुदीर्घमपि जीवितुम् ।
एवमुक्तस्तु मे शक्रो बाहू योजनमायतौ ॥ 13 ॥
प्रादादास्यं च मे कुक्षौ तीक्ष्णदंष्ट्रमकल्पयत् ।
सोऽहं भुजाभ्यां दीर्घाभ्यां सङ्कृष्यास्मिन्वने चरान् ॥ 14 ॥
सिंहव्दिपमृगव्याघ्रान् भक्षयामि समन्ततः ।
स तु मामब्रवीदिन्द्रो यदा रामस्सलक्ष्मणः ॥ 15 ॥
छेत्स्यते समरे बाहू तदा स्वर्गं गमिष्यसि ।
अनेन वपुषा राम वनेऽस्मिन्राजसत्तम ॥ 16 ॥
यद्यत्पश्यामि सर्वस्य ग्रहणं साधु रोचये ।
अवश्यं ग्रहणं रामो मन्येऽहं समुपैष्यति ॥ 17 ॥
इमां बुद्धिं पुरस्कृत्य देहन्यासकृतश्रमः ।
स त्वं रामोऽसि भद्रं ते नाहमन्येन राघव ॥ 18 ॥
शक्यो हन्तुं यथातत्त्वमेवमुक्तं महर्षिणा ।
अहं हि मतिसाचिव्यं करिष्यामि नरर्षभ ॥ 19 ॥
मित्रं चैवोपदेक्ष्यामि युवाभ्यां संस्कृतोऽग्निना ।
एवमुक्तस्तु धर्मात्मा दनुना तेन राघवः ॥ 20 ॥
इदं जगाद वचनं लक्ष्मणस्योपशृण्वतः ।
रावणेन हृता भार्या मम सीता यशस्स्विनी ॥ 21 ॥
निष्क्रान्तस्य जनस्थानात्सहभ्रात्रा यथासुखम् ।
नाममात्रं तु जानामि न रूपं तस्य रक्षसः ॥ 22 ॥
निवासं वा प्रभावं वा वयं तस्य न विद्महे ।
शोकार्तानामनाथानामेवं विपरिधावताम् ॥ 23 ॥
कारुण्यं सदृशं कर्तुमुपकारे च वर्तताम् ।
काष्ठान्यादाय शुष्काणि काले भग्नानि कुञ्जरैः ॥ 24 ॥
धक्ष्यामस्त्वां वयं वीर श्वभ्रे महति कल्पिते ।
स त्वं सीतां समाचक्ष्व येन वा यत्र वा हृता ॥ 25 ॥
कुरु कल्याणमत्यर्थं यदि जानासि तत्त्वतः ।
एवमुक्तस्तु रामेण वाक्यं दनुरनुत्तमम् ॥ 26 ॥
प्रोवाच कुशलो वक्तुं वक्तारमपि राघवम् ।
दिव्यमस्ति न मे ज्ञानं नाभिजानामि मैथिलीम् ॥ 27 ॥
यस्तां ज्ञास्यति तं वक्ष्ये दग्धस्स्वं रूपमास्थितः ।
अदग्धस्य तु विज्ञातुं शक्तिरस्ति न मे प्रभो ॥ 28 ॥
राक्षसं तं महावीर्यं सीता येन हृता तव ।
विज्ञानं हि मम भ्रष्टं शापदोषेण राघव ॥ 29 ॥
स्वकृतेन मया प्राप्तं रूपं लोकविगर्हितम् ।
किं तु यावन्न यात्यस्तं सविता श्रान्तवाहनः ॥ 30 ॥
तावन्मामवटे क्षिप्त्वा दह राम यथाविधि ।
दग्धस्त्वयाहमवटे न्यायेन रघुनन्धन ॥ 31 ॥
वक्ष्यामि तमहं वीर यस्तं ज्ञास्यति राक्षसम् ।
तेन सख्यं च कर्तव्यं न्याय्यवृत्तेन राघव ॥ 32 ॥
कल्पयिष्यति ते प्रीतस्साहाय्यं लघुविक्रमः ।
न हि तस्यास्त्यविज्ञातं त्रिषु लेकेषु राघव ॥ 33 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अरण्यकाण्डे एकसप्ततितमस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe araṇyakāṇḍam |
atha ekasaptatitamassargaḥ |
purā rāma mahābāho mahābalaparākrama |
rūpamāsīnmamā cintyaṃ triṣu lokeṣu viśrutam || 1 ||
yathā somasya śakrasya sūryasya ca yathā vapuḥ |
so'haṃ rūpamidaṃ kṛtvā lokavitrāsanaṃ mahat || 2 ||
ṛṣīnvanagatānrāma trāsayāmi tatastataḥ |
tatassthūlaśirā nāma maharṣiḥ kopito mayā || 3 ||
sañcinvanvividhaṃ vanyaṃ rūpeṇānena dharṣitaḥ |
tenāhamuktaḥ prekṣyaivaṃ ghoraśāpābhidhāyinā || 4 ||
etadeva nṛśaṃsaṃ te rūpamastu vigarhitam |
sa mayā yācitaḥ kruddhaśśāpasyonto bhavediti || 5 ||
abhiśāpakṛtasyeti tenedaṃ bhāṣitaṃ vacaḥ |
yadā chittvā bhujau rāmastvāṃ dahedvijane vane || 6 ||
tadā tvaṃ prāpsyase rūpaṃ svameva vipulaṃ śubham |
śriyā virājitaṃ putraṃ danostvaṃ viddhi lakṣmaṇa || 7 ||
indrakopādidaṃ rūpaṃ prāptamevaṃ raṇājire |
ahaṃ hi tapasogreṇa pitāmahamatoṣayam || 8 ||
dīrghamāyussa me prādāttato māṃ vibhramo'spṛśat |
dīrghamāyurmayā prāptaṃ kiṃ me śakraḥ kariṣyati || 9 ||
ityevaṃ buddhimāsthāya raṇe śakramadharṣayam |
tasya bāhuprayuktena vajreṇa śataparvaṇā || 10 ||
sakthinī caiva mūrdhā ca śarīre sampraveśitam |
sa mayā yācyamānassannānayadyamasādanam || 11 ||
pitāmahavacassatyaṃ tadastviti mamābravīt |
anāhāraḥ kathaṃ śakto bhagnasakthiśiromukhaḥ || 12 ||
vajreṇābhihataḥ kālaṃ sudīrghamapi jīvitum |
evamuktastu me śakro bāhū yojanamāyatau || 13 ||
prādādāsyaṃ ca me kukṣau tīkṣṇadaṃṣṭramakalpayat |
so'haṃ bhujābhyāṃ dīrghābhyāṃ saṅkṛṣyāsminvane carān || 14 ||
siṃhavdipamṛgavyāghrān bhakṣayāmi samantataḥ |
sa tu māmabravīdindro yadā rāmassalakṣmaṇaḥ || 15 ||
chetsyate samare bāhū tadā svargaṃ gamiṣyasi |
anena vapuṣā rāma vane'sminrājasattama || 16 ||
yadyatpaśyāmi sarvasya grahaṇaṃ sādhu rocaye |
avaśyaṃ grahaṇaṃ rāmo manye'haṃ samupaiṣyati || 17 ||
imāṃ buddhiṃ puraskṛtya dehanyāsakṛtaśramaḥ |
sa tvaṃ rāmo'si bhadraṃ te nāhamanyena rāghava || 18 ||
śakyo hantuṃ yathātattvamevamuktaṃ maharṣiṇā |
ahaṃ hi matisācivyaṃ kariṣyāmi nararṣabha || 19 ||
mitraṃ caivopadekṣyāmi yuvābhyāṃ saṃskṛto'gninā |
evamuktastu dharmātmā danunā tena rāghavaḥ || 20 ||
idaṃ jagāda vacanaṃ lakṣmaṇasyopaśṛṇvataḥ |
rāvaṇena hṛtā bhāryā mama sītā yaśassvinī || 21 ||
niṣkrāntasya janasthānātsahabhrātrā yathāsukham |
nāmamātraṃ tu jānāmi na rūpaṃ tasya rakṣasaḥ || 22 ||
nivāsaṃ vā prabhāvaṃ vā vayaṃ tasya na vidmahe |
śokārtānāmanāthānāmevaṃ viparidhāvatām || 23 ||
kāruṇyaṃ sadṛśaṃ kartumupakāre ca vartatām |
kāṣṭhānyādāya śuṣkāṇi kāle bhagnāni kuñjaraiḥ || 24 ||
dhakṣyāmastvāṃ vayaṃ vīra śvabhre mahati kalpite |
sa tvaṃ sītāṃ samācakṣva yena vā yatra vā hṛtā || 25 ||
kuru kalyāṇamatyarthaṃ yadi jānāsi tattvataḥ |
evamuktastu rāmeṇa vākyaṃ danuranuttamam || 26 ||
provāca kuśalo vaktuṃ vaktāramapi rāghavam |
divyamasti na me jñānaṃ nābhijānāmi maithilīm || 27 ||
yastāṃ jñāsyati taṃ vakṣye dagdhassvaṃ rūpamāsthitaḥ |
adagdhasya tu vijñātuṃ śaktirasti na me prabho || 28 ||
rākṣasaṃ taṃ mahāvīryaṃ sītā yena hṛtā tava |
vijñānaṃ hi mama bhraṣṭaṃ śāpadoṣeṇa rāghava || 29 ||
svakṛtena mayā prāptaṃ rūpaṃ lokavigarhitam |
kiṃ tu yāvanna yātyastaṃ savitā śrāntavāhanaḥ || 30 ||
tāvanmāmavaṭe kṣiptvā daha rāma yathāvidhi |
dagdhastvayāhamavaṭe nyāyena raghunandhana || 31 ||
vakṣyāmi tamahaṃ vīra yastaṃ jñāsyati rākṣasam |
tena sakhyaṃ ca kartavyaṃ nyāyyavṛttena rāghava || 32 ||
kalpayiṣyati te prītassāhāyyaṃ laghuvikramaḥ |
na hi tasyāstyavijñātaṃ triṣu lekeṣu rāghava || 33 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye araṇyakāṇḍe ekasaptatitamassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Oriya script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.