ಶ್ರೀಮದ್ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ರಾಮಾಯಣೇ ಅರಣ್ಯಕಾಣ್ಡಮ್ ।
ಅಥ ಏಕಸಪ್ತತಿತಮಸ್ಸರ್ಗಃ ।
ಪುರಾ ರಾಮ ಮಹಾಬಾಹೋ ಮಹಾಬಲಪರಾಕ್ರಮ ।
ರೂಪಮಾಸೀನ್ಮಮಾ ಚಿನ್ತ್ಯಂ ತ್ರಿಷು ಲೋಕೇಷು ವಿಶ್ರುತಮ್ ॥ 1 ॥
ಯಥಾ ಸೋಮಸ್ಯ ಶಕ್ರಸ್ಯ ಸೂರ್ಯಸ್ಯ ಚ ಯಥಾ ವಪುಃ ।
ಸೋಽಹಂ ರೂಪಮಿದಂ ಕೃತ್ವಾ ಲೋಕವಿತ್ರಾಸನಂ ಮಹತ್ ॥ 2 ॥
ಋಷೀನ್ವನಗತಾನ್ರಾಮ ತ್ರಾಸಯಾಮಿ ತತಸ್ತತಃ ।
ತತಸ್ಸ್ಥೂಲಶಿರಾ ನಾಮ ಮಹರ್ಷಿಃ ಕೋಪಿತೋ ಮಯಾ ॥ 3 ॥
ಸಞ್ಚಿನ್ವನ್ವಿವಿಧಂ ವನ್ಯಂ ರೂಪೇಣಾನೇನ ಧರ್ಷಿತಃ ।
ತೇನಾಹಮುಕ್ತಃ ಪ್ರೇಕ್ಷ್ಯೈವಂ ಘೋರಶಾಪಾಭಿಧಾಯಿನಾ ॥ 4 ॥
ಏತದೇವ ನೃಶಂಸಂ ತೇ ರೂಪಮಸ್ತು ವಿಗರ್ಹಿತಮ್ ।
ಸ ಮಯಾ ಯಾಚಿತಃ ಕ್ರುದ್ಧಶ್ಶಾಪಸ್ಯೋನ್ತೋ ಭವೇದಿತಿ ॥ 5 ॥
ಅಭಿಶಾಪಕೃತಸ್ಯೇತಿ ತೇನೇದಂ ಭಾಷಿತಂ ವಚಃ ।
ಯದಾ ಛಿತ್ತ್ವಾ ಭುಜೌ ರಾಮಸ್ತ್ವಾಂ ದಹೇದ್ವಿಜನೇ ವನೇ ॥ 6 ॥
ತದಾ ತ್ವಂ ಪ್ರಾಪ್ಸ್ಯಸೇ ರೂಪಂ ಸ್ವಮೇವ ವಿಪುಲಂ ಶುಭಮ್ ।
ಶ್ರಿಯಾ ವಿರಾಜಿತಂ ಪುತ್ರಂ ದನೋಸ್ತ್ವಂ ವಿದ್ಧಿ ಲಕ್ಷ್ಮಣ ॥ 7 ॥
ಇನ್ದ್ರಕೋಪಾದಿದಂ ರೂಪಂ ಪ್ರಾಪ್ತಮೇವಂ ರಣಾಜಿರೇ ।
ಅಹಂ ಹಿ ತಪಸೋಗ್ರೇಣ ಪಿತಾಮಹಮತೋಷಯಮ್ ॥ 8 ॥
ದೀರ್ಘಮಾಯುಸ್ಸ ಮೇ ಪ್ರಾದಾತ್ತತೋ ಮಾಂ ವಿಭ್ರಮೋಽಸ್ಪೃಶತ್ ।
ದೀರ್ಘಮಾಯುರ್ಮಯಾ ಪ್ರಾಪ್ತಂ ಕಿಂ ಮೇ ಶಕ್ರಃ ಕರಿಷ್ಯತಿ ॥ 9 ॥
ಇತ್ಯೇವಂ ಬುದ್ಧಿಮಾಸ್ಥಾಯ ರಣೇ ಶಕ್ರಮಧರ್ಷಯಮ್ ।
ತಸ್ಯ ಬಾಹುಪ್ರಯುಕ್ತೇನ ವಜ್ರೇಣ ಶತಪರ್ವಣಾ ॥ 10 ॥
ಸಕ್ಥಿನೀ ಚೈವ ಮೂರ್ಧಾ ಚ ಶರೀರೇ ಸಮ್ಪ್ರವೇಶಿತಮ್ ।
ಸ ಮಯಾ ಯಾಚ್ಯಮಾನಸ್ಸನ್ನಾನಯದ್ಯಮಸಾದನಮ್ ॥ 11 ॥
ಪಿತಾಮಹವಚಸ್ಸತ್ಯಂ ತದಸ್ತ್ವಿತಿ ಮಮಾಬ್ರವೀತ್ ।
ಅನಾಹಾರಃ ಕಥಂ ಶಕ್ತೋ ಭಗ್ನಸಕ್ಥಿಶಿರೋಮುಖಃ ॥ 12 ॥
ವಜ್ರೇಣಾಭಿಹತಃ ಕಾಲಂ ಸುದೀರ್ಘಮಪಿ ಜೀವಿತುಮ್ ।
ಏವಮುಕ್ತಸ್ತು ಮೇ ಶಕ್ರೋ ಬಾಹೂ ಯೋಜನಮಾಯತೌ ॥ 13 ॥
ಪ್ರಾದಾದಾಸ್ಯಂ ಚ ಮೇ ಕುಕ್ಷೌ ತೀಕ್ಷ್ಣದಂಷ್ಟ್ರಮಕಲ್ಪಯತ್ ।
ಸೋಽಹಂ ಭುಜಾಭ್ಯಾಂ ದೀರ್ಘಾಭ್ಯಾಂ ಸಙ್ಕೃಷ್ಯಾಸ್ಮಿನ್ವನೇ ಚರಾನ್ ॥ 14 ॥
ಸಿಂಹವ್ದಿಪಮೃಗವ್ಯಾಘ್ರಾನ್ ಭಕ್ಷಯಾಮಿ ಸಮನ್ತತಃ ।
ಸ ತು ಮಾಮಬ್ರವೀದಿನ್ದ್ರೋ ಯದಾ ರಾಮಸ್ಸಲಕ್ಷ್ಮಣಃ ॥ 15 ॥
ಛೇತ್ಸ್ಯತೇ ಸಮರೇ ಬಾಹೂ ತದಾ ಸ್ವರ್ಗಂ ಗಮಿಷ್ಯಸಿ ।
ಅನೇನ ವಪುಷಾ ರಾಮ ವನೇಽಸ್ಮಿನ್ರಾಜಸತ್ತಮ ॥ 16 ॥
ಯದ್ಯತ್ಪಶ್ಯಾಮಿ ಸರ್ವಸ್ಯ ಗ್ರಹಣಂ ಸಾಧು ರೋಚಯೇ ।
ಅವಶ್ಯಂ ಗ್ರಹಣಂ ರಾಮೋ ಮನ್ಯೇಽಹಂ ಸಮುಪೈಷ್ಯತಿ ॥ 17 ॥
ಇಮಾಂ ಬುದ್ಧಿಂ ಪುರಸ್ಕೃತ್ಯ ದೇಹನ್ಯಾಸಕೃತಶ್ರಮಃ ।
ಸ ತ್ವಂ ರಾಮೋಽಸಿ ಭದ್ರಂ ತೇ ನಾಹಮನ್ಯೇನ ರಾಘವ ॥ 18 ॥
ಶಕ್ಯೋ ಹನ್ತುಂ ಯಥಾತತ್ತ್ವಮೇವಮುಕ್ತಂ ಮಹರ್ಷಿಣಾ ।
ಅಹಂ ಹಿ ಮತಿಸಾಚಿವ್ಯಂ ಕರಿಷ್ಯಾಮಿ ನರರ್ಷಭ ॥ 19 ॥
ಮಿತ್ರಂ ಚೈವೋಪದೇಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಯುವಾಭ್ಯಾಂ ಸಂಸ್ಕೃತೋಽಗ್ನಿನಾ ।
ಏವಮುಕ್ತಸ್ತು ಧರ್ಮಾತ್ಮಾ ದನುನಾ ತೇನ ರಾಘವಃ ॥ 20 ॥
ಇದಂ ಜಗಾದ ವಚನಂ ಲಕ್ಷ್ಮಣಸ್ಯೋಪಶೃಣ್ವತಃ ।
ರಾವಣೇನ ಹೃತಾ ಭಾರ್ಯಾ ಮಮ ಸೀತಾ ಯಶಸ್ಸ್ವಿನೀ ॥ 21 ॥
ನಿಷ್ಕ್ರಾನ್ತಸ್ಯ ಜನಸ್ಥಾನಾತ್ಸಹಭ್ರಾತ್ರಾ ಯಥಾಸುಖಮ್ ।
ನಾಮಮಾತ್ರಂ ತು ಜಾನಾಮಿ ನ ರೂಪಂ ತಸ್ಯ ರಕ್ಷಸಃ ॥ 22 ॥
ನಿವಾಸಂ ವಾ ಪ್ರಭಾವಂ ವಾ ವಯಂ ತಸ್ಯ ನ ವಿದ್ಮಹೇ ।
ಶೋಕಾರ್ತಾನಾಮನಾಥಾನಾಮೇವಂ ವಿಪರಿಧಾವತಾಮ್ ॥ 23 ॥
ಕಾರುಣ್ಯಂ ಸದೃಶಂ ಕರ್ತುಮುಪಕಾರೇ ಚ ವರ್ತತಾಮ್ ।
ಕಾಷ್ಠಾನ್ಯಾದಾಯ ಶುಷ್ಕಾಣಿ ಕಾಲೇ ಭಗ್ನಾನಿ ಕುಞ್ಜರೈಃ ॥ 24 ॥
ಧಕ್ಷ್ಯಾಮಸ್ತ್ವಾಂ ವಯಂ ವೀರ ಶ್ವಭ್ರೇ ಮಹತಿ ಕಲ್ಪಿತೇ ।
ಸ ತ್ವಂ ಸೀತಾಂ ಸಮಾಚಕ್ಷ್ವ ಯೇನ ವಾ ಯತ್ರ ವಾ ಹೃತಾ ॥ 25 ॥
ಕುರು ಕಲ್ಯಾಣಮತ್ಯರ್ಥಂ ಯದಿ ಜಾನಾಸಿ ತತ್ತ್ವತಃ ।
ಏವಮುಕ್ತಸ್ತು ರಾಮೇಣ ವಾಕ್ಯಂ ದನುರನುತ್ತಮಮ್ ॥ 26 ॥
ಪ್ರೋವಾಚ ಕುಶಲೋ ವಕ್ತುಂ ವಕ್ತಾರಮಪಿ ರಾಘವಮ್ ।
ದಿವ್ಯಮಸ್ತಿ ನ ಮೇ ಜ್ಞಾನಂ ನಾಭಿಜಾನಾಮಿ ಮೈಥಿಲೀಮ್ ॥ 27 ॥
ಯಸ್ತಾಂ ಜ್ಞಾಸ್ಯತಿ ತಂ ವಕ್ಷ್ಯೇ ದಗ್ಧಸ್ಸ್ವಂ ರೂಪಮಾಸ್ಥಿತಃ ।
ಅದಗ್ಧಸ್ಯ ತು ವಿಜ್ಞಾತುಂ ಶಕ್ತಿರಸ್ತಿ ನ ಮೇ ಪ್ರಭೋ ॥ 28 ॥
ರಾಕ್ಷಸಂ ತಂ ಮಹಾವೀರ್ಯಂ ಸೀತಾ ಯೇನ ಹೃತಾ ತವ ।
ವಿಜ್ಞಾನಂ ಹಿ ಮಮ ಭ್ರಷ್ಟಂ ಶಾಪದೋಷೇಣ ರಾಘವ ॥ 29 ॥
ಸ್ವಕೃತೇನ ಮಯಾ ಪ್ರಾಪ್ತಂ ರೂಪಂ ಲೋಕವಿಗರ್ಹಿತಮ್ ।
ಕಿಂ ತು ಯಾವನ್ನ ಯಾತ್ಯಸ್ತಂ ಸವಿತಾ ಶ್ರಾನ್ತವಾಹನಃ ॥ 30 ॥
ತಾವನ್ಮಾಮವಟೇ ಕ್ಷಿಪ್ತ್ವಾ ದಹ ರಾಮ ಯಥಾವಿಧಿ ।
ದಗ್ಧಸ್ತ್ವಯಾಹಮವಟೇ ನ್ಯಾಯೇನ ರಘುನನ್ಧನ ॥ 31 ॥
ವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ತಮಹಂ ವೀರ ಯಸ್ತಂ ಜ್ಞಾಸ್ಯತಿ ರಾಕ್ಷಸಮ್ ।
ತೇನ ಸಖ್ಯಂ ಚ ಕರ್ತವ್ಯಂ ನ್ಯಾಯ್ಯವೃತ್ತೇನ ರಾಘವ ॥ 32 ॥
ಕಲ್ಪಯಿಷ್ಯತಿ ತೇ ಪ್ರೀತಸ್ಸಾಹಾಯ್ಯಂ ಲಘುವಿಕ್ರಮಃ ।
ನ ಹಿ ತಸ್ಯಾಸ್ತ್ಯವಿಜ್ಞಾತಂ ತ್ರಿಷು ಲೇಕೇಷು ರಾಘವ ॥ 33 ॥
ಇತ್ಯಾರ್ಷೇ ಶ್ರೀಮದ್ರಾಮಾಯಣೇ ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ಆದಿಕಾವ್ಯೇ ಅರಣ್ಯಕಾಣ್ಡೇ ಏಕಸಪ್ತತಿತಮಸ್ಸರ್ಗಃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe araṇyakāṇḍam |
atha ekasaptatitamassargaḥ |
purā rāma mahābāho mahābalaparākrama |
rūpamāsīnmamā cintyaṃ triṣu lokeṣu viśrutam || 1 ||
yathā somasya śakrasya sūryasya ca yathā vapuḥ |
so'haṃ rūpamidaṃ kṛtvā lokavitrāsanaṃ mahat || 2 ||
ṛṣīnvanagatānrāma trāsayāmi tatastataḥ |
tatassthūlaśirā nāma maharṣiḥ kopito mayā || 3 ||
sañcinvanvividhaṃ vanyaṃ rūpeṇānena dharṣitaḥ |
tenāhamuktaḥ prekṣyaivaṃ ghoraśāpābhidhāyinā || 4 ||
etadeva nṛśaṃsaṃ te rūpamastu vigarhitam |
sa mayā yācitaḥ kruddhaśśāpasyonto bhavediti || 5 ||
abhiśāpakṛtasyeti tenedaṃ bhāṣitaṃ vacaḥ |
yadā chittvā bhujau rāmastvāṃ dahedvijane vane || 6 ||
tadā tvaṃ prāpsyase rūpaṃ svameva vipulaṃ śubham |
śriyā virājitaṃ putraṃ danostvaṃ viddhi lakṣmaṇa || 7 ||
indrakopādidaṃ rūpaṃ prāptamevaṃ raṇājire |
ahaṃ hi tapasogreṇa pitāmahamatoṣayam || 8 ||
dīrghamāyussa me prādāttato māṃ vibhramo'spṛśat |
dīrghamāyurmayā prāptaṃ kiṃ me śakraḥ kariṣyati || 9 ||
ityevaṃ buddhimāsthāya raṇe śakramadharṣayam |
tasya bāhuprayuktena vajreṇa śataparvaṇā || 10 ||
sakthinī caiva mūrdhā ca śarīre sampraveśitam |
sa mayā yācyamānassannānayadyamasādanam || 11 ||
pitāmahavacassatyaṃ tadastviti mamābravīt |
anāhāraḥ kathaṃ śakto bhagnasakthiśiromukhaḥ || 12 ||
vajreṇābhihataḥ kālaṃ sudīrghamapi jīvitum |
evamuktastu me śakro bāhū yojanamāyatau || 13 ||
prādādāsyaṃ ca me kukṣau tīkṣṇadaṃṣṭramakalpayat |
so'haṃ bhujābhyāṃ dīrghābhyāṃ saṅkṛṣyāsminvane carān || 14 ||
siṃhavdipamṛgavyāghrān bhakṣayāmi samantataḥ |
sa tu māmabravīdindro yadā rāmassalakṣmaṇaḥ || 15 ||
chetsyate samare bāhū tadā svargaṃ gamiṣyasi |
anena vapuṣā rāma vane'sminrājasattama || 16 ||
yadyatpaśyāmi sarvasya grahaṇaṃ sādhu rocaye |
avaśyaṃ grahaṇaṃ rāmo manye'haṃ samupaiṣyati || 17 ||
imāṃ buddhiṃ puraskṛtya dehanyāsakṛtaśramaḥ |
sa tvaṃ rāmo'si bhadraṃ te nāhamanyena rāghava || 18 ||
śakyo hantuṃ yathātattvamevamuktaṃ maharṣiṇā |
ahaṃ hi matisācivyaṃ kariṣyāmi nararṣabha || 19 ||
mitraṃ caivopadekṣyāmi yuvābhyāṃ saṃskṛto'gninā |
evamuktastu dharmātmā danunā tena rāghavaḥ || 20 ||
idaṃ jagāda vacanaṃ lakṣmaṇasyopaśṛṇvataḥ |
rāvaṇena hṛtā bhāryā mama sītā yaśassvinī || 21 ||
niṣkrāntasya janasthānātsahabhrātrā yathāsukham |
nāmamātraṃ tu jānāmi na rūpaṃ tasya rakṣasaḥ || 22 ||
nivāsaṃ vā prabhāvaṃ vā vayaṃ tasya na vidmahe |
śokārtānāmanāthānāmevaṃ viparidhāvatām || 23 ||
kāruṇyaṃ sadṛśaṃ kartumupakāre ca vartatām |
kāṣṭhānyādāya śuṣkāṇi kāle bhagnāni kuñjaraiḥ || 24 ||
dhakṣyāmastvāṃ vayaṃ vīra śvabhre mahati kalpite |
sa tvaṃ sītāṃ samācakṣva yena vā yatra vā hṛtā || 25 ||
kuru kalyāṇamatyarthaṃ yadi jānāsi tattvataḥ |
evamuktastu rāmeṇa vākyaṃ danuranuttamam || 26 ||
provāca kuśalo vaktuṃ vaktāramapi rāghavam |
divyamasti na me jñānaṃ nābhijānāmi maithilīm || 27 ||
yastāṃ jñāsyati taṃ vakṣye dagdhassvaṃ rūpamāsthitaḥ |
adagdhasya tu vijñātuṃ śaktirasti na me prabho || 28 ||
rākṣasaṃ taṃ mahāvīryaṃ sītā yena hṛtā tava |
vijñānaṃ hi mama bhraṣṭaṃ śāpadoṣeṇa rāghava || 29 ||
svakṛtena mayā prāptaṃ rūpaṃ lokavigarhitam |
kiṃ tu yāvanna yātyastaṃ savitā śrāntavāhanaḥ || 30 ||
tāvanmāmavaṭe kṣiptvā daha rāma yathāvidhi |
dagdhastvayāhamavaṭe nyāyena raghunandhana || 31 ||
vakṣyāmi tamahaṃ vīra yastaṃ jñāsyati rākṣasam |
tena sakhyaṃ ca kartavyaṃ nyāyyavṛttena rāghava || 32 ||
kalpayiṣyati te prītassāhāyyaṃ laghuvikramaḥ |
na hi tasyāstyavijñātaṃ triṣu lekeṣu rāghava || 33 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye araṇyakāṇḍe ekasaptatitamassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे अरण्यकाण्डम् ।
अथ एकसप्ततितमस्सर्गः ।
पुरा राम महाबाहो महाबलपराक्रम ।
रूपमासीन्ममा चिन्त्यं त्रिषु लोकेषु विश्रुतम् ॥ 1 ॥
यथा सोमस्य शक्रस्य सूर्यस्य च यथा वपुः ।
सोऽहं रूपमिदं कृत्वा लोकवित्रासनं महत् ॥ 2 ॥
ऋषीन्वनगतान्राम त्रासयामि ततस्ततः ।
ततस्स्थूलशिरा नाम महर्षिः कोपितो मया ॥ 3 ॥
सञ्चिन्वन्विविधं वन्यं रूपेणानेन धर्षितः ।
तेनाहमुक्तः प्रेक्ष्यैवं घोरशापाभिधायिना ॥ 4 ॥
एतदेव नृशंसं ते रूपमस्तु विगर्हितम् ।
स मया याचितः क्रुद्धश्शापस्योन्तो भवेदिति ॥ 5 ॥
अभिशापकृतस्येति तेनेदं भाषितं वचः ।
यदा छित्त्वा भुजौ रामस्त्वां दहेद्विजने वने ॥ 6 ॥
तदा त्वं प्राप्स्यसे रूपं स्वमेव विपुलं शुभम् ।
श्रिया विराजितं पुत्रं दनोस्त्वं विद्धि लक्ष्मण ॥ 7 ॥
इन्द्रकोपादिदं रूपं प्राप्तमेवं रणाजिरे ।
अहं हि तपसोग्रेण पितामहमतोषयम् ॥ 8 ॥
दीर्घमायुस्स मे प्रादात्ततो मां विभ्रमोऽस्पृशत् ।
दीर्घमायुर्मया प्राप्तं किं मे शक्रः करिष्यति ॥ 9 ॥
इत्येवं बुद्धिमास्थाय रणे शक्रमधर्षयम् ।
तस्य बाहुप्रयुक्तेन वज्रेण शतपर्वणा ॥ 10 ॥
सक्थिनी चैव मूर्धा च शरीरे सम्प्रवेशितम् ।
स मया याच्यमानस्सन्नानयद्यमसादनम् ॥ 11 ॥
पितामहवचस्सत्यं तदस्त्विति ममाब्रवीत् ।
अनाहारः कथं शक्तो भग्नसक्थिशिरोमुखः ॥ 12 ॥
वज्रेणाभिहतः कालं सुदीर्घमपि जीवितुम् ।
एवमुक्तस्तु मे शक्रो बाहू योजनमायतौ ॥ 13 ॥
प्रादादास्यं च मे कुक्षौ तीक्ष्णदंष्ट्रमकल्पयत् ।
सोऽहं भुजाभ्यां दीर्घाभ्यां सङ्कृष्यास्मिन्वने चरान् ॥ 14 ॥
सिंहव्दिपमृगव्याघ्रान् भक्षयामि समन्ततः ।
स तु मामब्रवीदिन्द्रो यदा रामस्सलक्ष्मणः ॥ 15 ॥
छेत्स्यते समरे बाहू तदा स्वर्गं गमिष्यसि ।
अनेन वपुषा राम वनेऽस्मिन्राजसत्तम ॥ 16 ॥
यद्यत्पश्यामि सर्वस्य ग्रहणं साधु रोचये ।
अवश्यं ग्रहणं रामो मन्येऽहं समुपैष्यति ॥ 17 ॥
इमां बुद्धिं पुरस्कृत्य देहन्यासकृतश्रमः ।
स त्वं रामोऽसि भद्रं ते नाहमन्येन राघव ॥ 18 ॥
शक्यो हन्तुं यथातत्त्वमेवमुक्तं महर्षिणा ।
अहं हि मतिसाचिव्यं करिष्यामि नरर्षभ ॥ 19 ॥
मित्रं चैवोपदेक्ष्यामि युवाभ्यां संस्कृतोऽग्निना ।
एवमुक्तस्तु धर्मात्मा दनुना तेन राघवः ॥ 20 ॥
इदं जगाद वचनं लक्ष्मणस्योपशृण्वतः ।
रावणेन हृता भार्या मम सीता यशस्स्विनी ॥ 21 ॥
निष्क्रान्तस्य जनस्थानात्सहभ्रात्रा यथासुखम् ।
नाममात्रं तु जानामि न रूपं तस्य रक्षसः ॥ 22 ॥
निवासं वा प्रभावं वा वयं तस्य न विद्महे ।
शोकार्तानामनाथानामेवं विपरिधावताम् ॥ 23 ॥
कारुण्यं सदृशं कर्तुमुपकारे च वर्तताम् ।
काष्ठान्यादाय शुष्काणि काले भग्नानि कुञ्जरैः ॥ 24 ॥
धक्ष्यामस्त्वां वयं वीर श्वभ्रे महति कल्पिते ।
स त्वं सीतां समाचक्ष्व येन वा यत्र वा हृता ॥ 25 ॥
कुरु कल्याणमत्यर्थं यदि जानासि तत्त्वतः ।
एवमुक्तस्तु रामेण वाक्यं दनुरनुत्तमम् ॥ 26 ॥
प्रोवाच कुशलो वक्तुं वक्तारमपि राघवम् ।
दिव्यमस्ति न मे ज्ञानं नाभिजानामि मैथिलीम् ॥ 27 ॥
यस्तां ज्ञास्यति तं वक्ष्ये दग्धस्स्वं रूपमास्थितः ।
अदग्धस्य तु विज्ञातुं शक्तिरस्ति न मे प्रभो ॥ 28 ॥
राक्षसं तं महावीर्यं सीता येन हृता तव ।
विज्ञानं हि मम भ्रष्टं शापदोषेण राघव ॥ 29 ॥
स्वकृतेन मया प्राप्तं रूपं लोकविगर्हितम् ।
किं तु यावन्न यात्यस्तं सविता श्रान्तवाहनः ॥ 30 ॥
तावन्मामवटे क्षिप्त्वा दह राम यथाविधि ।
दग्धस्त्वयाहमवटे न्यायेन रघुनन्धन ॥ 31 ॥
वक्ष्यामि तमहं वीर यस्तं ज्ञास्यति राक्षसम् ।
तेन सख्यं च कर्तव्यं न्याय्यवृत्तेन राघव ॥ 32 ॥
कल्पयिष्यति ते प्रीतस्साहाय्यं लघुविक्रमः ।
न हि तस्यास्त्यविज्ञातं त्रिषु लेकेषु राघव ॥ 33 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अरण्यकाण्डे एकसप्ततितमस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe araṇyakāṇḍam |
atha ekasaptatitamassargaḥ |
purā rāma mahābāho mahābalaparākrama |
rūpamāsīnmamā cintyaṃ triṣu lokeṣu viśrutam || 1 ||
yathā somasya śakrasya sūryasya ca yathā vapuḥ |
so'haṃ rūpamidaṃ kṛtvā lokavitrāsanaṃ mahat || 2 ||
ṛṣīnvanagatānrāma trāsayāmi tatastataḥ |
tatassthūlaśirā nāma maharṣiḥ kopito mayā || 3 ||
sañcinvanvividhaṃ vanyaṃ rūpeṇānena dharṣitaḥ |
tenāhamuktaḥ prekṣyaivaṃ ghoraśāpābhidhāyinā || 4 ||
etadeva nṛśaṃsaṃ te rūpamastu vigarhitam |
sa mayā yācitaḥ kruddhaśśāpasyonto bhavediti || 5 ||
abhiśāpakṛtasyeti tenedaṃ bhāṣitaṃ vacaḥ |
yadā chittvā bhujau rāmastvāṃ dahedvijane vane || 6 ||
tadā tvaṃ prāpsyase rūpaṃ svameva vipulaṃ śubham |
śriyā virājitaṃ putraṃ danostvaṃ viddhi lakṣmaṇa || 7 ||
indrakopādidaṃ rūpaṃ prāptamevaṃ raṇājire |
ahaṃ hi tapasogreṇa pitāmahamatoṣayam || 8 ||
dīrghamāyussa me prādāttato māṃ vibhramo'spṛśat |
dīrghamāyurmayā prāptaṃ kiṃ me śakraḥ kariṣyati || 9 ||
ityevaṃ buddhimāsthāya raṇe śakramadharṣayam |
tasya bāhuprayuktena vajreṇa śataparvaṇā || 10 ||
sakthinī caiva mūrdhā ca śarīre sampraveśitam |
sa mayā yācyamānassannānayadyamasādanam || 11 ||
pitāmahavacassatyaṃ tadastviti mamābravīt |
anāhāraḥ kathaṃ śakto bhagnasakthiśiromukhaḥ || 12 ||
vajreṇābhihataḥ kālaṃ sudīrghamapi jīvitum |
evamuktastu me śakro bāhū yojanamāyatau || 13 ||
prādādāsyaṃ ca me kukṣau tīkṣṇadaṃṣṭramakalpayat |
so'haṃ bhujābhyāṃ dīrghābhyāṃ saṅkṛṣyāsminvane carān || 14 ||
siṃhavdipamṛgavyāghrān bhakṣayāmi samantataḥ |
sa tu māmabravīdindro yadā rāmassalakṣmaṇaḥ || 15 ||
chetsyate samare bāhū tadā svargaṃ gamiṣyasi |
anena vapuṣā rāma vane'sminrājasattama || 16 ||
yadyatpaśyāmi sarvasya grahaṇaṃ sādhu rocaye |
avaśyaṃ grahaṇaṃ rāmo manye'haṃ samupaiṣyati || 17 ||
imāṃ buddhiṃ puraskṛtya dehanyāsakṛtaśramaḥ |
sa tvaṃ rāmo'si bhadraṃ te nāhamanyena rāghava || 18 ||
śakyo hantuṃ yathātattvamevamuktaṃ maharṣiṇā |
ahaṃ hi matisācivyaṃ kariṣyāmi nararṣabha || 19 ||
mitraṃ caivopadekṣyāmi yuvābhyāṃ saṃskṛto'gninā |
evamuktastu dharmātmā danunā tena rāghavaḥ || 20 ||
idaṃ jagāda vacanaṃ lakṣmaṇasyopaśṛṇvataḥ |
rāvaṇena hṛtā bhāryā mama sītā yaśassvinī || 21 ||
niṣkrāntasya janasthānātsahabhrātrā yathāsukham |
nāmamātraṃ tu jānāmi na rūpaṃ tasya rakṣasaḥ || 22 ||
nivāsaṃ vā prabhāvaṃ vā vayaṃ tasya na vidmahe |
śokārtānāmanāthānāmevaṃ viparidhāvatām || 23 ||
kāruṇyaṃ sadṛśaṃ kartumupakāre ca vartatām |
kāṣṭhānyādāya śuṣkāṇi kāle bhagnāni kuñjaraiḥ || 24 ||
dhakṣyāmastvāṃ vayaṃ vīra śvabhre mahati kalpite |
sa tvaṃ sītāṃ samācakṣva yena vā yatra vā hṛtā || 25 ||
kuru kalyāṇamatyarthaṃ yadi jānāsi tattvataḥ |
evamuktastu rāmeṇa vākyaṃ danuranuttamam || 26 ||
provāca kuśalo vaktuṃ vaktāramapi rāghavam |
divyamasti na me jñānaṃ nābhijānāmi maithilīm || 27 ||
yastāṃ jñāsyati taṃ vakṣye dagdhassvaṃ rūpamāsthitaḥ |
adagdhasya tu vijñātuṃ śaktirasti na me prabho || 28 ||
rākṣasaṃ taṃ mahāvīryaṃ sītā yena hṛtā tava |
vijñānaṃ hi mama bhraṣṭaṃ śāpadoṣeṇa rāghava || 29 ||
svakṛtena mayā prāptaṃ rūpaṃ lokavigarhitam |
kiṃ tu yāvanna yātyastaṃ savitā śrāntavāhanaḥ || 30 ||
tāvanmāmavaṭe kṣiptvā daha rāma yathāvidhi |
dagdhastvayāhamavaṭe nyāyena raghunandhana || 31 ||
vakṣyāmi tamahaṃ vīra yastaṃ jñāsyati rākṣasam |
tena sakhyaṃ ca kartavyaṃ nyāyyavṛttena rāghava || 32 ||
kalpayiṣyati te prītassāhāyyaṃ laghuvikramaḥ |
na hi tasyāstyavijñātaṃ triṣu lekeṣu rāghava || 33 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye araṇyakāṇḍe ekasaptatitamassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Kannada script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.