Valmiki Ramayana Bala Kanda Sarga 40 — Oriya Script

Meaning —

ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ରାମାଯଣେ ବାଲକାଣ୍ଡମ୍ ।

ଅଥ ଚତ୍ଵାରିଂଶସ୍ସର୍ଗଃ ।

Shloka 1

. ଦେଵତାନାଂ ଵଚଶ୍ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଭଗଵାନ୍ଵୈ ପିତାମହଃ ।
ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ସୁସନ୍ତ୍ରସ୍ତାନ୍କୃତାନ୍ତବଲମୋହିତାନ୍ ॥ 1 ॥

. devatānāṃ vacaśśrutvā bhagavānvai pitāmahaḥ |
pratyuvāca susantrastānkṛtāntabalamohitān || 1 ||

Shloka 2

ଯସ୍ଯେଯଂ ଵସୁଧା କୃତ୍ସ୍ନା ଵାସୁଦେଵସ୍ଯ ଧୀମତଃ ।
କାପିଲଂ ରୂପମାସ୍ଥାଯ ଧାରଯତ୍ଯନିଶଂ ଧରାମ୍ ॥ 2 ॥

yasyeyaṃ vasudhā kṛtsnā vāsudevasya dhīmataḥ |
kāpilaṃ rūpamāsthāya dhārayatyaniśaṃ dharām || 2 ||

Shloka 3

ତସ୍ଯ କୋପାଗ୍ନିନା ଦଗ୍ଧା ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତି ନୃପାତ୍ମଜାଃ ।
ପୃଥିଵ୍ଯାଶ୍ଚାପି ନିର୍ଭେଦୋଽଦୃଷ୍ଟ ଏଵ ସନାତନଃ ॥ 3 ॥

tasya kopāgninā dagdhā bhaviṣyanti nṛpātmajāḥ |
pṛthivyāścāpi nirbhedo'dṛṣṭa eva sanātanaḥ || 3 ||

Shloka 4

ସଗରସ୍ଯ ଚ ପୁତ୍ରାଣାଂ ଵିନାଶୋଽଦୀର୍ଘଜୀଵିନାମ୍ ।
ପିତାମହଵଚଶ୍ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତ୍ରଯସ୍ତ୍ରିଂଶଦରିନ୍ଦମ ॥ 4 ॥

sagarasya ca putrāṇāṃ vināśo'dīrghajīvinām |
pitāmahavacaśśrutvā trayastriṃśadarindama || 4 ||

Shloka 5

ଦେଵାଃ ପରମସଂହୃଷ୍ଟାଃ ପୁନର୍ଜଗ୍ମୁର୍ଯଥାଗତମ୍ ।
ସଗରସ୍ଯ ଚ ପୁତ୍ରାଣାଂ ପ୍ରାଦୁରାସୀନ୍ମହାତ୍ମନାମ୍ ॥ 5 ॥

devāḥ paramasaṃhṛṣṭāḥ punarjagmuryathāgatam |
sagarasya ca putrāṇāṃ prādurāsīnmahātmanām || 5 ||

Shloka 6

ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ଭିଦ୍ଯମାନାଯାଂ ନିର୍ଘାତସମନିସ୍ଵନଃ ।
ତତୋ ଭିତ୍ଵା ମହୀଂ ସର୍ଵେ କୃତ୍ଵା ଚାଭିପ୍ରଦକ୍ଷିଣମ୍ ॥ 6 ॥

pṛthivyāṃ bhidyamānāyāṃ nirghātasamanisvanaḥ |
tato bhitvā mahīṃ sarve kṛtvā cābhipradakṣiṇam || 6 ||

Shloka 7

ସହିତା ସ୍ସଗରାସ୍ସର୍ଵେ ପିତରଂ ଵାକ୍ଯମବ୍ରୁଵନ୍ ।
0 ପରିକ୍ରାନ୍ତା ମହୀ ସର୍ଵା ସତ୍ତ୍ଵଵନ୍ତଶ୍ଚ ସୂଦିତାଃ ॥ 7 ॥

sahitā ssagarāssarve pitaraṃ vākyamabruvan |
0 parikrāntā mahī sarvā sattvavantaśca sūditāḥ || 7 ||

Shloka 8

ଦେଵଦାନଵରକ୍ଷାଂସି ପିଶାଚୋରଗକିନ୍ନରାଃ ।
ନ ଚ ପଶ୍ଯାମହେଽଶ୍ଵଂ ତମଶ୍ଵହର୍ତାରମେଵ ଚ ॥ 8 ॥

devadānavarakṣāṃsi piśācoragakinnarāḥ |
na ca paśyāmahe'śvaṃ tamaśvahartārameva ca || 8 ||

Shloka 9

କିଂ କରିଷ୍ଯାମ ଭଦ୍ରଂ ତେ ବୁଦ୍ଧିରତ୍ର ଵିଚାର୍ଯତାମ୍ ।
ତେଷାଂ ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପୁତ୍ରାଣାଂ ରାଜସତ୍ତମଃ ॥ 9 ॥

kiṃ kariṣyāma bhadraṃ te buddhiratra vicāryatām |
teṣāṃ tadvacanaṃ śrutvā putrāṇāṃ rājasattamaḥ || 9 ||

Shloka 10

ସମନ୍ଯୁରବ୍ରଵୀଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ସଗରୋ ରଘୁନନ୍ଦନ ।
ଭୂଯଃ ଖନତ ଭଦ୍ରଂ ଵୋ ନିର୍ଭିଦ୍ଯ ଵସୁଧାତଲମ୍ ॥ 10 ॥

samanyurabravīdvākyaṃ sagaro raghunandana |
bhūyaḥ khanata bhadraṃ vo nirbhidya vasudhātalam || 10 ||

Shloka 11

ଅଶ୍ଵହର୍ତାରମାସାଦ୍ଯ କୃତାର୍ଥାଶ୍ଚ ନିଵର୍ତଥ ।
ପିତୁର୍ଵଚନମାସାଦ୍ଯ ସଗରସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ ॥ 11 ॥

aśvahartāramāsādya kṛtārthāśca nivartatha |
piturvacanamāsādya sagarasya mahātmanaḥ || 11 ||

Shloka 12

ଷଷ୍ଟିଃ ପୁତ୍ରସହସ୍ରାଣି ରସାତଲମଭିଦ୍ରଵନ୍ ।
ଖନ୍ଯମାନେ ତତସ୍ତସ୍ମିନ୍ ଦଦୃଶୁଃ ପର୍ଵତୋପମମ୍ ॥ 12 ॥

ṣaṣṭiḥ putrasahasrāṇi rasātalamabhidravan |
khanyamāne tatastasmin dadṛśuḥ parvatopamam || 12 ||

Shloka 13

ଦିଶାଗଜଂ ଵିରୂପାକ୍ଷଂ ଧାରଯନ୍ତଂ ମହୀତଲମ୍ ।
ସପର୍ଵତଵନାଂ କୃତ୍ସ୍ନାଂ ପୃଥିଵୀଂ ରଘୁନନ୍ଦନ ॥ 13 ॥

diśāgajaṃ virūpākṣaṃ dhārayantaṃ mahītalam |
saparvatavanāṃ kṛtsnāṃ pṛthivīṃ raghunandana || 13 ||

Shloka 14

ଶିରସା ଧାରଯାମାସ ଵିରୂପାକ୍ଷୋ ମହାଗଜଃ ।
ଯଦା ପର୍ଵଣି କାକୁତ୍ସ୍ଥ ଵିଶ୍ରମାର୍ଥଂ ମହାଗଜଃ ॥ 14 ॥

śirasā dhārayāmāsa virūpākṣo mahāgajaḥ |
yadā parvaṇi kākutstha viśramārthaṃ mahāgajaḥ || 14 ||

Shloka 15

ଖେଦାଚ୍ଚାଲଯତେ ଶୀର୍ଷଂ ଭୂମିକମ୍ପସ୍ତଦାଭଵେତ୍ ।
ତଂ ତେ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣଂ କୃତ୍ଵା ଦିଶାପାଲଂ ମହାଗଜମ୍ ॥ 15 ॥

khedāccālayate śīrṣaṃ bhūmikampastadābhavet |
taṃ te pradakṣiṇaṃ kṛtvā diśāpālaṃ mahāgajam || 15 ||

Shloka 16

ମାନଯନ୍ତୋ ହି ତେ ରାମ ଜଗ୍ମୁର୍ଭିତ୍ତ୍ଵା ରସାତଲମ୍ ।
ତତଃ ପୂର୍ଵାଂ ଦିଶଂ ଭିତ୍ତ୍ଵା ଦକ୍ଷିଣାଂ ବିଭିଦୁଃ ପୁନଃ ॥ 16 ॥

mānayanto hi te rāma jagmurbhittvā rasātalam |
tataḥ pūrvāṃ diśaṃ bhittvā dakṣiṇāṃ bibhiduḥ punaḥ || 16 ||

Shloka 17

ଦକ୍ଷିଣସ୍ଯାମପି ଦିଶି ଦଦୃଶୁସ୍ତେ ମହାଗଜମ୍ ।
ମହାପଦ୍ମଂ ମହାତ୍ମାନଂ ସୁମହତ୍ପର୍ଵତୋପମମ୍ ॥ 17 ॥

dakṣiṇasyāmapi diśi dadṛśuste mahāgajam |
mahāpadmaṃ mahātmānaṃ sumahatparvatopamam || 17 ||

Shloka 18

ଶିରସା ଧାରଯନ୍ତଂ ତେ ଵିସ୍ମଯଂ ଜଗ୍ମୁରୁତ୍ତମମ୍ ।
ତତଃ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣଂ କୃତ୍ଵା ସଗରସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ ॥ 18 ॥

śirasā dhārayantaṃ te vismayaṃ jagmuruttamam |
tataḥ pradakṣiṇaṃ kṛtvā sagarasya mahātmanaḥ || 18 ||

Shloka 19

ଷଷ୍ଟିଃ ପୁତ୍ରସହସ୍ରାଣି ପଶ୍ଚିମାଂ ବିଭିଦୁର୍ଦିଶମ୍ ।
ପଶ୍ଚିମାଯାମପି ଦିଶି ମହାନ୍ତମଚଲୋପମମ୍ ॥ 19 ॥

ṣaṣṭiḥ putrasahasrāṇi paścimāṃ bibhidurdiśam |
paścimāyāmapi diśi mahāntamacalopamam || 19 ||

Shloka 20

ଦିଶାଗଜଂ ସୌମନସଂ ଦଦୃଶୁସ୍ତେ ମହାବଲାଃ ।
ତଂ ତେ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣଂ କୃତ୍ଵା ପୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚାପି ନିରାମଯମ୍ ।
ଖନନ୍ତ ସ୍ସମୁପକ୍ରାନ୍ତା ଦିଶଂ ହୈମଵତୀଂ ତତଃ ॥ 20 ॥

diśāgajaṃ saumanasaṃ dadṛśuste mahābalāḥ |
taṃ te pradakṣiṇaṃ kṛtvā pṛṣṭvā cāpi nirāmayam |
khananta ssamupakrāntā diśaṃ haimavatīṃ tataḥ || 20 ||

Shloka 21

ଉତ୍ତରସ୍ଯାଂ ରଘୁଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦଦୃଶୁର୍ହିମପାଣ୍ଡୁରମ୍ ॥ 21 ॥

uttarasyāṃ raghuśreṣṭha dadṛśurhimapāṇḍuram || 21 ||

Shloka 22

ଭଦ୍ରଂ ଭଦ୍ରେଣ ଵପୁଷା ଧାରଯନ୍ତଂ ମହୀମିମାମ୍ ।
ସମାଲଭ୍ଯ ତତ ସ୍ସର୍ଵେ କୃତ୍ଵା ଚୈନଂ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣମ୍ ॥ 22 ॥

bhadraṃ bhadreṇa vapuṣā dhārayantaṃ mahīmimām |
samālabhya tata ssarve kṛtvā cainaṃ pradakṣiṇam || 22 ||

Shloka 23

ଷଷ୍ଟିଃ ପୁତ୍ରସହସ୍ରାଣି ବିଭିଦୁର୍ଵସୁଧାତଲମ୍ ।
ତତଃ ପ୍ରାଗୁତ୍ତରାଂ ଗତ୍ଵା ସାଗରାଃ ପ୍ରଥିତାଂ ଦିଶମ୍ ॥ 23 ॥

ṣaṣṭiḥ putrasahasrāṇi bibhidurvasudhātalam |
tataḥ prāguttarāṃ gatvā sāgarāḥ prathitāṃ diśam || 23 ||

Shloka 24

ରୋଷାଦଭ୍ଯଖନନ୍ ସର୍ଵେ ପୃଥିଵୀଂ ସଗରାତ୍ମଜାଃ ।
ତେ ତୁ ସର୍ଵେ ମହାତ୍ମାନୋ ଭୀମଵେଗା ମହାବଲାଃ ॥ 24 ॥

roṣādabhyakhanan sarve pṛthivīṃ sagarātmajāḥ |
te tu sarve mahātmāno bhīmavegā mahābalāḥ || 24 ||

Shloka 25

ଦଦୃଶୁଃ କପିଲଂ ତତ୍ର ଵାସୁଦେଵଂ ସନାତନମ୍ ।
ହଯଂ ଚ ତସ୍ଯ ଦେଵସ୍ଯ ଚରନ୍ତମଵିଦୂରତଃ ॥ 25 ॥

dadṛśuḥ kapilaṃ tatra vāsudevaṃ sanātanam |
hayaṃ ca tasya devasya carantamavidūrataḥ || 25 ||

Shloka 26

ପ୍ରହର୍ଷମତୁଲଂ ପ୍ରାପ୍ତାସ୍ସର୍ଵେ ତେ ରଘୁନନ୍ଦନ ।
ତେ ତଂ ହଯଵରଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା କ୍ରୋଧପର୍ଯାକୁଲେକ୍ଷଣାଃ ॥ 26 ॥

praharṣamatulaṃ prāptāssarve te raghunandana |
te taṃ hayavaraṃ jñātvā krodhaparyākulekṣaṇāḥ || 26 ||

Shloka 27

ଖନିତ୍ରଲାଙ୍ଗଲଧରା ନାନାଵୃକ୍ଷଶିଲାଧରାଃ ।
ଅଭ୍ଯଧାଵନ୍ତ ସଙ୍କ୍ରୁଦ୍ଧାସ୍ତିଷ୍ଠ ତିଷ୍ଠେତି ଚାବ୍ରୁଵନ୍ ॥ 27 ॥

khanitralāṅgaladharā nānāvṛkṣaśilādharāḥ |
abhyadhāvanta saṅkruddhāstiṣṭha tiṣṭheti cābruvan || 27 ||

Shloka 28

ଅସ୍ମାକଂ ତ୍ଵଂ ହି ତୁରଗଂ ଯଜ୍ଞୀଯଂ ହୃତଵାନସି ।
ଦୁର୍ମେଧସ୍ତ୍ଵଂ ହି ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତାନ୍ ଵିଦ୍ଧି ନସ୍ସଗରାତ୍ମଜାନ୍ ॥ 28 ॥

asmākaṃ tvaṃ hi turagaṃ yajñīyaṃ hṛtavānasi |
durmedhastvaṃ hi samprāptān viddhi nassagarātmajān || 28 ||

Shloka 29

ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତୁ ଵଚନଂ ତେଷାଂ କପିଲୋ ରଘୁନନ୍ଦନ ।
ରୋଷେଣ ମହତାଽଽଵିଷ୍ଟୋ ହୁଙ୍କାରମକରୋତ୍ତଦା ॥ 29 ॥

śrutvā tu vacanaṃ teṣāṃ kapilo raghunandana |
roṣeṇa mahatā''viṣṭo huṅkāramakarottadā || 29 ||

Shloka 30

ତତସ୍ତେନାପ୍ରମେଯେନ କପିଲେନ ମହାତ୍ମନା ।
ଭସ୍ମରାଶୀକୃତାସ୍ସର୍ଵେ କାକୁତ୍ସ୍ଥ ସଗରାତ୍ମଜାଃ ॥ 30 ॥

tatastenāprameyena kapilena mahātmanā |
bhasmarāśīkṛtāssarve kākutstha sagarātmajāḥ || 30 ||

ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ବାଲକାଣ୍ଡେ ଚତ୍ଵାରିଂଶସ୍ସର୍ଗଃ ॥

Sanskrit — Devanagari (original)

श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे बालकाण्डम् ।

अथ चत्वारिंशस्सर्गः ।

. देवतानां वचश्श्रुत्वा भगवान्वै पितामहः ।

प्रत्युवाच सुसन्त्रस्तान्कृतान्तबलमोहितान् ॥ 1 ॥

यस्येयं वसुधा कृत्स्ना वासुदेवस्य धीमतः ।

कापिलं रूपमास्थाय धारयत्यनिशं धराम् ॥ 2 ॥

तस्य कोपाग्निना दग्धा भविष्यन्ति नृपात्मजाः ।

पृथिव्याश्चापि निर्भेदोऽदृष्ट एव सनातनः ॥ 3 ॥

सगरस्य च पुत्राणां विनाशोऽदीर्घजीविनाम् ।

पितामहवचश्श्रुत्वा त्रयस्त्रिंशदरिन्दम ॥ 4 ॥

देवाः परमसंहृष्टाः पुनर्जग्मुर्यथागतम् ।

सगरस्य च पुत्राणां प्रादुरासीन्महात्मनाम् ॥ 5 ॥

पृथिव्यां भिद्यमानायां निर्घातसमनिस्वनः ।

ततो भित्वा महीं सर्वे कृत्वा चाभिप्रदक्षिणम् ॥ 6 ॥

सहिता स्सगरास्सर्वे पितरं वाक्यमब्रुवन् ।

0 परिक्रान्ता मही सर्वा सत्त्ववन्तश्च सूदिताः ॥ 7 ॥

देवदानवरक्षांसि पिशाचोरगकिन्नराः ।

न च पश्यामहेऽश्वं तमश्वहर्तारमेव च ॥ 8 ॥

किं करिष्याम भद्रं ते बुद्धिरत्र विचार्यताम् ।

तेषां तद्वचनं श्रुत्वा पुत्राणां राजसत्तमः ॥ 9 ॥

समन्युरब्रवीद्वाक्यं सगरो रघुनन्दन ।

भूयः खनत भद्रं वो निर्भिद्य वसुधातलम् ॥ 10 ॥

अश्वहर्तारमासाद्य कृतार्थाश्च निवर्तथ ।

पितुर्वचनमासाद्य सगरस्य महात्मनः ॥ 11 ॥

षष्टिः पुत्रसहस्राणि रसातलमभिद्रवन् ।

खन्यमाने ततस्तस्मिन् ददृशुः पर्वतोपमम् ॥ 12 ॥

दिशागजं विरूपाक्षं धारयन्तं महीतलम् ।

सपर्वतवनां कृत्स्नां पृथिवीं रघुनन्दन ॥ 13 ॥

शिरसा धारयामास विरूपाक्षो महागजः ।

यदा पर्वणि काकुत्स्थ विश्रमार्थं महागजः ॥ 14 ॥

खेदाच्चालयते शीर्षं भूमिकम्पस्तदाभवेत् ।

तं ते प्रदक्षिणं कृत्वा दिशापालं महागजम् ॥ 15 ॥

मानयन्तो हि ते राम जग्मुर्भित्त्वा रसातलम् ।

ततः पूर्वां दिशं भित्त्वा दक्षिणां बिभिदुः पुनः ॥ 16 ॥

दक्षिणस्यामपि दिशि ददृशुस्ते महागजम् ।

महापद्मं महात्मानं सुमहत्पर्वतोपमम् ॥ 17 ॥

शिरसा धारयन्तं ते विस्मयं जग्मुरुत्तमम् ।

ततः प्रदक्षिणं कृत्वा सगरस्य महात्मनः ॥ 18 ॥

षष्टिः पुत्रसहस्राणि पश्चिमां बिभिदुर्दिशम् ।

पश्चिमायामपि दिशि महान्तमचलोपमम् ॥ 19 ॥

दिशागजं सौमनसं ददृशुस्ते महाबलाः ।

तं ते प्रदक्षिणं कृत्वा पृष्ट्वा चापि निरामयम् ।

खनन्त स्समुपक्रान्ता दिशं हैमवतीं ततः ॥ 20 ॥

उत्तरस्यां रघुश्रेष्ठ ददृशुर्हिमपाण्डुरम् ॥ 21 ॥

भद्रं भद्रेण वपुषा धारयन्तं महीमिमाम् ।

समालभ्य तत स्सर्वे कृत्वा चैनं प्रदक्षिणम् ॥ 22 ॥

षष्टिः पुत्रसहस्राणि बिभिदुर्वसुधातलम् ।

ततः प्रागुत्तरां गत्वा सागराः प्रथितां दिशम् ॥ 23 ॥

रोषादभ्यखनन् सर्वे पृथिवीं सगरात्मजाः ।

ते तु सर्वे महात्मानो भीमवेगा महाबलाः ॥ 24 ॥

ददृशुः कपिलं तत्र वासुदेवं सनातनम् ।

हयं च तस्य देवस्य चरन्तमविदूरतः ॥ 25 ॥

प्रहर्षमतुलं प्राप्तास्सर्वे ते रघुनन्दन ।

ते तं हयवरं ज्ञात्वा क्रोधपर्याकुलेक्षणाः ॥ 26 ॥

खनित्रलाङ्गलधरा नानावृक्षशिलाधराः ।

अभ्यधावन्त सङ्क्रुद्धास्तिष्ठ तिष्ठेति चाब्रुवन् ॥ 27 ॥

अस्माकं त्वं हि तुरगं यज्ञीयं हृतवानसि ।

दुर्मेधस्त्वं हि सम्प्राप्तान् विद्धि नस्सगरात्मजान् ॥ 28 ॥

श्रुत्वा तु वचनं तेषां कपिलो रघुनन्दन ।

रोषेण महताऽऽविष्टो हुङ्कारमकरोत्तदा ॥ 29 ॥

ततस्तेनाप्रमेयेन कपिलेन महात्मना ।

भस्मराशीकृतास्सर्वे काकुत्स्थ सगरात्मजाः ॥ 30 ॥

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये बालकाण्डे चत्वारिंशस्सर्गः ॥

🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Oriya script. Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version. It is a transliteration, not a translation — see “Meaning” for translations where available.

1.40 ବାଲକାଣ୍ଡ - ଚତ୍ଵାରିଂଶ ସର୍ଗଃ