Valmiki Ramayana Bala Kanda Sarga 40 — Gurmukhi Script

Meaning —

ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਰਾਮਾਯਣੇ ਬਾਲਕਾਣ੍ਡਮ੍ ।

ਅਥ ਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ।

Shloka 1

. ਦੇਵਤਾਨਾਂ ਵਚਸ਼੍ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਭਗਵਾਨ੍ਵੈ ਪਿਤਾਮਹਃ ।
ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਵਾਚ ਸੁਸਨ੍ਤ੍ਰਸ੍ਤਾਨ੍ਕृਤਾਨ੍ਤਬਲਮੋਹਿਤਾਨ੍ ॥ 1 ॥

. devatānāṃ vacaśśrutvā bhagavānvai pitāmahaḥ |
pratyuvāca susantrastānkṛtāntabalamohitān || 1 ||

Shloka 2

ਯਸ੍ਯੇਯਂ ਵਸੁਧਾ ਕृਤ੍ਸ੍ਨਾ ਵਾਸੁਦੇਵਸ੍ਯ ਧੀਮਤਃ ।
ਕਾਪਿਲਂ ਰੂਪਮਾਸ੍ਥਾਯ ਧਾਰਯਤ੍ਯਨਿਸ਼ਂ ਧਰਾਮ੍ ॥ 2 ॥

yasyeyaṃ vasudhā kṛtsnā vāsudevasya dhīmataḥ |
kāpilaṃ rūpamāsthāya dhārayatyaniśaṃ dharām || 2 ||

Shloka 3

ਤਸ੍ਯ ਕੋਪਾਗ੍ਨਿਨਾ ਦਗ੍ਧਾ ਭਵਿष੍ਯਨ੍ਤਿ ਨृਪਾਤ੍ਮਜਾਃ ।
ਪृਥਿਵ੍ਯਾਸ਼੍ਚਾਪਿ ਨਿਰ੍ਭੇਦੋऽਦृष੍ਟ ਏਵ ਸਨਾਤਨਃ ॥ 3 ॥

tasya kopāgninā dagdhā bhaviṣyanti nṛpātmajāḥ |
pṛthivyāścāpi nirbhedo'dṛṣṭa eva sanātanaḥ || 3 ||

Shloka 4

ਸਗਰਸ੍ਯ ਚ ਪੁਤ੍ਰਾਣਾਂ ਵਿਨਾਸ਼ੋऽਦੀਰ੍ਘਜੀਵਿਨਾਮ੍ ।
ਪਿਤਾਮਹਵਚਸ਼੍ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਤ੍ਰਯਸ੍ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਦਰਿਨ੍ਦਮ ॥ 4 ॥

sagarasya ca putrāṇāṃ vināśo'dīrghajīvinām |
pitāmahavacaśśrutvā trayastriṃśadarindama || 4 ||

Shloka 5

ਦੇਵਾਃ ਪਰਮਸਂਹृष੍ਟਾਃ ਪੁਨਰ੍ਜਗ੍ਮੁਰ੍ਯਥਾਗਤਮ੍ ।
ਸਗਰਸ੍ਯ ਚ ਪੁਤ੍ਰਾਣਾਂ ਪ੍ਰਾਦੁਰਾਸੀਨ੍ਮਹਾਤ੍ਮਨਾਮ੍ ॥ 5 ॥

devāḥ paramasaṃhṛṣṭāḥ punarjagmuryathāgatam |
sagarasya ca putrāṇāṃ prādurāsīnmahātmanām || 5 ||

Shloka 6

ਪृਥਿਵ੍ਯਾਂ ਭਿਦ੍ਯਮਾਨਾਯਾਂ ਨਿਰ੍ਘਾਤਸਮਨਿਸ੍ਵਨਃ ।
ਤਤੋ ਭਿਤ੍ਵਾ ਮਹੀਂ ਸਰ੍ਵੇ ਕृਤ੍ਵਾ ਚਾਭਿਪ੍ਰਦਕ੍षਿਣਮ੍ ॥ 6 ॥

pṛthivyāṃ bhidyamānāyāṃ nirghātasamanisvanaḥ |
tato bhitvā mahīṃ sarve kṛtvā cābhipradakṣiṇam || 6 ||

Shloka 7

ਸਹਿਤਾ ਸ੍ਸਗਰਾਸ੍ਸਰ੍ਵੇ ਪਿਤਰਂ ਵਾਕ੍ਯਮਬ੍ਰੁਵਨ੍ ।
0 ਪਰਿਕ੍ਰਾਨ੍ਤਾ ਮਹੀ ਸਰ੍ਵਾ ਸਤ੍ਤ੍ਵਵਨ੍ਤਸ਼੍ਚ ਸੂਦਿਤਾਃ ॥ 7 ॥

sahitā ssagarāssarve pitaraṃ vākyamabruvan |
0 parikrāntā mahī sarvā sattvavantaśca sūditāḥ || 7 ||

Shloka 8

ਦੇਵਦਾਨਵਰਕ੍षਾਂਸਿ ਪਿਸ਼ਾਚੋਰਗਕਿਨ੍ਨਰਾਃ ।
ਨ ਚ ਪਸ਼੍ਯਾਮਹੇऽਸ਼੍ਵਂ ਤਮਸ਼੍ਵਹਰ੍ਤਾਰਮੇਵ ਚ ॥ 8 ॥

devadānavarakṣāṃsi piśācoragakinnarāḥ |
na ca paśyāmahe'śvaṃ tamaśvahartārameva ca || 8 ||

Shloka 9

ਕਿਂ ਕਰਿष੍ਯਾਮ ਭਦ੍ਰਂ ਤੇ ਬੁਦ੍ਧਿਰਤ੍ਰ ਵਿਚਾਰ੍ਯਤਾਮ੍ ।
ਤੇषਾਂ ਤਦ੍ਵਚਨਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਪੁਤ੍ਰਾਣਾਂ ਰਾਜਸਤ੍ਤਮਃ ॥ 9 ॥

kiṃ kariṣyāma bhadraṃ te buddhiratra vicāryatām |
teṣāṃ tadvacanaṃ śrutvā putrāṇāṃ rājasattamaḥ || 9 ||

Shloka 10

ਸਮਨ੍ਯੁਰਬ੍ਰਵੀਦ੍ਵਾਕ੍ਯਂ ਸਗਰੋ ਰਘੁਨਨ੍ਦਨ ।
ਭੂਯਃ ਖਨਤ ਭਦ੍ਰਂ ਵੋ ਨਿਰ੍ਭਿਦ੍ਯ ਵਸੁਧਾਤਲਮ੍ ॥ 10 ॥

samanyurabravīdvākyaṃ sagaro raghunandana |
bhūyaḥ khanata bhadraṃ vo nirbhidya vasudhātalam || 10 ||

Shloka 11

ਅਸ਼੍ਵਹਰ੍ਤਾਰਮਾਸਾਦ੍ਯ ਕृਤਾਰ੍ਥਾਸ਼੍ਚ ਨਿਵਰ੍ਤਥ ।
ਪਿਤੁਰ੍ਵਚਨਮਾਸਾਦ੍ਯ ਸਗਰਸ੍ਯ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ ॥ 11 ॥

aśvahartāramāsādya kṛtārthāśca nivartatha |
piturvacanamāsādya sagarasya mahātmanaḥ || 11 ||

Shloka 12

षष੍ਟਿਃ ਪੁਤ੍ਰਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਰਸਾਤਲਮਭਿਦ੍ਰਵਨ੍ ।
ਖਨ੍ਯਮਾਨੇ ਤਤਸ੍ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਦਦृਸ਼ੁਃ ਪਰ੍ਵਤੋਪਮਮ੍ ॥ 12 ॥

ṣaṣṭiḥ putrasahasrāṇi rasātalamabhidravan |
khanyamāne tatastasmin dadṛśuḥ parvatopamam || 12 ||

Shloka 13

ਦਿਸ਼ਾਗਜਂ ਵਿਰੂਪਾਕ੍षਂ ਧਾਰਯਨ੍ਤਂ ਮਹੀਤਲਮ੍ ।
ਸਪਰ੍ਵਤਵਨਾਂ ਕृਤ੍ਸ੍ਨਾਂ ਪृਥਿਵੀਂ ਰਘੁਨਨ੍ਦਨ ॥ 13 ॥

diśāgajaṃ virūpākṣaṃ dhārayantaṃ mahītalam |
saparvatavanāṃ kṛtsnāṃ pṛthivīṃ raghunandana || 13 ||

Shloka 14

ਸ਼ਿਰਸਾ ਧਾਰਯਾਮਾਸ ਵਿਰੂਪਾਕ੍षੋ ਮਹਾਗਜਃ ।
ਯਦਾ ਪਰ੍ਵਣਿ ਕਾਕੁਤ੍ਸ੍ਥ ਵਿਸ਼੍ਰਮਾਰ੍ਥਂ ਮਹਾਗਜਃ ॥ 14 ॥

śirasā dhārayāmāsa virūpākṣo mahāgajaḥ |
yadā parvaṇi kākutstha viśramārthaṃ mahāgajaḥ || 14 ||

Shloka 15

ਖੇਦਾਚ੍ਚਾਲਯਤੇ ਸ਼ੀਰ੍षਂ ਭੂਮਿਕਮ੍ਪਸ੍ਤਦਾਭਵੇਤ੍ ।
ਤਂ ਤੇ ਪ੍ਰਦਕ੍षਿਣਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਦਿਸ਼ਾਪਾਲਂ ਮਹਾਗਜਮ੍ ॥ 15 ॥

khedāccālayate śīrṣaṃ bhūmikampastadābhavet |
taṃ te pradakṣiṇaṃ kṛtvā diśāpālaṃ mahāgajam || 15 ||

Shloka 16

ਮਾਨਯਨ੍ਤੋ ਹਿ ਤੇ ਰਾਮ ਜਗ੍ਮੁਰ੍ਭਿਤ੍ਤ੍ਵਾ ਰਸਾਤਲਮ੍ ।
ਤਤਃ ਪੂਰ੍ਵਾਂ ਦਿਸ਼ਂ ਭਿਤ੍ਤ੍ਵਾ ਦਕ੍षਿਣਾਂ ਬਿਭਿਦੁਃ ਪੁਨਃ ॥ 16 ॥

mānayanto hi te rāma jagmurbhittvā rasātalam |
tataḥ pūrvāṃ diśaṃ bhittvā dakṣiṇāṃ bibhiduḥ punaḥ || 16 ||

Shloka 17

ਦਕ੍षਿਣਸ੍ਯਾਮਪਿ ਦਿਸ਼ਿ ਦਦृਸ਼ੁਸ੍ਤੇ ਮਹਾਗਜਮ੍ ।
ਮਹਾਪਦ੍ਮਂ ਮਹਾਤ੍ਮਾਨਂ ਸੁਮਹਤ੍ਪਰ੍ਵਤੋਪਮਮ੍ ॥ 17 ॥

dakṣiṇasyāmapi diśi dadṛśuste mahāgajam |
mahāpadmaṃ mahātmānaṃ sumahatparvatopamam || 17 ||

Shloka 18

ਸ਼ਿਰਸਾ ਧਾਰਯਨ੍ਤਂ ਤੇ ਵਿਸ੍ਮਯਂ ਜਗ੍ਮੁਰੁਤ੍ਤਮਮ੍ ।
ਤਤਃ ਪ੍ਰਦਕ੍षਿਣਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਸਗਰਸ੍ਯ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ ॥ 18 ॥

śirasā dhārayantaṃ te vismayaṃ jagmuruttamam |
tataḥ pradakṣiṇaṃ kṛtvā sagarasya mahātmanaḥ || 18 ||

Shloka 19

षष੍ਟਿਃ ਪੁਤ੍ਰਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਪਸ਼੍ਚਿਮਾਂ ਬਿਭਿਦੁਰ੍ਦਿਸ਼ਮ੍ ।
ਪਸ਼੍ਚਿਮਾਯਾਮਪਿ ਦਿਸ਼ਿ ਮਹਾਨ੍ਤਮਚਲੋਪਮਮ੍ ॥ 19 ॥

ṣaṣṭiḥ putrasahasrāṇi paścimāṃ bibhidurdiśam |
paścimāyāmapi diśi mahāntamacalopamam || 19 ||

Shloka 20

ਦਿਸ਼ਾਗਜਂ ਸੌਮਨਸਂ ਦਦृਸ਼ੁਸ੍ਤੇ ਮਹਾਬਲਾਃ ।
ਤਂ ਤੇ ਪ੍ਰਦਕ੍षਿਣਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਪृष੍ਟ੍ਵਾ ਚਾਪਿ ਨਿਰਾਮਯਮ੍ ।
ਖਨਨ੍ਤ ਸ੍ਸਮੁਪਕ੍ਰਾਨ੍ਤਾ ਦਿਸ਼ਂ ਹੈਮਵਤੀਂ ਤਤਃ ॥ 20 ॥

diśāgajaṃ saumanasaṃ dadṛśuste mahābalāḥ |
taṃ te pradakṣiṇaṃ kṛtvā pṛṣṭvā cāpi nirāmayam |
khananta ssamupakrāntā diśaṃ haimavatīṃ tataḥ || 20 ||

Shloka 21

ਉਤ੍ਤਰਸ੍ਯਾਂ ਰਘੁਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਦਦृਸ਼ੁਰ੍ਹਿਮਪਾਣ੍ਡੁਰਮ੍ ॥ 21 ॥

uttarasyāṃ raghuśreṣṭha dadṛśurhimapāṇḍuram || 21 ||

Shloka 22

ਭਦ੍ਰਂ ਭਦ੍ਰੇਣ ਵਪੁषਾ ਧਾਰਯਨ੍ਤਂ ਮਹੀਮਿਮਾਮ੍ ।
ਸਮਾਲਭ੍ਯ ਤਤ ਸ੍ਸਰ੍ਵੇ ਕृਤ੍ਵਾ ਚੈਨਂ ਪ੍ਰਦਕ੍षਿਣਮ੍ ॥ 22 ॥

bhadraṃ bhadreṇa vapuṣā dhārayantaṃ mahīmimām |
samālabhya tata ssarve kṛtvā cainaṃ pradakṣiṇam || 22 ||

Shloka 23

षष੍ਟਿਃ ਪੁਤ੍ਰਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਬਿਭਿਦੁਰ੍ਵਸੁਧਾਤਲਮ੍ ।
ਤਤਃ ਪ੍ਰਾਗੁਤ੍ਤਰਾਂ ਗਤ੍ਵਾ ਸਾਗਰਾਃ ਪ੍ਰਥਿਤਾਂ ਦਿਸ਼ਮ੍ ॥ 23 ॥

ṣaṣṭiḥ putrasahasrāṇi bibhidurvasudhātalam |
tataḥ prāguttarāṃ gatvā sāgarāḥ prathitāṃ diśam || 23 ||

Shloka 24

ਰੋषਾਦਭ੍ਯਖਨਨ੍ ਸਰ੍ਵੇ ਪृਥਿਵੀਂ ਸਗਰਾਤ੍ਮਜਾਃ ।
ਤੇ ਤੁ ਸਰ੍ਵੇ ਮਹਾਤ੍ਮਾਨੋ ਭੀਮਵੇਗਾ ਮਹਾਬਲਾਃ ॥ 24 ॥

roṣādabhyakhanan sarve pṛthivīṃ sagarātmajāḥ |
te tu sarve mahātmāno bhīmavegā mahābalāḥ || 24 ||

Shloka 25

ਦਦृਸ਼ੁਃ ਕਪਿਲਂ ਤਤ੍ਰ ਵਾਸੁਦੇਵਂ ਸਨਾਤਨਮ੍ ।
ਹਯਂ ਚ ਤਸ੍ਯ ਦੇਵਸ੍ਯ ਚਰਨ੍ਤਮਵਿਦੂਰਤਃ ॥ 25 ॥

dadṛśuḥ kapilaṃ tatra vāsudevaṃ sanātanam |
hayaṃ ca tasya devasya carantamavidūrataḥ || 25 ||

Shloka 26

ਪ੍ਰਹਰ੍षਮਤੁਲਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾਸ੍ਸਰ੍ਵੇ ਤੇ ਰਘੁਨਨ੍ਦਨ ।
ਤੇ ਤਂ ਹਯਵਰਂ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਕ੍ਰੋਧਪਰ੍ਯਾਕੁਲੇਕ੍षਣਾਃ ॥ 26 ॥

praharṣamatulaṃ prāptāssarve te raghunandana |
te taṃ hayavaraṃ jñātvā krodhaparyākulekṣaṇāḥ || 26 ||

Shloka 27

ਖਨਿਤ੍ਰਲਾਙ੍ਗਲਧਰਾ ਨਾਨਾਵृਕ੍षਸ਼ਿਲਾਧਰਾਃ ।
ਅਭ੍ਯਧਾਵਨ੍ਤ ਸਙ੍ਕ੍ਰੁਦ੍ਧਾਸ੍ਤਿष੍ਠ ਤਿष੍ਠੇਤਿ ਚਾਬ੍ਰੁਵਨ੍ ॥ 27 ॥

khanitralāṅgaladharā nānāvṛkṣaśilādharāḥ |
abhyadhāvanta saṅkruddhāstiṣṭha tiṣṭheti cābruvan || 27 ||

Shloka 28

ਅਸ੍ਮਾਕਂ ਤ੍ਵਂ ਹਿ ਤੁਰਗਂ ਯਜ੍ਞੀਯਂ ਹृਤਵਾਨਸਿ ।
ਦੁਰ੍ਮੇਧਸ੍ਤ੍ਵਂ ਹਿ ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾਨ੍ ਵਿਦ੍ਧਿ ਨਸ੍ਸਗਰਾਤ੍ਮਜਾਨ੍ ॥ 28 ॥

asmākaṃ tvaṃ hi turagaṃ yajñīyaṃ hṛtavānasi |
durmedhastvaṃ hi samprāptān viddhi nassagarātmajān || 28 ||

Shloka 29

ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਤੁ ਵਚਨਂ ਤੇषਾਂ ਕਪਿਲੋ ਰਘੁਨਨ੍ਦਨ ।
ਰੋषੇਣ ਮਹਤਾऽऽਵਿष੍ਟੋ ਹੁਙ੍ਕਾਰਮਕਰੋਤ੍ਤਦਾ ॥ 29 ॥

śrutvā tu vacanaṃ teṣāṃ kapilo raghunandana |
roṣeṇa mahatā''viṣṭo huṅkāramakarottadā || 29 ||

Shloka 30

ਤਤਸ੍ਤੇਨਾਪ੍ਰਮੇਯੇਨ ਕਪਿਲੇਨ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾ ।
ਭਸ੍ਮਰਾਸ਼ੀਕृਤਾਸ੍ਸਰ੍ਵੇ ਕਾਕੁਤ੍ਸ੍ਥ ਸਗਰਾਤ੍ਮਜਾਃ ॥ 30 ॥

tatastenāprameyena kapilena mahātmanā |
bhasmarāśīkṛtāssarve kākutstha sagarātmajāḥ || 30 ||

ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਬਾਲਕਾਣ੍ਡੇ ਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ॥

Sanskrit — Devanagari (original)

श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे बालकाण्डम् ।

अथ चत्वारिंशस्सर्गः ।

. देवतानां वचश्श्रुत्वा भगवान्वै पितामहः ।

प्रत्युवाच सुसन्त्रस्तान्कृतान्तबलमोहितान् ॥ 1 ॥

यस्येयं वसुधा कृत्स्ना वासुदेवस्य धीमतः ।

कापिलं रूपमास्थाय धारयत्यनिशं धराम् ॥ 2 ॥

तस्य कोपाग्निना दग्धा भविष्यन्ति नृपात्मजाः ।

पृथिव्याश्चापि निर्भेदोऽदृष्ट एव सनातनः ॥ 3 ॥

सगरस्य च पुत्राणां विनाशोऽदीर्घजीविनाम् ।

पितामहवचश्श्रुत्वा त्रयस्त्रिंशदरिन्दम ॥ 4 ॥

देवाः परमसंहृष्टाः पुनर्जग्मुर्यथागतम् ।

सगरस्य च पुत्राणां प्रादुरासीन्महात्मनाम् ॥ 5 ॥

पृथिव्यां भिद्यमानायां निर्घातसमनिस्वनः ।

ततो भित्वा महीं सर्वे कृत्वा चाभिप्रदक्षिणम् ॥ 6 ॥

सहिता स्सगरास्सर्वे पितरं वाक्यमब्रुवन् ।

0 परिक्रान्ता मही सर्वा सत्त्ववन्तश्च सूदिताः ॥ 7 ॥

देवदानवरक्षांसि पिशाचोरगकिन्नराः ।

न च पश्यामहेऽश्वं तमश्वहर्तारमेव च ॥ 8 ॥

किं करिष्याम भद्रं ते बुद्धिरत्र विचार्यताम् ।

तेषां तद्वचनं श्रुत्वा पुत्राणां राजसत्तमः ॥ 9 ॥

समन्युरब्रवीद्वाक्यं सगरो रघुनन्दन ।

भूयः खनत भद्रं वो निर्भिद्य वसुधातलम् ॥ 10 ॥

अश्वहर्तारमासाद्य कृतार्थाश्च निवर्तथ ।

पितुर्वचनमासाद्य सगरस्य महात्मनः ॥ 11 ॥

षष्टिः पुत्रसहस्राणि रसातलमभिद्रवन् ।

खन्यमाने ततस्तस्मिन् ददृशुः पर्वतोपमम् ॥ 12 ॥

दिशागजं विरूपाक्षं धारयन्तं महीतलम् ।

सपर्वतवनां कृत्स्नां पृथिवीं रघुनन्दन ॥ 13 ॥

शिरसा धारयामास विरूपाक्षो महागजः ।

यदा पर्वणि काकुत्स्थ विश्रमार्थं महागजः ॥ 14 ॥

खेदाच्चालयते शीर्षं भूमिकम्पस्तदाभवेत् ।

तं ते प्रदक्षिणं कृत्वा दिशापालं महागजम् ॥ 15 ॥

मानयन्तो हि ते राम जग्मुर्भित्त्वा रसातलम् ।

ततः पूर्वां दिशं भित्त्वा दक्षिणां बिभिदुः पुनः ॥ 16 ॥

दक्षिणस्यामपि दिशि ददृशुस्ते महागजम् ।

महापद्मं महात्मानं सुमहत्पर्वतोपमम् ॥ 17 ॥

शिरसा धारयन्तं ते विस्मयं जग्मुरुत्तमम् ।

ततः प्रदक्षिणं कृत्वा सगरस्य महात्मनः ॥ 18 ॥

षष्टिः पुत्रसहस्राणि पश्चिमां बिभिदुर्दिशम् ।

पश्चिमायामपि दिशि महान्तमचलोपमम् ॥ 19 ॥

दिशागजं सौमनसं ददृशुस्ते महाबलाः ।

तं ते प्रदक्षिणं कृत्वा पृष्ट्वा चापि निरामयम् ।

खनन्त स्समुपक्रान्ता दिशं हैमवतीं ततः ॥ 20 ॥

उत्तरस्यां रघुश्रेष्ठ ददृशुर्हिमपाण्डुरम् ॥ 21 ॥

भद्रं भद्रेण वपुषा धारयन्तं महीमिमाम् ।

समालभ्य तत स्सर्वे कृत्वा चैनं प्रदक्षिणम् ॥ 22 ॥

षष्टिः पुत्रसहस्राणि बिभिदुर्वसुधातलम् ।

ततः प्रागुत्तरां गत्वा सागराः प्रथितां दिशम् ॥ 23 ॥

रोषादभ्यखनन् सर्वे पृथिवीं सगरात्मजाः ।

ते तु सर्वे महात्मानो भीमवेगा महाबलाः ॥ 24 ॥

ददृशुः कपिलं तत्र वासुदेवं सनातनम् ।

हयं च तस्य देवस्य चरन्तमविदूरतः ॥ 25 ॥

प्रहर्षमतुलं प्राप्तास्सर्वे ते रघुनन्दन ।

ते तं हयवरं ज्ञात्वा क्रोधपर्याकुलेक्षणाः ॥ 26 ॥

खनित्रलाङ्गलधरा नानावृक्षशिलाधराः ।

अभ्यधावन्त सङ्क्रुद्धास्तिष्ठ तिष्ठेति चाब्रुवन् ॥ 27 ॥

अस्माकं त्वं हि तुरगं यज्ञीयं हृतवानसि ।

दुर्मेधस्त्वं हि सम्प्राप्तान् विद्धि नस्सगरात्मजान् ॥ 28 ॥

श्रुत्वा तु वचनं तेषां कपिलो रघुनन्दन ।

रोषेण महताऽऽविष्टो हुङ्कारमकरोत्तदा ॥ 29 ॥

ततस्तेनाप्रमेयेन कपिलेन महात्मना ।

भस्मराशीकृतास्सर्वे काकुत्स्थ सगरात्मजाः ॥ 30 ॥

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये बालकाण्डे चत्वारिंशस्सर्गः ॥

🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gurmukhi script. Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version. It is a transliteration, not a translation — see “Meaning” for translations where available.

1.40 ਬਾਲਕਾਣ੍ਡ - ਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ ਸਰ੍ਗਃ