Valmiki Ramayana Bala Kanda Sarga 43 — Gurmukhi Script

Meaning —

ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਰਾਮਾਯਣੇ ਬਾਲਕਾਣ੍ਡਮ੍ ।

ਅਥ ਤ੍ਰਿਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ।

Shloka 1

ਦੇਵਦੇਵੇ ਗਤੇ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਸੋऽਙ੍ਗੁष੍ਠਾਗ੍ਰਨਿਪੀਡਿਤਾਮ੍ ।
ਕृਤ੍ਵਾ ਵਸੁਮਤੀਂ ਰਾਮ ਸਂਵਤ੍ਸਰਮੁਪਾਸਤ ॥ 1 ॥

devadeve gate tasmin so'ṅguṣṭhāgranipīḍitām |
kṛtvā vasumatīṃ rāma saṃvatsaramupāsata || 1 ||

Shloka 2

ਅਥ ਸਂਵਤ੍ਸਰੇ ਪੂਰ੍ਣੇ ਸਰ੍ਵਲੋਕਨਮਸ੍ਕृਤਃ ।
ਉਮਾਪਤਿਃ ਪਸ਼ੁਪਤੀ ਰਾਜਾਨਮਿਦਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ॥ 2 ॥

atha saṃvatsare pūrṇe sarvalokanamaskṛtaḥ |
umāpatiḥ paśupatī rājānamidamabravīt || 2 ||

Shloka 3

ਪ੍ਰੀਤਸ੍ਤੇऽਹਂ ਨਰਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਕਰਿष੍ਯਾਮਿ ਤਵ ਪ੍ਰਿਯਮ੍ ।
ਸ਼ਿਰਸਾ ਧਾਰਯਿष੍ਯਾਮਿ ਸ਼ੈਲਰਾਜਸੁਤਾਮਹਮ੍ ॥ 3 ॥

prītaste'haṃ naraśreṣṭha kariṣyāmi tava priyam |
śirasā dhārayiṣyāmi śailarājasutāmaham || 3 ||

Shloka 4

ਤਤੋ ਹੈਮਵਤੀ ਜ੍ਯੇष੍ਠਾ ਸਰ੍ਵਲੋਕਨਮਸ੍ਕृਤਾ ।
ਤਦਾ ਸਾਤਿਮਹਦ੍ਰੂਪਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਵੇਗਂ ਚ ਦੁਸ੍ਸਹਮ੍ ॥ 4 ॥

tato haimavatī jyeṣṭhā sarvalokanamaskṛtā |
tadā sātimahadrūpaṃ kṛtvā vegaṃ ca dussaham || 4 ||

Shloka 5

ਆਕਾਸ਼ਾਦਪਤਦ੍ਰਾਮ ਸ਼ਿਵੇ ਸ਼ਿਵਸ਼ਿਰਸ੍ਯੁਤ ।
ਅਚਿਨ੍ਤਯਚ੍ਚ ਸਾ ਦੇਵੀ ਗਙ੍ਗਾ ਪਰਮਦੁਰ੍ਧਰਾ ॥ 5 ॥

ākāśādapatadrāma śive śivaśirasyuta |
acintayacca sā devī gaṅgā paramadurdharā || 5 ||

Shloka 6

ਵਿਸ਼ਾਮ੍ਯਹਂ ਹਿ ਪਾਤਾਲਂ ਸ੍ਰੋਤਸਾ ਗृਹ੍ਯ ਸ਼ਙ੍ਕਰਮ੍ ।
ਤਸ੍ਯਾਵਲੇਪਨਂ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਕ੍ਰੁਦ੍ਧਸ੍ਤੁ ਭਗਵਾਨ੍ ਹਰਃ ॥ 6 ॥

viśāmyahaṃ hi pātālaṃ srotasā gṛhya śaṅkaram |
tasyāvalepanaṃ jñātvā kruddhastu bhagavān haraḥ || 6 ||

Shloka 7

ਤਿਰੋਭਾਵਯਿਤੁਂ ਬੁਦ੍ਧਿਂ ਚਕ੍ਰੇ ਤ੍ਰਿਨਯਨਸ੍ਤਦਾ ।
ਸਾ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਪਤਿਤਾ ਪੁਣ੍ਯਾ ਪੁਣ੍ਯੇ ਰੁਦ੍ਰਸ੍ਯ ਮੂਰ੍ਧਨਿ ॥ 7 ॥

tirobhāvayituṃ buddhiṃ cakre trinayanastadā |
sā tasmin patitā puṇyā puṇye rudrasya mūrdhani || 7 ||

Shloka 8

ਹਿਮਵਤ੍ਪ੍ਰਤਿਮੇ ਰਾਮ ਜਟਾਮਣ੍ਡਲਗਹ੍ਵਰੇ ।
ਸਾ ਕਥਞ੍ਚਿਨ੍ਮਹੀਂ ਗਨ੍ਤੁਂ ਨਾਸ਼ਕ੍ਨੋਦ੍ਯਤ੍ਨਮਾਸ੍ਥਿਤਾ ॥ 8 ॥

himavatpratime rāma jaṭāmaṇḍalagahvare |
sā kathañcinmahīṃ gantuṃ nāśaknodyatnamāsthitā || 8 ||

Shloka 9

ਨੈਵ ਨਿਰ੍ਗਮਨਂ ਲੇਭੇ ਜਟਾਮਣ੍ਡਲਮੋਹਿਤਾ ।
ਤਤ੍ਰੈਵਾਬਮ੍ਭ੍ਰਮਦ੍ਦੇਵੀ ਸਂਵਤ੍ਸਰਗਣਾਨ੍ ਬਹੂਨ੍ ॥ 9 ॥

naiva nirgamanaṃ lebhe jaṭāmaṇḍalamohitā |
tatraivābambhramaddevī saṃvatsaragaṇān bahūn || 9 ||

Shloka 10

ਤਾਮਪਸ਼੍ਯਨ੍ਪੁਨਸ੍ਤਤ੍ਰ ਤਪਃ ਪਰਮਮਾਸ੍ਥਿਤਃ ।
ਅਨੇਨ ਤੋषਿਤਸ਼੍ਚਾਭੂਦਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਰਘੁਨਨ੍ਦਨ ॥ 10 ॥

tāmapaśyanpunastatra tapaḥ paramamāsthitaḥ |
anena toṣitaścābhūdatyarthaṃ raghunandana || 10 ||

Shloka 11

ਵਿਸਸਰ੍ਜ ਤਤੋ ਗਙ੍ਗਾਂ ਹਰੋ ਬਿਨ੍ਦੁਸਰਃ ਪ੍ਰਤਿ ।
ਤਸ੍ਯਾਂ ਵਿਸृਜ੍ਯਮਾਨਾਯਾਂ ਸਪ੍ਤਸ੍ਰੋਤਾਂਸਿ ਜਜ੍ਞਿਰੇ ॥ 11 ॥

visasarja tato gaṅgāṃ haro bindusaraḥ prati |
tasyāṃ visṛjyamānāyāṃ saptasrotāṃsi jajñire || 11 ||

Shloka 12

ਹ੍ਲਾਦਿਨੀ ਪਾਵਨੀ ਚੈਵ ਨਲਿਨੀ ਚ ਤਥਾऽਪਰਾ ।
ਤਿਸ੍ਰਃ ਪ੍ਰਾਚੀਂ ਦਿਸ਼ਂ ਜਗ੍ਮੁਃ ਗਙ੍ਗਾਸ਼੍ਸ਼ਿਵਜਲਾਸ਼੍ਸ਼ੁਭਾਃ ॥ 12 ॥

hlādinī pāvanī caiva nalinī ca tathā'parā |
tisraḥ prācīṃ diśaṃ jagmuḥ gaṅgāśśivajalāśśubhāḥ || 12 ||

Shloka 13

ਸੁਚਕ੍षੁਸ਼੍ਚੈਵ ਸੀਤਾ ਚ ਸਿਨ੍ਧੁਸ਼੍ਚੈਵ ਮਹਾਨਦੀ ।
ਤਿਸ੍ਰਸ੍ਤ੍ਵੇਤਾ ਦਿਸ਼ਂ ਜਗ੍ਮੁਃ ਪ੍ਰਤੀਚੀਂ ਤੁ ਸ਼ੁਭੋਦਕਾਃ ॥ 13 ॥

sucakṣuścaiva sītā ca sindhuścaiva mahānadī |
tisrastvetā diśaṃ jagmuḥ pratīcīṃ tu śubhodakāḥ || 13 ||

Shloka 14

ਸਪ੍ਤਮੀ ਚਾਨ੍ਵਗਾਤ੍ਤਾਸਾਂ ਭਗੀਰਥਮਥੋ ਨृਪਮ੍ ।
ਭਗੀਰਥੋऽਪਿ ਰਾਜਰ੍षਿਰ੍ਦਿਵ੍ਯਂ ਸ੍ਯਨ੍ਦਨਮਾਸ੍ਥਿਤਃ ॥ 14 ॥

saptamī cānvagāttāsāṃ bhagīrathamatho nṛpam |
bhagīratho'pi rājarṣirdivyaṃ syandanamāsthitaḥ || 14 ||

Shloka 15

ਪ੍ਰਾਯਾਦਗ੍ਰੇ ਮਹਾਤੇਜਾ ਗਙ੍ਗਾ ਤਂ ਚਾਪ੍ਯਨੁਵ੍ਰਜਤ੍ ।
ਗਗਨਾਚ੍ਛਙ੍ਕਰਸ਼ਿਰਸ੍ਤਤੋ ਧਰਣਿਮਾਸ਼੍ਰਿਤਾ ॥ 15 ॥

prāyādagre mahātejā gaṅgā taṃ cāpyanuvrajat |
gaganācchaṅkaraśirastato dharaṇimāśritā || 15 ||

Shloka 16

ਵ੍ਯਸਰ੍ਪਤ ਜਲਂ ਤਤ੍ਰ ਤੀਵ੍ਰਸ਼ਬ੍ਦਪੁਰਸ੍ਕृਤਮ੍ ।
ਮਤ੍ਸ੍ਯਕਚ੍ਛਪਸਙ੍ਘੈਸ਼੍ਚ ਸ਼ਿਂਸ਼ੁਮਾਰਗਣੈਸ੍ਤਦਾ ॥ 16 ॥

vyasarpata jalaṃ tatra tīvraśabdapuraskṛtam |
matsyakacchapasaṅghaiśca śiṃśumāragaṇaistadā || 16 ||

Shloka 17

ਪਤਦ੍ਭਿਃ ਪਤਿਤੈਸ਼੍ਚਾਨ੍ਯੈਰ੍ਵ੍ਯਰੋਚਤ ਵਸੁਨ੍ਧਰਾ ।
ਤਤੋ ਦੇਵਰ੍षਿਗਨ੍ਧਰ੍ਵਾ ਯਕ੍षਸਿਦ੍ਧਗਣਾਸ੍ਤਦਾ ॥ 17 ॥

patadbhiḥ patitaiścānyairvyarocata vasundharā |
tato devarṣigandharvā yakṣasiddhagaṇāstadā || 17 ||

Shloka 18

ਵ੍ਯਲੋਕਯਨ੍ਤ ਤੇ ਤਤ੍ਰ ਗਗਨਾਦ੍ਗਾਂ ਗਤਾਂ ਤਥਾ ।
ਵਿਮਾਨੈਰ੍ਨਗਰਾਕਾਰੈਰ੍ਹਯੈਰ੍ਗਜਵਰੈਸ੍ਤਦਾ ॥ 18 ॥

vyalokayanta te tatra gaganādgāṃ gatāṃ tathā |
vimānairnagarākārairhayairgajavaraistadā || 18 ||

Shloka 19

ਪਾਰਿਪ੍ਲਵਗਤੈਸ਼੍ਚਾਪਿ ਦੇਵਤਾਸ੍ਤਤ੍ਰ ਵਿष੍ਠਿਤਾਃ ।
ਤਦਦ੍ਭੁਤਤਮਂ ਲੋਕੇ ਗਙ੍ਗਾਪਤਨਮੁਤ੍ਤਮਮ੍ ॥ 19 ॥

pāriplavagataiścāpi devatāstatra viṣṭhitāḥ |
tadadbhutatamaṃ loke gaṅgāpatanamuttamam || 19 ||

Shloka 20

ਦਿਦृਕ੍षਵੋ ਦੇਵਗਣਾਃ ਸਮੀਯੁਰਮਿਤੌਜਸਃ ।
ਸਮ੍ਪਤਦ੍ਭਿਸ੍ਸੁਰਗਣੈਸ੍ਤੇषਾਂ ਚਾਭਰਣੌਜਸਾ ॥ 20 ॥

didṛkṣavo devagaṇāḥ samīyuramitaujasaḥ |
sampatadbhissuragaṇaisteṣāṃ cābharaṇaujasā || 20 ||

Shloka 21

ਸ਼ਤਾਦਿਤ੍ਯਮਿਵਾਭਾਤਿ ਗਗਨਂ ਗਤਤੋਯਦਮ੍ ।
ਸ਼ਿਂਸ਼ੁਮਾਰੋਰਗਗਣੈਰ੍ਮੀਨੈਰਪਿ ਚ ਚਞ੍ਚਲੈਃ ॥ 21 ॥

śatādityamivābhāti gaganaṃ gatatoyadam |
śiṃśumāroragagaṇairmīnairapi ca cañcalaiḥ || 21 ||

Shloka 22

ਵਿਦ੍ਯੁਦ੍ਭਿਰਿਵ ਵਿਕ੍षਿਪ੍ਤਮਾਕਾਸ਼ਮਭਵਤ੍ਤਦਾ ।
ਪਾਣ੍ਡਰੈਸ੍ਸਲਿਲੋਤ੍ਪੀਡੈਃ ਕੀਰ੍ਯਮਾਣੈਸ੍ਸਹਸ੍ਰਧਾ ॥ 22 ॥

vidyudbhiriva vikṣiptamākāśamabhavattadā |
pāṇḍaraissalilotpīḍaiḥ kīryamāṇaissahasradhā || 22 ||

Shloka 23

ਸ਼ਾਰਦਾਭ੍ਰੈਰਿਵਾਕੀਰ੍ਣਂ ਗਗਨਂ ਹਂਸਸਮ੍ਪ੍ਲਵੈਃ ।
ਕ੍ਵਚਿਦ੍ਦ੍ਰੁਤਤਰਂ ਯਾਤਿ ਕੁਟਿਲਂ ਕ੍ਵਚਿਦਾਯਤਮ੍ ॥ 23 ॥

śāradābhrairivākīrṇaṃ gaganaṃ haṃsasamplavaiḥ |
kvaciddrutataraṃ yāti kuṭilaṃ kvacidāyatam || 23 ||

Shloka 24

ਵਿਨਤਂ ਕ੍ਵਚਿਦੁਦ੍ਧੂਤਂ ਕ੍ਵਚਿਦ੍ਯਾਤਿ ਸ਼ਨੈਸ਼੍ਸ਼ਨੈਃ ।
ਸਲਿਲੇਨੈਵ ਸਲਿਲਂ ਕ੍ਵਚਿਦਭ੍ਯਾਹਤਂ ਪੁਨਃ ॥ 24 ॥

vinataṃ kvaciduddhūtaṃ kvacidyāti śanaiśśanaiḥ |
salilenaiva salilaṃ kvacidabhyāhataṃ punaḥ || 24 ||

Shloka 25

ਮੁਹੁਰੂਰ੍ਧ੍ਵਮੁਖਂ ਗਤ੍ਵਾ ਪਪਾਤ ਵਸੁਧਾਤਲਮ੍ ।
ਤਚ੍ਛਙ੍ਕਰਸ਼ਿਰੋਭ੍ਰष੍ਟਂ ਭ੍ਰष੍ਟਂ ਭੂਮਿਤਲੇ ਪੁਨਃ ॥ 25 ॥

muhurūrdhvamukhaṃ gatvā papāta vasudhātalam |
tacchaṅkaraśirobhraṣṭaṃ bhraṣṭaṃ bhūmitale punaḥ || 25 ||

Shloka 26

ਵ੍ਯਰੋਚਤ ਤਦਾ ਤੋਯਂ ਨਿਰ੍ਮਲਂ ਗਤਕਲ੍ਮषਮ੍ ।
ਤਤ੍ਰ ਦੇਵਰ੍षਿਗਨ੍ਧਰ੍ਵਾ ਵਸੁਧਾਤਲਵਾਸਿਨਃ ॥ 26 ॥

vyarocata tadā toyaṃ nirmalaṃ gatakalmaṣam |
tatra devarṣigandharvā vasudhātalavāsinaḥ || 26 ||

Shloka 27

ਭਵਾਙ੍ਗਪਤਿਤਂ ਤੋਯਂ ਪਵਿਤ੍ਰਮਿਤਿ ਪਸ੍ਪृਸ਼ੁਃ ।
ਸ਼ਾਪਾਤ੍ਪ੍ਰਪਤਿਤਾ ਯੇ ਚ ਗਗਨਾਦ੍ਵਸੁਧਾਤਲਮ੍ ॥ 27 ॥

bhavāṅgapatitaṃ toyaṃ pavitramiti paspṛśuḥ |
śāpātprapatitā ye ca gaganādvasudhātalam || 27 ||

Shloka 28

ਕृਤ੍ਵਾ ਤਤ੍ਰਾਭਿषੇਕਂ ਤੇ ਬਭੂਵੁਰ੍ਗਤਕਲ੍ਮषਾਃ ।
ਧੂਤਪਾਪਾਃ ਪੁਨਸ੍ਤੇਨ ਤੋਯੇਨਾਥ ਸੁਭਾਸ੍ਵਤਾ ॥ 28 ॥

kṛtvā tatrābhiṣekaṃ te babhūvurgatakalmaṣāḥ |
dhūtapāpāḥ punastena toyenātha subhāsvatā || 28 ||

Shloka 29

ਪੁਨਰਾਕਾਸ਼ਮਾਵਿਸ਼੍ਯ ਸ੍ਵਾਨ੍ ਲੋਕਾਨ੍ ਪ੍ਰਤਿਪੇਦਿਰੇ ।
ਮੁਮੁਦੇ ਮੁਦਿਤੋ ਲੋਕਸ੍ਤੇਨ ਤੋਯੇਨ ਭਾਸ੍ਵਤਾ ॥ 29 ॥

punarākāśamāviśya svān lokān pratipedire |
mumude mudito lokastena toyena bhāsvatā || 29 ||

Shloka 30

ਕृਤਾਭਿषੇਕੋ ਗਙ੍ਗਾਯਾਂ ਬਭੂਵ ਵਿਗਤਕ੍ਲਮਃ ।
ਭਗੀਰਥੋऽਪਿ ਰਾਜਾਰ੍षਿਰ੍ਦਿਵ੍ਯਂ ਸ੍ਯਨ੍ਦਨਮਾਸ੍ਥਿਤਃ ।
ਪ੍ਰਾਯਾਦਗ੍ਰੇ ਮਹਾਤੇਜਾਸ੍ਤਂ ਗਙ੍ਗਾ ਪृष੍ਠਤੋऽਨ੍ਵਗਾਤ੍ ॥ 30 ॥

kṛtābhiṣeko gaṅgāyāṃ babhūva vigataklamaḥ |
bhagīratho'pi rājārṣirdivyaṃ syandanamāsthitaḥ |
prāyādagre mahātejāstaṃ gaṅgā pṛṣṭhato'nvagāt || 30 ||

Shloka 31

ਦੇਵਾਸ੍ਸਰ੍षਿਗਣਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਦੈਤ੍ਯਦਾਨਵਰਾਕ੍षਸਾਃ ॥ 31 ॥

devāssarṣigaṇāḥ sarve daityadānavarākṣasāḥ || 31 ||

Shloka 32

ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਯਕ੍षਪ੍ਰਵਰਾਸ੍ਸਕਿਨ੍ਨਰਮਹੋਰਗਾਃ ।
ਸਰ੍ਵਾਸ਼੍ਚਾਪ੍ਸਰਸੋ ਰਾਮ ਭਗੀਰਥਰਥਾਨੁਗਾਮ੍ ॥ 32 ॥

gandharvayakṣapravarāssakinnaramahoragāḥ |
sarvāścāpsaraso rāma bhagīratharathānugām || 32 ||

Shloka 33

ਗਙ੍ਗਾਮਨ੍ਵਗਮਨ੍ ਪ੍ਰੀਤਾਸ੍ਸਰ੍ਵੇ ਜਲਚਰਾਸ਼੍ਚ ਯੇ ।
ਯਤੋ ਭਗੀਰਥੋ ਰਾਜਾ ਤਤੋ ਗਙ੍ਗਾਯਸ਼ਸ੍ਵਿਨੀ ॥ 33 ॥

gaṅgāmanvagaman prītāssarve jalacarāśca ye |
yato bhagīratho rājā tato gaṅgāyaśasvinī || 33 ||

Shloka 34

ਜਗਾਮ ਸਰਿਤਾਂ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਾ ਸਰ੍ਵਪਾਪਪ੍ਰਣਾਸ਼ਿਨੀ ।
ਤਤੋ ਹਿ ਯਜਮਾਨਸ੍ਯ ਜਹ੍ਨੋਰਦ੍ਭੁਤਕਰ੍ਮਣਃ ॥ 34 ॥

jagāma saritāṃ śreṣṭhā sarvapāpapraṇāśinī |
tato hi yajamānasya jahnoradbhutakarmaṇaḥ || 34 ||

Shloka 35

ਗਙ੍ਗਾ ਸਮ੍ਪ੍ਲਾਵਯਾਮਾਸ ਯਜ੍ਞਵਾਟਂ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ ।
ਤਸ੍ਯਾਵਲੇਪਨਂ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਕ੍ਰੁਦ੍ਧੋ ਯਜ੍ਵਾ ਤੁ ਰਾਘਵ ॥ 35 ॥

gaṅgā samplāvayāmāsa yajñavāṭaṃ mahātmanaḥ |
tasyāvalepanaṃ jñātvā kruddho yajvā tu rāghava || 35 ||

Shloka 36

ਅਪਿਬਚ੍ਚ ਜਲਂ ਸਰ੍ਵਂ ਗਙ੍ਗਾਯਾਃ ਪਰਮਾਦ੍ਭੁਤਮ੍ ।
ਤਤੋ ਦੇਵਾਸ੍ਸਗਨ੍ਧਰ੍ਵਾ ऋषਯਸ਼੍ਚ ਸੁਵਿਸ੍ਮਿਤਾਃ ॥ 36 ॥

apibacca jalaṃ sarvaṃ gaṅgāyāḥ paramādbhutam |
tato devāssagandharvā ṛṣayaśca suvismitāḥ || 36 ||

Shloka 37

ਪੂਜਯਨ੍ਤਿ ਮਹਾਤ੍ਮਾਨਂ ਜਹ੍ਨੁਂ ਪੁਰੁषਸਤ੍ਤਮਮ੍ ।
ਗਙ੍ਗਾਂ ਚਾਪਿ ਨਯਨ੍ਤਿ ਸ੍ਮ ਦੁਹਿਤृਤ੍ਵੇ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ ॥ 37 ॥

pūjayanti mahātmānaṃ jahnuṃ puruṣasattamam |
gaṅgāṃ cāpi nayanti sma duhitṛtve mahātmanaḥ || 37 ||

Shloka 38

ਤਤਸ੍ਤੁष੍ਟੋ ਮਹਾਤੇਜਾਸ਼੍ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਾਭ੍ਯਾਮਸृਜਤ੍ ਪੁਨਃ ॥ 38 ॥

tatastuṣṭo mahātejāśśrotrābhyāmasṛjat punaḥ || 38 ||

Shloka 39

ਤਸ੍ਮਾਜ੍ਜਹ੍ਨੁਸੁਤਾ ਗਙ੍ਗਾ ਪ੍ਰੋਚ੍ਯਤੇ ਜਾਹ੍ਨਵੀਤਿਚ ।
ਜਗਾਮ ਚ ਪੁਨਰ੍ਗਙ੍ਗਾ ਭਗੀਰਥਰਥਾਨੁਗਾ ।
ਸਾਗਰਂ ਚਾਪਿ ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾ ਸਾ ਸਰਿਤ੍ਪ੍ਰਵਰਾ ਤਦਾ ॥ 39 ॥

tasmājjahnusutā gaṅgā procyate jāhnavītica |
jagāma ca punargaṅgā bhagīratharathānugā |
sāgaraṃ cāpi samprāptā sā saritpravarā tadā || 39 ||

Shloka 40

ਰਸਾਤਲਮੁਪਾਗਚ੍ਛਤ੍ਸਿਦ੍ਧ੍ਯਰ੍ਥਂ ਤਸ੍ਯ ਕਰ੍ਮਣਃ ।
ਭਗੀਰਥੋऽਪਿ ਰਾਜਰ੍षਿਃ ਗਙ੍ਗਾਮਾਦਾਯ ਯਤ੍ਨਤਃ ।
ਪਿਤਾਮਹਾਨ੍ ਭਸ੍ਮਕृਤਾਨਪਸ਼੍ਯਦ੍ਦੀਨਚੇਤਨਃ ॥ 40 ॥

rasātalamupāgacchatsiddhyarthaṃ tasya karmaṇaḥ |
bhagīratho'pi rājarṣiḥ gaṅgāmādāya yatnataḥ |
pitāmahān bhasmakṛtānapaśyaddīnacetanaḥ || 40 ||

Shloka 41

ਅਥ ਤਦ੍ਭਸ੍ਮਨਾਂ ਰਾਸ਼ਿਂ ਗਙ੍ਗਾਸਲਿਲਮੁਤ੍ਤਮਮ੍ ।
ਪ੍ਲਾਵਯਦ੍ਧੂਤਪਾਪ੍ਮਾਨਸ੍ਸ੍ਵਰ੍ਗਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾ ਰਘੂਤ੍ਤਮ ॥ 41 ॥

atha tadbhasmanāṃ rāśiṃ gaṅgāsalilamuttamam |
plāvayaddhūtapāpmānassvargaṃ prāptā raghūttama || 41 ||

ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਬਾਲਕਾਣ੍ਡੇ ਤ੍ਰਿਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ॥

Sanskrit — Devanagari (original)

श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे बालकाण्डम् ।

अथ त्रिचत्वारिंशस्सर्गः ।

देवदेवे गते तस्मिन् सोऽङ्गुष्ठाग्रनिपीडिताम् ।

कृत्वा वसुमतीं राम संवत्सरमुपासत ॥ 1 ॥

अथ संवत्सरे पूर्णे सर्वलोकनमस्कृतः ।

उमापतिः पशुपती राजानमिदमब्रवीत् ॥ 2 ॥

प्रीतस्तेऽहं नरश्रेष्ठ करिष्यामि तव प्रियम् ।

शिरसा धारयिष्यामि शैलराजसुतामहम् ॥ 3 ॥

ततो हैमवती ज्येष्ठा सर्वलोकनमस्कृता ।

तदा सातिमहद्रूपं कृत्वा वेगं च दुस्सहम् ॥ 4 ॥

आकाशादपतद्राम शिवे शिवशिरस्युत ।

अचिन्तयच्च सा देवी गङ्गा परमदुर्धरा ॥ 5 ॥

विशाम्यहं हि पातालं स्रोतसा गृह्य शङ्करम् ।

तस्यावलेपनं ज्ञात्वा क्रुद्धस्तु भगवान् हरः ॥ 6 ॥

तिरोभावयितुं बुद्धिं चक्रे त्रिनयनस्तदा ।

सा तस्मिन् पतिता पुण्या पुण्ये रुद्रस्य मूर्धनि ॥ 7 ॥

हिमवत्प्रतिमे राम जटामण्डलगह्वरे ।

सा कथञ्चिन्महीं गन्तुं नाशक्नोद्यत्नमास्थिता ॥ 8 ॥

नैव निर्गमनं लेभे जटामण्डलमोहिता ।

तत्रैवाबम्भ्रमद्देवी संवत्सरगणान् बहून् ॥ 9 ॥

तामपश्यन्पुनस्तत्र तपः परममास्थितः ।

अनेन तोषितश्चाभूदत्यर्थं रघुनन्दन ॥ 10 ॥

विससर्ज ततो गङ्गां हरो बिन्दुसरः प्रति ।

तस्यां विसृज्यमानायां सप्तस्रोतांसि जज्ञिरे ॥ 11 ॥

ह्लादिनी पावनी चैव नलिनी च तथाऽपरा ।

तिस्रः प्राचीं दिशं जग्मुः गङ्गाश्शिवजलाश्शुभाः ॥ 12 ॥

सुचक्षुश्चैव सीता च सिन्धुश्चैव महानदी ।

तिस्रस्त्वेता दिशं जग्मुः प्रतीचीं तु शुभोदकाः ॥ 13 ॥

सप्तमी चान्वगात्तासां भगीरथमथो नृपम् ।

भगीरथोऽपि राजर्षिर्दिव्यं स्यन्दनमास्थितः ॥ 14 ॥

प्रायादग्रे महातेजा गङ्गा तं चाप्यनुव्रजत् ।

गगनाच्छङ्करशिरस्ततो धरणिमाश्रिता ॥ 15 ॥

व्यसर्पत जलं तत्र तीव्रशब्दपुरस्कृतम् ।

मत्स्यकच्छपसङ्घैश्च शिंशुमारगणैस्तदा ॥ 16 ॥

पतद्भिः पतितैश्चान्यैर्व्यरोचत वसुन्धरा ।

ततो देवर्षिगन्धर्वा यक्षसिद्धगणास्तदा ॥ 17 ॥

व्यलोकयन्त ते तत्र गगनाद्गां गतां तथा ।

विमानैर्नगराकारैर्हयैर्गजवरैस्तदा ॥ 18 ॥

पारिप्लवगतैश्चापि देवतास्तत्र विष्ठिताः ।

तदद्भुततमं लोके गङ्गापतनमुत्तमम् ॥ 19 ॥

दिदृक्षवो देवगणाः समीयुरमितौजसः ।

सम्पतद्भिस्सुरगणैस्तेषां चाभरणौजसा ॥ 20 ॥

शतादित्यमिवाभाति गगनं गततोयदम् ।

शिंशुमारोरगगणैर्मीनैरपि च चञ्चलैः ॥ 21 ॥

विद्युद्भिरिव विक्षिप्तमाकाशमभवत्तदा ।

पाण्डरैस्सलिलोत्पीडैः कीर्यमाणैस्सहस्रधा ॥ 22 ॥

शारदाभ्रैरिवाकीर्णं गगनं हंससम्प्लवैः ।

क्वचिद्द्रुततरं याति कुटिलं क्वचिदायतम् ॥ 23 ॥

विनतं क्वचिदुद्धूतं क्वचिद्याति शनैश्शनैः ।

सलिलेनैव सलिलं क्वचिदभ्याहतं पुनः ॥ 24 ॥

मुहुरूर्ध्वमुखं गत्वा पपात वसुधातलम् ।

तच्छङ्करशिरोभ्रष्टं भ्रष्टं भूमितले पुनः ॥ 25 ॥

व्यरोचत तदा तोयं निर्मलं गतकल्मषम् ।

तत्र देवर्षिगन्धर्वा वसुधातलवासिनः ॥ 26 ॥

भवाङ्गपतितं तोयं पवित्रमिति पस्पृशुः ।

शापात्प्रपतिता ये च गगनाद्वसुधातलम् ॥ 27 ॥

कृत्वा तत्राभिषेकं ते बभूवुर्गतकल्मषाः ।

धूतपापाः पुनस्तेन तोयेनाथ सुभास्वता ॥ 28 ॥

पुनराकाशमाविश्य स्वान् लोकान् प्रतिपेदिरे ।

मुमुदे मुदितो लोकस्तेन तोयेन भास्वता ॥ 29 ॥

कृताभिषेको गङ्गायां बभूव विगतक्लमः ।

भगीरथोऽपि राजार्षिर्दिव्यं स्यन्दनमास्थितः ।

प्रायादग्रे महातेजास्तं गङ्गा पृष्ठतोऽन्वगात् ॥ 30 ॥

देवास्सर्षिगणाः सर्वे दैत्यदानवराक्षसाः ॥ 31 ॥

गन्धर्वयक्षप्रवरास्सकिन्नरमहोरगाः ।

सर्वाश्चाप्सरसो राम भगीरथरथानुगाम् ॥ 32 ॥

गङ्गामन्वगमन् प्रीतास्सर्वे जलचराश्च ये ।

यतो भगीरथो राजा ततो गङ्गायशस्विनी ॥ 33 ॥

जगाम सरितां श्रेष्ठा सर्वपापप्रणाशिनी ।

ततो हि यजमानस्य जह्नोरद्भुतकर्मणः ॥ 34 ॥

गङ्गा सम्प्लावयामास यज्ञवाटं महात्मनः ।

तस्यावलेपनं ज्ञात्वा क्रुद्धो यज्वा तु राघव ॥ 35 ॥

अपिबच्च जलं सर्वं गङ्गायाः परमाद्भुतम् ।

ततो देवास्सगन्धर्वा ऋषयश्च सुविस्मिताः ॥ 36 ॥

पूजयन्ति महात्मानं जह्नुं पुरुषसत्तमम् ।

गङ्गां चापि नयन्ति स्म दुहितृत्वे महात्मनः ॥ 37 ॥

ततस्तुष्टो महातेजाश्श्रोत्राभ्यामसृजत् पुनः ॥ 38 ॥

तस्माज्जह्नुसुता गङ्गा प्रोच्यते जाह्नवीतिच ।

जगाम च पुनर्गङ्गा भगीरथरथानुगा ।

सागरं चापि सम्प्राप्ता सा सरित्प्रवरा तदा ॥ 39 ॥

रसातलमुपागच्छत्सिद्ध्यर्थं तस्य कर्मणः ।

भगीरथोऽपि राजर्षिः गङ्गामादाय यत्नतः ।

पितामहान् भस्मकृतानपश्यद्दीनचेतनः ॥ 40 ॥

अथ तद्भस्मनां राशिं गङ्गासलिलमुत्तमम् ।

प्लावयद्धूतपाप्मानस्स्वर्गं प्राप्ता रघूत्तम ॥ 41 ॥

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये बालकाण्डे त्रिचत्वारिंशस्सर्गः ॥

🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gurmukhi script. Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version. It is a transliteration, not a translation — see “Meaning” for translations where available.

1.43 ਬਾਲਕਾਣ੍ਡ - ਤ੍ਰਿਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ ਸਰ੍ਗਃ