ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਰਾਮਾਯਣੇ ਬਾਲਕਾਣ੍ਡਮ੍ ।
ਅਥ ਦ੍ਵਿषष੍ਟਿਤਮਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ।
ਸ਼ੁਨਸ਼੍ਸ਼ੇਫਂ ਨਰਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਗृਹੀਤ੍ਵਾ ਤੁ ਮਹਾਯਸ਼ਾਃ ।
ਵ੍ਯਸ਼੍ਰਾਮ੍ਯਤ੍ ਪੁष੍ਕਰੇ ਰਾਜਾ ਮਧ੍ਯਾਹ੍ਨੇ ਰਘੁਨਨ੍ਦਨ ॥ 1 ॥
ਤਸ੍ਯ ਵਿਸ਼੍ਰਮਮਾਣਸ੍ਯ ਸ਼ੁਨਸ਼੍ਸ਼ੇਫੋ ਮਹਾਯਸ਼ਾਃ ।
ਪੁष੍ਕਰਕ੍षੇਤ੍ਰਮਾਗਮ੍ਯ ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰਂ ਦਦਰ੍ਸ਼ ਹ ॥ 2 ॥
ਤਪ੍ਯਨ੍ਤਮृषਿਭਿਸ੍ਸਾਰ੍ਧਂ ਮਾਤੁਲਂ ਪਰਮਾਤੁਰਃ ।
ਵਿਵਰ੍ਣਵਦਨੋ ਦੀਨਸ੍ਤृष੍ਣਯਾ ਚ ਸ਼੍ਰਮੇਣ ਚ ॥ 3 ॥
ਪਪਾਤਾਙ੍ਕੇ ਮੁਨੇਰਾਸ਼ੁ ਵਾਕ੍ਯਂ ਚੇਦਮੁਵਾਚ ਹ ।
ਨ ਮੇऽਸ੍ਤਿ ਮਾਤਾ ਨ ਪਿਤਾ ਜ੍ਞਾਤਯੋ ਬਾਨ੍ਧਵਾਃ ਕੁਤਃ ॥ 4 ॥
ਤ੍ਰਾਤੁਮਰ੍ਹਸਿ ਮਾਂ ਸੌਮ੍ਯ ਧਰ੍ਮੇਣ ਮੁਨਿਪੁਙ੍ਗਵ ।
ਤ੍ਰਾਤਾ ਤ੍ਵਂ ਹਿ ਮੁਨਿਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਤ੍ਵਂ ਹਿ ਭਾਵਨਃ ॥ 5 ॥
ਰਾਜਾ ਚ ਕृਤਕਾਰ੍ਯਸ੍ਸ੍ਯਾਦਹਂ ਦੀਰ੍ਘਾਯੁਰਵ੍ਯਯਃ ।
ਸ੍ਵਰ੍ਗਲੋਕਮੁਪਾਸ਼੍ਨੀਯਾਂ ਤਪਸ੍ਤਪ੍ਤ੍ਵਾਹ੍ਯਨੁਤ੍ਤਮਮ੍ ॥ 6 ॥
ਤ੍ਵਂ ਮੇ ਨਾਥੋ ਹ੍ਯਨਾਥਸ੍ਯ ਭਵ ਭਵ੍ਯੇਨ ਚੇਤਸਾ ।
ਪਿਤੇਵ ਪੁਤ੍ਰਂ ਧਰ੍ਮਾਤ੍ਮਂ ਸ੍ਤ੍ਰਾਤੁਮਰ੍ਹਸਿ ਕਿਲ੍ਬਿषਾਤ੍ ॥ 7 ॥
ਤਸ੍ਯ ਤਦ੍ਵਚਨਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰੋ ਮਹਾਤਪਾਃ ।
ਸਾਨ੍ਤ੍ਵਯਿਤ੍ਵਾ ਬਹੁਵਿਧਂ ਪੁਤ੍ਰਾਨਿਦਮੁਵਾਚ ਹ ॥ 8 ॥
ਯਤ੍ਕृਤੇ ਪਿਤਰਃ ਪੁਤ੍ਰਾਨ੍ ਜਨਯਨ੍ਤਿ ਸ਼ੁਭਾਰ੍ਥਿਨਃ ।
ਪਰਲੋਕਹਿਤਾਰ੍ਥਾਯ ਤਸ੍ਯ ਕਾਲੋऽਯਮਾਗਤਃ ॥ 9 ॥
ਅਯਂ ਮੁਨਿਸੁਤੋ ਬਾਲੋ ਮਤ੍ਤਸ਼੍ਸ਼ਰਣਮਿਚ੍ਛਤਿ ।
ਅਸ੍ਯ ਜੀਵਿਤਮਾਤ੍ਰੇਣ ਪ੍ਰਿਯਂ ਕੁਰੁਤ ਪੁਤ੍ਰਕਾਃ ॥ 10 ॥
ਸਰ੍ਵੇ ਸੁਕृਤਕਰ੍ਮਾਣਸ੍ਸਰ੍ਵੇ ਧਰ੍ਮਪਰਾਯਣਾਃ ।
ਪਸ਼ੁਭੂਤਾ ਨਰੇਨ੍ਦ੍ਰਸ੍ਯ ਤृਪ੍ਤਿਮਗ੍ਨੇਃ ਪ੍ਰਯਚ੍ਛਤ ॥ 11 ॥
ਨਾਥਵਾਂਸ਼੍ਚ ਸ਼ੁਨਸ਼੍ਸ਼ੇਫੋ ਯਜ੍ਞਸ਼੍ਚਾਵਿਘ੍ਨਿਤੋ ਭਵੇਤ੍ ।
ਦੇਵਤਾਸ੍ਤਰ੍ਪਿਤਾਸ਼੍ਚਸ੍ਯੁਰ੍ਮਮ ਚਾਪਿ ਕृਤਂ ਵਚਃ ॥ 12 ॥
ਮੁਨੇਸ੍ਤੁ ਵਚਨਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਮਧੁਚ੍ਛਨ੍ਦਾਦਯ ਸ੍ਸੁਤਾਃ ।
ਸਾਭਿਮਾਨਂ ਨਰਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਸਲੀਲਮਿਦਮਬ੍ਰੁਵਨ੍ ॥ 13 ॥
ਕਥਮਾਤ੍ਮਸੁਤਾਨ੍ ਹਿਤ੍ਵਾ ਤ੍ਰਾਯਸੇऽਨ੍ਯਸੁਤਂ ਵਿਭੋ ।
ਅਕਾਰ੍ਯਮਿਵ ਪਸ਼੍ਯਾਮ ਸ਼੍ਸ਼੍ਵਮਾਂਸ ਇਵ ਭੋਜਨੇ ॥ 14 ॥
ਤੇषਾਂ ਤਦ੍ਵਚਨਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਪੁਤ੍ਰਾਣਾਂ ਮੁਨਿਪੁਙ੍ਗਵਃ ।
ਕ੍ਰੋਧਸਂਰਕ੍ਤਨਯਨੋ ਵ੍ਯਾਹਰ੍ਤੁਮੁਪਚਕ੍ਰਮੇ ॥ 15 ॥
ਨਿਸ੍ਸਾਧ੍ਵਸਮਿਦਂ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਧਰ੍ਮਾਦਪਿ ਵਿਗਰ੍ਹਿਤਮ੍ ।
ਅਤਿਕ੍ਰਮ੍ਯ ਤੁ ਮਦ੍ਵਾਕ੍ਯਂ ਦਾਰੁਣਂ ਰੋਮਹਰ੍षਣਮ੍ ॥ 16 ॥
ਸ਼੍ਵਮਾਂਸਭੋਜਿਨਸ੍ਸਰ੍ਵੇ ਵਾਸਿष੍ਠਾ ਇਵ ਜਾਤਿषੁ ।
ਪੂਰ੍ਣਂ ਵਰ੍षਸਹਸ੍ਰਂ ਤੁ ਪृਥਿਵ੍ਯਾਮਨੁਵਤ੍ਸ੍ਯਥ ॥ 17 ॥
ਕृਤ੍ਵਾ ਸ਼ਾਪਸਮਾਯੁਕ੍ਤਾਨ੍ ਪੁਤ੍ਰਾਨ੍ ਮੁਨਿਵਰਸ੍ਤਥਾ ।
ਸ਼ੁਨਸ਼੍ਸ਼ੇਫਮੁਵਾਚਾਰ੍ਤਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਰਕ੍षਾਂ ਨਿਰਾਮਯਮ੍ ॥ 18 ॥
ਪਵਿਤ੍ਰਪਾਸ਼ੈਰਾਸਕ੍ਤੋ ਰਕ੍ਤਮਾਲ੍ਯਾਨੁਲੇਪਨਃ ।
ਵੈष੍ਣਵਂ ਯੂਪਮਾਸਾਦ੍ਯ ਵਾਗ੍ਭਿਰਗ੍ਨਿਮੁਦਾਹਰ ॥ 19 ॥
ਇਮੇ ਤੁ ਗਾਥੇ ਦ੍ਵੇ ਦਿਵ੍ਯੇ ਗਾਯੇਥਾ ਮੁਨਿਪੁਤ੍ਰਕ ।
ਅਮ੍ਬਰੀषਸ੍ਯ ਯਜ੍ਞੇऽਸ੍ਮਿਂਸ੍ਤਤ ਸ੍ਸਿਦ੍ਧਿਮਵਾਪ੍ਸ੍ਯਸਿ ॥ 20 ॥
ਸ਼ੁਨਸ਼੍ਸ਼ੇਫੋ ਗृਹੀਤ੍ਵਾ ਤੇ ਦ੍ਵੇ ਗਾਥੇ ਸੁਸਮਾਹਿਤਃ ।
ਤ੍ਵਰਯਾ ਰਾਜਸਿਂਹਂ ਤਮਮ੍ਬਰੀषਮੁਵਾਚ ਹ ॥ 21 ॥
ਰਾਜਸਿਂਹ ਮਹਾਸਤ੍ਤ੍ਵ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਗਚ੍ਛਾਵਹੇ ਸਦਃ ।
ਨਿਰ੍ਵਰ੍ਤਯਸ੍ਵ ਰਾਜੇਨ੍ਦ੍ਰ ਦੀਕ੍षਾਂ ਚ ਸਮੁਪਾਵਿਸ਼ ॥ 22 ॥
ਤਦ੍ਵਾਕ੍ਯਮृषਿਪੁਤ੍ਰਸ੍ਯ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਹਰ੍षਸਮੁਤ੍ਸੁਕਃ ।
ਜਗਾਮ ਨृਪਤਿ ਸ਼੍ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਯਜ੍ਞਵਾਟਮਤਨ੍ਦ੍ਰਿਤਃ ॥ 23 ॥
ਸਦਸ੍ਯਾਨੁਮਤੇ ਰਾਜਾ ਪਵਿਤ੍ਰਕृਤਲਕ੍षਣਮ੍ ।
ਪਸ਼ੁਂ ਰਕ੍ਤਾਮ੍ਬਰਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਯੂਪੇ ਤਂ ਸਮਬਨ੍ਧਯਤ੍ ॥ 24 ॥
ਸਬਦ੍ਧੋ ਵਾਗ੍ਭਿਰਗ੍ਯ੍ਰਾਭਿਰਭਿਤੁष੍ਟਾਵ ਵੈ ਸੁਰੌ ।
ਇਨ੍ਦ੍ਰਮਿਨ੍ਦ੍ਰਾਨੁਜਂ ਚੈਵ ਯਥਾਵਨ੍ਮੁਨਿਪੁਤ੍ਰਕਃ ॥ 25 ॥
ਤਤਃ ਪ੍ਰੀਤ ਸ੍ਸਹਸ੍ਰਾਕ੍षੋ ਰਹਸ੍ਯਸ੍ਤੁਤਿਤਰ੍ਪਿਤਃ ।
ਦੀਰ੍ਘਮਾਯੁਸ੍ਤਦਾ ਪ੍ਰਾਦਾਚ੍ਛੁਨਸ਼੍ਸ਼ੇਫਾਯ ਰਾਘਵ ॥ 26 ॥
ਸ ਚ ਰਾਜਾ ਨਰਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਯਜ੍ਞਸ੍ਯ ਚ ਸਮਾਪ੍ਤਵਾਨ੍ ।
ਫਲਂ ਬਹੁਗੁਣਂ ਰਾਮ ਸਹਸ੍ਰਾਕ੍षਪ੍ਰਸਾਦਜਮ੍ ॥ 27 ॥
ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰੋ ऽਪਿ ਧਰ੍ਮਾਤ੍ਮਾ ਭੂਯਸ੍ਤੇਪੇ ਮਹਾਤਪਾਃ ।
ਪੁष੍ਕਰੇषੁ ਨਰਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਦਸ਼ਵਰ੍षਸ਼ਤਾਨਿ ਚ ॥ 28 ॥
ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਬਾਲਕਾਣ੍ਡੇ ਦ੍ਵਿषष੍ਟਿਤਮਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe bālakāṇḍam |
atha dviṣaṣṭitamassargaḥ |
śunaśśephaṃ naraśreṣṭha gṛhītvā tu mahāyaśāḥ |
vyaśrāmyat puṣkare rājā madhyāhne raghunandana || 1 ||
tasya viśramamāṇasya śunaśśepho mahāyaśāḥ |
puṣkarakṣetramāgamya viśvāmitraṃ dadarśa ha || 2 ||
tapyantamṛṣibhissārdhaṃ mātulaṃ paramāturaḥ |
vivarṇavadano dīnastṛṣṇayā ca śrameṇa ca || 3 ||
papātāṅke munerāśu vākyaṃ cedamuvāca ha |
na me'sti mātā na pitā jñātayo bāndhavāḥ kutaḥ || 4 ||
trātumarhasi māṃ saumya dharmeṇa munipuṅgava |
trātā tvaṃ hi muniśreṣṭha sarveṣāṃ tvaṃ hi bhāvanaḥ || 5 ||
rājā ca kṛtakāryassyādahaṃ dīrghāyuravyayaḥ |
svargalokamupāśnīyāṃ tapastaptvāhyanuttamam || 6 ||
tvaṃ me nātho hyanāthasya bhava bhavyena cetasā |
piteva putraṃ dharmātmaṃ strātumarhasi kilbiṣāt || 7 ||
tasya tadvacanaṃ śrutvā viśvāmitro mahātapāḥ |
sāntvayitvā bahuvidhaṃ putrānidamuvāca ha || 8 ||
yatkṛte pitaraḥ putrān janayanti śubhārthinaḥ |
paralokahitārthāya tasya kālo'yamāgataḥ || 9 ||
ayaṃ munisuto bālo mattaśśaraṇamicchati |
asya jīvitamātreṇa priyaṃ kuruta putrakāḥ || 10 ||
sarve sukṛtakarmāṇassarve dharmaparāyaṇāḥ |
paśubhūtā narendrasya tṛptimagneḥ prayacchata || 11 ||
nāthavāṃśca śunaśśepho yajñaścāvighnito bhavet |
devatāstarpitāścasyurmama cāpi kṛtaṃ vacaḥ || 12 ||
munestu vacanaṃ śrutvā madhucchandādaya ssutāḥ |
sābhimānaṃ naraśreṣṭha salīlamidamabruvan || 13 ||
kathamātmasutān hitvā trāyase'nyasutaṃ vibho |
akāryamiva paśyāma śśvamāṃsa iva bhojane || 14 ||
teṣāṃ tadvacanaṃ śrutvā putrāṇāṃ munipuṅgavaḥ |
krodhasaṃraktanayano vyāhartumupacakrame || 15 ||
nissādhvasamidaṃ proktaṃ dharmādapi vigarhitam |
atikramya tu madvākyaṃ dāruṇaṃ romaharṣaṇam || 16 ||
śvamāṃsabhojinassarve vāsiṣṭhā iva jātiṣu |
pūrṇaṃ varṣasahasraṃ tu pṛthivyāmanuvatsyatha || 17 ||
kṛtvā śāpasamāyuktān putrān munivarastathā |
śunaśśephamuvācārtaṃ kṛtvā rakṣāṃ nirāmayam || 18 ||
pavitrapāśairāsakto raktamālyānulepanaḥ |
vaiṣṇavaṃ yūpamāsādya vāgbhiragnimudāhara || 19 ||
ime tu gāthe dve divye gāyethā muniputraka |
ambarīṣasya yajñe'smiṃstata ssiddhimavāpsyasi || 20 ||
śunaśśepho gṛhītvā te dve gāthe susamāhitaḥ |
tvarayā rājasiṃhaṃ tamambarīṣamuvāca ha || 21 ||
rājasiṃha mahāsattva śīghraṃ gacchāvahe sadaḥ |
nirvartayasva rājendra dīkṣāṃ ca samupāviśa || 22 ||
tadvākyamṛṣiputrasya śrutvā harṣasamutsukaḥ |
jagāma nṛpati śśīghraṃ yajñavāṭamatandritaḥ || 23 ||
sadasyānumate rājā pavitrakṛtalakṣaṇam |
paśuṃ raktāmbaraṃ kṛtvā yūpe taṃ samabandhayat || 24 ||
sabaddho vāgbhiragyrābhirabhituṣṭāva vai surau |
indramindrānujaṃ caiva yathāvanmuniputrakaḥ || 25 ||
tataḥ prīta ssahasrākṣo rahasyastutitarpitaḥ |
dīrghamāyustadā prādācchunaśśephāya rāghava || 26 ||
sa ca rājā naraśreṣṭha yajñasya ca samāptavān |
phalaṃ bahuguṇaṃ rāma sahasrākṣaprasādajam || 27 ||
viśvāmitro 'pi dharmātmā bhūyastepe mahātapāḥ |
puṣkareṣu naraśreṣṭha daśavarṣaśatāni ca || 28 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye bālakāṇḍe dviṣaṣṭitamassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे बालकाण्डम् ।
अथ द्विषष्टितमस्सर्गः ।
शुनश्शेफं नरश्रेष्ठ गृहीत्वा तु महायशाः ।
व्यश्राम्यत् पुष्करे राजा मध्याह्ने रघुनन्दन ॥ 1 ॥
तस्य विश्रममाणस्य शुनश्शेफो महायशाः ।
पुष्करक्षेत्रमागम्य विश्वामित्रं ददर्श ह ॥ 2 ॥
तप्यन्तमृषिभिस्सार्धं मातुलं परमातुरः ।
विवर्णवदनो दीनस्तृष्णया च श्रमेण च ॥ 3 ॥
पपाताङ्के मुनेराशु वाक्यं चेदमुवाच ह ।
न मेऽस्ति माता न पिता ज्ञातयो बान्धवाः कुतः ॥ 4 ॥
त्रातुमर्हसि मां सौम्य धर्मेण मुनिपुङ्गव ।
त्राता त्वं हि मुनिश्रेष्ठ सर्वेषां त्वं हि भावनः ॥ 5 ॥
राजा च कृतकार्यस्स्यादहं दीर्घायुरव्ययः ।
स्वर्गलोकमुपाश्नीयां तपस्तप्त्वाह्यनुत्तमम् ॥ 6 ॥
त्वं मे नाथो ह्यनाथस्य भव भव्येन चेतसा ।
पितेव पुत्रं धर्मात्मं स्त्रातुमर्हसि किल्बिषात् ॥ 7 ॥
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा विश्वामित्रो महातपाः ।
सान्त्वयित्वा बहुविधं पुत्रानिदमुवाच ह ॥ 8 ॥
यत्कृते पितरः पुत्रान् जनयन्ति शुभार्थिनः ।
परलोकहितार्थाय तस्य कालोऽयमागतः ॥ 9 ॥
अयं मुनिसुतो बालो मत्तश्शरणमिच्छति ।
अस्य जीवितमात्रेण प्रियं कुरुत पुत्रकाः ॥ 10 ॥
सर्वे सुकृतकर्माणस्सर्वे धर्मपरायणाः ।
पशुभूता नरेन्द्रस्य तृप्तिमग्नेः प्रयच्छत ॥ 11 ॥
नाथवांश्च शुनश्शेफो यज्ञश्चाविघ्नितो भवेत् ।
देवतास्तर्पिताश्चस्युर्मम चापि कृतं वचः ॥ 12 ॥
मुनेस्तु वचनं श्रुत्वा मधुच्छन्दादय स्सुताः ।
साभिमानं नरश्रेष्ठ सलीलमिदमब्रुवन् ॥ 13 ॥
कथमात्मसुतान् हित्वा त्रायसेऽन्यसुतं विभो ।
अकार्यमिव पश्याम श्श्वमांस इव भोजने ॥ 14 ॥
तेषां तद्वचनं श्रुत्वा पुत्राणां मुनिपुङ्गवः ।
क्रोधसंरक्तनयनो व्याहर्तुमुपचक्रमे ॥ 15 ॥
निस्साध्वसमिदं प्रोक्तं धर्मादपि विगर्हितम् ।
अतिक्रम्य तु मद्वाक्यं दारुणं रोमहर्षणम् ॥ 16 ॥
श्वमांसभोजिनस्सर्वे वासिष्ठा इव जातिषु ।
पूर्णं वर्षसहस्रं तु पृथिव्यामनुवत्स्यथ ॥ 17 ॥
कृत्वा शापसमायुक्तान् पुत्रान् मुनिवरस्तथा ।
शुनश्शेफमुवाचार्तं कृत्वा रक्षां निरामयम् ॥ 18 ॥
पवित्रपाशैरासक्तो रक्तमाल्यानुलेपनः ।
वैष्णवं यूपमासाद्य वाग्भिरग्निमुदाहर ॥ 19 ॥
इमे तु गाथे द्वे दिव्ये गायेथा मुनिपुत्रक ।
अम्बरीषस्य यज्ञेऽस्मिंस्तत स्सिद्धिमवाप्स्यसि ॥ 20 ॥
शुनश्शेफो गृहीत्वा ते द्वे गाथे सुसमाहितः ।
त्वरया राजसिंहं तमम्बरीषमुवाच ह ॥ 21 ॥
राजसिंह महासत्त्व शीघ्रं गच्छावहे सदः ।
निर्वर्तयस्व राजेन्द्र दीक्षां च समुपाविश ॥ 22 ॥
तद्वाक्यमृषिपुत्रस्य श्रुत्वा हर्षसमुत्सुकः ।
जगाम नृपति श्शीघ्रं यज्ञवाटमतन्द्रितः ॥ 23 ॥
सदस्यानुमते राजा पवित्रकृतलक्षणम् ।
पशुं रक्ताम्बरं कृत्वा यूपे तं समबन्धयत् ॥ 24 ॥
सबद्धो वाग्भिरग्य्राभिरभितुष्टाव वै सुरौ ।
इन्द्रमिन्द्रानुजं चैव यथावन्मुनिपुत्रकः ॥ 25 ॥
ततः प्रीत स्सहस्राक्षो रहस्यस्तुतितर्पितः ।
दीर्घमायुस्तदा प्रादाच्छुनश्शेफाय राघव ॥ 26 ॥
स च राजा नरश्रेष्ठ यज्ञस्य च समाप्तवान् ।
फलं बहुगुणं राम सहस्राक्षप्रसादजम् ॥ 27 ॥
विश्वामित्रो ऽपि धर्मात्मा भूयस्तेपे महातपाः ।
पुष्करेषु नरश्रेष्ठ दशवर्षशतानि च ॥ 28 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये बालकाण्डे द्विषष्टितमस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe bālakāṇḍam |
atha dviṣaṣṭitamassargaḥ |
śunaśśephaṃ naraśreṣṭha gṛhītvā tu mahāyaśāḥ |
vyaśrāmyat puṣkare rājā madhyāhne raghunandana || 1 ||
tasya viśramamāṇasya śunaśśepho mahāyaśāḥ |
puṣkarakṣetramāgamya viśvāmitraṃ dadarśa ha || 2 ||
tapyantamṛṣibhissārdhaṃ mātulaṃ paramāturaḥ |
vivarṇavadano dīnastṛṣṇayā ca śrameṇa ca || 3 ||
papātāṅke munerāśu vākyaṃ cedamuvāca ha |
na me'sti mātā na pitā jñātayo bāndhavāḥ kutaḥ || 4 ||
trātumarhasi māṃ saumya dharmeṇa munipuṅgava |
trātā tvaṃ hi muniśreṣṭha sarveṣāṃ tvaṃ hi bhāvanaḥ || 5 ||
rājā ca kṛtakāryassyādahaṃ dīrghāyuravyayaḥ |
svargalokamupāśnīyāṃ tapastaptvāhyanuttamam || 6 ||
tvaṃ me nātho hyanāthasya bhava bhavyena cetasā |
piteva putraṃ dharmātmaṃ strātumarhasi kilbiṣāt || 7 ||
tasya tadvacanaṃ śrutvā viśvāmitro mahātapāḥ |
sāntvayitvā bahuvidhaṃ putrānidamuvāca ha || 8 ||
yatkṛte pitaraḥ putrān janayanti śubhārthinaḥ |
paralokahitārthāya tasya kālo'yamāgataḥ || 9 ||
ayaṃ munisuto bālo mattaśśaraṇamicchati |
asya jīvitamātreṇa priyaṃ kuruta putrakāḥ || 10 ||
sarve sukṛtakarmāṇassarve dharmaparāyaṇāḥ |
paśubhūtā narendrasya tṛptimagneḥ prayacchata || 11 ||
nāthavāṃśca śunaśśepho yajñaścāvighnito bhavet |
devatāstarpitāścasyurmama cāpi kṛtaṃ vacaḥ || 12 ||
munestu vacanaṃ śrutvā madhucchandādaya ssutāḥ |
sābhimānaṃ naraśreṣṭha salīlamidamabruvan || 13 ||
kathamātmasutān hitvā trāyase'nyasutaṃ vibho |
akāryamiva paśyāma śśvamāṃsa iva bhojane || 14 ||
teṣāṃ tadvacanaṃ śrutvā putrāṇāṃ munipuṅgavaḥ |
krodhasaṃraktanayano vyāhartumupacakrame || 15 ||
nissādhvasamidaṃ proktaṃ dharmādapi vigarhitam |
atikramya tu madvākyaṃ dāruṇaṃ romaharṣaṇam || 16 ||
śvamāṃsabhojinassarve vāsiṣṭhā iva jātiṣu |
pūrṇaṃ varṣasahasraṃ tu pṛthivyāmanuvatsyatha || 17 ||
kṛtvā śāpasamāyuktān putrān munivarastathā |
śunaśśephamuvācārtaṃ kṛtvā rakṣāṃ nirāmayam || 18 ||
pavitrapāśairāsakto raktamālyānulepanaḥ |
vaiṣṇavaṃ yūpamāsādya vāgbhiragnimudāhara || 19 ||
ime tu gāthe dve divye gāyethā muniputraka |
ambarīṣasya yajñe'smiṃstata ssiddhimavāpsyasi || 20 ||
śunaśśepho gṛhītvā te dve gāthe susamāhitaḥ |
tvarayā rājasiṃhaṃ tamambarīṣamuvāca ha || 21 ||
rājasiṃha mahāsattva śīghraṃ gacchāvahe sadaḥ |
nirvartayasva rājendra dīkṣāṃ ca samupāviśa || 22 ||
tadvākyamṛṣiputrasya śrutvā harṣasamutsukaḥ |
jagāma nṛpati śśīghraṃ yajñavāṭamatandritaḥ || 23 ||
sadasyānumate rājā pavitrakṛtalakṣaṇam |
paśuṃ raktāmbaraṃ kṛtvā yūpe taṃ samabandhayat || 24 ||
sabaddho vāgbhiragyrābhirabhituṣṭāva vai surau |
indramindrānujaṃ caiva yathāvanmuniputrakaḥ || 25 ||
tataḥ prīta ssahasrākṣo rahasyastutitarpitaḥ |
dīrghamāyustadā prādācchunaśśephāya rāghava || 26 ||
sa ca rājā naraśreṣṭha yajñasya ca samāptavān |
phalaṃ bahuguṇaṃ rāma sahasrākṣaprasādajam || 27 ||
viśvāmitro 'pi dharmātmā bhūyastepe mahātapāḥ |
puṣkareṣu naraśreṣṭha daśavarṣaśatāni ca || 28 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye bālakāṇḍe dviṣaṣṭitamassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gurmukhi script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.