ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਰਾਮਾਯਣੇ ਬਾਲਕਾਣ੍ਡਮ੍ ।
ਅਥ ਚਤੁਃषष੍ਟਿਤਮਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ।
ਸੁਰਕਾਰ੍ਯਮਿਦਂ ਰਮ੍ਭੇ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਂ ਸੁਮਹਤ੍ਤ੍ਵਯਾ ।
ਲੋਭਨਂ ਕੌਸ਼ਿਕਸ੍ਯੇਹ ਕਾਮਮੋਹਸਮਨ੍ਵਿਤਮ੍ ॥ 1 ॥
ਤਥੋਕ੍ਤਾ ਸਾऽਪ੍ਸਰਾ ਰਾਮ ਸਹਸ੍ਰਾਕ੍षੇਣ ਧੀਮਤਾ ।
ਵ੍ਰੀਡਿਤਾ ਪ੍ਰਾਞ੍ਜਲਿਰ੍ਵਾਕ੍ਯਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਵਾਚ ਸੁਰੇਸ਼੍ਵਰਮ੍ ॥ 2 ॥
ਅਯਂ ਸੁਰਪਤੇ ਘੋਰੋ ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰੋ ਮਹਾਮੁਨਿਃ ।
ਘੋਰਮੁਤ੍ਸृਜਤੇ ਕ੍ਰੋਧਂ ਮਯਿ ਦੇਵ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ ॥ 3 ॥
ਤਤੋ ਹਿ ਮੇ ਭਯਂ ਦੇਵ ਪ੍ਰਾਸਾਦਂ ਕਰ੍ਤੁਮਰ੍ਹਸਿ ।
ਏਵਮੁਕ੍ਤਸ੍ਤਯਾ ਰਾਮ ਰਮ੍ਭਯਾ ਭੀਤਯਾ ਤਦਾ ॥ 4 ॥
ਤਾਮੁਵਾਚ ਸਹਸ੍ਰਾਕ੍षੋ ਵੇਪਮਾਨਾਂ ਕृਤਾਞ੍ਜਲਿਮ੍ ।
ਮਾਭੈषੀ ਰਮ੍ਭੇ ਭਦ੍ਰਂ ਤੇ ਕੁਰੁष੍ਵ ਮਮ ਸ਼ਾਸਨਮ੍ ॥ 5 ॥
ਕੋਕਿਲੋ ਹृਦਯਗ੍ਰਾਹੀ ਮਾਧਵੇ ਰੁਚਿਰਦ੍ਰੁਮੇ ।
ਅਹਂ ਕਨ੍ਦਰ੍ਪਸਹਿਤ ਸ੍ਸ੍ਥਾਸ੍ਯਾਮਿ ਤਵ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਤਃ ॥ 6 ॥
ਤ੍ਵਂ ਹਿ ਰੂਪਂ ਬਹੁਗੁਣਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਪਰਮਭਾਸ੍ਵਰਮ੍ ।
ਤਮृषਿਂ ਕੌਸ਼ਿਕਂ ਰਮ੍ਭੇ ਭੇਦਯਸ੍ਵ ਤਪਸ੍ਵਿਨਮ੍ ॥ 7 ॥
ਸਾ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਵਚਨਂ ਤਸ੍ਯ ਕृਤ੍ਵਾ ਰੂਪਮਨੁਤ੍ਤਮਮ੍ ।
ਲੋਭਯਾਮਾਸ ਲਲਿਤਾ ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰਂ ਸ਼ੁਚਿਸ੍ਮਿਤਾ ॥ 8 ॥
ਕੋਕਿਲਸ੍ਯ ਚ ਸ਼ੁਸ਼੍ਰਾਵ ਵਲ੍ਗੁ ਵ੍ਯਾਹਰਤਃ ਸ੍ਵਨਮ੍ ।
ਸਮ੍ਪ੍ਰਹृष੍ਟੇਨ ਮਨਸਾ ਤਤ ਏਨਾਮੁਦੈਕ੍षਤ ॥ 9 ॥
ਅਥ ਤਸ੍ਯ ਚ ਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਗੀਤੇਨਾਪ੍ਰਤਿਮੇਨ ਚ ।
ਦਰ੍ਸ਼ਨੇਨ ਚ ਰਮ੍ਭਾਯਾ ਮੁਨਿਸ੍ਸਨ੍ਦੇਹਮਾਗਤਃ ॥ 10 ॥
ਸਹਸ੍ਰਾਕ੍षਸ੍ਯ ਤਤ੍ਕਰ੍ਮ ਵਿਜ੍ਞਾਯ ਮੁਨਿਪੁਙ੍ਗਵਃ ।
ਰਮ੍ਭਾਂ ਕ੍ਰੋਧਸਮਾਵਿष੍ਟ ਸ਼੍ਸ਼ਸ਼ਾਪ ਕੁਸ਼ਿਕਾਤ੍ਮਜਃ ॥ 11 ॥
ਯਨ੍ਮਾਂ ਲੋਭਯਸੇ ਰਮ੍ਭੇ ਕਾਮਕ੍ਰੋਧਜਯੈषਿਣਮ੍ ।
ਦਸ਼ਵਰ੍षਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਸ਼ੈਲੀ ਸ੍ਥਾਸ੍ਯਸਿ ਦੁਰ੍ਭਗੇ ॥ 12 ॥
ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ ਸ੍ਸੁਮਹਾਤੇਜਾ ਸ੍ਤਪੋਬਲਸਮਨ੍ਵਿਤਃ ।
ਉਦ੍ਧਰਿष੍ਯਤਿ ਰਮ੍ਭੇ ਤ੍ਵਾਂ ਮਤ੍ਕ੍ਰੋਧਕਲੁषੀਕृਤਾਮ੍ ॥ 13 ॥
ਏਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਮਹਾਤੇਜਾ ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰੋ ਮਹਾਮੁਨਿਃ ।
ਅਸ਼ਕ੍ਨੁਵਨ੍ ਧਾਰਯਿਤੁਂ ਕ੍ਰੋਧਂ ਸਨ੍ਤਾਪਮਾਗਤਃ ॥ 14 ॥
ਤਸ੍ਯ ਸ਼ਾਪੇਨ ਮਹਤਾ ਰਮ੍ਭਾ ਸ਼ੈਲੀ ਤਦਾऽਭਵਤ੍ ।
ਵਚਸ਼੍ਸ਼ृਤ੍ਵਾ ਚ ਕਨ੍ਦਰ੍ਪੋ ਮਹਰ੍षੇਸ੍ਸ ਚ ਨਿਰ੍ਗਤਃ ॥ 15 ॥
ਕੋਪੇਨ ਸ ਮਹਾਤੇਜਾਸ੍ਤਪੋऽਪਹਰਣੇ ਕृਤੇ ।
ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯੈਰਜਿਤੈ ਰਾਮ ਨ ਲੇਭੇ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਮਾਤ੍ਮਨਃ ॥ 16 ॥
ਬਭੂਵਾਸ੍ਯ ਮਨਸ਼੍ਚਿਨ੍ਤਾ ਤਪੋऽਪਹਰਣੇ ਕृਤੇ ।
ਨੈਵ ਕ੍ਰੋਧਂ ਗਮਿष੍ਯਾਮਿ ਨ ਚ ਵਕ੍ष੍ਯੇ ਕਥਞ੍ਚਨ ॥ 17 ॥
ਅਥਵਾ ਨੋਚ੍ਛਵਸਿष੍ਯਾਮਿ ਸਂਵਤ੍ਸਰਸ਼ਤਾਨ੍ਯਪਿ ।
ਅਹਂ ਵਿਸ਼ੋषਯਿष੍ਯਾਮਿ ਹ੍ਯਾਤ੍ਮਾਨਂ ਵਿਜਿਤੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਃ ॥ 18 ॥
ਤਾਵਦ੍ਯਾਵਦ੍ਧਿ ਮੇ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ੍ਯਂ ਤਪਸਾऽऽਰ੍ਜਿਤਮ੍ ।
ਅਨੁਚ੍ਛਵਸਨ੍ਨਭੁਞ੍ਜਾਨ ਸ੍ਤਿष੍ਠੇਯਂ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤੀਸ੍ਸਮਾਃ ॥ 19 ॥
ਨ ਹਿ ਮੇ ਤਪ੍ਯਮਾਨਸ੍ਯ ਕ੍षਯਂ ਯਾਸ੍ਯਨ੍ਤਿ ਮੂਰ੍ਤਯਃ ।
ਏਵਂ ਵਰ੍षਸਹਸ੍ਰਸ੍ਯ ਦੀਕ੍षਾਂ ਸ ਮੁਨਿਪੁਙ੍ਗਵਃ ॥ 20 ॥
ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਬਾਲਕਾਣ੍ਡੇ ਚਤੁਃषष੍ਟਿਤਮਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe bālakāṇḍam |
atha catuḥṣaṣṭitamassargaḥ |
surakāryamidaṃ rambhe kartavyaṃ sumahattvayā |
lobhanaṃ kauśikasyeha kāmamohasamanvitam || 1 ||
tathoktā sā'psarā rāma sahasrākṣeṇa dhīmatā |
vrīḍitā prāñjalirvākyaṃ pratyuvāca sureśvaram || 2 ||
ayaṃ surapate ghoro viśvāmitro mahāmuniḥ |
ghoramutsṛjate krodhaṃ mayi deva na saṃśayaḥ || 3 ||
tato hi me bhayaṃ deva prāsādaṃ kartumarhasi |
evamuktastayā rāma rambhayā bhītayā tadā || 4 ||
tāmuvāca sahasrākṣo vepamānāṃ kṛtāñjalim |
mābhaiṣī rambhe bhadraṃ te kuruṣva mama śāsanam || 5 ||
kokilo hṛdayagrāhī mādhave ruciradrume |
ahaṃ kandarpasahita ssthāsyāmi tava pārśvataḥ || 6 ||
tvaṃ hi rūpaṃ bahuguṇaṃ kṛtvā paramabhāsvaram |
tamṛṣiṃ kauśikaṃ rambhe bhedayasva tapasvinam || 7 ||
sā śrutvā vacanaṃ tasya kṛtvā rūpamanuttamam |
lobhayāmāsa lalitā viśvāmitraṃ śucismitā || 8 ||
kokilasya ca śuśrāva valgu vyāharataḥ svanam |
samprahṛṣṭena manasā tata enāmudaikṣata || 9 ||
atha tasya ca śabdena gītenāpratimena ca |
darśanena ca rambhāyā munissandehamāgataḥ || 10 ||
sahasrākṣasya tatkarma vijñāya munipuṅgavaḥ |
rambhāṃ krodhasamāviṣṭa śśaśāpa kuśikātmajaḥ || 11 ||
yanmāṃ lobhayase rambhe kāmakrodhajayaiṣiṇam |
daśavarṣasahasrāṇi śailī sthāsyasi durbhage || 12 ||
brāhmaṇa ssumahātejā stapobalasamanvitaḥ |
uddhariṣyati rambhe tvāṃ matkrodhakaluṣīkṛtām || 13 ||
evamuktvā mahātejā viśvāmitro mahāmuniḥ |
aśaknuvan dhārayituṃ krodhaṃ santāpamāgataḥ || 14 ||
tasya śāpena mahatā rambhā śailī tadā'bhavat |
vacaśśṛtvā ca kandarpo maharṣessa ca nirgataḥ || 15 ||
kopena sa mahātejāstapo'paharaṇe kṛte |
indriyairajitai rāma na lebhe śāntimātmanaḥ || 16 ||
babhūvāsya manaścintā tapo'paharaṇe kṛte |
naiva krodhaṃ gamiṣyāmi na ca vakṣye kathañcana || 17 ||
athavā nocchavasiṣyāmi saṃvatsaraśatānyapi |
ahaṃ viśoṣayiṣyāmi hyātmānaṃ vijitendriyaḥ || 18 ||
tāvadyāvaddhi me prāptaṃ brāhmaṇyaṃ tapasā''rjitam |
anucchavasannabhuñjāna stiṣṭheyaṃ śāśvatīssamāḥ || 19 ||
na hi me tapyamānasya kṣayaṃ yāsyanti mūrtayaḥ |
evaṃ varṣasahasrasya dīkṣāṃ sa munipuṅgavaḥ || 20 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye bālakāṇḍe catuḥṣaṣṭitamassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे बालकाण्डम् ।
अथ चतुःषष्टितमस्सर्गः ।
सुरकार्यमिदं रम्भे कर्तव्यं सुमहत्त्वया ।
लोभनं कौशिकस्येह काममोहसमन्वितम् ॥ 1 ॥
तथोक्ता साऽप्सरा राम सहस्राक्षेण धीमता ।
व्रीडिता प्राञ्जलिर्वाक्यं प्रत्युवाच सुरेश्वरम् ॥ 2 ॥
अयं सुरपते घोरो विश्वामित्रो महामुनिः ।
घोरमुत्सृजते क्रोधं मयि देव न संशयः ॥ 3 ॥
ततो हि मे भयं देव प्रासादं कर्तुमर्हसि ।
एवमुक्तस्तया राम रम्भया भीतया तदा ॥ 4 ॥
तामुवाच सहस्राक्षो वेपमानां कृताञ्जलिम् ।
माभैषी रम्भे भद्रं ते कुरुष्व मम शासनम् ॥ 5 ॥
कोकिलो हृदयग्राही माधवे रुचिरद्रुमे ।
अहं कन्दर्पसहित स्स्थास्यामि तव पार्श्वतः ॥ 6 ॥
त्वं हि रूपं बहुगुणं कृत्वा परमभास्वरम् ।
तमृषिं कौशिकं रम्भे भेदयस्व तपस्विनम् ॥ 7 ॥
सा श्रुत्वा वचनं तस्य कृत्वा रूपमनुत्तमम् ।
लोभयामास ललिता विश्वामित्रं शुचिस्मिता ॥ 8 ॥
कोकिलस्य च शुश्राव वल्गु व्याहरतः स्वनम् ।
सम्प्रहृष्टेन मनसा तत एनामुदैक्षत ॥ 9 ॥
अथ तस्य च शब्देन गीतेनाप्रतिमेन च ।
दर्शनेन च रम्भाया मुनिस्सन्देहमागतः ॥ 10 ॥
सहस्राक्षस्य तत्कर्म विज्ञाय मुनिपुङ्गवः ।
रम्भां क्रोधसमाविष्ट श्शशाप कुशिकात्मजः ॥ 11 ॥
यन्मां लोभयसे रम्भे कामक्रोधजयैषिणम् ।
दशवर्षसहस्राणि शैली स्थास्यसि दुर्भगे ॥ 12 ॥
ब्राह्मण स्सुमहातेजा स्तपोबलसमन्वितः ।
उद्धरिष्यति रम्भे त्वां मत्क्रोधकलुषीकृताम् ॥ 13 ॥
एवमुक्त्वा महातेजा विश्वामित्रो महामुनिः ।
अशक्नुवन् धारयितुं क्रोधं सन्तापमागतः ॥ 14 ॥
तस्य शापेन महता रम्भा शैली तदाऽभवत् ।
वचश्शृत्वा च कन्दर्पो महर्षेस्स च निर्गतः ॥ 15 ॥
कोपेन स महातेजास्तपोऽपहरणे कृते ।
इन्द्रियैरजितै राम न लेभे शान्तिमात्मनः ॥ 16 ॥
बभूवास्य मनश्चिन्ता तपोऽपहरणे कृते ।
नैव क्रोधं गमिष्यामि न च वक्ष्ये कथञ्चन ॥ 17 ॥
अथवा नोच्छवसिष्यामि संवत्सरशतान्यपि ।
अहं विशोषयिष्यामि ह्यात्मानं विजितेन्द्रियः ॥ 18 ॥
तावद्यावद्धि मे प्राप्तं ब्राह्मण्यं तपसाऽऽर्जितम् ।
अनुच्छवसन्नभुञ्जान स्तिष्ठेयं शाश्वतीस्समाः ॥ 19 ॥
न हि मे तप्यमानस्य क्षयं यास्यन्ति मूर्तयः ।
एवं वर्षसहस्रस्य दीक्षां स मुनिपुङ्गवः ॥ 20 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये बालकाण्डे चतुःषष्टितमस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe bālakāṇḍam |
atha catuḥṣaṣṭitamassargaḥ |
surakāryamidaṃ rambhe kartavyaṃ sumahattvayā |
lobhanaṃ kauśikasyeha kāmamohasamanvitam || 1 ||
tathoktā sā'psarā rāma sahasrākṣeṇa dhīmatā |
vrīḍitā prāñjalirvākyaṃ pratyuvāca sureśvaram || 2 ||
ayaṃ surapate ghoro viśvāmitro mahāmuniḥ |
ghoramutsṛjate krodhaṃ mayi deva na saṃśayaḥ || 3 ||
tato hi me bhayaṃ deva prāsādaṃ kartumarhasi |
evamuktastayā rāma rambhayā bhītayā tadā || 4 ||
tāmuvāca sahasrākṣo vepamānāṃ kṛtāñjalim |
mābhaiṣī rambhe bhadraṃ te kuruṣva mama śāsanam || 5 ||
kokilo hṛdayagrāhī mādhave ruciradrume |
ahaṃ kandarpasahita ssthāsyāmi tava pārśvataḥ || 6 ||
tvaṃ hi rūpaṃ bahuguṇaṃ kṛtvā paramabhāsvaram |
tamṛṣiṃ kauśikaṃ rambhe bhedayasva tapasvinam || 7 ||
sā śrutvā vacanaṃ tasya kṛtvā rūpamanuttamam |
lobhayāmāsa lalitā viśvāmitraṃ śucismitā || 8 ||
kokilasya ca śuśrāva valgu vyāharataḥ svanam |
samprahṛṣṭena manasā tata enāmudaikṣata || 9 ||
atha tasya ca śabdena gītenāpratimena ca |
darśanena ca rambhāyā munissandehamāgataḥ || 10 ||
sahasrākṣasya tatkarma vijñāya munipuṅgavaḥ |
rambhāṃ krodhasamāviṣṭa śśaśāpa kuśikātmajaḥ || 11 ||
yanmāṃ lobhayase rambhe kāmakrodhajayaiṣiṇam |
daśavarṣasahasrāṇi śailī sthāsyasi durbhage || 12 ||
brāhmaṇa ssumahātejā stapobalasamanvitaḥ |
uddhariṣyati rambhe tvāṃ matkrodhakaluṣīkṛtām || 13 ||
evamuktvā mahātejā viśvāmitro mahāmuniḥ |
aśaknuvan dhārayituṃ krodhaṃ santāpamāgataḥ || 14 ||
tasya śāpena mahatā rambhā śailī tadā'bhavat |
vacaśśṛtvā ca kandarpo maharṣessa ca nirgataḥ || 15 ||
kopena sa mahātejāstapo'paharaṇe kṛte |
indriyairajitai rāma na lebhe śāntimātmanaḥ || 16 ||
babhūvāsya manaścintā tapo'paharaṇe kṛte |
naiva krodhaṃ gamiṣyāmi na ca vakṣye kathañcana || 17 ||
athavā nocchavasiṣyāmi saṃvatsaraśatānyapi |
ahaṃ viśoṣayiṣyāmi hyātmānaṃ vijitendriyaḥ || 18 ||
tāvadyāvaddhi me prāptaṃ brāhmaṇyaṃ tapasā''rjitam |
anucchavasannabhuñjāna stiṣṭheyaṃ śāśvatīssamāḥ || 19 ||
na hi me tapyamānasya kṣayaṃ yāsyanti mūrtayaḥ |
evaṃ varṣasahasrasya dīkṣāṃ sa munipuṅgavaḥ || 20 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye bālakāṇḍe catuḥṣaṣṭitamassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gurmukhi script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.