শ্রীমদ্বাল্মীকীয রামাযণে বালকাণ্ডম্ ।
অথ চতুঃষষ্টিতমস্সর্গঃ ।
সুরকার্যমিদং রম্ভে কর্তব্যং সুমহত্ত্বযা ।
লোভনং কৌশিকস্যেহ কামমোহসমন্বিতম্ ॥ 1 ॥
তথোক্তা সাঽপ্সরা রাম সহস্রাক্ষেণ ধীমতা ।
ব্রীডিতা প্রাঞ্জলির্বাক্যং প্রত্যুবাচ সুরেশ্বরম্ ॥ 2 ॥
অযং সুরপতে ঘোরো বিশ্বামিত্রো মহামুনিঃ ।
ঘোরমুত্সৃজতে ক্রোধং মযি দেব ন সংশযঃ ॥ 3 ॥
ততো হি মে ভযং দেব প্রাসাদং কর্তুমর্হসি ।
এবমুক্তস্তযা রাম রম্ভযা ভীতযা তদা ॥ 4 ॥
তামুবাচ সহস্রাক্ষো বেপমানাং কৃতাঞ্জলিম্ ।
মাভৈষী রম্ভে ভদ্রং তে কুরুষ্ব মম শাসনম্ ॥ 5 ॥
কোকিলো হৃদযগ্রাহী মাধবে রুচিরদ্রুমে ।
অহং কন্দর্পসহিত স্স্থাস্যামি তব পার্শ্বতঃ ॥ 6 ॥
ত্বং হি রূপং বহুগুণং কৃত্বা পরমভাস্বরম্ ।
তমৃষিং কৌশিকং রম্ভে ভেদযস্ব তপস্বিনম্ ॥ 7 ॥
সা শ্রুত্বা বচনং তস্য কৃত্বা রূপমনুত্তমম্ ।
লোভযামাস ললিতা বিশ্বামিত্রং শুচিস্মিতা ॥ 8 ॥
কোকিলস্য চ শুশ্রাব বল্গু ব্যাহরতঃ স্বনম্ ।
সম্প্রহৃষ্টেন মনসা তত এনামুদৈক্ষত ॥ 9 ॥
অথ তস্য চ শব্দেন গীতেনাপ্রতিমেন চ ।
দর্শনেন চ রম্ভাযা মুনিস্সন্দেহমাগতঃ ॥ 10 ॥
সহস্রাক্ষস্য তত্কর্ম বিজ্ঞায মুনিপুঙ্গবঃ ।
রম্ভাং ক্রোধসমাবিষ্ট শ্শশাপ কুশিকাত্মজঃ ॥ 11 ॥
যন্মাং লোভযসে রম্ভে কামক্রোধজযৈষিণম্ ।
দশবর্ষসহস্রাণি শৈলী স্থাস্যসি দুর্ভগে ॥ 12 ॥
ব্রাহ্মণ স্সুমহাতেজা স্তপোবলসমন্বিতঃ ।
উদ্ধরিষ্যতি রম্ভে ত্বাং মত্ক্রোধকলুষীকৃতাম্ ॥ 13 ॥
এবমুক্ত্বা মহাতেজা বিশ্বামিত্রো মহামুনিঃ ।
অশক্নুবন্ ধারযিতুং ক্রোধং সন্তাপমাগতঃ ॥ 14 ॥
তস্য শাপেন মহতা রম্ভা শৈলী তদাঽভবত্ ।
বচশ্শৃত্বা চ কন্দর্পো মহর্ষেস্স চ নির্গতঃ ॥ 15 ॥
কোপেন স মহাতেজাস্তপোঽপহরণে কৃতে ।
ইন্দ্রিযৈরজিতৈ রাম ন লেভে শান্তিমাত্মনঃ ॥ 16 ॥
বভূবাস্য মনশ্চিন্তা তপোঽপহরণে কৃতে ।
নৈব ক্রোধং গমিষ্যামি ন চ বক্ষ্যে কথঞ্চন ॥ 17 ॥
অথবা নোচ্ছবসিষ্যামি সংবত্সরশতান্যপি ।
অহং বিশোষযিষ্যামি হ্যাত্মানং বিজিতেন্দ্রিযঃ ॥ 18 ॥
তাবদ্যাবদ্ধি মে প্রাপ্তং ব্রাহ্মণ্যং তপসাঽঽর্জিতম্ ।
অনুচ্ছবসন্নভুঞ্জান স্তিষ্ঠেযং শাশ্বতীস্সমাঃ ॥ 19 ॥
ন হি মে তপ্যমানস্য ক্ষযং যাস্যন্তি মূর্তযঃ ।
এবং বর্ষসহস্রস্য দীক্ষাং স মুনিপুঙ্গবঃ ॥ 20 ॥
ইত্যার্ষে শ্রীমদ্রামাযণে বাল্মীকীয আদিকাব্যে বালকাণ্ডে চতুঃষষ্টিতমস্সর্গঃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe bālakāṇḍam |
atha catuḥṣaṣṭitamassargaḥ |
surakāryamidaṃ rambhe kartavyaṃ sumahattvayā |
lobhanaṃ kauśikasyeha kāmamohasamanvitam || 1 ||
tathoktā sā'psarā rāma sahasrākṣeṇa dhīmatā |
vrīḍitā prāñjalirvākyaṃ pratyuvāca sureśvaram || 2 ||
ayaṃ surapate ghoro viśvāmitro mahāmuniḥ |
ghoramutsṛjate krodhaṃ mayi deva na saṃśayaḥ || 3 ||
tato hi me bhayaṃ deva prāsādaṃ kartumarhasi |
evamuktastayā rāma rambhayā bhītayā tadā || 4 ||
tāmuvāca sahasrākṣo vepamānāṃ kṛtāñjalim |
mābhaiṣī rambhe bhadraṃ te kuruṣva mama śāsanam || 5 ||
kokilo hṛdayagrāhī mādhave ruciradrume |
ahaṃ kandarpasahita ssthāsyāmi tava pārśvataḥ || 6 ||
tvaṃ hi rūpaṃ bahuguṇaṃ kṛtvā paramabhāsvaram |
tamṛṣiṃ kauśikaṃ rambhe bhedayasva tapasvinam || 7 ||
sā śrutvā vacanaṃ tasya kṛtvā rūpamanuttamam |
lobhayāmāsa lalitā viśvāmitraṃ śucismitā || 8 ||
kokilasya ca śuśrāva valgu vyāharataḥ svanam |
samprahṛṣṭena manasā tata enāmudaikṣata || 9 ||
atha tasya ca śabdena gītenāpratimena ca |
darśanena ca rambhāyā munissandehamāgataḥ || 10 ||
sahasrākṣasya tatkarma vijñāya munipuṅgavaḥ |
rambhāṃ krodhasamāviṣṭa śśaśāpa kuśikātmajaḥ || 11 ||
yanmāṃ lobhayase rambhe kāmakrodhajayaiṣiṇam |
daśavarṣasahasrāṇi śailī sthāsyasi durbhage || 12 ||
brāhmaṇa ssumahātejā stapobalasamanvitaḥ |
uddhariṣyati rambhe tvāṃ matkrodhakaluṣīkṛtām || 13 ||
evamuktvā mahātejā viśvāmitro mahāmuniḥ |
aśaknuvan dhārayituṃ krodhaṃ santāpamāgataḥ || 14 ||
tasya śāpena mahatā rambhā śailī tadā'bhavat |
vacaśśṛtvā ca kandarpo maharṣessa ca nirgataḥ || 15 ||
kopena sa mahātejāstapo'paharaṇe kṛte |
indriyairajitai rāma na lebhe śāntimātmanaḥ || 16 ||
babhūvāsya manaścintā tapo'paharaṇe kṛte |
naiva krodhaṃ gamiṣyāmi na ca vakṣye kathañcana || 17 ||
athavā nocchavasiṣyāmi saṃvatsaraśatānyapi |
ahaṃ viśoṣayiṣyāmi hyātmānaṃ vijitendriyaḥ || 18 ||
tāvadyāvaddhi me prāptaṃ brāhmaṇyaṃ tapasā''rjitam |
anucchavasannabhuñjāna stiṣṭheyaṃ śāśvatīssamāḥ || 19 ||
na hi me tapyamānasya kṣayaṃ yāsyanti mūrtayaḥ |
evaṃ varṣasahasrasya dīkṣāṃ sa munipuṅgavaḥ || 20 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye bālakāṇḍe catuḥṣaṣṭitamassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे बालकाण्डम् ।
अथ चतुःषष्टितमस्सर्गः ।
सुरकार्यमिदं रम्भे कर्तव्यं सुमहत्त्वया ।
लोभनं कौशिकस्येह काममोहसमन्वितम् ॥ 1 ॥
तथोक्ता साऽप्सरा राम सहस्राक्षेण धीमता ।
व्रीडिता प्राञ्जलिर्वाक्यं प्रत्युवाच सुरेश्वरम् ॥ 2 ॥
अयं सुरपते घोरो विश्वामित्रो महामुनिः ।
घोरमुत्सृजते क्रोधं मयि देव न संशयः ॥ 3 ॥
ततो हि मे भयं देव प्रासादं कर्तुमर्हसि ।
एवमुक्तस्तया राम रम्भया भीतया तदा ॥ 4 ॥
तामुवाच सहस्राक्षो वेपमानां कृताञ्जलिम् ।
माभैषी रम्भे भद्रं ते कुरुष्व मम शासनम् ॥ 5 ॥
कोकिलो हृदयग्राही माधवे रुचिरद्रुमे ।
अहं कन्दर्पसहित स्स्थास्यामि तव पार्श्वतः ॥ 6 ॥
त्वं हि रूपं बहुगुणं कृत्वा परमभास्वरम् ।
तमृषिं कौशिकं रम्भे भेदयस्व तपस्विनम् ॥ 7 ॥
सा श्रुत्वा वचनं तस्य कृत्वा रूपमनुत्तमम् ।
लोभयामास ललिता विश्वामित्रं शुचिस्मिता ॥ 8 ॥
कोकिलस्य च शुश्राव वल्गु व्याहरतः स्वनम् ।
सम्प्रहृष्टेन मनसा तत एनामुदैक्षत ॥ 9 ॥
अथ तस्य च शब्देन गीतेनाप्रतिमेन च ।
दर्शनेन च रम्भाया मुनिस्सन्देहमागतः ॥ 10 ॥
सहस्राक्षस्य तत्कर्म विज्ञाय मुनिपुङ्गवः ।
रम्भां क्रोधसमाविष्ट श्शशाप कुशिकात्मजः ॥ 11 ॥
यन्मां लोभयसे रम्भे कामक्रोधजयैषिणम् ।
दशवर्षसहस्राणि शैली स्थास्यसि दुर्भगे ॥ 12 ॥
ब्राह्मण स्सुमहातेजा स्तपोबलसमन्वितः ।
उद्धरिष्यति रम्भे त्वां मत्क्रोधकलुषीकृताम् ॥ 13 ॥
एवमुक्त्वा महातेजा विश्वामित्रो महामुनिः ।
अशक्नुवन् धारयितुं क्रोधं सन्तापमागतः ॥ 14 ॥
तस्य शापेन महता रम्भा शैली तदाऽभवत् ।
वचश्शृत्वा च कन्दर्पो महर्षेस्स च निर्गतः ॥ 15 ॥
कोपेन स महातेजास्तपोऽपहरणे कृते ।
इन्द्रियैरजितै राम न लेभे शान्तिमात्मनः ॥ 16 ॥
बभूवास्य मनश्चिन्ता तपोऽपहरणे कृते ।
नैव क्रोधं गमिष्यामि न च वक्ष्ये कथञ्चन ॥ 17 ॥
अथवा नोच्छवसिष्यामि संवत्सरशतान्यपि ।
अहं विशोषयिष्यामि ह्यात्मानं विजितेन्द्रियः ॥ 18 ॥
तावद्यावद्धि मे प्राप्तं ब्राह्मण्यं तपसाऽऽर्जितम् ।
अनुच्छवसन्नभुञ्जान स्तिष्ठेयं शाश्वतीस्समाः ॥ 19 ॥
न हि मे तप्यमानस्य क्षयं यास्यन्ति मूर्तयः ।
एवं वर्षसहस्रस्य दीक्षां स मुनिपुङ्गवः ॥ 20 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये बालकाण्डे चतुःषष्टितमस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe bālakāṇḍam |
atha catuḥṣaṣṭitamassargaḥ |
surakāryamidaṃ rambhe kartavyaṃ sumahattvayā |
lobhanaṃ kauśikasyeha kāmamohasamanvitam || 1 ||
tathoktā sā'psarā rāma sahasrākṣeṇa dhīmatā |
vrīḍitā prāñjalirvākyaṃ pratyuvāca sureśvaram || 2 ||
ayaṃ surapate ghoro viśvāmitro mahāmuniḥ |
ghoramutsṛjate krodhaṃ mayi deva na saṃśayaḥ || 3 ||
tato hi me bhayaṃ deva prāsādaṃ kartumarhasi |
evamuktastayā rāma rambhayā bhītayā tadā || 4 ||
tāmuvāca sahasrākṣo vepamānāṃ kṛtāñjalim |
mābhaiṣī rambhe bhadraṃ te kuruṣva mama śāsanam || 5 ||
kokilo hṛdayagrāhī mādhave ruciradrume |
ahaṃ kandarpasahita ssthāsyāmi tava pārśvataḥ || 6 ||
tvaṃ hi rūpaṃ bahuguṇaṃ kṛtvā paramabhāsvaram |
tamṛṣiṃ kauśikaṃ rambhe bhedayasva tapasvinam || 7 ||
sā śrutvā vacanaṃ tasya kṛtvā rūpamanuttamam |
lobhayāmāsa lalitā viśvāmitraṃ śucismitā || 8 ||
kokilasya ca śuśrāva valgu vyāharataḥ svanam |
samprahṛṣṭena manasā tata enāmudaikṣata || 9 ||
atha tasya ca śabdena gītenāpratimena ca |
darśanena ca rambhāyā munissandehamāgataḥ || 10 ||
sahasrākṣasya tatkarma vijñāya munipuṅgavaḥ |
rambhāṃ krodhasamāviṣṭa śśaśāpa kuśikātmajaḥ || 11 ||
yanmāṃ lobhayase rambhe kāmakrodhajayaiṣiṇam |
daśavarṣasahasrāṇi śailī sthāsyasi durbhage || 12 ||
brāhmaṇa ssumahātejā stapobalasamanvitaḥ |
uddhariṣyati rambhe tvāṃ matkrodhakaluṣīkṛtām || 13 ||
evamuktvā mahātejā viśvāmitro mahāmuniḥ |
aśaknuvan dhārayituṃ krodhaṃ santāpamāgataḥ || 14 ||
tasya śāpena mahatā rambhā śailī tadā'bhavat |
vacaśśṛtvā ca kandarpo maharṣessa ca nirgataḥ || 15 ||
kopena sa mahātejāstapo'paharaṇe kṛte |
indriyairajitai rāma na lebhe śāntimātmanaḥ || 16 ||
babhūvāsya manaścintā tapo'paharaṇe kṛte |
naiva krodhaṃ gamiṣyāmi na ca vakṣye kathañcana || 17 ||
athavā nocchavasiṣyāmi saṃvatsaraśatānyapi |
ahaṃ viśoṣayiṣyāmi hyātmānaṃ vijitendriyaḥ || 18 ||
tāvadyāvaddhi me prāptaṃ brāhmaṇyaṃ tapasā''rjitam |
anucchavasannabhuñjāna stiṣṭheyaṃ śāśvatīssamāḥ || 19 ||
na hi me tapyamānasya kṣayaṃ yāsyanti mūrtayaḥ |
evaṃ varṣasahasrasya dīkṣāṃ sa munipuṅgavaḥ || 20 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye bālakāṇḍe catuḥṣaṣṭitamassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Bengali script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.