ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ରାମାଯଣେ ବାଲକାଣ୍ଡମ୍ ।
ଅଥ ଚତୁଃଷଷ୍ଟିତମସ୍ସର୍ଗଃ ।
ସୁରକାର୍ଯମିଦଂ ରମ୍ଭେ କର୍ତଵ୍ଯଂ ସୁମହତ୍ତ୍ଵଯା ।
ଲୋଭନଂ କୌଶିକସ୍ଯେହ କାମମୋହସମନ୍ଵିତମ୍ ॥ 1 ॥
ତଥୋକ୍ତା ସାଽପ୍ସରା ରାମ ସହସ୍ରାକ୍ଷେଣ ଧୀମତା ।
ଵ୍ରୀଡିତା ପ୍ରାଞ୍ଜଲିର୍ଵାକ୍ଯଂ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ସୁରେଶ୍ଵରମ୍ ॥ 2 ॥
ଅଯଂ ସୁରପତେ ଘୋରୋ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରୋ ମହାମୁନିଃ ।
ଘୋରମୁତ୍ସୃଜତେ କ୍ରୋଧଂ ମଯି ଦେଵ ନ ସଂଶଯଃ ॥ 3 ॥
ତତୋ ହି ମେ ଭଯଂ ଦେଵ ପ୍ରାସାଦଂ କର୍ତୁମର୍ହସି ।
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତଯା ରାମ ରମ୍ଭଯା ଭୀତଯା ତଦା ॥ 4 ॥
ତାମୁଵାଚ ସହସ୍ରାକ୍ଷୋ ଵେପମାନାଂ କୃତାଞ୍ଜଲିମ୍ ।
ମାଭୈଷୀ ରମ୍ଭେ ଭଦ୍ରଂ ତେ କୁରୁଷ୍ଵ ମମ ଶାସନମ୍ ॥ 5 ॥
କୋକିଲୋ ହୃଦଯଗ୍ରାହୀ ମାଧଵେ ରୁଚିରଦ୍ରୁମେ ।
ଅହଂ କନ୍ଦର୍ପସହିତ ସ୍ସ୍ଥାସ୍ଯାମି ତଵ ପାର୍ଶ୍ଵତଃ ॥ 6 ॥
ତ୍ଵଂ ହି ରୂପଂ ବହୁଗୁଣଂ କୃତ୍ଵା ପରମଭାସ୍ଵରମ୍ ।
ତମୃଷିଂ କୌଶିକଂ ରମ୍ଭେ ଭେଦଯସ୍ଵ ତପସ୍ଵିନମ୍ ॥ 7 ॥
ସା ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚନଂ ତସ୍ଯ କୃତ୍ଵା ରୂପମନୁତ୍ତମମ୍ ।
ଲୋଭଯାମାସ ଲଲିତା ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରଂ ଶୁଚିସ୍ମିତା ॥ 8 ॥
କୋକିଲସ୍ଯ ଚ ଶୁଶ୍ରାଵ ଵଲ୍ଗୁ ଵ୍ଯାହରତଃ ସ୍ଵନମ୍ ।
ସମ୍ପ୍ରହୃଷ୍ଟେନ ମନସା ତତ ଏନାମୁଦୈକ୍ଷତ ॥ 9 ॥
ଅଥ ତସ୍ଯ ଚ ଶବ୍ଦେନ ଗୀତେନାପ୍ରତିମେନ ଚ ।
ଦର୍ଶନେନ ଚ ରମ୍ଭାଯା ମୁନିସ୍ସନ୍ଦେହମାଗତଃ ॥ 10 ॥
ସହସ୍ରାକ୍ଷସ୍ଯ ତତ୍କର୍ମ ଵିଜ୍ଞାଯ ମୁନିପୁଙ୍ଗଵଃ ।
ରମ୍ଭାଂ କ୍ରୋଧସମାଵିଷ୍ଟ ଶ୍ଶଶାପ କୁଶିକାତ୍ମଜଃ ॥ 11 ॥
ଯନ୍ମାଂ ଲୋଭଯସେ ରମ୍ଭେ କାମକ୍ରୋଧଜଯୈଷିଣମ୍ ।
ଦଶଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ଶୈଲୀ ସ୍ଥାସ୍ଯସି ଦୁର୍ଭଗେ ॥ 12 ॥
ବ୍ରାହ୍ମଣ ସ୍ସୁମହାତେଜା ସ୍ତପୋବଲସମନ୍ଵିତଃ ।
ଉଦ୍ଧରିଷ୍ଯତି ରମ୍ଭେ ତ୍ଵାଂ ମତ୍କ୍ରୋଧକଲୁଷୀକୃତାମ୍ ॥ 13 ॥
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ମହାତେଜା ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରୋ ମହାମୁନିଃ ।
ଅଶକ୍ନୁଵନ୍ ଧାରଯିତୁଂ କ୍ରୋଧଂ ସନ୍ତାପମାଗତଃ ॥ 14 ॥
ତସ୍ଯ ଶାପେନ ମହତା ରମ୍ଭା ଶୈଲୀ ତଦାଽଭଵତ୍ ।
ଵଚଶ୍ଶୃତ୍ଵା ଚ କନ୍ଦର୍ପୋ ମହର୍ଷେସ୍ସ ଚ ନିର୍ଗତଃ ॥ 15 ॥
କୋପେନ ସ ମହାତେଜାସ୍ତପୋଽପହରଣେ କୃତେ ।
ଇନ୍ଦ୍ରିଯୈରଜିତୈ ରାମ ନ ଲେଭେ ଶାନ୍ତିମାତ୍ମନଃ ॥ 16 ॥
ବଭୂଵାସ୍ଯ ମନଶ୍ଚିନ୍ତା ତପୋଽପହରଣେ କୃତେ ।
ନୈଵ କ୍ରୋଧଂ ଗମିଷ୍ଯାମି ନ ଚ ଵକ୍ଷ୍ଯେ କଥଞ୍ଚନ ॥ 17 ॥
ଅଥଵା ନୋଚ୍ଛଵସିଷ୍ଯାମି ସଂଵତ୍ସରଶତାନ୍ଯପି ।
ଅହଂ ଵିଶୋଷଯିଷ୍ଯାମି ହ୍ଯାତ୍ମାନଂ ଵିଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ ॥ 18 ॥
ତାଵଦ୍ଯାଵଦ୍ଧି ମେ ପ୍ରାପ୍ତଂ ବ୍ରାହ୍ମଣ୍ଯଂ ତପସାଽଽର୍ଜିତମ୍ ।
ଅନୁଚ୍ଛଵସନ୍ନଭୁଞ୍ଜାନ ସ୍ତିଷ୍ଠେଯଂ ଶାଶ୍ଵତୀସ୍ସମାଃ ॥ 19 ॥
ନ ହି ମେ ତପ୍ଯମାନସ୍ଯ କ୍ଷଯଂ ଯାସ୍ଯନ୍ତି ମୂର୍ତଯଃ ।
ଏଵଂ ଵର୍ଷସହସ୍ରସ୍ଯ ଦୀକ୍ଷାଂ ସ ମୁନିପୁଙ୍ଗଵଃ ॥ 20 ॥
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ବାଲକାଣ୍ଡେ ଚତୁଃଷଷ୍ଟିତମସ୍ସର୍ଗଃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe bālakāṇḍam |
atha catuḥṣaṣṭitamassargaḥ |
surakāryamidaṃ rambhe kartavyaṃ sumahattvayā |
lobhanaṃ kauśikasyeha kāmamohasamanvitam || 1 ||
tathoktā sā'psarā rāma sahasrākṣeṇa dhīmatā |
vrīḍitā prāñjalirvākyaṃ pratyuvāca sureśvaram || 2 ||
ayaṃ surapate ghoro viśvāmitro mahāmuniḥ |
ghoramutsṛjate krodhaṃ mayi deva na saṃśayaḥ || 3 ||
tato hi me bhayaṃ deva prāsādaṃ kartumarhasi |
evamuktastayā rāma rambhayā bhītayā tadā || 4 ||
tāmuvāca sahasrākṣo vepamānāṃ kṛtāñjalim |
mābhaiṣī rambhe bhadraṃ te kuruṣva mama śāsanam || 5 ||
kokilo hṛdayagrāhī mādhave ruciradrume |
ahaṃ kandarpasahita ssthāsyāmi tava pārśvataḥ || 6 ||
tvaṃ hi rūpaṃ bahuguṇaṃ kṛtvā paramabhāsvaram |
tamṛṣiṃ kauśikaṃ rambhe bhedayasva tapasvinam || 7 ||
sā śrutvā vacanaṃ tasya kṛtvā rūpamanuttamam |
lobhayāmāsa lalitā viśvāmitraṃ śucismitā || 8 ||
kokilasya ca śuśrāva valgu vyāharataḥ svanam |
samprahṛṣṭena manasā tata enāmudaikṣata || 9 ||
atha tasya ca śabdena gītenāpratimena ca |
darśanena ca rambhāyā munissandehamāgataḥ || 10 ||
sahasrākṣasya tatkarma vijñāya munipuṅgavaḥ |
rambhāṃ krodhasamāviṣṭa śśaśāpa kuśikātmajaḥ || 11 ||
yanmāṃ lobhayase rambhe kāmakrodhajayaiṣiṇam |
daśavarṣasahasrāṇi śailī sthāsyasi durbhage || 12 ||
brāhmaṇa ssumahātejā stapobalasamanvitaḥ |
uddhariṣyati rambhe tvāṃ matkrodhakaluṣīkṛtām || 13 ||
evamuktvā mahātejā viśvāmitro mahāmuniḥ |
aśaknuvan dhārayituṃ krodhaṃ santāpamāgataḥ || 14 ||
tasya śāpena mahatā rambhā śailī tadā'bhavat |
vacaśśṛtvā ca kandarpo maharṣessa ca nirgataḥ || 15 ||
kopena sa mahātejāstapo'paharaṇe kṛte |
indriyairajitai rāma na lebhe śāntimātmanaḥ || 16 ||
babhūvāsya manaścintā tapo'paharaṇe kṛte |
naiva krodhaṃ gamiṣyāmi na ca vakṣye kathañcana || 17 ||
athavā nocchavasiṣyāmi saṃvatsaraśatānyapi |
ahaṃ viśoṣayiṣyāmi hyātmānaṃ vijitendriyaḥ || 18 ||
tāvadyāvaddhi me prāptaṃ brāhmaṇyaṃ tapasā''rjitam |
anucchavasannabhuñjāna stiṣṭheyaṃ śāśvatīssamāḥ || 19 ||
na hi me tapyamānasya kṣayaṃ yāsyanti mūrtayaḥ |
evaṃ varṣasahasrasya dīkṣāṃ sa munipuṅgavaḥ || 20 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye bālakāṇḍe catuḥṣaṣṭitamassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे बालकाण्डम् ।
अथ चतुःषष्टितमस्सर्गः ।
सुरकार्यमिदं रम्भे कर्तव्यं सुमहत्त्वया ।
लोभनं कौशिकस्येह काममोहसमन्वितम् ॥ 1 ॥
तथोक्ता साऽप्सरा राम सहस्राक्षेण धीमता ।
व्रीडिता प्राञ्जलिर्वाक्यं प्रत्युवाच सुरेश्वरम् ॥ 2 ॥
अयं सुरपते घोरो विश्वामित्रो महामुनिः ।
घोरमुत्सृजते क्रोधं मयि देव न संशयः ॥ 3 ॥
ततो हि मे भयं देव प्रासादं कर्तुमर्हसि ।
एवमुक्तस्तया राम रम्भया भीतया तदा ॥ 4 ॥
तामुवाच सहस्राक्षो वेपमानां कृताञ्जलिम् ।
माभैषी रम्भे भद्रं ते कुरुष्व मम शासनम् ॥ 5 ॥
कोकिलो हृदयग्राही माधवे रुचिरद्रुमे ।
अहं कन्दर्पसहित स्स्थास्यामि तव पार्श्वतः ॥ 6 ॥
त्वं हि रूपं बहुगुणं कृत्वा परमभास्वरम् ।
तमृषिं कौशिकं रम्भे भेदयस्व तपस्विनम् ॥ 7 ॥
सा श्रुत्वा वचनं तस्य कृत्वा रूपमनुत्तमम् ।
लोभयामास ललिता विश्वामित्रं शुचिस्मिता ॥ 8 ॥
कोकिलस्य च शुश्राव वल्गु व्याहरतः स्वनम् ।
सम्प्रहृष्टेन मनसा तत एनामुदैक्षत ॥ 9 ॥
अथ तस्य च शब्देन गीतेनाप्रतिमेन च ।
दर्शनेन च रम्भाया मुनिस्सन्देहमागतः ॥ 10 ॥
सहस्राक्षस्य तत्कर्म विज्ञाय मुनिपुङ्गवः ।
रम्भां क्रोधसमाविष्ट श्शशाप कुशिकात्मजः ॥ 11 ॥
यन्मां लोभयसे रम्भे कामक्रोधजयैषिणम् ।
दशवर्षसहस्राणि शैली स्थास्यसि दुर्भगे ॥ 12 ॥
ब्राह्मण स्सुमहातेजा स्तपोबलसमन्वितः ।
उद्धरिष्यति रम्भे त्वां मत्क्रोधकलुषीकृताम् ॥ 13 ॥
एवमुक्त्वा महातेजा विश्वामित्रो महामुनिः ।
अशक्नुवन् धारयितुं क्रोधं सन्तापमागतः ॥ 14 ॥
तस्य शापेन महता रम्भा शैली तदाऽभवत् ।
वचश्शृत्वा च कन्दर्पो महर्षेस्स च निर्गतः ॥ 15 ॥
कोपेन स महातेजास्तपोऽपहरणे कृते ।
इन्द्रियैरजितै राम न लेभे शान्तिमात्मनः ॥ 16 ॥
बभूवास्य मनश्चिन्ता तपोऽपहरणे कृते ।
नैव क्रोधं गमिष्यामि न च वक्ष्ये कथञ्चन ॥ 17 ॥
अथवा नोच्छवसिष्यामि संवत्सरशतान्यपि ।
अहं विशोषयिष्यामि ह्यात्मानं विजितेन्द्रियः ॥ 18 ॥
तावद्यावद्धि मे प्राप्तं ब्राह्मण्यं तपसाऽऽर्जितम् ।
अनुच्छवसन्नभुञ्जान स्तिष्ठेयं शाश्वतीस्समाः ॥ 19 ॥
न हि मे तप्यमानस्य क्षयं यास्यन्ति मूर्तयः ।
एवं वर्षसहस्रस्य दीक्षां स मुनिपुङ्गवः ॥ 20 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये बालकाण्डे चतुःषष्टितमस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe bālakāṇḍam |
atha catuḥṣaṣṭitamassargaḥ |
surakāryamidaṃ rambhe kartavyaṃ sumahattvayā |
lobhanaṃ kauśikasyeha kāmamohasamanvitam || 1 ||
tathoktā sā'psarā rāma sahasrākṣeṇa dhīmatā |
vrīḍitā prāñjalirvākyaṃ pratyuvāca sureśvaram || 2 ||
ayaṃ surapate ghoro viśvāmitro mahāmuniḥ |
ghoramutsṛjate krodhaṃ mayi deva na saṃśayaḥ || 3 ||
tato hi me bhayaṃ deva prāsādaṃ kartumarhasi |
evamuktastayā rāma rambhayā bhītayā tadā || 4 ||
tāmuvāca sahasrākṣo vepamānāṃ kṛtāñjalim |
mābhaiṣī rambhe bhadraṃ te kuruṣva mama śāsanam || 5 ||
kokilo hṛdayagrāhī mādhave ruciradrume |
ahaṃ kandarpasahita ssthāsyāmi tava pārśvataḥ || 6 ||
tvaṃ hi rūpaṃ bahuguṇaṃ kṛtvā paramabhāsvaram |
tamṛṣiṃ kauśikaṃ rambhe bhedayasva tapasvinam || 7 ||
sā śrutvā vacanaṃ tasya kṛtvā rūpamanuttamam |
lobhayāmāsa lalitā viśvāmitraṃ śucismitā || 8 ||
kokilasya ca śuśrāva valgu vyāharataḥ svanam |
samprahṛṣṭena manasā tata enāmudaikṣata || 9 ||
atha tasya ca śabdena gītenāpratimena ca |
darśanena ca rambhāyā munissandehamāgataḥ || 10 ||
sahasrākṣasya tatkarma vijñāya munipuṅgavaḥ |
rambhāṃ krodhasamāviṣṭa śśaśāpa kuśikātmajaḥ || 11 ||
yanmāṃ lobhayase rambhe kāmakrodhajayaiṣiṇam |
daśavarṣasahasrāṇi śailī sthāsyasi durbhage || 12 ||
brāhmaṇa ssumahātejā stapobalasamanvitaḥ |
uddhariṣyati rambhe tvāṃ matkrodhakaluṣīkṛtām || 13 ||
evamuktvā mahātejā viśvāmitro mahāmuniḥ |
aśaknuvan dhārayituṃ krodhaṃ santāpamāgataḥ || 14 ||
tasya śāpena mahatā rambhā śailī tadā'bhavat |
vacaśśṛtvā ca kandarpo maharṣessa ca nirgataḥ || 15 ||
kopena sa mahātejāstapo'paharaṇe kṛte |
indriyairajitai rāma na lebhe śāntimātmanaḥ || 16 ||
babhūvāsya manaścintā tapo'paharaṇe kṛte |
naiva krodhaṃ gamiṣyāmi na ca vakṣye kathañcana || 17 ||
athavā nocchavasiṣyāmi saṃvatsaraśatānyapi |
ahaṃ viśoṣayiṣyāmi hyātmānaṃ vijitendriyaḥ || 18 ||
tāvadyāvaddhi me prāptaṃ brāhmaṇyaṃ tapasā''rjitam |
anucchavasannabhuñjāna stiṣṭheyaṃ śāśvatīssamāḥ || 19 ||
na hi me tapyamānasya kṣayaṃ yāsyanti mūrtayaḥ |
evaṃ varṣasahasrasya dīkṣāṃ sa munipuṅgavaḥ || 20 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye bālakāṇḍe catuḥṣaṣṭitamassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Oriya script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.