ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਰਾਮਾਯਣੇ ਬਾਲਕਾਣ੍ਡਮ੍ ।
ਅਥ ਪ੍ਰਥਮਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ।
ਤਪਸ੍ਸ੍ਵਾਧ੍ਯਾਯਨਿਰਤਂ ਤਪਸ੍ਵੀ ਵਾਗ੍ਵਿਦਾਂ ਵਰਮ੍ ।
ਨਾਰਦਂ ਪਰਿਪਪ੍ਰਚ੍ਛ ਵਾਲ੍ਮੀਕਿਰ੍ਮੁਨਿਪੁਙ੍ਗਵਮ੍ ॥ 1 ॥
ਕੋਨ੍ਵਸ੍ਮਿਨ੍ਸਾਮ੍ਪ੍ਰਤਂ ਲੋਕੇ ਗੁਣਵਾਨ੍ਕਸ਼੍ਚ ਵੀਰ੍ਯਵਾਨ੍ ।
ਧਰ੍ਮਜ੍ਞਸ਼੍ਚ ਕृਤਜ੍ਞਸ਼੍ਚ ਸਤ੍ਯਵਾਕ੍ਯੋ ਦृਢਵ੍ਰਤਃ ॥ 2 ॥
ਚਾਰਿਤ੍ਰੇਣ ਚ ਕੋ ਯੁਕ੍ਤਸ੍ਸਰ੍ਵਭੂਤੇषੁ ਕੋ ਹਿਤਃ ।
ਵਿਦ੍ਵਾਨ੍ਕਃ ਕਸ੍ਸਮਰ੍ਥਸ਼੍ਚ ਕਸ਼੍ਚੈਕਪ੍ਰਿਯਦਰ੍ਸ਼ਨਃ ॥ 3 ॥
ਆਤ੍ਮਵਾਨ੍ਕੋ ਜਿਤਕ੍ਰੋਧੋ ਦ੍ਯੁਤਿਮਾਨ੍ਕੋऽਨਸੂਯਕਃ ।
ਕਸ੍ਯ ਬਿਭ੍ਯਤਿ ਦੇਵਾਸ਼੍ਚ ਜਾਤਰੋषਸ੍ਯ ਸਂਯੁਗੇ ॥ 4 ॥
ਏਤਦਿਚ੍ਛਾਮ੍ਯਹਂ ਸ਼੍ਰੋਤੁਂ ਪਰਂ ਕੌਤੂਹਲਂ ਹਿ ਮੇ ।
ਮਹਰ੍षੇ ਤ੍ਵਂ ਸਮਰ੍ਥੋऽਸਿ ਜ੍ਞਾਤੁਮੇਵਂਵਿਧਂ ਨਰਮ੍ ॥ 5 ॥
ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਚੈਤਤ੍ਤ੍ਰਿਲੋਕਜ੍ਞੋ ਵਾਲ੍ਮੀਕੇਰ੍ਨਾਰਦੋ ਵਚਃ ।
ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਮਿਤਿ ਚਾਮਨ੍ਤ੍ਰ੍ਯ ਪ੍ਰਹृष੍ਟੋ ਵਾਕ੍ਯਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ॥ 6 ॥
ਬਹਵੋ ਦੁਰ੍ਲਭਾਸ਼੍ਚੈਵ ਯੇ ਤ੍ਵਯਾ ਕੀਰ੍ਤਿਤਾ ਗੁਣਾਃ ।
ਮੁਨੇ ਵਕ੍ष੍ਯਾਮ੍ਯਹਂ ਬੁਦ੍ਧ੍ਵਾ ਤੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤਸ਼੍ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਨ੍ਨਰਃ ॥ 7 ॥
ਇਕ੍ष੍ਵਾਕੁਵਂਸ਼ਪ੍ਰਭਵੋ ਰਾਮੋ ਨਾਮ ਜਨੈਸ਼੍ਸ਼੍ਰੁਤਃ ।
ਨਿਯਤਾਤ੍ਮਾ ਮਹਾਵੀਰ੍ਯੋ ਦ੍ਯੁਤਿਮਾਨ੍ਧृਤਿਮਾਨ੍ ਵਸ਼ੀ ॥ 8 ॥
ਬੁਦ੍ਧਿਮਾਨ੍ਨੀਤਿਮਾਨ੍ਵਾਗ੍ਮੀ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ੍ ਸ਼ਤ੍ਰੁਨਿਬਰ੍ਹਣਃ ।
ਵਿਪੁਲਾਂਸੋ ਮਹਾਬਾਹੁਃ ਕਮ੍ਬੁਗ੍ਰੀਵੋ ਮਹਾਹਨੁਃ ॥ 9 ॥
ਮਹੋਰਸ੍ਕੋ ਮਹੇष੍ਵਾਸੋ ਗੂਢਜਤ੍ਰੁਰਰਿਨ੍ਦਮਃ ।
ਆਜਾਨੁਬਾਹੁਸ੍ਸੁਸ਼ਿਰਾਸ੍ਸੁਲਲਾਟਸ੍ਸੁਵਿਕ੍ਰਮਃ ॥ 10 ॥
ਸਮਸ੍ਸਮਵਿਭਕ੍ਤਾਙ੍ਗਸ੍ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਵਰ੍ਣਃ ਪ੍ਰਤਾਪਵਾਨ੍ ।
ਪੀਨਵਕ੍षਾ ਵਿਸ਼ਾਲਾਕ੍षੋ ਲਕ੍ष੍ਮੀਵਾਨ੍ ਸ਼ੁਭਲਕ੍षਣਃ ॥ 11 ॥
ਧਰ੍ਮਜ੍ਞਸ੍ਸਤ੍ਯਸਨ੍ਧਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਜਾਨਾਂ ਚ ਹਿਤੇ ਰਤਃ ।
ਯਸ਼ਸ੍ਵੀ ਜ੍ਞਾਨਸਮ੍ਪਨ੍ਨਸ਼੍ਸ਼ੁਚਿਰ੍ਵਸ਼੍ਯਸ੍ਸਮਾਧਿਮਾਨ੍ ॥ 12 ॥
ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਸਮਸ਼੍ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ੍ ਧਾਤਾ ਰਿਪੁਨਿषੂਦਨਃ ।
ਰਕ੍षਿਤਾ ਜੀਵਲੋਕਸ੍ਯ ਧਰ੍ਮਸ੍ਯ ਪਰਿਰਕ੍षਿਤਾ ॥ 13 ॥
ਰਕ੍षਿਤਾ ਸ੍ਵਸ੍ਯ ਧਰ੍ਮਸ੍ਯ ਸ੍ਵਜਨਸ੍ਯ ਚ ਰਕ੍षਿਤਾ ।
ਵੇਦਵੇਦਾਙ੍ਗਤਤ੍ਤ੍ਵਜ੍ਞੋ ਧਨੁਰ੍ਵੇਦੇ ਚ ਨਿष੍ਠਿਤਃ ॥ 14 ॥
ਸਰ੍ਵਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਰ੍ਥਤਤ੍ਤ੍ਵਜ੍ਞਸ੍ਸ੍ਮृਤਿਮਾਨ੍ਪ੍ਰਤਿਭਾਨਵਾਨ੍ ।
ਸਰ੍ਵਲੋਕਪ੍ਰਿਯਸ੍ਸਾਧੁਰਦੀਨਾਤ੍ਮਾ ਵਿਚਕ੍षਣਃ ॥ 15 ॥
ਸਰ੍ਵਦਾਭਿਗਤਸ੍ਸਦ੍ਭਿਸ੍ਸਮੁਦ੍ਰ ਇਵ ਸਿਨ੍ਧੁਭਿਃ ।
ਆਰ੍ਯਸ੍ਸਰ੍ਵਸਮਸ਼੍ਚੈਵ ਸਦੈਕਪ੍ਰਿਯਦਰ੍ਸ਼ਨਃ ॥ 16 ॥
ਸ ਚ ਸਰ੍ਵਗੁਣੋਪੇਤਃ ਕੌਸਲ੍ਯਾਨਨ੍ਦਵਰ੍ਧਨਃ ।
ਸਮੁਦ੍ਰ ਇਵ ਗਾਮ੍ਭੀਰ੍ਯੇ ਧੈਰ੍ਯੇਣ ਹਿਮਵਾਨਿਵ ॥ 17 ॥
ਵਿष੍ਣੁਨਾ ਸਦृਸ਼ੋ ਵੀਰ੍ਯੇ ਸੋਮਵਤ੍ਪ੍ਰਿਯਦਰ੍ਸ਼ਨਃ ।
ਕਾਲਾਗ੍ਨਿਸਦृਸ਼ਃ ਕ੍ਰੋਧੇ ਕ੍षਮਯਾ ਪृਥਿਵੀਸਮਃ ॥ 18 ॥
ਧਨਦੇਨ ਸਮਸ੍ਤ੍ਯਾਗੇ ਸਤ੍ਯੇ ਧਰ੍ਮ ਇਵਾਪਰਃ ।
ਤਮੇਵਂ ਗੁਣਸਮ੍ਪਨ੍ਨਂ ਰਾਮਂ ਸਤ੍ਯਪਰਾਕ੍ਰਮਮ੍ ॥ 19 ॥
ਜ੍ਯੇष੍ਠਂ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਗੁਣੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਪ੍ਰਿਯਂ ਦਸ਼ਰਥਸ੍ਸੁਤਮ੍ ।
ਪ੍ਰਕृਤੀਨਾਂ ਹਿਤੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਪ੍ਰਕृਤਿਪ੍ਰਿਯਕਾਮ੍ਯਯਾ ॥ 20 ॥
ਯੌਵਰਾਜ੍ਯੇਨ ਸਂਯੋਕ੍ਤੁਮੈਚ੍ਛਤ੍ਪ੍ਰੀਤ੍ਯਾ ਮਹੀਪਤਿਃ ।
ਤਸ੍ਯਾਭਿषੇਕਸਮ੍ਭਾਰਾਨ੍ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਭਾਰ੍ਯਾऽਥ ਕੈਕਯੀ ॥ 21 ॥
ਪੂਰ੍ਵਂ ਦਤ੍ਤਵਰਾ ਦੇਵੀ ਵਰਮੇਨਮਯਾਚਤ ।
ਵਿਵਾਸਨਂ ਚ ਰਾਮਸ੍ਯ ਭਰਤਸ੍ਯਾਭਿषੇਚਨਮ੍ ॥ 22 ॥
ਸ ਸਤ੍ਯਵਚਨਾਦ੍ਰਾਜਾ ਧਰ੍ਮਪਾਸ਼ੇਨ ਸਂਯਤਃ ।
ਵਿਵਾਸਯਾਮਾਸ ਸੁਤਂ ਰਾਮਂ ਦਸ਼ਰਥਃ ਪ੍ਰਿਯਮ੍ ॥ 23 ॥
ਸ ਜਗਾਮ ਵਨਂ ਵੀਰਃ ਪ੍ਰਤਿਜ੍ਞਾਮਨੁਪਾਲਯਨ੍ ।
ਪਿਤੁਰ੍ਵਚਨਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ਾਤ੍ਕੈਕੇਯ੍ਯਾਃ ਪ੍ਰਿਯਕਾਰਣਾਤ੍ ॥ 24 ॥
ਤਂ ਵ੍ਰਜਨ੍ਤਂ ਪ੍ਰਿਯੋ ਭ੍ਰਾਤਾ ਲਕ੍ष੍ਮਣੋऽਨੁਜਗਾਮ ਹ ।
ਸ੍ਨੇਹਾਦ੍ਵਿਨਯਸਮ੍ਪਨ੍ਨਸ੍ਸੁਮਿਤ੍ਰਾਨਨ੍ਦਵਰ੍ਧਨਃ ॥ 25 ॥
ਭ੍ਰਾਤਰਂ ਦਯਿਤੋ ਭ੍ਰਾਤੁਸ੍ਸੌਭ੍ਰਾਤ੍ਰਮਨੁਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ ।
ਰਾਮਸ੍ਯ ਦਯਿਤਾ ਭਾਰ੍ਯਾ ਨਿਤ੍ਯਂ ਪ੍ਰਾਣਸਮਾ ਹਿਤਾ ॥ 26 ॥
ਜਨਕਸ੍ਯ ਕੁਲੇ ਜਾਤਾ ਦੇਵਮਾਯੇਵ ਨਿਰ੍ਮਿਤਾ ।
ਸਰ੍ਵਲਕ੍षਣਸਮ੍ਪਨ੍ਨਾ ਨਾਰੀਣਾਮੁਤ੍ਤਮਾ ਵਧੂਃ ॥ 27 ॥
ਸੀਤਾਪ੍ਯਨੁਗਤਾ ਰਾਮਂ ਸ਼ਸ਼ਿਨਂ ਰੋਹਿਣੀ ਯਥਾ ।
ਪੌਰੈਰਨੁਗਤੋ ਦੂਰਂ ਪਿਤ੍ਰਾ ਦਸ਼ਰਥੇਨ ਚ ॥ 28 ॥
ਸ਼ृਙ੍ਗਿਬੇਰਪੁਰੇ ਸੂਤਂ ਗਙ੍ਗਾਕੂਲੇ ਵ੍ਯਸਰ੍ਜਯਤ੍ ।
ਗੁਹਮਾਸਾਦ੍ਯ ਧਰ੍ਮਾਤ੍ਮਾ ਨਿषਾਦਾਧਿਪਤਿਂ ਪ੍ਰਿਯਮ੍ ॥ 29 ॥
ਗੁਹੇਨ ਸਹਿਤੋ ਰਾਮੋ ਲਕ੍ष੍ਮਣੇਨ ਚ ਸੀਤਯਾ ।
ਤੇ ਵਨੇਨ ਵਨਂ ਗਤ੍ਵਾ ਨਦੀਸ੍ਤੀਰ੍ਤ੍ਵਾ ਬਹੂਦਕਾਃ ॥ 30 ॥
ਚਿਤ੍ਰਕੂਟਮਨੁਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਭਰਦ੍ਵਾਜਸ੍ਯ ਸ਼ਾਸਨਾਤ੍ ।
ਰਮ੍ਯਮਾਵਸਥਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਰਮਮਾਣਾ ਵਨੇ ਤ੍ਰਯਃ ॥ 31 ॥
ਦੇਵਗਨ੍ਧਰ੍ਵਸਙ੍ਕਾਸ਼ਾਸ੍ਤਤ੍ਰ ਤੇ ਨ੍ਯਵਸਨ੍ ਸੁਖਮ੍ ।
ਤੇ ਵਨੇਨ ਵਨਂ ਗਤ੍ਵਾ ਨਦੀਸ੍ਤੀਰ੍ਤ੍ਵਾ ਬਹੂਦਕਾਃ ॥ 32 ॥
ਚਿਤ੍ਰਕੂਟਮਨੁਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਭਰਦ੍ਵਾਜਸ੍ਯ ਸ਼ਾਸਨਾਤ੍ ।
ਰਮ੍ਯਮਾਵਸਥਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਰਮਮਾਣਾ ਵਨੇ ਤ੍ਰਯਃ ॥ 33 ॥
ਦੇਵਗਨ੍ਧਰ੍ਵਸਙ੍ਕਾਸ਼ਾਸ੍ਤਤ੍ਰ ਤੇ ਨ੍ਯਵਸਨ੍ ਸੁਖਮ੍ ।
ਚਿਤ੍ਰਕੂਟਂ ਗਤੇ ਰਾਮੇ ਪੁਤ੍ਰਸ਼ੋਕਾਤੁਰਸ੍ਤਥਾ ॥ 34 ॥
ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥਸ੍ਸ੍ਵਰ੍ਗਂ ਜਗਾਮ ਵਿਲਪਨ੍ਸੁਤਮ੍ ।
ਮृਤੇ ਤੁ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਭਰਤੋ ਵਸਿष੍ਠਪ੍ਰਮੁਖੈਰ੍ਦ੍ਵਿਜੈਃ ॥ 35 ॥
ਨਿਯੁਜ੍ਯਮਾਨੋ ਰਾਜ੍ਯਾਯ ਨੈਚ੍ਛਦ੍ਰਾਜ੍ਯਂ ਮਹਾਬਲਃ ।
ਸ ਜਗਾਮ ਵਨਂ ਵੀਰੋ ਰਾਮਪਾਦਪ੍ਰਸਾਦਕਃ ॥ 36 ॥
ਗਤ੍ਵਾ ਤੁ ਸੁਮਹਾਤ੍ਮਾਨਂ ਰਾਮਂ ਸਤ੍ਯਪਰਾਕ੍ਰਮਮ੍ ।
ਅਯਾਚਦ੍ਭ੍ਰਾਤਰਂ ਰਾਮਮਾਰ੍ਯਭਾਵਪੁਰਸ੍ਕृਤਃ ॥ 37 ॥
ਤ੍ਵਮੇਵ ਰਾਜਾ ਧਰ੍ਮਜ੍ਞ ਇਤਿ ਰਾਮਂ ਵਚੋऽਬ੍ਰਵੀਤ੍ ।
ਰਾਮੋऽਪਿ ਪਰਮੋਦਾਰਸ੍ਸੁਮੁਖਸ੍ਸੁਮਹਾਯਸ਼ਾਃ ।
ਨ ਚੈਚ੍ਛਤ੍ਪਿਤੁਰਾਦੇਸ਼ਾਦ੍ਰਾਜ੍ਯਂ ਰਾਮੋ ਮਹਾਬਲਃ ॥ 38 ॥
ਪਾਦੁਕੇ ਚਾਸ੍ਯ ਰਾਜ੍ਯਾਯ ਨ੍ਯਾਸਂ ਦਤ੍ਵਾ ਪੁਨਃਪੁਨਃ ।
ਨਿਵਰ੍ਤਯਾਮਾਸ ਤਤੋ ਭਰਤਂ ਭਰਤਾਗ੍ਰਜਃ ॥ 39 ॥
ਸ ਕਾਮਮਨਵਾਪ੍ਯੈਵ ਰਾਮਪਾਦਾਵੁਪਸ੍ਪृਸ਼ਨ੍ ॥ 40 ॥
ਨਨ੍ਦਿਗ੍ਰਾਮੇऽਕਰੋਦ੍ਰਾਜ੍ਯਂ ਰਾਮਾਗਮਨਕਾਙ੍ਕ੍षਯਾ ।
ਗਤੇ ਤੁ ਭਰਤੇ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ੍ ਸਤ੍ਯਸਨ੍ਧੋ ਜਿਤੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਃ ॥ 41 ॥
ਰਾਮਸ੍ਤੁ ਪੁਨਰਾਲਕ੍ष੍ਯ ਨਾਗਰਸ੍ਯ ਜਨਸ੍ਯ ਚ ।
ਤਤ੍ਰਾਗਮਨਮੇਕਾਗ੍ਰੋ ਦਣ੍ਡਕਾਨ੍ਪ੍ਰਵਿਵੇਸ਼ ਹ ॥ 42 ॥
ਪ੍ਰਵਿਸ਼੍ਯ ਤੁ ਮਹਾਰਣ੍ਯਂ ਰਾਮੋ ਰਾਜੀਵਲੋਚਨਃ ।
ਵਿਰਾਧਂ ਰਾਕ੍षਸਂ ਹਤ੍ਵਾ ਸ਼ਰਭਙ੍ਗਂ ਦਦਰ੍ਸ਼ ਹ ॥ 43 ॥
ਸੁਤੀਕ੍ष੍ਣਂ ਚਾਪ੍ਯਗਸ੍ਤ੍ਯਂ ਚ ਅਗਸ੍ਤ੍ਯਭ੍ਰਾਤਰਂ ਤਥਾ ।
ਅਗਸ੍ਤ੍ਯਵਚਨਾਚ੍ਚੈਵ ਜਗ੍ਰਾਹੈਨ੍ਦ੍ਰਂ ਸ਼ਰਾਸਨਮ੍ ॥ 44 ॥
ਖਡ੍ਗਂ ਚ ਪਰਮਪ੍ਰੀਤਸ੍ਤੂਣੀ ਚਾਕ੍षਯਸਾਯਕੌ ।
ਵਸਤਸ੍ਤਸ੍ਯ ਰਾਮਸ੍ਯ ਵਨੇ ਵਨਚਰੈਸ੍ਸਹ ।
ऋषਯੋऽਭ੍ਯਾਗਮਨ੍ਸਰ੍ਵੇ ਵਧਾਯਾਸੁਰਰਕ੍षਸਾਮ੍ ॥ 45 ॥
ਸ ਤੇषਾਂ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ੁਸ਼੍ਰਾਵ ਰਾਕ੍षਸਾਨਾਂ ਤਥਾ ਵਨੇ ॥ 46 ॥
ਪ੍ਰਤਿਜ੍ਞਾਤਸ਼੍ਚ ਰਾਮੇਣ ਵਧਸ੍ਸਂਯਤਿ ਰਕ੍षਸਾਮ੍ ।
ऋषੀਣਾਮਗ੍ਨਿਕਲ੍ਪਾਨਾਂ ਦਣ੍ਡਕਾਰਣ੍ਯਵਾਸਿਨਾਮ੍ ॥ 47 ॥
ਤੇਨ ਤਤ੍ਰੈਵ ਵਸਤਾ ਜਨਸ੍ਥਾਨਨਿਵਾਸਿਨੀ ।
ਵਿਰੂਪਿਤਾ ਸ਼ੂਰ੍ਪਣਖਾ ਰਾਕ੍षਸੀ ਕਾਮਰੂਪਿਣੀ ॥ 48 ॥
ਤਤਸ਼੍ਸ਼ੂਰ੍ਪਣਖਾਵਾਕ੍ਯਾਦੁਦ੍ਯੁਕ੍ਤਾਨ੍ਸਰ੍ਵਰਾਕ੍षਸਾਨ੍ ।
ਖਰਂ ਤ੍ਰਿਸ਼ਿਰਸਂ ਚੈਵ ਦੂषਣਂ ਚੈਵ ਰਾਕ੍षਸਮ੍ ॥ 49 ॥
ਨਿਜਘਾਨ ਵਨੇ ਰਾਮਸ੍ਤੇषਾਂ ਚੈਵ ਪਦਾਨੁਗਾਨ੍ ।
ਵਨੇ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨਿਵਸਤਾ ਜਨਸ੍ਥਾਨਨਿਵਾਸਿਨਾਮ੍ ॥ 50 ॥
ਰਕ੍षਸਾਂ ਨਿਹਤਾਨ੍ਯਾਸਨ੍ਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ ।
ਤਤੋ ਜ੍ਞਾਤਿਵਧਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਰਾਵਣਃ ਕ੍ਰੋਧਮੂਰ੍ਛਿਤਃ ॥ 51 ॥
ਸਹਾਯਂ ਵਰਯਾਮਾਸ ਮਾਰੀਚਂ ਨਾਮ ਰਾਕ੍षਸਮ੍ ।
ਵਾਰ੍ਯਮਾਣਸ੍ਸੁਬਹੁਸ਼ੋ ਮਾਰੀਚੇਨ ਸ ਰਾਵਣਃ ॥ 52 ॥
ਨ ਵਿਰੋਧੋ ਬਲਵਤਾ ਕ੍षਮੋ ਰਾਵਣ ਤੇਨ ਤੇ ।
ਅਨਾਦृਤ੍ਯ ਤੁ ਤਦ੍ਵਾਕ੍ਯਂ ਰਾਵਣਃ ਕਾਲਚੋਦਿਤਃ ॥ 53 ॥
ਜਗਾਮ ਸਹ ਮਾਰੀਚਸ੍ਤਸ੍ਯਾਸ਼੍ਰਮਪਦਂ ਤਦਾ ।
ਤੇਨ ਮਾਯਾਵਿਨਾ ਦੂਰਮਪਵਾਹ੍ਯ ਨृਪਾਤ੍ਮਜੌ ॥ 54 ॥
ਜਹਾਰ ਭਾਰ੍ਯਾਂ ਰਾਮਸ੍ਯ ਗृਧ੍ਰਂ ਹਤ੍ਵਾ ਜਟਾਯੁषਮ੍ ।
ਗृਧ੍ਰਂ ਚ ਨਿਹਤਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਹृਤਾਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਚ ਮੈਥਿਲੀਮ੍ ॥ 55 ॥
ਰਾਘਵਸ਼੍ਸ਼ੋਕਸਨ੍ਤਪ੍ਤੋ ਵਿਲਲਾਪਾਕੁਲੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਃ ।
ਤਤਸ੍ਤੇਨੈਵ ਸ਼ੋਕੇਨ ਗृਧ੍ਰਂ ਦਗ੍ਧ੍ਵਾ ਜਟਾਯੁषਮ੍ ॥ 56 ॥
ਮਾਰ੍ਗਮਾਣੋ ਵਨੇ ਸੀਤਾਂ ਰਾਕ੍षਸਂ ਸਨ੍ਦਦਰ੍ਸ਼ ਹ ।
ਕਬਨ੍ਧਨ੍ਨਾਮ ਰੂਪੇਣ ਵਿਕृਤਂ ਘੋਰਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍ ॥ 57 ॥
ਤਂ ਨਿਹਤ੍ਯ ਮਹਾਬਾਹੁਰ੍ਦਦਾਹ ਸ੍ਵਰ੍ਗਤਸ਼੍ਚ ਸਃ ।
ਸ ਚਾਸ੍ਯ ਕਥਯਾਮਾਸ ਸ਼ਬਰੀਂ ਧਰ੍ਮਚਾਰਿਣੀਮ੍ ॥ 58 ॥
ਸ਼੍ਰਮਣੀਂ ਧਰ੍ਮਨਿਪੁਣਾਮਭਿਗਚ੍ਛੇਤਿ ਰਾਘਵ ।
1151 ਸੋऽਭ੍ਯਗਚ੍ਛਨ੍ਮਹਾਤੇਜਾਸ਼੍ਸ਼ਬਰੀਂ ਸ਼ਤ੍ਰੁਸੂਦਨਃ ॥ 59 ॥
ਸ਼ਬਰ੍ਯਾ ਪੂਜਿਤਸ੍ਸਮ੍ਯਗ੍ਰਾਮੋ ਦਸ਼ਰਥਾਤ੍ਮਜਃ ।
ਪਮ੍ਪਾਤੀਰੇ ਹਨੁਮਤਾ ਸਙ੍ਗਤੋ ਵਾਨਰੇਣ ਹ ॥ 60 ॥
ਹਨੁਮਦ੍ਵਚਨਾਚ੍ਚੈਵ ਸੁਗ੍ਰੀਵੇਣ ਸਮਾਗਤਃ ।
ਸੁਗ੍ਰੀਵਾਯ ਚ ਤਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਸ਼ਂਸਦ੍ਰਾਮੋ ਮਹਾਬਲਃ ॥ 61 ॥
ਆਦਿਤਸ੍ਤਦ੍ਯਥਾਵृਤ੍ਤਂ ਸੀਤਾਯਾਸ਼੍ਚ ਵਿਸ਼ੇषਤਃ ।
ਸੁਗ੍ਰੀਵਸ਼੍ਚਾਪਿ ਤਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਰਾਮਸ੍ਯ ਵਾਨਰਃ ॥ 62 ॥
ਚਕਾਰ ਸਖ੍ਯਂ ਰਾਮੇਣ ਪ੍ਰੀਤਸ਼੍ਚੈਵਾਗ੍ਨਿਸਾਕ੍षਿਕਮ੍ ।
ਤਤੋ ਵਾਨਰਰਾਜੇਨ ਵੈਰਾਨੁਕਥਨਂ ਪ੍ਰਤਿ ॥ 63 ॥
ਰਾਮਾਯਾਵੇਦਿਤਂ ਸਰ੍ਵਂ ਪ੍ਰਣਯਾਦ੍ਦੁਃਖਿਤੇਨ ਚ ।
ਪ੍ਰਤਿਜ੍ਞਾਤਂ ਚ ਰਾਮੇਣ ਤਦਾ ਵਾਲਿਵਧਂ ਪ੍ਰਤਿ ॥ 64 ॥
ਵਾਲਿਨਸ਼੍ਚ ਬਲਂ ਤਤ੍ਰ ਕਥਯਾਮਾਸ ਵਾਨਰਃ ।
ਸੁਗ੍ਰੀਵਸ਼੍ਸ਼ਙ੍ਕਿਤਸ਼੍ਚਾਸੀਨ੍ਨਿਤ੍ਯਂ ਵੀਰ੍ਯੇਣ ਰਾਘਵੇ ॥ 65 ॥
ਰਾਘਵਪ੍ਰਤ੍ਯਯਾਰ੍ਥਂ ਤੁ ਦੁਨ੍ਦੁਭੇਃ ਕਾਯਮੁਤ੍ਤਮਮ੍ ।
ਦਰ੍ਸ਼ਯਾਮਾਸ ਸੁਗ੍ਰੀਵੋ ਮਹਾਪਰ੍ਵਤਸਨ੍ਨਿਭਮ੍ ॥ 66 ॥
ਉਤ੍ਸ੍ਮਯਿਤ੍ਵਾ ਮਹਾਬਾਹੁਃ ਪ੍ਰੇਕ੍ष੍ਯ ਚਾਸ੍ਥਿ ਮਹਾਬਲਃ ।
ਪਾਦਾਙ੍ਗੁष੍ਠੇਨ ਚਿਕ੍षੇਪ ਸਮ੍ਪੂਰ੍ਣਂ ਦਸ਼ਯੋਜਨਮ੍ ॥ 67 ॥
ਬਿਭੇਦ ਚ ਪੁਨਸ੍ਸਾਲਾਨ੍ਸਪ੍ਤੈਕੇਨ ਮਹੇषੁਣਾ ।
ਗਿਰਿਂ ਰਸਾਤਲਂ ਚੈਵ ਜਨਯਨ੍ਪ੍ਰਤ੍ਯਯਂ ਤਥਾ ॥ 68 ॥
ਤਤਃ ਪ੍ਰੀਤਮਨਾਸ੍ਤੇਨ ਵਿਸ਼੍ਵਸ੍ਤਸ੍ਸ ਮਹਾਕਪਿਃ ।
ਕਿष੍ਕਿਨ੍ਧਾਂ ਰਾਮਸਹਿਤੋ ਜਗਾਮ ਚ ਗੁਹਾਂ ਤਦਾ ॥ 69 ॥
ਤਤੋऽਗਰ੍ਜਦ੍ਧਰਿਵਰਃ ਸੁਗ੍ਰੀਵੋ ਹੇਮਪਿਙ੍ਗਲਃ ।
ਤੇਨ ਨਾਦੇਨ ਮਹਤਾ ਨਿਰ੍ਜਗਾਮ ਹਰੀਸ਼੍ਵਰਃ ॥ 70 ॥
ਅਨੁਮਾਨ੍ਯ ਤਦਾ ਤਾਰਾਂ ਸੁਗ੍ਰੀਵੇਣ ਸਮਾਗਤਃ ।
ਨਿਜਘਾਨ ਚ ਤਤ੍ਰੈਨਂ ਸ਼ਰੇਣੈਕੇਨ ਰਾਘਵਃ ॥ 71 ॥
ਤਤਸ੍ਸੁਗ੍ਰੀਵਵਚਨਾਦ੍ਧਤ੍ਵਾ ਵਾਲਿਨਮਾਹਵੇ ।
ਸੁਗ੍ਰੀਵਮੇਵ ਤਦ੍ਰਾਜ੍ਯੇ ਰਾਘਵਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯਪਾਦਯਤ੍ ॥ 72 ॥
ਸ ਚ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ਸਮਾਨੀਯ ਵਾਨਰਾਨ੍ਵਾਨਰਰ੍षਭਃ ।
ਦਿਸ਼ਃ ਪ੍ਰਸ੍ਥਾਪਯਾਮਾਸ ਦਿਦृਕ੍षੁਰ੍ਜਨਕਾਤ੍ਮਜਾਮ੍ ॥ 73 ॥
ਤਤੋ ਗृਧ੍ਰਸ੍ਯ ਵਚਨਾਤ੍ਸਮ੍ਪਾਤੇਰ੍ਹਨੁਮਾਨ੍ਬਲੀ ।
ਸ਼ਤਯੋਜਨਵਿਸ੍ਤੀਰ੍ਣਂ ਪੁਪ੍ਲੁਵੇ ਲਵਣਾਰ੍ਣਵਮ੍ ॥ 74 ॥
ਤਤ੍ਰ ਲਙ੍ਕਾਂ ਸਮਾਸਾਦ੍ਯ ਪੁਰੀਂ ਰਾਵਣਪਾਲਿਤਾਮ੍ ।
ਦਦਰ੍ਸ਼ ਸੀਤਾਂ ਧ੍ਯਾਯਨ੍ਤੀਮਸ਼ੋਕਵਨਿਕਾਂ ਗਤਾਮ੍ ॥ 75 ॥
ਨਿਵੇਦਯਿਤ੍ਵਾऽऽਭਿਜ੍ਞਾਨਂ ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਿਂ ਚ ਨਿਵੇਦ੍ਯ ਚ ।
ਸਮਾਸ਼੍ਵਾਸ੍ਯ ਚ ਵੈਦੇਹੀਂ ਮਰ੍ਦਯਾਮਾਸ ਤੋਰਣਮ੍ ॥ 76 ॥
ਪਞ੍ਚ ਸੇਨਾਗ੍ਰਗਾਨ੍ਹਤ੍ਵਾ ਸਪ੍ਤਮਨ੍ਤ੍ਰਿਸੁਤਾਨਪਿ ।
ਸ਼ੂਰਮਕ੍षਂ ਚ ਨਿष੍ਪਿष੍ਯ ਗ੍ਰਹਣਂ ਸਮੁਪਾਗਮਤ੍ ॥ 77 ॥
ਅਸ੍ਤ੍ਰੇਣੋਨ੍ਮੁਕ੍ਤਮਾਤ੍ਮਾਨਂ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਪੈਤਾਮਹਾਦ੍ਵਰਾਤ੍ ।
ਮਰ੍षਯਨ੍ਰਾਕ੍षਸਾਨ੍ਵੀਰੋ ਯਨ੍ਤ੍ਰਿਣਸ੍ਤਾਨ੍ਯਦृਚ੍ਛਯਾ ॥ 78 ॥
ਤਤੋ ਦਗ੍ਧ੍ਵਾ ਪੁਰੀਂ ਲਙ੍ਕਾਮृਤੇ ਸੀਤਾਂ ਚ ਮੈਥਿਲੀਮ੍ ।
ਰਾਮਾਯ ਪ੍ਰਿਯਮਾਖ੍ਯਾਤੁਂ ਪੁਨਰਾਯਾਨ੍ਮਹਾਕਪਿਃ ॥ 79 ॥
ਸੋऽਧਿਗਮ੍ਯ ਮਹਾਤ੍ਮਾਨਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਰਾਮਂ ਪ੍ਰਦਕ੍षਿਣਮ੍ ।
ਨ੍ਯਵੇਦਯਦਮੇਯਾਤ੍ਮਾ ਦृष੍ਟਾ ਸੀਤੇਤਿ ਤਤ੍ਤ੍ਵਤਃ ॥ 80 ॥
ਤਤਸ੍ਸੁਗ੍ਰੀਵਸਹਿਤੋ ਗਤ੍ਵਾ ਤੀਰਂ ਮਹੋਦਧੇਃ ।
ਸਮੁਦ੍ਰਂ ਕ੍षੋਭਯਾਮਾਸ ਸ਼ਰੈਰਾਦਿਤ੍ਯਸਨ੍ਨਿਭੈਃ ॥ 81 ॥
ਦਰ੍ਸ਼ਯਾਮਾਸ ਚਾਤ੍ਮਾਨਂ ਸਮੁਦ੍ਰਸ੍ਸਰਿਤਾਂ ਪਤਿਃ ।
ਸਮੁਦ੍ਰਵਚਨਾਚ੍ਚੈਵ ਨਲਂ ਸੇਤੁਮਕਾਰਯਤ੍ ॥ 82 ॥
ਤੇਨ ਗਤ੍ਵਾ ਪੁਰੀਂ ਲਙ੍ਕਾਂ ਹਤ੍ਵਾ ਰਾਵਣਮਾਹਵੇ ।
ਰਾਮਃ ਸੀਤਾਮਨੁਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਪਰਾਂ ਵ੍ਰੀਡਾਮੁਪਾਗਮਤ੍ ॥ 83 ॥
ਤਾਮੁਵਾਚ ਤਤੋ ਰਾਮਃ ਪਰੁषਂ ਜਨਸਂਸਦਿ ।
ਅਮृष੍ਯਮਾਣਾ ਸਾ ਸੀਤਾ ਵਿਵੇਸ਼ ਜ੍ਵਲਨਂ ਸਤੀ ॥ 84 ॥
ਤਤੋऽਗ੍ਨਿਵਚਨਾਤ੍ਸੀਤਾਂ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਵਿਗਤਕਲ੍ਮषਾਮ੍ ।
ਬਭੌ ਰਾਮਸ੍ਸਮ੍ਪ੍ਰਹृष੍ਟਃ ਪੂਜਿਤਸ੍ਸਰ੍ਵਦੈਵਤੈਃ ॥ 85 ॥
ਕਰ੍ਮਣਾ ਤੇਨ ਮਹਤਾ ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯਂ ਸਚਰਾਚਰਮ੍ ।
ਸਦੇਵਰ੍षਿਗਣਂ ਤੁष੍ਟਂ ਰਾਘਵਸ੍ਯ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ ॥ 86 ॥
ਅਭਿषਿਚ੍ਯ ਚ ਲਙ੍ਕਾਯਾਂ ਰਾਕ੍षਸੇਨ੍ਦ੍ਰਂ ਵਿਭੀषਣਮ੍ ।
ਕृਤਕृਤ੍ਯਸ੍ਤਦਾ ਰਾਮੋ ਵਿਜ੍ਵਰਃ ਪ੍ਰਮੁਮੋਦ ਹ ॥ 87 ॥
ਦੇਵਤਾਭ੍ਯੋ ਵਰਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਸਮੁਤ੍ਥਾਪ੍ਯ ਚ ਵਾਨਰਾਨ੍ ।
ਅਯੋਧ੍ਯਾਂ ਪ੍ਰਸ੍ਥਿਤੋ ਰਾਮਃ ਪੁष੍ਪਕੇਣ ਸੁਹृਦ੍ਵृਤਃ ॥ 88 ॥
ਭਰਦ੍ਵਾਜਾਸ਼੍ਰਮਂ ਗਤ੍ਵਾ ਰਾਮਸ੍ਸਤ੍ਯਪਰਾਕ੍ਰਮਃ ।
ਭਰਤਸ੍ਯਾਨ੍ਤਿਕਂ ਰਾਮੋ ਹਨੂਮਨ੍ਤਂ ਵ੍ਯਸਰ੍ਜਯਤ੍ ॥ 89 ॥
ਪੁਨਰਾਖ੍ਯਾਯਿਕਾਂ ਜਲ੍ਪਨ੍ਸੁਗ੍ਰੀਵਸਹਿਤਸ਼੍ਚ ਸਃ ।
ਪੁष੍ਪਕਂ ਤਤ੍ਸਮਾਰੁਹ੍ਯ ਨਨ੍ਦਿਗ੍ਰਾਮਂ ਯਯੌ ਤਦਾ ॥ 90 ॥
ਨਨ੍ਦਿਗ੍ਰਾਮੇ ਜਟਾਂ ਹਿਤ੍ਵਾ ਭ੍ਰਾਤृਭਿਸ੍ਸਹਿਤੋऽਨਘਃ ।
ਰਾਮਸ੍ਸੀਤਾਮਨੁਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਰਾਜ੍ਯਂ ਪੁਨਰਵਾਪ੍ਤਵਾਨ੍ ॥ 91 ॥
ਪ੍ਰਹृष੍ਟਮੁਦਿਤੋ ਲੋਕਸ੍ਤੁष੍ਟਃ ਪੁष੍ਟਸ੍ਸੁਧਾਰ੍ਮਿਕਃ ।
ਨਿਰਾਮਯੋ ਹ੍ਯਰੋਗਸ਼੍ਚ ਦੁਰ੍ਭਿਕ੍षਭਯਵਰ੍ਜਿਤਃ ॥ 92 ॥
ਨ ਪੁਤ੍ਰਮਰਣਂ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ਦ੍ਰਕ੍ष੍ਯਨ੍ਤਿ ਪੁਰੁषਾਃ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ ।
ਨਾਰ੍ਯਸ਼੍ਚਾਵਿਧਵਾ ਨਿਤ੍ਯਂ ਭਵਿष੍ਯਨ੍ਤਿ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾਃ ॥ 93 ॥
ਨ ਚਾਗ੍ਨਿਜਂ ਭਯਂ ਕਿਞ੍ਚਿਨ੍ਨਾਪ੍ਸੁ ਮਜ੍ਜਨ੍ਤਿ ਜਨ੍ਤਵਃ ।
ਨ ਵਾਤਜਂ ਭਯਂ ਕਿਞ੍ਚਿਨ੍ਨਾਪਿ ਜ੍ਵਰਕृਤਂ ਤਥਾ ॥ 94 ॥
ਨ ਚਾਪਿ ਕ੍षੁਦ੍ਭਯਂ ਤਤ੍ਰ ਨ ਤਸ੍ਕਰਭਯਂ ਤਥਾ ।
ਨਗਰਾਣਿ ਚ ਰਾष੍ਟ੍ਰਾਣਿ ਧਨਧਾਨ੍ਯਯੁਤਾਨਿ ਚ ॥ 95 ॥
ਨਿਤ੍ਯਂ ਪ੍ਰਮੁਦਿਤਾਸ੍ਸਰ੍ਵੇ ਯਥਾ ਕृਤਯੁਗੇ ਤਥਾ ।
ਅਸ਼੍ਵਮੇਧਸ਼ਤੈਰਿष੍ਟ੍ਵਾ ਤਥਾ ਬਹੁਸੁਵਰ੍ਣਕੈਃ ॥ 96 ॥
ਗਵਾਂ ਕੋਟ੍ਯਯੁਤਂ ਦਤ੍ਵਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਲੋਕਂ ਪ੍ਰਯਾਸ੍ਯਤਿ ।
ਅਸਙ੍ਖ੍ਯੇਯਂ ਧਨਂ ਦਤ੍ਵਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇਭ੍ਯੋ ਮਹਾਯਸ਼ਾਃ ॥ 97 ॥
ਰਾਜਵਂਸ਼ਾਨ੍ਸ਼ਤਗੁਣਾਨ੍ਸ੍ਥਾਪਯਿष੍ਯਤਿ ਰਾਘਵਃ ।
ਚਾਤੁਰ੍ਵਰ੍ਣ੍ਯਂ ਚ ਲੋਕੇऽਸ੍ਮਿਨ੍ ਸ੍ਵੇ ਸ੍ਵੇ ਧਰ੍ਮੇ ਨਿਯੋਕ੍ष੍ਯਤਿ ॥ 98 ॥
ਦਸ਼ਵਰ੍षਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਦਸ਼ਵਰ੍षਸ਼ਤਾਨਿ ਚ ।
ਰਾਮੋ ਰਾਜ੍ਯਮੁਪਾਸਿਤ੍ਵਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਲੋਕਂ ਪ੍ਰਯਾਸ੍ਯਤਿ ॥ 99 ॥
ਇਦਂ ਪਵਿਤ੍ਰਂ ਪਾਪਘ੍ਨਂ ਪੁਣ੍ਯਂ ਵੇਦੈਸ਼੍ਚ ਸਮ੍ਮਿਤਮ੍ ।
ਯਃ ਪਠੇਦ੍ਰਾਮਚਰਿਤਂ ਸਰ੍ਵਪਾਪੈਃ ਪ੍ਰਮੁਚ੍ਯਤੇ ॥ 100 ॥
ਏਤਦਾਖ੍ਯਾਨਮਾਯੁष੍ਯਂ ਪਠਨ੍ਰਾਮਾਯਣਂ ਨਰਃ ।
ਸਪੁਤ੍ਰਪੌਤ੍ਰਸ੍ਸਗਣਃ ਪ੍ਰੇਤ੍ਯ ਸ੍ਵਰ੍ਗੇ ਮਹੀਯਤੇ ॥ 101 ॥
ਪਠਨ੍ਦ੍ਵਿਜੋ ਵਾਗृषਭਤ੍ਵਮੀਯਾਤ੍ ਸ੍ਯਾਤ੍ਕ੍षਤ੍ਰਿਯੋ ਭੂਮਿਪਤਿਤ੍ਵਮੀਯਾਤ੍ ।
ਵਣਿਗ੍ਜਨਃ ਪਣ੍ਯਫਲਤ੍ਵਮੀਯਾਤ੍ ਜਨਸ਼੍ਚ ਸ਼ੂਦ੍ਰੋऽਪਿ ਮਹਤ੍ਵਮੀਯਾਤ੍ ॥ 102 ॥
ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਬਾਲਕਾਣ੍ਡੇ ਪ੍ਰਥਮਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe bālakāṇḍam |
atha prathamassargaḥ |
tapassvādhyāyanirataṃ tapasvī vāgvidāṃ varam |
nāradaṃ paripapraccha vālmīkirmunipuṅgavam || 1 ||
konvasminsāmprataṃ loke guṇavānkaśca vīryavān |
dharmajñaśca kṛtajñaśca satyavākyo dṛḍhavrataḥ || 2 ||
cāritreṇa ca ko yuktassarvabhūteṣu ko hitaḥ |
vidvānkaḥ kassamarthaśca kaścaikapriyadarśanaḥ || 3 ||
ātmavānko jitakrodho dyutimānko'nasūyakaḥ |
kasya bibhyati devāśca jātaroṣasya saṃyuge || 4 ||
etadicchāmyahaṃ śrotuṃ paraṃ kautūhalaṃ hi me |
maharṣe tvaṃ samartho'si jñātumevaṃvidhaṃ naram || 5 ||
śrutvā caitattrilokajño vālmīkernārado vacaḥ |
śrūyatāmiti cāmantrya prahṛṣṭo vākyamabravīt || 6 ||
bahavo durlabhāścaiva ye tvayā kīrtitā guṇāḥ |
mune vakṣyāmyahaṃ buddhvā tairyuktaśśrūyatānnaraḥ || 7 ||
ikṣvākuvaṃśaprabhavo rāmo nāma janaiśśrutaḥ |
niyatātmā mahāvīryo dyutimāndhṛtimān vaśī || 8 ||
buddhimānnītimānvāgmī śrīmān śatrunibarhaṇaḥ |
vipulāṃso mahābāhuḥ kambugrīvo mahāhanuḥ || 9 ||
mahorasko maheṣvāso gūḍhajatrurarindamaḥ |
ājānubāhussuśirāssulalāṭassuvikramaḥ || 10 ||
samassamavibhaktāṅgassnigdhavarṇaḥ pratāpavān |
pīnavakṣā viśālākṣo lakṣmīvān śubhalakṣaṇaḥ || 11 ||
dharmajñassatyasandhaśca prajānāṃ ca hite rataḥ |
yaśasvī jñānasampannaśśucirvaśyassamādhimān || 12 ||
prajāpatisamaśśrīmān dhātā ripuniṣūdanaḥ |
rakṣitā jīvalokasya dharmasya parirakṣitā || 13 ||
rakṣitā svasya dharmasya svajanasya ca rakṣitā |
vedavedāṅgatattvajño dhanurvede ca niṣṭhitaḥ || 14 ||
sarvaśāstrārthatattvajñassmṛtimānpratibhānavān |
sarvalokapriyassādhuradīnātmā vicakṣaṇaḥ || 15 ||
sarvadābhigatassadbhissamudra iva sindhubhiḥ |
āryassarvasamaścaiva sadaikapriyadarśanaḥ || 16 ||
sa ca sarvaguṇopetaḥ kausalyānandavardhanaḥ |
samudra iva gāmbhīrye dhairyeṇa himavāniva || 17 ||
viṣṇunā sadṛśo vīrye somavatpriyadarśanaḥ |
kālāgnisadṛśaḥ krodhe kṣamayā pṛthivīsamaḥ || 18 ||
dhanadena samastyāge satye dharma ivāparaḥ |
tamevaṃ guṇasampannaṃ rāmaṃ satyaparākramam || 19 ||
jyeṣṭhaṃ śreṣṭhaguṇairyuktaṃ priyaṃ daśarathassutam |
prakṛtīnāṃ hitairyuktaṃ prakṛtipriyakāmyayā || 20 ||
yauvarājyena saṃyoktumaicchatprītyā mahīpatiḥ |
tasyābhiṣekasambhārāndṛṣṭvā bhāryā'tha kaikayī || 21 ||
pūrvaṃ dattavarā devī varamenamayācata |
vivāsanaṃ ca rāmasya bharatasyābhiṣecanam || 22 ||
sa satyavacanādrājā dharmapāśena saṃyataḥ |
vivāsayāmāsa sutaṃ rāmaṃ daśarathaḥ priyam || 23 ||
sa jagāma vanaṃ vīraḥ pratijñāmanupālayan |
piturvacananirdeśātkaikeyyāḥ priyakāraṇāt || 24 ||
taṃ vrajantaṃ priyo bhrātā lakṣmaṇo'nujagāma ha |
snehādvinayasampannassumitrānandavardhanaḥ || 25 ||
bhrātaraṃ dayito bhrātussaubhrātramanudarśayan |
rāmasya dayitā bhāryā nityaṃ prāṇasamā hitā || 26 ||
janakasya kule jātā devamāyeva nirmitā |
sarvalakṣaṇasampannā nārīṇāmuttamā vadhūḥ || 27 ||
sītāpyanugatā rāmaṃ śaśinaṃ rohiṇī yathā |
paurairanugato dūraṃ pitrā daśarathena ca || 28 ||
śṛṅgiberapure sūtaṃ gaṅgākūle vyasarjayat |
guhamāsādya dharmātmā niṣādādhipatiṃ priyam || 29 ||
guhena sahito rāmo lakṣmaṇena ca sītayā |
te vanena vanaṃ gatvā nadīstīrtvā bahūdakāḥ || 30 ||
citrakūṭamanuprāpya bharadvājasya śāsanāt |
ramyamāvasathaṃ kṛtvā ramamāṇā vane trayaḥ || 31 ||
devagandharvasaṅkāśāstatra te nyavasan sukham |
te vanena vanaṃ gatvā nadīstīrtvā bahūdakāḥ || 32 ||
citrakūṭamanuprāpya bharadvājasya śāsanāt |
ramyamāvasathaṃ kṛtvā ramamāṇā vane trayaḥ || 33 ||
devagandharvasaṅkāśāstatra te nyavasan sukham |
citrakūṭaṃ gate rāme putraśokāturastathā || 34 ||
rājā daśarathassvargaṃ jagāma vilapansutam |
mṛte tu tasminbharato vasiṣṭhapramukhairdvijaiḥ || 35 ||
niyujyamāno rājyāya naicchadrājyaṃ mahābalaḥ |
sa jagāma vanaṃ vīro rāmapādaprasādakaḥ || 36 ||
gatvā tu sumahātmānaṃ rāmaṃ satyaparākramam |
ayācadbhrātaraṃ rāmamāryabhāvapuraskṛtaḥ || 37 ||
tvameva rājā dharmajña iti rāmaṃ vaco'bravīt |
rāmo'pi paramodārassumukhassumahāyaśāḥ |
na caicchatpiturādeśādrājyaṃ rāmo mahābalaḥ || 38 ||
pāduke cāsya rājyāya nyāsaṃ datvā punaḥpunaḥ |
nivartayāmāsa tato bharataṃ bharatāgrajaḥ || 39 ||
sa kāmamanavāpyaiva rāmapādāvupaspṛśan || 40 ||
nandigrāme'karodrājyaṃ rāmāgamanakāṅkṣayā |
gate tu bharate śrīmān satyasandho jitendriyaḥ || 41 ||
rāmastu punarālakṣya nāgarasya janasya ca |
tatrāgamanamekāgro daṇḍakānpraviveśa ha || 42 ||
praviśya tu mahāraṇyaṃ rāmo rājīvalocanaḥ |
virādhaṃ rākṣasaṃ hatvā śarabhaṅgaṃ dadarśa ha || 43 ||
sutīkṣṇaṃ cāpyagastyaṃ ca agastyabhrātaraṃ tathā |
agastyavacanāccaiva jagrāhaindraṃ śarāsanam || 44 ||
khaḍgaṃ ca paramaprītastūṇī cākṣayasāyakau |
vasatastasya rāmasya vane vanacaraissaha |
ṛṣayo'bhyāgamansarve vadhāyāsurarakṣasām || 45 ||
sa teṣāṃ pratiśuśrāva rākṣasānāṃ tathā vane || 46 ||
pratijñātaśca rāmeṇa vadhassaṃyati rakṣasām |
ṛṣīṇāmagnikalpānāṃ daṇḍakāraṇyavāsinām || 47 ||
tena tatraiva vasatā janasthānanivāsinī |
virūpitā śūrpaṇakhā rākṣasī kāmarūpiṇī || 48 ||
tataśśūrpaṇakhāvākyādudyuktānsarvarākṣasān |
kharaṃ triśirasaṃ caiva dūṣaṇaṃ caiva rākṣasam || 49 ||
nijaghāna vane rāmasteṣāṃ caiva padānugān |
vane tasminnivasatā janasthānanivāsinām || 50 ||
rakṣasāṃ nihatānyāsansahasrāṇi caturdaśa |
tato jñātivadhaṃ śrutvā rāvaṇaḥ krodhamūrchitaḥ || 51 ||
sahāyaṃ varayāmāsa mārīcaṃ nāma rākṣasam |
vāryamāṇassubahuśo mārīcena sa rāvaṇaḥ || 52 ||
na virodho balavatā kṣamo rāvaṇa tena te |
anādṛtya tu tadvākyaṃ rāvaṇaḥ kālacoditaḥ || 53 ||
jagāma saha mārīcastasyāśramapadaṃ tadā |
tena māyāvinā dūramapavāhya nṛpātmajau || 54 ||
jahāra bhāryāṃ rāmasya gṛdhraṃ hatvā jaṭāyuṣam |
gṛdhraṃ ca nihataṃ dṛṣṭvā hṛtāṃ śrutvā ca maithilīm || 55 ||
rāghavaśśokasantapto vilalāpākulendriyaḥ |
tatastenaiva śokena gṛdhraṃ dagdhvā jaṭāyuṣam || 56 ||
mārgamāṇo vane sītāṃ rākṣasaṃ sandadarśa ha |
kabandhannāma rūpeṇa vikṛtaṃ ghoradarśanam || 57 ||
taṃ nihatya mahābāhurdadāha svargataśca saḥ |
sa cāsya kathayāmāsa śabarīṃ dharmacāriṇīm || 58 ||
śramaṇīṃ dharmanipuṇāmabhigaccheti rāghava |
1151 so'bhyagacchanmahātejāśśabarīṃ śatrusūdanaḥ || 59 ||
śabaryā pūjitassamyagrāmo daśarathātmajaḥ |
pampātīre hanumatā saṅgato vānareṇa ha || 60 ||
hanumadvacanāccaiva sugrīveṇa samāgataḥ |
sugrīvāya ca tatsarvaṃ śaṃsadrāmo mahābalaḥ || 61 ||
āditastadyathāvṛttaṃ sītāyāśca viśeṣataḥ |
sugrīvaścāpi tatsarvaṃ śrutvā rāmasya vānaraḥ || 62 ||
cakāra sakhyaṃ rāmeṇa prītaścaivāgnisākṣikam |
tato vānararājena vairānukathanaṃ prati || 63 ||
rāmāyāveditaṃ sarvaṃ praṇayādduḥkhitena ca |
pratijñātaṃ ca rāmeṇa tadā vālivadhaṃ prati || 64 ||
vālinaśca balaṃ tatra kathayāmāsa vānaraḥ |
sugrīvaśśaṅkitaścāsīnnityaṃ vīryeṇa rāghave || 65 ||
rāghavapratyayārthaṃ tu dundubheḥ kāyamuttamam |
darśayāmāsa sugrīvo mahāparvatasannibham || 66 ||
utsmayitvā mahābāhuḥ prekṣya cāsthi mahābalaḥ |
pādāṅguṣṭhena cikṣepa sampūrṇaṃ daśayojanam || 67 ||
bibheda ca punassālānsaptaikena maheṣuṇā |
giriṃ rasātalaṃ caiva janayanpratyayaṃ tathā || 68 ||
tataḥ prītamanāstena viśvastassa mahākapiḥ |
kiṣkindhāṃ rāmasahito jagāma ca guhāṃ tadā || 69 ||
tato'garjaddharivaraḥ sugrīvo hemapiṅgalaḥ |
tena nādena mahatā nirjagāma harīśvaraḥ || 70 ||
anumānya tadā tārāṃ sugrīveṇa samāgataḥ |
nijaghāna ca tatrainaṃ śareṇaikena rāghavaḥ || 71 ||
tatassugrīvavacanāddhatvā vālinamāhave |
sugrīvameva tadrājye rāghavaḥ pratyapādayat || 72 ||
sa ca sarvānsamānīya vānarānvānararṣabhaḥ |
diśaḥ prasthāpayāmāsa didṛkṣurjanakātmajām || 73 ||
tato gṛdhrasya vacanātsampāterhanumānbalī |
śatayojanavistīrṇaṃ pupluve lavaṇārṇavam || 74 ||
tatra laṅkāṃ samāsādya purīṃ rāvaṇapālitām |
dadarśa sītāṃ dhyāyantīmaśokavanikāṃ gatām || 75 ||
nivedayitvā''bhijñānaṃ pravṛttiṃ ca nivedya ca |
samāśvāsya ca vaidehīṃ mardayāmāsa toraṇam || 76 ||
pañca senāgragānhatvā saptamantrisutānapi |
śūramakṣaṃ ca niṣpiṣya grahaṇaṃ samupāgamat || 77 ||
astreṇonmuktamātmānaṃ jñātvā paitāmahādvarāt |
marṣayanrākṣasānvīro yantriṇastānyadṛcchayā || 78 ||
tato dagdhvā purīṃ laṅkāmṛte sītāṃ ca maithilīm |
rāmāya priyamākhyātuṃ punarāyānmahākapiḥ || 79 ||
so'dhigamya mahātmānaṃ kṛtvā rāmaṃ pradakṣiṇam |
nyavedayadameyātmā dṛṣṭā sīteti tattvataḥ || 80 ||
tatassugrīvasahito gatvā tīraṃ mahodadheḥ |
samudraṃ kṣobhayāmāsa śarairādityasannibhaiḥ || 81 ||
darśayāmāsa cātmānaṃ samudrassaritāṃ patiḥ |
samudravacanāccaiva nalaṃ setumakārayat || 82 ||
tena gatvā purīṃ laṅkāṃ hatvā rāvaṇamāhave |
rāmaḥ sītāmanuprāpya parāṃ vrīḍāmupāgamat || 83 ||
tāmuvāca tato rāmaḥ paruṣaṃ janasaṃsadi |
amṛṣyamāṇā sā sītā viveśa jvalanaṃ satī || 84 ||
tato'gnivacanātsītāṃ jñātvā vigatakalmaṣām |
babhau rāmassamprahṛṣṭaḥ pūjitassarvadaivataiḥ || 85 ||
karmaṇā tena mahatā trailokyaṃ sacarācaram |
sadevarṣigaṇaṃ tuṣṭaṃ rāghavasya mahātmanaḥ || 86 ||
abhiṣicya ca laṅkāyāṃ rākṣasendraṃ vibhīṣaṇam |
kṛtakṛtyastadā rāmo vijvaraḥ pramumoda ha || 87 ||
devatābhyo varaṃ prāpya samutthāpya ca vānarān |
ayodhyāṃ prasthito rāmaḥ puṣpakeṇa suhṛdvṛtaḥ || 88 ||
bharadvājāśramaṃ gatvā rāmassatyaparākramaḥ |
bharatasyāntikaṃ rāmo hanūmantaṃ vyasarjayat || 89 ||
punarākhyāyikāṃ jalpansugrīvasahitaśca saḥ |
puṣpakaṃ tatsamāruhya nandigrāmaṃ yayau tadā || 90 ||
nandigrāme jaṭāṃ hitvā bhrātṛbhissahito'naghaḥ |
rāmassītāmanuprāpya rājyaṃ punaravāptavān || 91 ||
prahṛṣṭamudito lokastuṣṭaḥ puṣṭassudhārmikaḥ |
nirāmayo hyarogaśca durbhikṣabhayavarjitaḥ || 92 ||
na putramaraṇaṃ kiñciddrakṣyanti puruṣāḥ kvacit |
nāryaścāvidhavā nityaṃ bhaviṣyanti pativratāḥ || 93 ||
na cāgnijaṃ bhayaṃ kiñcinnāpsu majjanti jantavaḥ |
na vātajaṃ bhayaṃ kiñcinnāpi jvarakṛtaṃ tathā || 94 ||
na cāpi kṣudbhayaṃ tatra na taskarabhayaṃ tathā |
nagarāṇi ca rāṣṭrāṇi dhanadhānyayutāni ca || 95 ||
nityaṃ pramuditāssarve yathā kṛtayuge tathā |
aśvamedhaśatairiṣṭvā tathā bahusuvarṇakaiḥ || 96 ||
gavāṃ koṭyayutaṃ datvā brahmalokaṃ prayāsyati |
asaṅkhyeyaṃ dhanaṃ datvā brāhmaṇebhyo mahāyaśāḥ || 97 ||
rājavaṃśānśataguṇānsthāpayiṣyati rāghavaḥ |
cāturvarṇyaṃ ca loke'smin sve sve dharme niyokṣyati || 98 ||
daśavarṣasahasrāṇi daśavarṣaśatāni ca |
rāmo rājyamupāsitvā brahmalokaṃ prayāsyati || 99 ||
idaṃ pavitraṃ pāpaghnaṃ puṇyaṃ vedaiśca sammitam |
yaḥ paṭhedrāmacaritaṃ sarvapāpaiḥ pramucyate || 100 ||
etadākhyānamāyuṣyaṃ paṭhanrāmāyaṇaṃ naraḥ |
saputrapautrassagaṇaḥ pretya svarge mahīyate || 101 ||
paṭhandvijo vāgṛṣabhatvamīyāt syātkṣatriyo bhūmipatitvamīyāt |
vaṇigjanaḥ paṇyaphalatvamīyāt janaśca śūdro'pi mahatvamīyāt || 102 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye bālakāṇḍe prathamassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे बालकाण्डम् ।
अथ प्रथमस्सर्गः ।
तपस्स्वाध्यायनिरतं तपस्वी वाग्विदां वरम् ।
नारदं परिपप्रच्छ वाल्मीकिर्मुनिपुङ्गवम् ॥ 1 ॥
कोन्वस्मिन्साम्प्रतं लोके गुणवान्कश्च वीर्यवान् ।
धर्मज्ञश्च कृतज्ञश्च सत्यवाक्यो दृढव्रतः ॥ 2 ॥
चारित्रेण च को युक्तस्सर्वभूतेषु को हितः ।
विद्वान्कः कस्समर्थश्च कश्चैकप्रियदर्शनः ॥ 3 ॥
आत्मवान्को जितक्रोधो द्युतिमान्कोऽनसूयकः ।
कस्य बिभ्यति देवाश्च जातरोषस्य संयुगे ॥ 4 ॥
एतदिच्छाम्यहं श्रोतुं परं कौतूहलं हि मे ।
महर्षे त्वं समर्थोऽसि ज्ञातुमेवंविधं नरम् ॥ 5 ॥
श्रुत्वा चैतत्त्रिलोकज्ञो वाल्मीकेर्नारदो वचः ।
श्रूयतामिति चामन्त्र्य प्रहृष्टो वाक्यमब्रवीत् ॥ 6 ॥
बहवो दुर्लभाश्चैव ये त्वया कीर्तिता गुणाः ।
मुने वक्ष्याम्यहं बुद्ध्वा तैर्युक्तश्श्रूयतान्नरः ॥ 7 ॥
इक्ष्वाकुवंशप्रभवो रामो नाम जनैश्श्रुतः ।
नियतात्मा महावीर्यो द्युतिमान्धृतिमान् वशी ॥ 8 ॥
बुद्धिमान्नीतिमान्वाग्मी श्रीमान् शत्रुनिबर्हणः ।
विपुलांसो महाबाहुः कम्बुग्रीवो महाहनुः ॥ 9 ॥
महोरस्को महेष्वासो गूढजत्रुररिन्दमः ।
आजानुबाहुस्सुशिरास्सुललाटस्सुविक्रमः ॥ 10 ॥
समस्समविभक्ताङ्गस्स्निग्धवर्णः प्रतापवान् ।
पीनवक्षा विशालाक्षो लक्ष्मीवान् शुभलक्षणः ॥ 11 ॥
धर्मज्ञस्सत्यसन्धश्च प्रजानां च हिते रतः ।
यशस्वी ज्ञानसम्पन्नश्शुचिर्वश्यस्समाधिमान् ॥ 12 ॥
प्रजापतिसमश्श्रीमान् धाता रिपुनिषूदनः ।
रक्षिता जीवलोकस्य धर्मस्य परिरक्षिता ॥ 13 ॥
रक्षिता स्वस्य धर्मस्य स्वजनस्य च रक्षिता ।
वेदवेदाङ्गतत्त्वज्ञो धनुर्वेदे च निष्ठितः ॥ 14 ॥
सर्वशास्त्रार्थतत्त्वज्ञस्स्मृतिमान्प्रतिभानवान् ।
सर्वलोकप्रियस्साधुरदीनात्मा विचक्षणः ॥ 15 ॥
सर्वदाभिगतस्सद्भिस्समुद्र इव सिन्धुभिः ।
आर्यस्सर्वसमश्चैव सदैकप्रियदर्शनः ॥ 16 ॥
स च सर्वगुणोपेतः कौसल्यानन्दवर्धनः ।
समुद्र इव गाम्भीर्ये धैर्येण हिमवानिव ॥ 17 ॥
विष्णुना सदृशो वीर्ये सोमवत्प्रियदर्शनः ।
कालाग्निसदृशः क्रोधे क्षमया पृथिवीसमः ॥ 18 ॥
धनदेन समस्त्यागे सत्ये धर्म इवापरः ।
तमेवं गुणसम्पन्नं रामं सत्यपराक्रमम् ॥ 19 ॥
ज्येष्ठं श्रेष्ठगुणैर्युक्तं प्रियं दशरथस्सुतम् ।
प्रकृतीनां हितैर्युक्तं प्रकृतिप्रियकाम्यया ॥ 20 ॥
यौवराज्येन संयोक्तुमैच्छत्प्रीत्या महीपतिः ।
तस्याभिषेकसम्भारान्दृष्ट्वा भार्याऽथ कैकयी ॥ 21 ॥
पूर्वं दत्तवरा देवी वरमेनमयाचत ।
विवासनं च रामस्य भरतस्याभिषेचनम् ॥ 22 ॥
स सत्यवचनाद्राजा धर्मपाशेन संयतः ।
विवासयामास सुतं रामं दशरथः प्रियम् ॥ 23 ॥
स जगाम वनं वीरः प्रतिज्ञामनुपालयन् ।
पितुर्वचननिर्देशात्कैकेय्याः प्रियकारणात् ॥ 24 ॥
तं व्रजन्तं प्रियो भ्राता लक्ष्मणोऽनुजगाम ह ।
स्नेहाद्विनयसम्पन्नस्सुमित्रानन्दवर्धनः ॥ 25 ॥
भ्रातरं दयितो भ्रातुस्सौभ्रात्रमनुदर्शयन् ।
रामस्य दयिता भार्या नित्यं प्राणसमा हिता ॥ 26 ॥
जनकस्य कुले जाता देवमायेव निर्मिता ।
सर्वलक्षणसम्पन्ना नारीणामुत्तमा वधूः ॥ 27 ॥
सीताप्यनुगता रामं शशिनं रोहिणी यथा ।
पौरैरनुगतो दूरं पित्रा दशरथेन च ॥ 28 ॥
शृङ्गिबेरपुरे सूतं गङ्गाकूले व्यसर्जयत् ।
गुहमासाद्य धर्मात्मा निषादाधिपतिं प्रियम् ॥ 29 ॥
गुहेन सहितो रामो लक्ष्मणेन च सीतया ।
ते वनेन वनं गत्वा नदीस्तीर्त्वा बहूदकाः ॥ 30 ॥
चित्रकूटमनुप्राप्य भरद्वाजस्य शासनात् ।
रम्यमावसथं कृत्वा रममाणा वने त्रयः ॥ 31 ॥
देवगन्धर्वसङ्काशास्तत्र ते न्यवसन् सुखम् ।
ते वनेन वनं गत्वा नदीस्तीर्त्वा बहूदकाः ॥ 32 ॥
चित्रकूटमनुप्राप्य भरद्वाजस्य शासनात् ।
रम्यमावसथं कृत्वा रममाणा वने त्रयः ॥ 33 ॥
देवगन्धर्वसङ्काशास्तत्र ते न्यवसन् सुखम् ।
चित्रकूटं गते रामे पुत्रशोकातुरस्तथा ॥ 34 ॥
राजा दशरथस्स्वर्गं जगाम विलपन्सुतम् ।
मृते तु तस्मिन्भरतो वसिष्ठप्रमुखैर्द्विजैः ॥ 35 ॥
नियुज्यमानो राज्याय नैच्छद्राज्यं महाबलः ।
स जगाम वनं वीरो रामपादप्रसादकः ॥ 36 ॥
गत्वा तु सुमहात्मानं रामं सत्यपराक्रमम् ।
अयाचद्भ्रातरं राममार्यभावपुरस्कृतः ॥ 37 ॥
त्वमेव राजा धर्मज्ञ इति रामं वचोऽब्रवीत् ।
रामोऽपि परमोदारस्सुमुखस्सुमहायशाः ।
न चैच्छत्पितुरादेशाद्राज्यं रामो महाबलः ॥ 38 ॥
पादुके चास्य राज्याय न्यासं दत्वा पुनःपुनः ।
निवर्तयामास ततो भरतं भरताग्रजः ॥ 39 ॥
स काममनवाप्यैव रामपादावुपस्पृशन् ॥ 40 ॥
नन्दिग्रामेऽकरोद्राज्यं रामागमनकाङ्क्षया ।
गते तु भरते श्रीमान् सत्यसन्धो जितेन्द्रियः ॥ 41 ॥
रामस्तु पुनरालक्ष्य नागरस्य जनस्य च ।
तत्रागमनमेकाग्रो दण्डकान्प्रविवेश ह ॥ 42 ॥
प्रविश्य तु महारण्यं रामो राजीवलोचनः ।
विराधं राक्षसं हत्वा शरभङ्गं ददर्श ह ॥ 43 ॥
सुतीक्ष्णं चाप्यगस्त्यं च अगस्त्यभ्रातरं तथा ।
अगस्त्यवचनाच्चैव जग्राहैन्द्रं शरासनम् ॥ 44 ॥
खड्गं च परमप्रीतस्तूणी चाक्षयसायकौ ।
वसतस्तस्य रामस्य वने वनचरैस्सह ।
ऋषयोऽभ्यागमन्सर्वे वधायासुररक्षसाम् ॥ 45 ॥
स तेषां प्रतिशुश्राव राक्षसानां तथा वने ॥ 46 ॥
प्रतिज्ञातश्च रामेण वधस्संयति रक्षसाम् ।
ऋषीणामग्निकल्पानां दण्डकारण्यवासिनाम् ॥ 47 ॥
तेन तत्रैव वसता जनस्थाननिवासिनी ।
विरूपिता शूर्पणखा राक्षसी कामरूपिणी ॥ 48 ॥
ततश्शूर्पणखावाक्यादुद्युक्तान्सर्वराक्षसान् ।
खरं त्रिशिरसं चैव दूषणं चैव राक्षसम् ॥ 49 ॥
निजघान वने रामस्तेषां चैव पदानुगान् ।
वने तस्मिन्निवसता जनस्थाननिवासिनाम् ॥ 50 ॥
रक्षसां निहतान्यासन्सहस्राणि चतुर्दश ।
ततो ज्ञातिवधं श्रुत्वा रावणः क्रोधमूर्छितः ॥ 51 ॥
सहायं वरयामास मारीचं नाम राक्षसम् ।
वार्यमाणस्सुबहुशो मारीचेन स रावणः ॥ 52 ॥
न विरोधो बलवता क्षमो रावण तेन ते ।
अनादृत्य तु तद्वाक्यं रावणः कालचोदितः ॥ 53 ॥
जगाम सह मारीचस्तस्याश्रमपदं तदा ।
तेन मायाविना दूरमपवाह्य नृपात्मजौ ॥ 54 ॥
जहार भार्यां रामस्य गृध्रं हत्वा जटायुषम् ।
गृध्रं च निहतं दृष्ट्वा हृतां श्रुत्वा च मैथिलीम् ॥ 55 ॥
राघवश्शोकसन्तप्तो विललापाकुलेन्द्रियः ।
ततस्तेनैव शोकेन गृध्रं दग्ध्वा जटायुषम् ॥ 56 ॥
मार्गमाणो वने सीतां राक्षसं सन्ददर्श ह ।
कबन्धन्नाम रूपेण विकृतं घोरदर्शनम् ॥ 57 ॥
तं निहत्य महाबाहुर्ददाह स्वर्गतश्च सः ।
स चास्य कथयामास शबरीं धर्मचारिणीम् ॥ 58 ॥
श्रमणीं धर्मनिपुणामभिगच्छेति राघव ।
1151 सोऽभ्यगच्छन्महातेजाश्शबरीं शत्रुसूदनः ॥ 59 ॥
शबर्या पूजितस्सम्यग्रामो दशरथात्मजः ।
पम्पातीरे हनुमता सङ्गतो वानरेण ह ॥ 60 ॥
हनुमद्वचनाच्चैव सुग्रीवेण समागतः ।
सुग्रीवाय च तत्सर्वं शंसद्रामो महाबलः ॥ 61 ॥
आदितस्तद्यथावृत्तं सीतायाश्च विशेषतः ।
सुग्रीवश्चापि तत्सर्वं श्रुत्वा रामस्य वानरः ॥ 62 ॥
चकार सख्यं रामेण प्रीतश्चैवाग्निसाक्षिकम् ।
ततो वानरराजेन वैरानुकथनं प्रति ॥ 63 ॥
रामायावेदितं सर्वं प्रणयाद्दुःखितेन च ।
प्रतिज्ञातं च रामेण तदा वालिवधं प्रति ॥ 64 ॥
वालिनश्च बलं तत्र कथयामास वानरः ।
सुग्रीवश्शङ्कितश्चासीन्नित्यं वीर्येण राघवे ॥ 65 ॥
राघवप्रत्ययार्थं तु दुन्दुभेः कायमुत्तमम् ।
दर्शयामास सुग्रीवो महापर्वतसन्निभम् ॥ 66 ॥
उत्स्मयित्वा महाबाहुः प्रेक्ष्य चास्थि महाबलः ।
पादाङ्गुष्ठेन चिक्षेप सम्पूर्णं दशयोजनम् ॥ 67 ॥
बिभेद च पुनस्सालान्सप्तैकेन महेषुणा ।
गिरिं रसातलं चैव जनयन्प्रत्ययं तथा ॥ 68 ॥
ततः प्रीतमनास्तेन विश्वस्तस्स महाकपिः ।
किष्किन्धां रामसहितो जगाम च गुहां तदा ॥ 69 ॥
ततोऽगर्जद्धरिवरः सुग्रीवो हेमपिङ्गलः ।
तेन नादेन महता निर्जगाम हरीश्वरः ॥ 70 ॥
अनुमान्य तदा तारां सुग्रीवेण समागतः ।
निजघान च तत्रैनं शरेणैकेन राघवः ॥ 71 ॥
ततस्सुग्रीववचनाद्धत्वा वालिनमाहवे ।
सुग्रीवमेव तद्राज्ये राघवः प्रत्यपादयत् ॥ 72 ॥
स च सर्वान्समानीय वानरान्वानरर्षभः ।
दिशः प्रस्थापयामास दिदृक्षुर्जनकात्मजाम् ॥ 73 ॥
ततो गृध्रस्य वचनात्सम्पातेर्हनुमान्बली ।
शतयोजनविस्तीर्णं पुप्लुवे लवणार्णवम् ॥ 74 ॥
तत्र लङ्कां समासाद्य पुरीं रावणपालिताम् ।
ददर्श सीतां ध्यायन्तीमशोकवनिकां गताम् ॥ 75 ॥
निवेदयित्वाऽऽभिज्ञानं प्रवृत्तिं च निवेद्य च ।
समाश्वास्य च वैदेहीं मर्दयामास तोरणम् ॥ 76 ॥
पञ्च सेनाग्रगान्हत्वा सप्तमन्त्रिसुतानपि ।
शूरमक्षं च निष्पिष्य ग्रहणं समुपागमत् ॥ 77 ॥
अस्त्रेणोन्मुक्तमात्मानं ज्ञात्वा पैतामहाद्वरात् ।
मर्षयन्राक्षसान्वीरो यन्त्रिणस्तान्यदृच्छया ॥ 78 ॥
ततो दग्ध्वा पुरीं लङ्कामृते सीतां च मैथिलीम् ।
रामाय प्रियमाख्यातुं पुनरायान्महाकपिः ॥ 79 ॥
सोऽधिगम्य महात्मानं कृत्वा रामं प्रदक्षिणम् ।
न्यवेदयदमेयात्मा दृष्टा सीतेति तत्त्वतः ॥ 80 ॥
ततस्सुग्रीवसहितो गत्वा तीरं महोदधेः ।
समुद्रं क्षोभयामास शरैरादित्यसन्निभैः ॥ 81 ॥
दर्शयामास चात्मानं समुद्रस्सरितां पतिः ।
समुद्रवचनाच्चैव नलं सेतुमकारयत् ॥ 82 ॥
तेन गत्वा पुरीं लङ्कां हत्वा रावणमाहवे ।
रामः सीतामनुप्राप्य परां व्रीडामुपागमत् ॥ 83 ॥
तामुवाच ततो रामः परुषं जनसंसदि ।
अमृष्यमाणा सा सीता विवेश ज्वलनं सती ॥ 84 ॥
ततोऽग्निवचनात्सीतां ज्ञात्वा विगतकल्मषाम् ।
बभौ रामस्सम्प्रहृष्टः पूजितस्सर्वदैवतैः ॥ 85 ॥
कर्मणा तेन महता त्रैलोक्यं सचराचरम् ।
सदेवर्षिगणं तुष्टं राघवस्य महात्मनः ॥ 86 ॥
अभिषिच्य च लङ्कायां राक्षसेन्द्रं विभीषणम् ।
कृतकृत्यस्तदा रामो विज्वरः प्रमुमोद ह ॥ 87 ॥
देवताभ्यो वरं प्राप्य समुत्थाप्य च वानरान् ।
अयोध्यां प्रस्थितो रामः पुष्पकेण सुहृद्वृतः ॥ 88 ॥
भरद्वाजाश्रमं गत्वा रामस्सत्यपराक्रमः ।
भरतस्यान्तिकं रामो हनूमन्तं व्यसर्जयत् ॥ 89 ॥
पुनराख्यायिकां जल्पन्सुग्रीवसहितश्च सः ।
पुष्पकं तत्समारुह्य नन्दिग्रामं ययौ तदा ॥ 90 ॥
नन्दिग्रामे जटां हित्वा भ्रातृभिस्सहितोऽनघः ।
रामस्सीतामनुप्राप्य राज्यं पुनरवाप्तवान् ॥ 91 ॥
प्रहृष्टमुदितो लोकस्तुष्टः पुष्टस्सुधार्मिकः ।
निरामयो ह्यरोगश्च दुर्भिक्षभयवर्जितः ॥ 92 ॥
न पुत्रमरणं किञ्चिद्द्रक्ष्यन्ति पुरुषाः क्वचित् ।
नार्यश्चाविधवा नित्यं भविष्यन्ति पतिव्रताः ॥ 93 ॥
न चाग्निजं भयं किञ्चिन्नाप्सु मज्जन्ति जन्तवः ।
न वातजं भयं किञ्चिन्नापि ज्वरकृतं तथा ॥ 94 ॥
न चापि क्षुद्भयं तत्र न तस्करभयं तथा ।
नगराणि च राष्ट्राणि धनधान्ययुतानि च ॥ 95 ॥
नित्यं प्रमुदितास्सर्वे यथा कृतयुगे तथा ।
अश्वमेधशतैरिष्ट्वा तथा बहुसुवर्णकैः ॥ 96 ॥
गवां कोट्ययुतं दत्वा ब्रह्मलोकं प्रयास्यति ।
असङ्ख्येयं धनं दत्वा ब्राह्मणेभ्यो महायशाः ॥ 97 ॥
राजवंशान्शतगुणान्स्थापयिष्यति राघवः ।
चातुर्वर्ण्यं च लोकेऽस्मिन् स्वे स्वे धर्मे नियोक्ष्यति ॥ 98 ॥
दशवर्षसहस्राणि दशवर्षशतानि च ।
रामो राज्यमुपासित्वा ब्रह्मलोकं प्रयास्यति ॥ 99 ॥
इदं पवित्रं पापघ्नं पुण्यं वेदैश्च सम्मितम् ।
यः पठेद्रामचरितं सर्वपापैः प्रमुच्यते ॥ 100 ॥
एतदाख्यानमायुष्यं पठन्रामायणं नरः ।
सपुत्रपौत्रस्सगणः प्रेत्य स्वर्गे महीयते ॥ 101 ॥
पठन्द्विजो वागृषभत्वमीयात् स्यात्क्षत्रियो भूमिपतित्वमीयात् ।
वणिग्जनः पण्यफलत्वमीयात् जनश्च शूद्रोऽपि महत्वमीयात् ॥ 102 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये बालकाण्डे प्रथमस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe bālakāṇḍam |
atha prathamassargaḥ |
tapassvādhyāyanirataṃ tapasvī vāgvidāṃ varam |
nāradaṃ paripapraccha vālmīkirmunipuṅgavam || 1 ||
konvasminsāmprataṃ loke guṇavānkaśca vīryavān |
dharmajñaśca kṛtajñaśca satyavākyo dṛḍhavrataḥ || 2 ||
cāritreṇa ca ko yuktassarvabhūteṣu ko hitaḥ |
vidvānkaḥ kassamarthaśca kaścaikapriyadarśanaḥ || 3 ||
ātmavānko jitakrodho dyutimānko'nasūyakaḥ |
kasya bibhyati devāśca jātaroṣasya saṃyuge || 4 ||
etadicchāmyahaṃ śrotuṃ paraṃ kautūhalaṃ hi me |
maharṣe tvaṃ samartho'si jñātumevaṃvidhaṃ naram || 5 ||
śrutvā caitattrilokajño vālmīkernārado vacaḥ |
śrūyatāmiti cāmantrya prahṛṣṭo vākyamabravīt || 6 ||
bahavo durlabhāścaiva ye tvayā kīrtitā guṇāḥ |
mune vakṣyāmyahaṃ buddhvā tairyuktaśśrūyatānnaraḥ || 7 ||
ikṣvākuvaṃśaprabhavo rāmo nāma janaiśśrutaḥ |
niyatātmā mahāvīryo dyutimāndhṛtimān vaśī || 8 ||
buddhimānnītimānvāgmī śrīmān śatrunibarhaṇaḥ |
vipulāṃso mahābāhuḥ kambugrīvo mahāhanuḥ || 9 ||
mahorasko maheṣvāso gūḍhajatrurarindamaḥ |
ājānubāhussuśirāssulalāṭassuvikramaḥ || 10 ||
samassamavibhaktāṅgassnigdhavarṇaḥ pratāpavān |
pīnavakṣā viśālākṣo lakṣmīvān śubhalakṣaṇaḥ || 11 ||
dharmajñassatyasandhaśca prajānāṃ ca hite rataḥ |
yaśasvī jñānasampannaśśucirvaśyassamādhimān || 12 ||
prajāpatisamaśśrīmān dhātā ripuniṣūdanaḥ |
rakṣitā jīvalokasya dharmasya parirakṣitā || 13 ||
rakṣitā svasya dharmasya svajanasya ca rakṣitā |
vedavedāṅgatattvajño dhanurvede ca niṣṭhitaḥ || 14 ||
sarvaśāstrārthatattvajñassmṛtimānpratibhānavān |
sarvalokapriyassādhuradīnātmā vicakṣaṇaḥ || 15 ||
sarvadābhigatassadbhissamudra iva sindhubhiḥ |
āryassarvasamaścaiva sadaikapriyadarśanaḥ || 16 ||
sa ca sarvaguṇopetaḥ kausalyānandavardhanaḥ |
samudra iva gāmbhīrye dhairyeṇa himavāniva || 17 ||
viṣṇunā sadṛśo vīrye somavatpriyadarśanaḥ |
kālāgnisadṛśaḥ krodhe kṣamayā pṛthivīsamaḥ || 18 ||
dhanadena samastyāge satye dharma ivāparaḥ |
tamevaṃ guṇasampannaṃ rāmaṃ satyaparākramam || 19 ||
jyeṣṭhaṃ śreṣṭhaguṇairyuktaṃ priyaṃ daśarathassutam |
prakṛtīnāṃ hitairyuktaṃ prakṛtipriyakāmyayā || 20 ||
yauvarājyena saṃyoktumaicchatprītyā mahīpatiḥ |
tasyābhiṣekasambhārāndṛṣṭvā bhāryā'tha kaikayī || 21 ||
pūrvaṃ dattavarā devī varamenamayācata |
vivāsanaṃ ca rāmasya bharatasyābhiṣecanam || 22 ||
sa satyavacanādrājā dharmapāśena saṃyataḥ |
vivāsayāmāsa sutaṃ rāmaṃ daśarathaḥ priyam || 23 ||
sa jagāma vanaṃ vīraḥ pratijñāmanupālayan |
piturvacananirdeśātkaikeyyāḥ priyakāraṇāt || 24 ||
taṃ vrajantaṃ priyo bhrātā lakṣmaṇo'nujagāma ha |
snehādvinayasampannassumitrānandavardhanaḥ || 25 ||
bhrātaraṃ dayito bhrātussaubhrātramanudarśayan |
rāmasya dayitā bhāryā nityaṃ prāṇasamā hitā || 26 ||
janakasya kule jātā devamāyeva nirmitā |
sarvalakṣaṇasampannā nārīṇāmuttamā vadhūḥ || 27 ||
sītāpyanugatā rāmaṃ śaśinaṃ rohiṇī yathā |
paurairanugato dūraṃ pitrā daśarathena ca || 28 ||
śṛṅgiberapure sūtaṃ gaṅgākūle vyasarjayat |
guhamāsādya dharmātmā niṣādādhipatiṃ priyam || 29 ||
guhena sahito rāmo lakṣmaṇena ca sītayā |
te vanena vanaṃ gatvā nadīstīrtvā bahūdakāḥ || 30 ||
citrakūṭamanuprāpya bharadvājasya śāsanāt |
ramyamāvasathaṃ kṛtvā ramamāṇā vane trayaḥ || 31 ||
devagandharvasaṅkāśāstatra te nyavasan sukham |
te vanena vanaṃ gatvā nadīstīrtvā bahūdakāḥ || 32 ||
citrakūṭamanuprāpya bharadvājasya śāsanāt |
ramyamāvasathaṃ kṛtvā ramamāṇā vane trayaḥ || 33 ||
devagandharvasaṅkāśāstatra te nyavasan sukham |
citrakūṭaṃ gate rāme putraśokāturastathā || 34 ||
rājā daśarathassvargaṃ jagāma vilapansutam |
mṛte tu tasminbharato vasiṣṭhapramukhairdvijaiḥ || 35 ||
niyujyamāno rājyāya naicchadrājyaṃ mahābalaḥ |
sa jagāma vanaṃ vīro rāmapādaprasādakaḥ || 36 ||
gatvā tu sumahātmānaṃ rāmaṃ satyaparākramam |
ayācadbhrātaraṃ rāmamāryabhāvapuraskṛtaḥ || 37 ||
tvameva rājā dharmajña iti rāmaṃ vaco'bravīt |
rāmo'pi paramodārassumukhassumahāyaśāḥ |
na caicchatpiturādeśādrājyaṃ rāmo mahābalaḥ || 38 ||
pāduke cāsya rājyāya nyāsaṃ datvā punaḥpunaḥ |
nivartayāmāsa tato bharataṃ bharatāgrajaḥ || 39 ||
sa kāmamanavāpyaiva rāmapādāvupaspṛśan || 40 ||
nandigrāme'karodrājyaṃ rāmāgamanakāṅkṣayā |
gate tu bharate śrīmān satyasandho jitendriyaḥ || 41 ||
rāmastu punarālakṣya nāgarasya janasya ca |
tatrāgamanamekāgro daṇḍakānpraviveśa ha || 42 ||
praviśya tu mahāraṇyaṃ rāmo rājīvalocanaḥ |
virādhaṃ rākṣasaṃ hatvā śarabhaṅgaṃ dadarśa ha || 43 ||
sutīkṣṇaṃ cāpyagastyaṃ ca agastyabhrātaraṃ tathā |
agastyavacanāccaiva jagrāhaindraṃ śarāsanam || 44 ||
khaḍgaṃ ca paramaprītastūṇī cākṣayasāyakau |
vasatastasya rāmasya vane vanacaraissaha |
ṛṣayo'bhyāgamansarve vadhāyāsurarakṣasām || 45 ||
sa teṣāṃ pratiśuśrāva rākṣasānāṃ tathā vane || 46 ||
pratijñātaśca rāmeṇa vadhassaṃyati rakṣasām |
ṛṣīṇāmagnikalpānāṃ daṇḍakāraṇyavāsinām || 47 ||
tena tatraiva vasatā janasthānanivāsinī |
virūpitā śūrpaṇakhā rākṣasī kāmarūpiṇī || 48 ||
tataśśūrpaṇakhāvākyādudyuktānsarvarākṣasān |
kharaṃ triśirasaṃ caiva dūṣaṇaṃ caiva rākṣasam || 49 ||
nijaghāna vane rāmasteṣāṃ caiva padānugān |
vane tasminnivasatā janasthānanivāsinām || 50 ||
rakṣasāṃ nihatānyāsansahasrāṇi caturdaśa |
tato jñātivadhaṃ śrutvā rāvaṇaḥ krodhamūrchitaḥ || 51 ||
sahāyaṃ varayāmāsa mārīcaṃ nāma rākṣasam |
vāryamāṇassubahuśo mārīcena sa rāvaṇaḥ || 52 ||
na virodho balavatā kṣamo rāvaṇa tena te |
anādṛtya tu tadvākyaṃ rāvaṇaḥ kālacoditaḥ || 53 ||
jagāma saha mārīcastasyāśramapadaṃ tadā |
tena māyāvinā dūramapavāhya nṛpātmajau || 54 ||
jahāra bhāryāṃ rāmasya gṛdhraṃ hatvā jaṭāyuṣam |
gṛdhraṃ ca nihataṃ dṛṣṭvā hṛtāṃ śrutvā ca maithilīm || 55 ||
rāghavaśśokasantapto vilalāpākulendriyaḥ |
tatastenaiva śokena gṛdhraṃ dagdhvā jaṭāyuṣam || 56 ||
mārgamāṇo vane sītāṃ rākṣasaṃ sandadarśa ha |
kabandhannāma rūpeṇa vikṛtaṃ ghoradarśanam || 57 ||
taṃ nihatya mahābāhurdadāha svargataśca saḥ |
sa cāsya kathayāmāsa śabarīṃ dharmacāriṇīm || 58 ||
śramaṇīṃ dharmanipuṇāmabhigaccheti rāghava |
1151 so'bhyagacchanmahātejāśśabarīṃ śatrusūdanaḥ || 59 ||
śabaryā pūjitassamyagrāmo daśarathātmajaḥ |
pampātīre hanumatā saṅgato vānareṇa ha || 60 ||
hanumadvacanāccaiva sugrīveṇa samāgataḥ |
sugrīvāya ca tatsarvaṃ śaṃsadrāmo mahābalaḥ || 61 ||
āditastadyathāvṛttaṃ sītāyāśca viśeṣataḥ |
sugrīvaścāpi tatsarvaṃ śrutvā rāmasya vānaraḥ || 62 ||
cakāra sakhyaṃ rāmeṇa prītaścaivāgnisākṣikam |
tato vānararājena vairānukathanaṃ prati || 63 ||
rāmāyāveditaṃ sarvaṃ praṇayādduḥkhitena ca |
pratijñātaṃ ca rāmeṇa tadā vālivadhaṃ prati || 64 ||
vālinaśca balaṃ tatra kathayāmāsa vānaraḥ |
sugrīvaśśaṅkitaścāsīnnityaṃ vīryeṇa rāghave || 65 ||
rāghavapratyayārthaṃ tu dundubheḥ kāyamuttamam |
darśayāmāsa sugrīvo mahāparvatasannibham || 66 ||
utsmayitvā mahābāhuḥ prekṣya cāsthi mahābalaḥ |
pādāṅguṣṭhena cikṣepa sampūrṇaṃ daśayojanam || 67 ||
bibheda ca punassālānsaptaikena maheṣuṇā |
giriṃ rasātalaṃ caiva janayanpratyayaṃ tathā || 68 ||
tataḥ prītamanāstena viśvastassa mahākapiḥ |
kiṣkindhāṃ rāmasahito jagāma ca guhāṃ tadā || 69 ||
tato'garjaddharivaraḥ sugrīvo hemapiṅgalaḥ |
tena nādena mahatā nirjagāma harīśvaraḥ || 70 ||
anumānya tadā tārāṃ sugrīveṇa samāgataḥ |
nijaghāna ca tatrainaṃ śareṇaikena rāghavaḥ || 71 ||
tatassugrīvavacanāddhatvā vālinamāhave |
sugrīvameva tadrājye rāghavaḥ pratyapādayat || 72 ||
sa ca sarvānsamānīya vānarānvānararṣabhaḥ |
diśaḥ prasthāpayāmāsa didṛkṣurjanakātmajām || 73 ||
tato gṛdhrasya vacanātsampāterhanumānbalī |
śatayojanavistīrṇaṃ pupluve lavaṇārṇavam || 74 ||
tatra laṅkāṃ samāsādya purīṃ rāvaṇapālitām |
dadarśa sītāṃ dhyāyantīmaśokavanikāṃ gatām || 75 ||
nivedayitvā''bhijñānaṃ pravṛttiṃ ca nivedya ca |
samāśvāsya ca vaidehīṃ mardayāmāsa toraṇam || 76 ||
pañca senāgragānhatvā saptamantrisutānapi |
śūramakṣaṃ ca niṣpiṣya grahaṇaṃ samupāgamat || 77 ||
astreṇonmuktamātmānaṃ jñātvā paitāmahādvarāt |
marṣayanrākṣasānvīro yantriṇastānyadṛcchayā || 78 ||
tato dagdhvā purīṃ laṅkāmṛte sītāṃ ca maithilīm |
rāmāya priyamākhyātuṃ punarāyānmahākapiḥ || 79 ||
so'dhigamya mahātmānaṃ kṛtvā rāmaṃ pradakṣiṇam |
nyavedayadameyātmā dṛṣṭā sīteti tattvataḥ || 80 ||
tatassugrīvasahito gatvā tīraṃ mahodadheḥ |
samudraṃ kṣobhayāmāsa śarairādityasannibhaiḥ || 81 ||
darśayāmāsa cātmānaṃ samudrassaritāṃ patiḥ |
samudravacanāccaiva nalaṃ setumakārayat || 82 ||
tena gatvā purīṃ laṅkāṃ hatvā rāvaṇamāhave |
rāmaḥ sītāmanuprāpya parāṃ vrīḍāmupāgamat || 83 ||
tāmuvāca tato rāmaḥ paruṣaṃ janasaṃsadi |
amṛṣyamāṇā sā sītā viveśa jvalanaṃ satī || 84 ||
tato'gnivacanātsītāṃ jñātvā vigatakalmaṣām |
babhau rāmassamprahṛṣṭaḥ pūjitassarvadaivataiḥ || 85 ||
karmaṇā tena mahatā trailokyaṃ sacarācaram |
sadevarṣigaṇaṃ tuṣṭaṃ rāghavasya mahātmanaḥ || 86 ||
abhiṣicya ca laṅkāyāṃ rākṣasendraṃ vibhīṣaṇam |
kṛtakṛtyastadā rāmo vijvaraḥ pramumoda ha || 87 ||
devatābhyo varaṃ prāpya samutthāpya ca vānarān |
ayodhyāṃ prasthito rāmaḥ puṣpakeṇa suhṛdvṛtaḥ || 88 ||
bharadvājāśramaṃ gatvā rāmassatyaparākramaḥ |
bharatasyāntikaṃ rāmo hanūmantaṃ vyasarjayat || 89 ||
punarākhyāyikāṃ jalpansugrīvasahitaśca saḥ |
puṣpakaṃ tatsamāruhya nandigrāmaṃ yayau tadā || 90 ||
nandigrāme jaṭāṃ hitvā bhrātṛbhissahito'naghaḥ |
rāmassītāmanuprāpya rājyaṃ punaravāptavān || 91 ||
prahṛṣṭamudito lokastuṣṭaḥ puṣṭassudhārmikaḥ |
nirāmayo hyarogaśca durbhikṣabhayavarjitaḥ || 92 ||
na putramaraṇaṃ kiñciddrakṣyanti puruṣāḥ kvacit |
nāryaścāvidhavā nityaṃ bhaviṣyanti pativratāḥ || 93 ||
na cāgnijaṃ bhayaṃ kiñcinnāpsu majjanti jantavaḥ |
na vātajaṃ bhayaṃ kiñcinnāpi jvarakṛtaṃ tathā || 94 ||
na cāpi kṣudbhayaṃ tatra na taskarabhayaṃ tathā |
nagarāṇi ca rāṣṭrāṇi dhanadhānyayutāni ca || 95 ||
nityaṃ pramuditāssarve yathā kṛtayuge tathā |
aśvamedhaśatairiṣṭvā tathā bahusuvarṇakaiḥ || 96 ||
gavāṃ koṭyayutaṃ datvā brahmalokaṃ prayāsyati |
asaṅkhyeyaṃ dhanaṃ datvā brāhmaṇebhyo mahāyaśāḥ || 97 ||
rājavaṃśānśataguṇānsthāpayiṣyati rāghavaḥ |
cāturvarṇyaṃ ca loke'smin sve sve dharme niyokṣyati || 98 ||
daśavarṣasahasrāṇi daśavarṣaśatāni ca |
rāmo rājyamupāsitvā brahmalokaṃ prayāsyati || 99 ||
idaṃ pavitraṃ pāpaghnaṃ puṇyaṃ vedaiśca sammitam |
yaḥ paṭhedrāmacaritaṃ sarvapāpaiḥ pramucyate || 100 ||
etadākhyānamāyuṣyaṃ paṭhanrāmāyaṇaṃ naraḥ |
saputrapautrassagaṇaḥ pretya svarge mahīyate || 101 ||
paṭhandvijo vāgṛṣabhatvamīyāt syātkṣatriyo bhūmipatitvamīyāt |
vaṇigjanaḥ paṇyaphalatvamīyāt janaśca śūdro'pi mahatvamīyāt || 102 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye bālakāṇḍe prathamassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gurmukhi script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.