1.1 বালকাণ্ড - প্রথম সর্গঃ

1.1 Balakanda - Prathama Sargah

✍️ Valmiki 🖋️ Bengali script
📄 Download PDF
শ্রীমদ্বাল্মীকীয রামাযণে বালকাণ্ডম্ ।
অথ প্রথমস্সর্গঃ ।
তপস্স্বাধ্যাযনিরতং তপস্বী বাগ্বিদাং বরম্ ।
নারদং পরিপপ্রচ্ছ বাল্মীকির্মুনিপুঙ্গবম্ ॥ 1 ॥
কোন্বস্মিন্সাম্প্রতং লোকে গুণবান্কশ্চ বীর্যবান্ ।
ধর্মজ্ঞশ্চ কৃতজ্ঞশ্চ সত্যবাক্যো দৃঢব্রতঃ ॥ 2 ॥
চারিত্রেণ চ কো যুক্তস্সর্বভূতেষু কো হিতঃ ।
বিদ্বান্কঃ কস্সমর্থশ্চ কশ্চৈকপ্রিযদর্শনঃ ॥ 3 ॥
আত্মবান্কো জিতক্রোধো দ্যুতিমান্কোঽনসূযকঃ ।
কস্য বিভ্যতি দেবাশ্চ জাতরোষস্য সংযুগে ॥ 4 ॥
এতদিচ্ছাম্যহং শ্রোতুং পরং কৌতূহলং হি মে ।
মহর্ষে ত্বং সমর্থোঽসি জ্ঞাতুমেবংবিধং নরম্ ॥ 5 ॥
শ্রুত্বা চৈতত্ত্রিলোকজ্ঞো বাল্মীকের্নারদো বচঃ ।
শ্রূযতামিতি চামন্ত্র্য প্রহৃষ্টো বাক্যমব্রবীত্ ॥ 6 ॥
বহবো দুর্লভাশ্চৈব যে ত্বযা কীর্তিতা গুণাঃ ।
মুনে বক্ষ্যাম্যহং বুদ্ধ্বা তৈর্যুক্তশ্শ্রূযতান্নরঃ ॥ 7 ॥
ইক্ষ্বাকুবংশপ্রভবো রামো নাম জনৈশ্শ্রুতঃ ।
নিযতাত্মা মহাবীর্যো দ্যুতিমান্ধৃতিমান্ বশী ॥ 8 ॥
বুদ্ধিমান্নীতিমান্বাগ্মী শ্রীমান্ শত্রুনিবর্হণঃ ।
বিপুলাংসো মহাবাহুঃ কম্বুগ্রীবো মহাহনুঃ ॥ 9 ॥
মহোরস্কো মহেষ্বাসো গূঢজত্রুররিন্দমঃ ।
আজানুবাহুস্সুশিরাস্সুললাটস্সুবিক্রমঃ ॥ 10 ॥
সমস্সমবিভক্তাঙ্গস্স্নিগ্ধবর্ণঃ প্রতাপবান্ ।
পীনবক্ষা বিশালাক্ষো লক্ষ্মীবান্ শুভলক্ষণঃ ॥ 11 ॥
ধর্মজ্ঞস্সত্যসন্ধশ্চ প্রজানাং চ হিতে রতঃ ।
যশস্বী জ্ঞানসম্পন্নশ্শুচির্বশ্যস্সমাধিমান্ ॥ 12 ॥
প্রজাপতিসমশ্শ্রীমান্ ধাতা রিপুনিষূদনঃ ।
রক্ষিতা জীবলোকস্য ধর্মস্য পরিরক্ষিতা ॥ 13 ॥
রক্ষিতা স্বস্য ধর্মস্য স্বজনস্য চ রক্ষিতা ।
বেদবেদাঙ্গতত্ত্বজ্ঞো ধনুর্বেদে চ নিষ্ঠিতঃ ॥ 14 ॥
সর্বশাস্ত্রার্থতত্ত্বজ্ঞস্স্মৃতিমান্প্রতিভানবান্ ।
সর্বলোকপ্রিযস্সাধুরদীনাত্মা বিচক্ষণঃ ॥ 15 ॥
সর্বদাভিগতস্সদ্ভিস্সমুদ্র ইব সিন্ধুভিঃ ।
আর্যস্সর্বসমশ্চৈব সদৈকপ্রিযদর্শনঃ ॥ 16 ॥
স চ সর্বগুণোপেতঃ কৌসল্যানন্দবর্ধনঃ ।
সমুদ্র ইব গাম্ভীর্যে ধৈর্যেণ হিমবানিব ॥ 17 ॥
বিষ্ণুনা সদৃশো বীর্যে সোমবত্প্রিযদর্শনঃ ।
কালাগ্নিসদৃশঃ ক্রোধে ক্ষমযা পৃথিবীসমঃ ॥ 18 ॥
ধনদেন সমস্ত্যাগে সত্যে ধর্ম ইবাপরঃ ।
তমেবং গুণসম্পন্নং রামং সত্যপরাক্রমম্ ॥ 19 ॥
জ্যেষ্ঠং শ্রেষ্ঠগুণৈর্যুক্তং প্রিযং দশরথস্সুতম্ ।
প্রকৃতীনাং হিতৈর্যুক্তং প্রকৃতিপ্রিযকাম্যযা ॥ 20 ॥
যৌবরাজ্যেন সংযোক্তুমৈচ্ছত্প্রীত্যা মহীপতিঃ ।
তস্যাভিষেকসম্ভারান্দৃষ্ট্বা ভার্যাঽথ কৈকযী ॥ 21 ॥
পূর্বং দত্তবরা দেবী বরমেনমযাচত ।
বিবাসনং চ রামস্য ভরতস্যাভিষেচনম্ ॥ 22 ॥
স সত্যবচনাদ্রাজা ধর্মপাশেন সংযতঃ ।
বিবাসযামাস সুতং রামং দশরথঃ প্রিযম্ ॥ 23 ॥
স জগাম বনং বীরঃ প্রতিজ্ঞামনুপালযন্ ।
পিতুর্বচননির্দেশাত্কৈকেয্যাঃ প্রিযকারণাত্ ॥ 24 ॥
তং ব্রজন্তং প্রিযো ভ্রাতা লক্ষ্মণোঽনুজগাম হ ।
স্নেহাদ্বিনযসম্পন্নস্সুমিত্রানন্দবর্ধনঃ ॥ 25 ॥
ভ্রাতরং দযিতো ভ্রাতুস্সৌভ্রাত্রমনুদর্শযন্ ।
রামস্য দযিতা ভার্যা নিত্যং প্রাণসমা হিতা ॥ 26 ॥
জনকস্য কুলে জাতা দেবমাযেব নির্মিতা ।
সর্বলক্ষণসম্পন্না নারীণামুত্তমা বধূঃ ॥ 27 ॥
সীতাপ্যনুগতা রামং শশিনং রোহিণী যথা ।
পৌরৈরনুগতো দূরং পিত্রা দশরথেন চ ॥ 28 ॥
শৃঙ্গিবেরপুরে সূতং গঙ্গাকূলে ব্যসর্জযত্ ।
গুহমাসাদ্য ধর্মাত্মা নিষাদাধিপতিং প্রিযম্ ॥ 29 ॥
গুহেন সহিতো রামো লক্ষ্মণেন চ সীতযা ।
তে বনেন বনং গত্বা নদীস্তীর্ত্বা বহূদকাঃ ॥ 30 ॥
চিত্রকূটমনুপ্রাপ্য ভরদ্বাজস্য শাসনাত্ ।
রম্যমাবসথং কৃত্বা রমমাণা বনে ত্রযঃ ॥ 31 ॥
দেবগন্ধর্বসঙ্কাশাস্তত্র তে ন্যবসন্ সুখম্ ।
তে বনেন বনং গত্বা নদীস্তীর্ত্বা বহূদকাঃ ॥ 32 ॥
চিত্রকূটমনুপ্রাপ্য ভরদ্বাজস্য শাসনাত্ ।
রম্যমাবসথং কৃত্বা রমমাণা বনে ত্রযঃ ॥ 33 ॥
দেবগন্ধর্বসঙ্কাশাস্তত্র তে ন্যবসন্ সুখম্ ।
চিত্রকূটং গতে রামে পুত্রশোকাতুরস্তথা ॥ 34 ॥
রাজা দশরথস্স্বর্গং জগাম বিলপন্সুতম্ ।
মৃতে তু তস্মিন্ভরতো বসিষ্ঠপ্রমুখৈর্দ্বিজৈঃ ॥ 35 ॥
নিযুজ্যমানো রাজ্যায নৈচ্ছদ্রাজ্যং মহাবলঃ ।
স জগাম বনং বীরো রামপাদপ্রসাদকঃ ॥ 36 ॥
গত্বা তু সুমহাত্মানং রামং সত্যপরাক্রমম্ ।
অযাচদ্ভ্রাতরং রামমার্যভাবপুরস্কৃতঃ ॥ 37 ॥
ত্বমেব রাজা ধর্মজ্ঞ ইতি রামং বচোঽব্রবীত্ ।
রামোঽপি পরমোদারস্সুমুখস্সুমহাযশাঃ ।
ন চৈচ্ছত্পিতুরাদেশাদ্রাজ্যং রামো মহাবলঃ ॥ 38 ॥
পাদুকে চাস্য রাজ্যায ন্যাসং দত্বা পুনঃপুনঃ ।
নিবর্তযামাস ততো ভরতং ভরতাগ্রজঃ ॥ 39 ॥
স কামমনবাপ্যৈব রামপাদাবুপস্পৃশন্ ॥ 40 ॥
নন্দিগ্রামেঽকরোদ্রাজ্যং রামাগমনকাঙ্ক্ষযা ।
গতে তু ভরতে শ্রীমান্ সত্যসন্ধো জিতেন্দ্রিযঃ ॥ 41 ॥
রামস্তু পুনরালক্ষ্য নাগরস্য জনস্য চ ।
তত্রাগমনমেকাগ্রো দণ্ডকান্প্রবিবেশ হ ॥ 42 ॥
প্রবিশ্য তু মহারণ্যং রামো রাজীবলোচনঃ ।
বিরাধং রাক্ষসং হত্বা শরভঙ্গং দদর্শ হ ॥ 43 ॥
সুতীক্ষ্ণং চাপ্যগস্ত্যং চ অগস্ত্যভ্রাতরং তথা ।
অগস্ত্যবচনাচ্চৈব জগ্রাহৈন্দ্রং শরাসনম্ ॥ 44 ॥
খড্গং চ পরমপ্রীতস্তূণী চাক্ষযসাযকৌ ।
বসতস্তস্য রামস্য বনে বনচরৈস্সহ ।
ঋষযোঽভ্যাগমন্সর্বে বধাযাসুররক্ষসাম্ ॥ 45 ॥
স তেষাং প্রতিশুশ্রাব রাক্ষসানাং তথা বনে ॥ 46 ॥
প্রতিজ্ঞাতশ্চ রামেণ বধস্সংযতি রক্ষসাম্ ।
ঋষীণামগ্নিকল্পানাং দণ্ডকারণ্যবাসিনাম্ ॥ 47 ॥
তেন তত্রৈব বসতা জনস্থাননিবাসিনী ।
বিরূপিতা শূর্পণখা রাক্ষসী কামরূপিণী ॥ 48 ॥
ততশ্শূর্পণখাবাক্যাদুদ্যুক্তান্সর্বরাক্ষসান্ ।
খরং ত্রিশিরসং চৈব দূষণং চৈব রাক্ষসম্ ॥ 49 ॥
নিজঘান বনে রামস্তেষাং চৈব পদানুগান্ ।
বনে তস্মিন্নিবসতা জনস্থাননিবাসিনাম্ ॥ 50 ॥
রক্ষসাং নিহতান্যাসন্সহস্রাণি চতুর্দশ ।
ততো জ্ঞাতিবধং শ্রুত্বা রাবণঃ ক্রোধমূর্ছিতঃ ॥ 51 ॥
সহাযং বরযামাস মারীচং নাম রাক্ষসম্ ।
বার্যমাণস্সুবহুশো মারীচেন স রাবণঃ ॥ 52 ॥
ন বিরোধো বলবতা ক্ষমো রাবণ তেন তে ।
অনাদৃত্য তু তদ্বাক্যং রাবণঃ কালচোদিতঃ ॥ 53 ॥
জগাম সহ মারীচস্তস্যাশ্রমপদং তদা ।
তেন মাযাবিনা দূরমপবাহ্য নৃপাত্মজৌ ॥ 54 ॥
জহার ভার্যাং রামস্য গৃধ্রং হত্বা জটাযুষম্ ।
গৃধ্রং চ নিহতং দৃষ্ট্বা হৃতাং শ্রুত্বা চ মৈথিলীম্ ॥ 55 ॥
রাঘবশ্শোকসন্তপ্তো বিললাপাকুলেন্দ্রিযঃ ।
ততস্তেনৈব শোকেন গৃধ্রং দগ্ধ্বা জটাযুষম্ ॥ 56 ॥
মার্গমাণো বনে সীতাং রাক্ষসং সন্দদর্শ হ ।
কবন্ধন্নাম রূপেণ বিকৃতং ঘোরদর্শনম্ ॥ 57 ॥
তং নিহত্য মহাবাহুর্দদাহ স্বর্গতশ্চ সঃ ।
স চাস্য কথযামাস শবরীং ধর্মচারিণীম্ ॥ 58 ॥
শ্রমণীং ধর্মনিপুণামভিগচ্ছেতি রাঘব ।
1151 সোঽভ্যগচ্ছন্মহাতেজাশ্শবরীং শত্রুসূদনঃ ॥ 59 ॥
শবর্যা পূজিতস্সম্যগ্রামো দশরথাত্মজঃ ।
পম্পাতীরে হনুমতা সঙ্গতো বানরেণ হ ॥ 60 ॥
হনুমদ্বচনাচ্চৈব সুগ্রীবেণ সমাগতঃ ।
সুগ্রীবায চ তত্সর্বং শংসদ্রামো মহাবলঃ ॥ 61 ॥
আদিতস্তদ্যথাবৃত্তং সীতাযাশ্চ বিশেষতঃ ।
সুগ্রীবশ্চাপি তত্সর্বং শ্রুত্বা রামস্য বানরঃ ॥ 62 ॥
চকার সখ্যং রামেণ প্রীতশ্চৈবাগ্নিসাক্ষিকম্ ।
ততো বানররাজেন বৈরানুকথনং প্রতি ॥ 63 ॥
রামাযাবেদিতং সর্বং প্রণযাদ্দুঃখিতেন চ ।
প্রতিজ্ঞাতং চ রামেণ তদা বালিবধং প্রতি ॥ 64 ॥
বালিনশ্চ বলং তত্র কথযামাস বানরঃ ।
সুগ্রীবশ্শঙ্কিতশ্চাসীন্নিত্যং বীর্যেণ রাঘবে ॥ 65 ॥
রাঘবপ্রত্যযার্থং তু দুন্দুভেঃ কাযমুত্তমম্ ।
দর্শযামাস সুগ্রীবো মহাপর্বতসন্নিভম্ ॥ 66 ॥
উত্স্মযিত্বা মহাবাহুঃ প্রেক্ষ্য চাস্থি মহাবলঃ ।
পাদাঙ্গুষ্ঠেন চিক্ষেপ সম্পূর্ণং দশযোজনম্ ॥ 67 ॥
বিভেদ চ পুনস্সালান্সপ্তৈকেন মহেষুণা ।
গিরিং রসাতলং চৈব জনযন্প্রত্যযং তথা ॥ 68 ॥
ততঃ প্রীতমনাস্তেন বিশ্বস্তস্স মহাকপিঃ ।
কিষ্কিন্ধাং রামসহিতো জগাম চ গুহাং তদা ॥ 69 ॥
ততোঽগর্জদ্ধরিবরঃ সুগ্রীবো হেমপিঙ্গলঃ ।
তেন নাদেন মহতা নির্জগাম হরীশ্বরঃ ॥ 70 ॥
অনুমান্য তদা তারাং সুগ্রীবেণ সমাগতঃ ।
নিজঘান চ তত্রৈনং শরেণৈকেন রাঘবঃ ॥ 71 ॥
ততস্সুগ্রীববচনাদ্ধত্বা বালিনমাহবে ।
সুগ্রীবমেব তদ্রাজ্যে রাঘবঃ প্রত্যপাদযত্ ॥ 72 ॥
স চ সর্বান্সমানীয বানরান্বানরর্ষভঃ ।
দিশঃ প্রস্থাপযামাস দিদৃক্ষুর্জনকাত্মজাম্ ॥ 73 ॥
ততো গৃধ্রস্য বচনাত্সম্পাতের্হনুমান্বলী ।
শতযোজনবিস্তীর্ণং পুপ্লুবে লবণার্ণবম্ ॥ 74 ॥
তত্র লঙ্কাং সমাসাদ্য পুরীং রাবণপালিতাম্ ।
দদর্শ সীতাং ধ্যাযন্তীমশোকবনিকাং গতাম্ ॥ 75 ॥
নিবেদযিত্বাঽঽভিজ্ঞানং প্রবৃত্তিং চ নিবেদ্য চ ।
সমাশ্বাস্য চ বৈদেহীং মর্দযামাস তোরণম্ ॥ 76 ॥
পঞ্চ সেনাগ্রগান্হত্বা সপ্তমন্ত্রিসুতানপি ।
শূরমক্ষং চ নিষ্পিষ্য গ্রহণং সমুপাগমত্ ॥ 77 ॥
অস্ত্রেণোন্মুক্তমাত্মানং জ্ঞাত্বা পৈতামহাদ্বরাত্ ।
মর্ষযন্রাক্ষসান্বীরো যন্ত্রিণস্তান্যদৃচ্ছযা ॥ 78 ॥
ততো দগ্ধ্বা পুরীং লঙ্কামৃতে সীতাং চ মৈথিলীম্ ।
রামায প্রিযমাখ্যাতুং পুনরাযান্মহাকপিঃ ॥ 79 ॥
সোঽধিগম্য মহাত্মানং কৃত্বা রামং প্রদক্ষিণম্ ।
ন্যবেদযদমেযাত্মা দৃষ্টা সীতেতি তত্ত্বতঃ ॥ 80 ॥
ততস্সুগ্রীবসহিতো গত্বা তীরং মহোদধেঃ ।
সমুদ্রং ক্ষোভযামাস শরৈরাদিত্যসন্নিভৈঃ ॥ 81 ॥
দর্শযামাস চাত্মানং সমুদ্রস্সরিতাং পতিঃ ।
সমুদ্রবচনাচ্চৈব নলং সেতুমকারযত্ ॥ 82 ॥
তেন গত্বা পুরীং লঙ্কাং হত্বা রাবণমাহবে ।
রামঃ সীতামনুপ্রাপ্য পরাং ব্রীডামুপাগমত্ ॥ 83 ॥
তামুবাচ ততো রামঃ পরুষং জনসংসদি ।
অমৃষ্যমাণা সা সীতা বিবেশ জ্বলনং সতী ॥ 84 ॥
ততোঽগ্নিবচনাত্সীতাং জ্ঞাত্বা বিগতকল্মষাম্ ।
বভৌ রামস্সম্প্রহৃষ্টঃ পূজিতস্সর্বদৈবতৈঃ ॥ 85 ॥
কর্মণা তেন মহতা ত্রৈলোক্যং সচরাচরম্ ।
সদেবর্ষিগণং তুষ্টং রাঘবস্য মহাত্মনঃ ॥ 86 ॥
অভিষিচ্য চ লঙ্কাযাং রাক্ষসেন্দ্রং বিভীষণম্ ।
কৃতকৃত্যস্তদা রামো বিজ্বরঃ প্রমুমোদ হ ॥ 87 ॥
দেবতাভ্যো বরং প্রাপ্য সমুত্থাপ্য চ বানরান্ ।
অযোধ্যাং প্রস্থিতো রামঃ পুষ্পকেণ সুহৃদ্বৃতঃ ॥ 88 ॥
ভরদ্বাজাশ্রমং গত্বা রামস্সত্যপরাক্রমঃ ।
ভরতস্যান্তিকং রামো হনূমন্তং ব্যসর্জযত্ ॥ 89 ॥
পুনরাখ্যাযিকাং জল্পন্সুগ্রীবসহিতশ্চ সঃ ।
পুষ্পকং তত্সমারুহ্য নন্দিগ্রামং যযৌ তদা ॥ 90 ॥
নন্দিগ্রামে জটাং হিত্বা ভ্রাতৃভিস্সহিতোঽনঘঃ ।
রামস্সীতামনুপ্রাপ্য রাজ্যং পুনরবাপ্তবান্ ॥ 91 ॥
প্রহৃষ্টমুদিতো লোকস্তুষ্টঃ পুষ্টস্সুধার্মিকঃ ।
নিরামযো হ্যরোগশ্চ দুর্ভিক্ষভযবর্জিতঃ ॥ 92 ॥
ন পুত্রমরণং কিঞ্চিদ্দ্রক্ষ্যন্তি পুরুষাঃ ক্বচিত্ ।
নার্যশ্চাবিধবা নিত্যং ভবিষ্যন্তি পতিব্রতাঃ ॥ 93 ॥
ন চাগ্নিজং ভযং কিঞ্চিন্নাপ্সু মজ্জন্তি জন্তবঃ ।
ন বাতজং ভযং কিঞ্চিন্নাপি জ্বরকৃতং তথা ॥ 94 ॥
ন চাপি ক্ষুদ্ভযং তত্র ন তস্করভযং তথা ।
নগরাণি চ রাষ্ট্রাণি ধনধান্যযুতানি চ ॥ 95 ॥
নিত্যং প্রমুদিতাস্সর্বে যথা কৃতযুগে তথা ।
অশ্বমেধশতৈরিষ্ট্বা তথা বহুসুবর্ণকৈঃ ॥ 96 ॥
গবাং কোট্যযুতং দত্বা ব্রহ্মলোকং প্রযাস্যতি ।
অসঙ্খ্যেযং ধনং দত্বা ব্রাহ্মণেভ্যো মহাযশাঃ ॥ 97 ॥
রাজবংশান্শতগুণান্স্থাপযিষ্যতি রাঘবঃ ।
চাতুর্বর্ণ্যং চ লোকেঽস্মিন্ স্বে স্বে ধর্মে নিযোক্ষ্যতি ॥ 98 ॥
দশবর্ষসহস্রাণি দশবর্ষশতানি চ ।
রামো রাজ্যমুপাসিত্বা ব্রহ্মলোকং প্রযাস্যতি ॥ 99 ॥
ইদং পবিত্রং পাপঘ্নং পুণ্যং বেদৈশ্চ সম্মিতম্ ।
যঃ পঠেদ্রামচরিতং সর্বপাপৈঃ প্রমুচ্যতে ॥ 100 ॥
এতদাখ্যানমাযুষ্যং পঠন্রামাযণং নরঃ ।
সপুত্রপৌত্রস্সগণঃ প্রেত্য স্বর্গে মহীযতে ॥ 101 ॥
পঠন্দ্বিজো বাগৃষভত্বমীযাত্ স্যাত্ক্ষত্রিযো ভূমিপতিত্বমীযাত্ ।
বণিগ্জনঃ পণ্যফলত্বমীযাত্ জনশ্চ শূদ্রোঽপি মহত্বমীযাত্ ॥ 102 ॥
ইত্যার্ষে শ্রীমদ্রামাযণে বাল্মীকীয আদিকাব্যে বালকাণ্ডে প্রথমস্সর্গঃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe bālakāṇḍam |
atha prathamassargaḥ |
tapassvādhyāyanirataṃ tapasvī vāgvidāṃ varam |
nāradaṃ paripapraccha vālmīkirmunipuṅgavam || 1 ||
konvasminsāmprataṃ loke guṇavānkaśca vīryavān |
dharmajñaśca kṛtajñaśca satyavākyo dṛḍhavrataḥ || 2 ||
cāritreṇa ca ko yuktassarvabhūteṣu ko hitaḥ |
vidvānkaḥ kassamarthaśca kaścaikapriyadarśanaḥ || 3 ||
ātmavānko jitakrodho dyutimānko'nasūyakaḥ |
kasya bibhyati devāśca jātaroṣasya saṃyuge || 4 ||
etadicchāmyahaṃ śrotuṃ paraṃ kautūhalaṃ hi me |
maharṣe tvaṃ samartho'si jñātumevaṃvidhaṃ naram || 5 ||
śrutvā caitattrilokajño vālmīkernārado vacaḥ |
śrūyatāmiti cāmantrya prahṛṣṭo vākyamabravīt || 6 ||
bahavo durlabhāścaiva ye tvayā kīrtitā guṇāḥ |
mune vakṣyāmyahaṃ buddhvā tairyuktaśśrūyatānnaraḥ || 7 ||
ikṣvākuvaṃśaprabhavo rāmo nāma janaiśśrutaḥ |
niyatātmā mahāvīryo dyutimāndhṛtimān vaśī || 8 ||
buddhimānnītimānvāgmī śrīmān śatrunibarhaṇaḥ |
vipulāṃso mahābāhuḥ kambugrīvo mahāhanuḥ || 9 ||
mahorasko maheṣvāso gūḍhajatrurarindamaḥ |
ājānubāhussuśirāssulalāṭassuvikramaḥ || 10 ||
samassamavibhaktāṅgassnigdhavarṇaḥ pratāpavān |
pīnavakṣā viśālākṣo lakṣmīvān śubhalakṣaṇaḥ || 11 ||
dharmajñassatyasandhaśca prajānāṃ ca hite rataḥ |
yaśasvī jñānasampannaśśucirvaśyassamādhimān || 12 ||
prajāpatisamaśśrīmān dhātā ripuniṣūdanaḥ |
rakṣitā jīvalokasya dharmasya parirakṣitā || 13 ||
rakṣitā svasya dharmasya svajanasya ca rakṣitā |
vedavedāṅgatattvajño dhanurvede ca niṣṭhitaḥ || 14 ||
sarvaśāstrārthatattvajñassmṛtimānpratibhānavān |
sarvalokapriyassādhuradīnātmā vicakṣaṇaḥ || 15 ||
sarvadābhigatassadbhissamudra iva sindhubhiḥ |
āryassarvasamaścaiva sadaikapriyadarśanaḥ || 16 ||
sa ca sarvaguṇopetaḥ kausalyānandavardhanaḥ |
samudra iva gāmbhīrye dhairyeṇa himavāniva || 17 ||
viṣṇunā sadṛśo vīrye somavatpriyadarśanaḥ |
kālāgnisadṛśaḥ krodhe kṣamayā pṛthivīsamaḥ || 18 ||
dhanadena samastyāge satye dharma ivāparaḥ |
tamevaṃ guṇasampannaṃ rāmaṃ satyaparākramam || 19 ||
jyeṣṭhaṃ śreṣṭhaguṇairyuktaṃ priyaṃ daśarathassutam |
prakṛtīnāṃ hitairyuktaṃ prakṛtipriyakāmyayā || 20 ||
yauvarājyena saṃyoktumaicchatprītyā mahīpatiḥ |
tasyābhiṣekasambhārāndṛṣṭvā bhāryā'tha kaikayī || 21 ||
pūrvaṃ dattavarā devī varamenamayācata |
vivāsanaṃ ca rāmasya bharatasyābhiṣecanam || 22 ||
sa satyavacanādrājā dharmapāśena saṃyataḥ |
vivāsayāmāsa sutaṃ rāmaṃ daśarathaḥ priyam || 23 ||
sa jagāma vanaṃ vīraḥ pratijñāmanupālayan |
piturvacananirdeśātkaikeyyāḥ priyakāraṇāt || 24 ||
taṃ vrajantaṃ priyo bhrātā lakṣmaṇo'nujagāma ha |
snehādvinayasampannassumitrānandavardhanaḥ || 25 ||
bhrātaraṃ dayito bhrātussaubhrātramanudarśayan |
rāmasya dayitā bhāryā nityaṃ prāṇasamā hitā || 26 ||
janakasya kule jātā devamāyeva nirmitā |
sarvalakṣaṇasampannā nārīṇāmuttamā vadhūḥ || 27 ||
sītāpyanugatā rāmaṃ śaśinaṃ rohiṇī yathā |
paurairanugato dūraṃ pitrā daśarathena ca || 28 ||
śṛṅgiberapure sūtaṃ gaṅgākūle vyasarjayat |
guhamāsādya dharmātmā niṣādādhipatiṃ priyam || 29 ||
guhena sahito rāmo lakṣmaṇena ca sītayā |
te vanena vanaṃ gatvā nadīstīrtvā bahūdakāḥ || 30 ||
citrakūṭamanuprāpya bharadvājasya śāsanāt |
ramyamāvasathaṃ kṛtvā ramamāṇā vane trayaḥ || 31 ||
devagandharvasaṅkāśāstatra te nyavasan sukham |
te vanena vanaṃ gatvā nadīstīrtvā bahūdakāḥ || 32 ||
citrakūṭamanuprāpya bharadvājasya śāsanāt |
ramyamāvasathaṃ kṛtvā ramamāṇā vane trayaḥ || 33 ||
devagandharvasaṅkāśāstatra te nyavasan sukham |
citrakūṭaṃ gate rāme putraśokāturastathā || 34 ||
rājā daśarathassvargaṃ jagāma vilapansutam |
mṛte tu tasminbharato vasiṣṭhapramukhairdvijaiḥ || 35 ||
niyujyamāno rājyāya naicchadrājyaṃ mahābalaḥ |
sa jagāma vanaṃ vīro rāmapādaprasādakaḥ || 36 ||
gatvā tu sumahātmānaṃ rāmaṃ satyaparākramam |
ayācadbhrātaraṃ rāmamāryabhāvapuraskṛtaḥ || 37 ||
tvameva rājā dharmajña iti rāmaṃ vaco'bravīt |
rāmo'pi paramodārassumukhassumahāyaśāḥ |
na caicchatpiturādeśādrājyaṃ rāmo mahābalaḥ || 38 ||
pāduke cāsya rājyāya nyāsaṃ datvā punaḥpunaḥ |
nivartayāmāsa tato bharataṃ bharatāgrajaḥ || 39 ||
sa kāmamanavāpyaiva rāmapādāvupaspṛśan || 40 ||
nandigrāme'karodrājyaṃ rāmāgamanakāṅkṣayā |
gate tu bharate śrīmān satyasandho jitendriyaḥ || 41 ||
rāmastu punarālakṣya nāgarasya janasya ca |
tatrāgamanamekāgro daṇḍakānpraviveśa ha || 42 ||
praviśya tu mahāraṇyaṃ rāmo rājīvalocanaḥ |
virādhaṃ rākṣasaṃ hatvā śarabhaṅgaṃ dadarśa ha || 43 ||
sutīkṣṇaṃ cāpyagastyaṃ ca agastyabhrātaraṃ tathā |
agastyavacanāccaiva jagrāhaindraṃ śarāsanam || 44 ||
khaḍgaṃ ca paramaprītastūṇī cākṣayasāyakau |
vasatastasya rāmasya vane vanacaraissaha |
ṛṣayo'bhyāgamansarve vadhāyāsurarakṣasām || 45 ||
sa teṣāṃ pratiśuśrāva rākṣasānāṃ tathā vane || 46 ||
pratijñātaśca rāmeṇa vadhassaṃyati rakṣasām |
ṛṣīṇāmagnikalpānāṃ daṇḍakāraṇyavāsinām || 47 ||
tena tatraiva vasatā janasthānanivāsinī |
virūpitā śūrpaṇakhā rākṣasī kāmarūpiṇī || 48 ||
tataśśūrpaṇakhāvākyādudyuktānsarvarākṣasān |
kharaṃ triśirasaṃ caiva dūṣaṇaṃ caiva rākṣasam || 49 ||
nijaghāna vane rāmasteṣāṃ caiva padānugān |
vane tasminnivasatā janasthānanivāsinām || 50 ||
rakṣasāṃ nihatānyāsansahasrāṇi caturdaśa |
tato jñātivadhaṃ śrutvā rāvaṇaḥ krodhamūrchitaḥ || 51 ||
sahāyaṃ varayāmāsa mārīcaṃ nāma rākṣasam |
vāryamāṇassubahuśo mārīcena sa rāvaṇaḥ || 52 ||
na virodho balavatā kṣamo rāvaṇa tena te |
anādṛtya tu tadvākyaṃ rāvaṇaḥ kālacoditaḥ || 53 ||
jagāma saha mārīcastasyāśramapadaṃ tadā |
tena māyāvinā dūramapavāhya nṛpātmajau || 54 ||
jahāra bhāryāṃ rāmasya gṛdhraṃ hatvā jaṭāyuṣam |
gṛdhraṃ ca nihataṃ dṛṣṭvā hṛtāṃ śrutvā ca maithilīm || 55 ||
rāghavaśśokasantapto vilalāpākulendriyaḥ |
tatastenaiva śokena gṛdhraṃ dagdhvā jaṭāyuṣam || 56 ||
mārgamāṇo vane sītāṃ rākṣasaṃ sandadarśa ha |
kabandhannāma rūpeṇa vikṛtaṃ ghoradarśanam || 57 ||
taṃ nihatya mahābāhurdadāha svargataśca saḥ |
sa cāsya kathayāmāsa śabarīṃ dharmacāriṇīm || 58 ||
śramaṇīṃ dharmanipuṇāmabhigaccheti rāghava |
1151 so'bhyagacchanmahātejāśśabarīṃ śatrusūdanaḥ || 59 ||
śabaryā pūjitassamyagrāmo daśarathātmajaḥ |
pampātīre hanumatā saṅgato vānareṇa ha || 60 ||
hanumadvacanāccaiva sugrīveṇa samāgataḥ |
sugrīvāya ca tatsarvaṃ śaṃsadrāmo mahābalaḥ || 61 ||
āditastadyathāvṛttaṃ sītāyāśca viśeṣataḥ |
sugrīvaścāpi tatsarvaṃ śrutvā rāmasya vānaraḥ || 62 ||
cakāra sakhyaṃ rāmeṇa prītaścaivāgnisākṣikam |
tato vānararājena vairānukathanaṃ prati || 63 ||
rāmāyāveditaṃ sarvaṃ praṇayādduḥkhitena ca |
pratijñātaṃ ca rāmeṇa tadā vālivadhaṃ prati || 64 ||
vālinaśca balaṃ tatra kathayāmāsa vānaraḥ |
sugrīvaśśaṅkitaścāsīnnityaṃ vīryeṇa rāghave || 65 ||
rāghavapratyayārthaṃ tu dundubheḥ kāyamuttamam |
darśayāmāsa sugrīvo mahāparvatasannibham || 66 ||
utsmayitvā mahābāhuḥ prekṣya cāsthi mahābalaḥ |
pādāṅguṣṭhena cikṣepa sampūrṇaṃ daśayojanam || 67 ||
bibheda ca punassālānsaptaikena maheṣuṇā |
giriṃ rasātalaṃ caiva janayanpratyayaṃ tathā || 68 ||
tataḥ prītamanāstena viśvastassa mahākapiḥ |
kiṣkindhāṃ rāmasahito jagāma ca guhāṃ tadā || 69 ||
tato'garjaddharivaraḥ sugrīvo hemapiṅgalaḥ |
tena nādena mahatā nirjagāma harīśvaraḥ || 70 ||
anumānya tadā tārāṃ sugrīveṇa samāgataḥ |
nijaghāna ca tatrainaṃ śareṇaikena rāghavaḥ || 71 ||
tatassugrīvavacanāddhatvā vālinamāhave |
sugrīvameva tadrājye rāghavaḥ pratyapādayat || 72 ||
sa ca sarvānsamānīya vānarānvānararṣabhaḥ |
diśaḥ prasthāpayāmāsa didṛkṣurjanakātmajām || 73 ||
tato gṛdhrasya vacanātsampāterhanumānbalī |
śatayojanavistīrṇaṃ pupluve lavaṇārṇavam || 74 ||
tatra laṅkāṃ samāsādya purīṃ rāvaṇapālitām |
dadarśa sītāṃ dhyāyantīmaśokavanikāṃ gatām || 75 ||
nivedayitvā''bhijñānaṃ pravṛttiṃ ca nivedya ca |
samāśvāsya ca vaidehīṃ mardayāmāsa toraṇam || 76 ||
pañca senāgragānhatvā saptamantrisutānapi |
śūramakṣaṃ ca niṣpiṣya grahaṇaṃ samupāgamat || 77 ||
astreṇonmuktamātmānaṃ jñātvā paitāmahādvarāt |
marṣayanrākṣasānvīro yantriṇastānyadṛcchayā || 78 ||
tato dagdhvā purīṃ laṅkāmṛte sītāṃ ca maithilīm |
rāmāya priyamākhyātuṃ punarāyānmahākapiḥ || 79 ||
so'dhigamya mahātmānaṃ kṛtvā rāmaṃ pradakṣiṇam |
nyavedayadameyātmā dṛṣṭā sīteti tattvataḥ || 80 ||
tatassugrīvasahito gatvā tīraṃ mahodadheḥ |
samudraṃ kṣobhayāmāsa śarairādityasannibhaiḥ || 81 ||
darśayāmāsa cātmānaṃ samudrassaritāṃ patiḥ |
samudravacanāccaiva nalaṃ setumakārayat || 82 ||
tena gatvā purīṃ laṅkāṃ hatvā rāvaṇamāhave |
rāmaḥ sītāmanuprāpya parāṃ vrīḍāmupāgamat || 83 ||
tāmuvāca tato rāmaḥ paruṣaṃ janasaṃsadi |
amṛṣyamāṇā sā sītā viveśa jvalanaṃ satī || 84 ||
tato'gnivacanātsītāṃ jñātvā vigatakalmaṣām |
babhau rāmassamprahṛṣṭaḥ pūjitassarvadaivataiḥ || 85 ||
karmaṇā tena mahatā trailokyaṃ sacarācaram |
sadevarṣigaṇaṃ tuṣṭaṃ rāghavasya mahātmanaḥ || 86 ||
abhiṣicya ca laṅkāyāṃ rākṣasendraṃ vibhīṣaṇam |
kṛtakṛtyastadā rāmo vijvaraḥ pramumoda ha || 87 ||
devatābhyo varaṃ prāpya samutthāpya ca vānarān |
ayodhyāṃ prasthito rāmaḥ puṣpakeṇa suhṛdvṛtaḥ || 88 ||
bharadvājāśramaṃ gatvā rāmassatyaparākramaḥ |
bharatasyāntikaṃ rāmo hanūmantaṃ vyasarjayat || 89 ||
punarākhyāyikāṃ jalpansugrīvasahitaśca saḥ |
puṣpakaṃ tatsamāruhya nandigrāmaṃ yayau tadā || 90 ||
nandigrāme jaṭāṃ hitvā bhrātṛbhissahito'naghaḥ |
rāmassītāmanuprāpya rājyaṃ punaravāptavān || 91 ||
prahṛṣṭamudito lokastuṣṭaḥ puṣṭassudhārmikaḥ |
nirāmayo hyarogaśca durbhikṣabhayavarjitaḥ || 92 ||
na putramaraṇaṃ kiñciddrakṣyanti puruṣāḥ kvacit |
nāryaścāvidhavā nityaṃ bhaviṣyanti pativratāḥ || 93 ||
na cāgnijaṃ bhayaṃ kiñcinnāpsu majjanti jantavaḥ |
na vātajaṃ bhayaṃ kiñcinnāpi jvarakṛtaṃ tathā || 94 ||
na cāpi kṣudbhayaṃ tatra na taskarabhayaṃ tathā |
nagarāṇi ca rāṣṭrāṇi dhanadhānyayutāni ca || 95 ||
nityaṃ pramuditāssarve yathā kṛtayuge tathā |
aśvamedhaśatairiṣṭvā tathā bahusuvarṇakaiḥ || 96 ||
gavāṃ koṭyayutaṃ datvā brahmalokaṃ prayāsyati |
asaṅkhyeyaṃ dhanaṃ datvā brāhmaṇebhyo mahāyaśāḥ || 97 ||
rājavaṃśānśataguṇānsthāpayiṣyati rāghavaḥ |
cāturvarṇyaṃ ca loke'smin sve sve dharme niyokṣyati || 98 ||
daśavarṣasahasrāṇi daśavarṣaśatāni ca |
rāmo rājyamupāsitvā brahmalokaṃ prayāsyati || 99 ||
idaṃ pavitraṃ pāpaghnaṃ puṇyaṃ vedaiśca sammitam |
yaḥ paṭhedrāmacaritaṃ sarvapāpaiḥ pramucyate || 100 ||
etadākhyānamāyuṣyaṃ paṭhanrāmāyaṇaṃ naraḥ |
saputrapautrassagaṇaḥ pretya svarge mahīyate || 101 ||
paṭhandvijo vāgṛṣabhatvamīyāt syātkṣatriyo bhūmipatitvamīyāt |
vaṇigjanaḥ paṇyaphalatvamīyāt janaśca śūdro'pi mahatvamīyāt || 102 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye bālakāṇḍe prathamassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे बालकाण्डम् ।
अथ प्रथमस्सर्गः ।
तपस्स्वाध्यायनिरतं तपस्वी वाग्विदां वरम् ।
नारदं परिपप्रच्छ वाल्मीकिर्मुनिपुङ्गवम् ॥ 1 ॥
कोन्वस्मिन्साम्प्रतं लोके गुणवान्कश्च वीर्यवान् ।
धर्मज्ञश्च कृतज्ञश्च सत्यवाक्यो दृढव्रतः ॥ 2 ॥
चारित्रेण च को युक्तस्सर्वभूतेषु को हितः ।
विद्वान्कः कस्समर्थश्च कश्चैकप्रियदर्शनः ॥ 3 ॥
आत्मवान्को जितक्रोधो द्युतिमान्कोऽनसूयकः ।
कस्य बिभ्यति देवाश्च जातरोषस्य संयुगे ॥ 4 ॥
एतदिच्छाम्यहं श्रोतुं परं कौतूहलं हि मे ।
महर्षे त्वं समर्थोऽसि ज्ञातुमेवंविधं नरम् ॥ 5 ॥
श्रुत्वा चैतत्त्रिलोकज्ञो वाल्मीकेर्नारदो वचः ।
श्रूयतामिति चामन्त्र्य प्रहृष्टो वाक्यमब्रवीत् ॥ 6 ॥
बहवो दुर्लभाश्चैव ये त्वया कीर्तिता गुणाः ।
मुने वक्ष्याम्यहं बुद्ध्वा तैर्युक्तश्श्रूयतान्नरः ॥ 7 ॥
इक्ष्वाकुवंशप्रभवो रामो नाम जनैश्श्रुतः ।
नियतात्मा महावीर्यो द्युतिमान्धृतिमान् वशी ॥ 8 ॥
बुद्धिमान्नीतिमान्वाग्मी श्रीमान् शत्रुनिबर्हणः ।
विपुलांसो महाबाहुः कम्बुग्रीवो महाहनुः ॥ 9 ॥
महोरस्को महेष्वासो गूढजत्रुररिन्दमः ।
आजानुबाहुस्सुशिरास्सुललाटस्सुविक्रमः ॥ 10 ॥
समस्समविभक्ताङ्गस्स्निग्धवर्णः प्रतापवान् ।
पीनवक्षा विशालाक्षो लक्ष्मीवान् शुभलक्षणः ॥ 11 ॥
धर्मज्ञस्सत्यसन्धश्च प्रजानां च हिते रतः ।
यशस्वी ज्ञानसम्पन्नश्शुचिर्वश्यस्समाधिमान् ॥ 12 ॥
प्रजापतिसमश्श्रीमान् धाता रिपुनिषूदनः ।
रक्षिता जीवलोकस्य धर्मस्य परिरक्षिता ॥ 13 ॥
रक्षिता स्वस्य धर्मस्य स्वजनस्य च रक्षिता ।
वेदवेदाङ्गतत्त्वज्ञो धनुर्वेदे च निष्ठितः ॥ 14 ॥
सर्वशास्त्रार्थतत्त्वज्ञस्स्मृतिमान्प्रतिभानवान् ।
सर्वलोकप्रियस्साधुरदीनात्मा विचक्षणः ॥ 15 ॥
सर्वदाभिगतस्सद्भिस्समुद्र इव सिन्धुभिः ।
आर्यस्सर्वसमश्चैव सदैकप्रियदर्शनः ॥ 16 ॥
स च सर्वगुणोपेतः कौसल्यानन्दवर्धनः ।
समुद्र इव गाम्भीर्ये धैर्येण हिमवानिव ॥ 17 ॥
विष्णुना सदृशो वीर्ये सोमवत्प्रियदर्शनः ।
कालाग्निसदृशः क्रोधे क्षमया पृथिवीसमः ॥ 18 ॥
धनदेन समस्त्यागे सत्ये धर्म इवापरः ।
तमेवं गुणसम्पन्नं रामं सत्यपराक्रमम् ॥ 19 ॥
ज्येष्ठं श्रेष्ठगुणैर्युक्तं प्रियं दशरथस्सुतम् ।
प्रकृतीनां हितैर्युक्तं प्रकृतिप्रियकाम्यया ॥ 20 ॥
यौवराज्येन संयोक्तुमैच्छत्प्रीत्या महीपतिः ।
तस्याभिषेकसम्भारान्दृष्ट्वा भार्याऽथ कैकयी ॥ 21 ॥
पूर्वं दत्तवरा देवी वरमेनमयाचत ।
विवासनं च रामस्य भरतस्याभिषेचनम् ॥ 22 ॥
स सत्यवचनाद्राजा धर्मपाशेन संयतः ।
विवासयामास सुतं रामं दशरथः प्रियम् ॥ 23 ॥
स जगाम वनं वीरः प्रतिज्ञामनुपालयन् ।
पितुर्वचननिर्देशात्कैकेय्याः प्रियकारणात् ॥ 24 ॥
तं व्रजन्तं प्रियो भ्राता लक्ष्मणोऽनुजगाम ह ।
स्नेहाद्विनयसम्पन्नस्सुमित्रानन्दवर्धनः ॥ 25 ॥
भ्रातरं दयितो भ्रातुस्सौभ्रात्रमनुदर्शयन् ।
रामस्य दयिता भार्या नित्यं प्राणसमा हिता ॥ 26 ॥
जनकस्य कुले जाता देवमायेव निर्मिता ।
सर्वलक्षणसम्पन्ना नारीणामुत्तमा वधूः ॥ 27 ॥
सीताप्यनुगता रामं शशिनं रोहिणी यथा ।
पौरैरनुगतो दूरं पित्रा दशरथेन च ॥ 28 ॥
शृङ्गिबेरपुरे सूतं गङ्गाकूले व्यसर्जयत् ।
गुहमासाद्य धर्मात्मा निषादाधिपतिं प्रियम् ॥ 29 ॥
गुहेन सहितो रामो लक्ष्मणेन च सीतया ।
ते वनेन वनं गत्वा नदीस्तीर्त्वा बहूदकाः ॥ 30 ॥
चित्रकूटमनुप्राप्य भरद्वाजस्य शासनात् ।
रम्यमावसथं कृत्वा रममाणा वने त्रयः ॥ 31 ॥
देवगन्धर्वसङ्काशास्तत्र ते न्यवसन् सुखम् ।
ते वनेन वनं गत्वा नदीस्तीर्त्वा बहूदकाः ॥ 32 ॥
चित्रकूटमनुप्राप्य भरद्वाजस्य शासनात् ।
रम्यमावसथं कृत्वा रममाणा वने त्रयः ॥ 33 ॥
देवगन्धर्वसङ्काशास्तत्र ते न्यवसन् सुखम् ।
चित्रकूटं गते रामे पुत्रशोकातुरस्तथा ॥ 34 ॥
राजा दशरथस्स्वर्गं जगाम विलपन्सुतम् ।
मृते तु तस्मिन्भरतो वसिष्ठप्रमुखैर्द्विजैः ॥ 35 ॥
नियुज्यमानो राज्याय नैच्छद्राज्यं महाबलः ।
स जगाम वनं वीरो रामपादप्रसादकः ॥ 36 ॥
गत्वा तु सुमहात्मानं रामं सत्यपराक्रमम् ।
अयाचद्भ्रातरं राममार्यभावपुरस्कृतः ॥ 37 ॥
त्वमेव राजा धर्मज्ञ इति रामं वचोऽब्रवीत् ।
रामोऽपि परमोदारस्सुमुखस्सुमहायशाः ।
न चैच्छत्पितुरादेशाद्राज्यं रामो महाबलः ॥ 38 ॥
पादुके चास्य राज्याय न्यासं दत्वा पुनःपुनः ।
निवर्तयामास ततो भरतं भरताग्रजः ॥ 39 ॥
स काममनवाप्यैव रामपादावुपस्पृशन् ॥ 40 ॥
नन्दिग्रामेऽकरोद्राज्यं रामागमनकाङ्क्षया ।
गते तु भरते श्रीमान् सत्यसन्धो जितेन्द्रियः ॥ 41 ॥
रामस्तु पुनरालक्ष्य नागरस्य जनस्य च ।
तत्रागमनमेकाग्रो दण्डकान्प्रविवेश ह ॥ 42 ॥
प्रविश्य तु महारण्यं रामो राजीवलोचनः ।
विराधं राक्षसं हत्वा शरभङ्गं ददर्श ह ॥ 43 ॥
सुतीक्ष्णं चाप्यगस्त्यं च अगस्त्यभ्रातरं तथा ।
अगस्त्यवचनाच्चैव जग्राहैन्द्रं शरासनम् ॥ 44 ॥
खड्गं च परमप्रीतस्तूणी चाक्षयसायकौ ।
वसतस्तस्य रामस्य वने वनचरैस्सह ।
ऋषयोऽभ्यागमन्सर्वे वधायासुररक्षसाम् ॥ 45 ॥
स तेषां प्रतिशुश्राव राक्षसानां तथा वने ॥ 46 ॥
प्रतिज्ञातश्च रामेण वधस्संयति रक्षसाम् ।
ऋषीणामग्निकल्पानां दण्डकारण्यवासिनाम् ॥ 47 ॥
तेन तत्रैव वसता जनस्थाननिवासिनी ।
विरूपिता शूर्पणखा राक्षसी कामरूपिणी ॥ 48 ॥
ततश्शूर्पणखावाक्यादुद्युक्तान्सर्वराक्षसान् ।
खरं त्रिशिरसं चैव दूषणं चैव राक्षसम् ॥ 49 ॥
निजघान वने रामस्तेषां चैव पदानुगान् ।
वने तस्मिन्निवसता जनस्थाननिवासिनाम् ॥ 50 ॥
रक्षसां निहतान्यासन्सहस्राणि चतुर्दश ।
ततो ज्ञातिवधं श्रुत्वा रावणः क्रोधमूर्छितः ॥ 51 ॥
सहायं वरयामास मारीचं नाम राक्षसम् ।
वार्यमाणस्सुबहुशो मारीचेन स रावणः ॥ 52 ॥
न विरोधो बलवता क्षमो रावण तेन ते ।
अनादृत्य तु तद्वाक्यं रावणः कालचोदितः ॥ 53 ॥
जगाम सह मारीचस्तस्याश्रमपदं तदा ।
तेन मायाविना दूरमपवाह्य नृपात्मजौ ॥ 54 ॥
जहार भार्यां रामस्य गृध्रं हत्वा जटायुषम् ।
गृध्रं च निहतं दृष्ट्वा हृतां श्रुत्वा च मैथिलीम् ॥ 55 ॥
राघवश्शोकसन्तप्तो विललापाकुलेन्द्रियः ।
ततस्तेनैव शोकेन गृध्रं दग्ध्वा जटायुषम् ॥ 56 ॥
मार्गमाणो वने सीतां राक्षसं सन्ददर्श ह ।
कबन्धन्नाम रूपेण विकृतं घोरदर्शनम् ॥ 57 ॥
तं निहत्य महाबाहुर्ददाह स्वर्गतश्च सः ।
स चास्य कथयामास शबरीं धर्मचारिणीम् ॥ 58 ॥
श्रमणीं धर्मनिपुणामभिगच्छेति राघव ।
1151 सोऽभ्यगच्छन्महातेजाश्शबरीं शत्रुसूदनः ॥ 59 ॥
शबर्या पूजितस्सम्यग्रामो दशरथात्मजः ।
पम्पातीरे हनुमता सङ्गतो वानरेण ह ॥ 60 ॥
हनुमद्वचनाच्चैव सुग्रीवेण समागतः ।
सुग्रीवाय च तत्सर्वं शंसद्रामो महाबलः ॥ 61 ॥
आदितस्तद्यथावृत्तं सीतायाश्च विशेषतः ।
सुग्रीवश्चापि तत्सर्वं श्रुत्वा रामस्य वानरः ॥ 62 ॥
चकार सख्यं रामेण प्रीतश्चैवाग्निसाक्षिकम् ।
ततो वानरराजेन वैरानुकथनं प्रति ॥ 63 ॥
रामायावेदितं सर्वं प्रणयाद्दुःखितेन च ।
प्रतिज्ञातं च रामेण तदा वालिवधं प्रति ॥ 64 ॥
वालिनश्च बलं तत्र कथयामास वानरः ।
सुग्रीवश्शङ्कितश्चासीन्नित्यं वीर्येण राघवे ॥ 65 ॥
राघवप्रत्ययार्थं तु दुन्दुभेः कायमुत्तमम् ।
दर्शयामास सुग्रीवो महापर्वतसन्निभम् ॥ 66 ॥
उत्स्मयित्वा महाबाहुः प्रेक्ष्य चास्थि महाबलः ।
पादाङ्गुष्ठेन चिक्षेप सम्पूर्णं दशयोजनम् ॥ 67 ॥
बिभेद च पुनस्सालान्सप्तैकेन महेषुणा ।
गिरिं रसातलं चैव जनयन्प्रत्ययं तथा ॥ 68 ॥
ततः प्रीतमनास्तेन विश्वस्तस्स महाकपिः ।
किष्किन्धां रामसहितो जगाम च गुहां तदा ॥ 69 ॥
ततोऽगर्जद्धरिवरः सुग्रीवो हेमपिङ्गलः ।
तेन नादेन महता निर्जगाम हरीश्वरः ॥ 70 ॥
अनुमान्य तदा तारां सुग्रीवेण समागतः ।
निजघान च तत्रैनं शरेणैकेन राघवः ॥ 71 ॥
ततस्सुग्रीववचनाद्धत्वा वालिनमाहवे ।
सुग्रीवमेव तद्राज्ये राघवः प्रत्यपादयत् ॥ 72 ॥
स च सर्वान्समानीय वानरान्वानरर्षभः ।
दिशः प्रस्थापयामास दिदृक्षुर्जनकात्मजाम् ॥ 73 ॥
ततो गृध्रस्य वचनात्सम्पातेर्हनुमान्बली ।
शतयोजनविस्तीर्णं पुप्लुवे लवणार्णवम् ॥ 74 ॥
तत्र लङ्कां समासाद्य पुरीं रावणपालिताम् ।
ददर्श सीतां ध्यायन्तीमशोकवनिकां गताम् ॥ 75 ॥
निवेदयित्वाऽऽभिज्ञानं प्रवृत्तिं च निवेद्य च ।
समाश्वास्य च वैदेहीं मर्दयामास तोरणम् ॥ 76 ॥
पञ्च सेनाग्रगान्हत्वा सप्तमन्त्रिसुतानपि ।
शूरमक्षं च निष्पिष्य ग्रहणं समुपागमत् ॥ 77 ॥
अस्त्रेणोन्मुक्तमात्मानं ज्ञात्वा पैतामहाद्वरात् ।
मर्षयन्राक्षसान्वीरो यन्त्रिणस्तान्यदृच्छया ॥ 78 ॥
ततो दग्ध्वा पुरीं लङ्कामृते सीतां च मैथिलीम् ।
रामाय प्रियमाख्यातुं पुनरायान्महाकपिः ॥ 79 ॥
सोऽधिगम्य महात्मानं कृत्वा रामं प्रदक्षिणम् ।
न्यवेदयदमेयात्मा दृष्टा सीतेति तत्त्वतः ॥ 80 ॥
ततस्सुग्रीवसहितो गत्वा तीरं महोदधेः ।
समुद्रं क्षोभयामास शरैरादित्यसन्निभैः ॥ 81 ॥
दर्शयामास चात्मानं समुद्रस्सरितां पतिः ।
समुद्रवचनाच्चैव नलं सेतुमकारयत् ॥ 82 ॥
तेन गत्वा पुरीं लङ्कां हत्वा रावणमाहवे ।
रामः सीतामनुप्राप्य परां व्रीडामुपागमत् ॥ 83 ॥
तामुवाच ततो रामः परुषं जनसंसदि ।
अमृष्यमाणा सा सीता विवेश ज्वलनं सती ॥ 84 ॥
ततोऽग्निवचनात्सीतां ज्ञात्वा विगतकल्मषाम् ।
बभौ रामस्सम्प्रहृष्टः पूजितस्सर्वदैवतैः ॥ 85 ॥
कर्मणा तेन महता त्रैलोक्यं सचराचरम् ।
सदेवर्षिगणं तुष्टं राघवस्य महात्मनः ॥ 86 ॥
अभिषिच्य च लङ्कायां राक्षसेन्द्रं विभीषणम् ।
कृतकृत्यस्तदा रामो विज्वरः प्रमुमोद ह ॥ 87 ॥
देवताभ्यो वरं प्राप्य समुत्थाप्य च वानरान् ।
अयोध्यां प्रस्थितो रामः पुष्पकेण सुहृद्वृतः ॥ 88 ॥
भरद्वाजाश्रमं गत्वा रामस्सत्यपराक्रमः ।
भरतस्यान्तिकं रामो हनूमन्तं व्यसर्जयत् ॥ 89 ॥
पुनराख्यायिकां जल्पन्सुग्रीवसहितश्च सः ।
पुष्पकं तत्समारुह्य नन्दिग्रामं ययौ तदा ॥ 90 ॥
नन्दिग्रामे जटां हित्वा भ्रातृभिस्सहितोऽनघः ।
रामस्सीतामनुप्राप्य राज्यं पुनरवाप्तवान् ॥ 91 ॥
प्रहृष्टमुदितो लोकस्तुष्टः पुष्टस्सुधार्मिकः ।
निरामयो ह्यरोगश्च दुर्भिक्षभयवर्जितः ॥ 92 ॥
न पुत्रमरणं किञ्चिद्द्रक्ष्यन्ति पुरुषाः क्वचित् ।
नार्यश्चाविधवा नित्यं भविष्यन्ति पतिव्रताः ॥ 93 ॥
न चाग्निजं भयं किञ्चिन्नाप्सु मज्जन्ति जन्तवः ।
न वातजं भयं किञ्चिन्नापि ज्वरकृतं तथा ॥ 94 ॥
न चापि क्षुद्भयं तत्र न तस्करभयं तथा ।
नगराणि च राष्ट्राणि धनधान्ययुतानि च ॥ 95 ॥
नित्यं प्रमुदितास्सर्वे यथा कृतयुगे तथा ।
अश्वमेधशतैरिष्ट्वा तथा बहुसुवर्णकैः ॥ 96 ॥
गवां कोट्ययुतं दत्वा ब्रह्मलोकं प्रयास्यति ।
असङ्ख्येयं धनं दत्वा ब्राह्मणेभ्यो महायशाः ॥ 97 ॥
राजवंशान्शतगुणान्स्थापयिष्यति राघवः ।
चातुर्वर्ण्यं च लोकेऽस्मिन् स्वे स्वे धर्मे नियोक्ष्यति ॥ 98 ॥
दशवर्षसहस्राणि दशवर्षशतानि च ।
रामो राज्यमुपासित्वा ब्रह्मलोकं प्रयास्यति ॥ 99 ॥
इदं पवित्रं पापघ्नं पुण्यं वेदैश्च सम्मितम् ।
यः पठेद्रामचरितं सर्वपापैः प्रमुच्यते ॥ 100 ॥
एतदाख्यानमायुष्यं पठन्रामायणं नरः ।
सपुत्रपौत्रस्सगणः प्रेत्य स्वर्गे महीयते ॥ 101 ॥
पठन्द्विजो वागृषभत्वमीयात् स्यात्क्षत्रियो भूमिपतित्वमीयात् ।
वणिग्जनः पण्यफलत्वमीयात् जनश्च शूद्रोऽपि महत्वमीयात् ॥ 102 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये बालकाण्डे प्रथमस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe bālakāṇḍam |
atha prathamassargaḥ |
tapassvādhyāyanirataṃ tapasvī vāgvidāṃ varam |
nāradaṃ paripapraccha vālmīkirmunipuṅgavam || 1 ||
konvasminsāmprataṃ loke guṇavānkaśca vīryavān |
dharmajñaśca kṛtajñaśca satyavākyo dṛḍhavrataḥ || 2 ||
cāritreṇa ca ko yuktassarvabhūteṣu ko hitaḥ |
vidvānkaḥ kassamarthaśca kaścaikapriyadarśanaḥ || 3 ||
ātmavānko jitakrodho dyutimānko'nasūyakaḥ |
kasya bibhyati devāśca jātaroṣasya saṃyuge || 4 ||
etadicchāmyahaṃ śrotuṃ paraṃ kautūhalaṃ hi me |
maharṣe tvaṃ samartho'si jñātumevaṃvidhaṃ naram || 5 ||
śrutvā caitattrilokajño vālmīkernārado vacaḥ |
śrūyatāmiti cāmantrya prahṛṣṭo vākyamabravīt || 6 ||
bahavo durlabhāścaiva ye tvayā kīrtitā guṇāḥ |
mune vakṣyāmyahaṃ buddhvā tairyuktaśśrūyatānnaraḥ || 7 ||
ikṣvākuvaṃśaprabhavo rāmo nāma janaiśśrutaḥ |
niyatātmā mahāvīryo dyutimāndhṛtimān vaśī || 8 ||
buddhimānnītimānvāgmī śrīmān śatrunibarhaṇaḥ |
vipulāṃso mahābāhuḥ kambugrīvo mahāhanuḥ || 9 ||
mahorasko maheṣvāso gūḍhajatrurarindamaḥ |
ājānubāhussuśirāssulalāṭassuvikramaḥ || 10 ||
samassamavibhaktāṅgassnigdhavarṇaḥ pratāpavān |
pīnavakṣā viśālākṣo lakṣmīvān śubhalakṣaṇaḥ || 11 ||
dharmajñassatyasandhaśca prajānāṃ ca hite rataḥ |
yaśasvī jñānasampannaśśucirvaśyassamādhimān || 12 ||
prajāpatisamaśśrīmān dhātā ripuniṣūdanaḥ |
rakṣitā jīvalokasya dharmasya parirakṣitā || 13 ||
rakṣitā svasya dharmasya svajanasya ca rakṣitā |
vedavedāṅgatattvajño dhanurvede ca niṣṭhitaḥ || 14 ||
sarvaśāstrārthatattvajñassmṛtimānpratibhānavān |
sarvalokapriyassādhuradīnātmā vicakṣaṇaḥ || 15 ||
sarvadābhigatassadbhissamudra iva sindhubhiḥ |
āryassarvasamaścaiva sadaikapriyadarśanaḥ || 16 ||
sa ca sarvaguṇopetaḥ kausalyānandavardhanaḥ |
samudra iva gāmbhīrye dhairyeṇa himavāniva || 17 ||
viṣṇunā sadṛśo vīrye somavatpriyadarśanaḥ |
kālāgnisadṛśaḥ krodhe kṣamayā pṛthivīsamaḥ || 18 ||
dhanadena samastyāge satye dharma ivāparaḥ |
tamevaṃ guṇasampannaṃ rāmaṃ satyaparākramam || 19 ||
jyeṣṭhaṃ śreṣṭhaguṇairyuktaṃ priyaṃ daśarathassutam |
prakṛtīnāṃ hitairyuktaṃ prakṛtipriyakāmyayā || 20 ||
yauvarājyena saṃyoktumaicchatprītyā mahīpatiḥ |
tasyābhiṣekasambhārāndṛṣṭvā bhāryā'tha kaikayī || 21 ||
pūrvaṃ dattavarā devī varamenamayācata |
vivāsanaṃ ca rāmasya bharatasyābhiṣecanam || 22 ||
sa satyavacanādrājā dharmapāśena saṃyataḥ |
vivāsayāmāsa sutaṃ rāmaṃ daśarathaḥ priyam || 23 ||
sa jagāma vanaṃ vīraḥ pratijñāmanupālayan |
piturvacananirdeśātkaikeyyāḥ priyakāraṇāt || 24 ||
taṃ vrajantaṃ priyo bhrātā lakṣmaṇo'nujagāma ha |
snehādvinayasampannassumitrānandavardhanaḥ || 25 ||
bhrātaraṃ dayito bhrātussaubhrātramanudarśayan |
rāmasya dayitā bhāryā nityaṃ prāṇasamā hitā || 26 ||
janakasya kule jātā devamāyeva nirmitā |
sarvalakṣaṇasampannā nārīṇāmuttamā vadhūḥ || 27 ||
sītāpyanugatā rāmaṃ śaśinaṃ rohiṇī yathā |
paurairanugato dūraṃ pitrā daśarathena ca || 28 ||
śṛṅgiberapure sūtaṃ gaṅgākūle vyasarjayat |
guhamāsādya dharmātmā niṣādādhipatiṃ priyam || 29 ||
guhena sahito rāmo lakṣmaṇena ca sītayā |
te vanena vanaṃ gatvā nadīstīrtvā bahūdakāḥ || 30 ||
citrakūṭamanuprāpya bharadvājasya śāsanāt |
ramyamāvasathaṃ kṛtvā ramamāṇā vane trayaḥ || 31 ||
devagandharvasaṅkāśāstatra te nyavasan sukham |
te vanena vanaṃ gatvā nadīstīrtvā bahūdakāḥ || 32 ||
citrakūṭamanuprāpya bharadvājasya śāsanāt |
ramyamāvasathaṃ kṛtvā ramamāṇā vane trayaḥ || 33 ||
devagandharvasaṅkāśāstatra te nyavasan sukham |
citrakūṭaṃ gate rāme putraśokāturastathā || 34 ||
rājā daśarathassvargaṃ jagāma vilapansutam |
mṛte tu tasminbharato vasiṣṭhapramukhairdvijaiḥ || 35 ||
niyujyamāno rājyāya naicchadrājyaṃ mahābalaḥ |
sa jagāma vanaṃ vīro rāmapādaprasādakaḥ || 36 ||
gatvā tu sumahātmānaṃ rāmaṃ satyaparākramam |
ayācadbhrātaraṃ rāmamāryabhāvapuraskṛtaḥ || 37 ||
tvameva rājā dharmajña iti rāmaṃ vaco'bravīt |
rāmo'pi paramodārassumukhassumahāyaśāḥ |
na caicchatpiturādeśādrājyaṃ rāmo mahābalaḥ || 38 ||
pāduke cāsya rājyāya nyāsaṃ datvā punaḥpunaḥ |
nivartayāmāsa tato bharataṃ bharatāgrajaḥ || 39 ||
sa kāmamanavāpyaiva rāmapādāvupaspṛśan || 40 ||
nandigrāme'karodrājyaṃ rāmāgamanakāṅkṣayā |
gate tu bharate śrīmān satyasandho jitendriyaḥ || 41 ||
rāmastu punarālakṣya nāgarasya janasya ca |
tatrāgamanamekāgro daṇḍakānpraviveśa ha || 42 ||
praviśya tu mahāraṇyaṃ rāmo rājīvalocanaḥ |
virādhaṃ rākṣasaṃ hatvā śarabhaṅgaṃ dadarśa ha || 43 ||
sutīkṣṇaṃ cāpyagastyaṃ ca agastyabhrātaraṃ tathā |
agastyavacanāccaiva jagrāhaindraṃ śarāsanam || 44 ||
khaḍgaṃ ca paramaprītastūṇī cākṣayasāyakau |
vasatastasya rāmasya vane vanacaraissaha |
ṛṣayo'bhyāgamansarve vadhāyāsurarakṣasām || 45 ||
sa teṣāṃ pratiśuśrāva rākṣasānāṃ tathā vane || 46 ||
pratijñātaśca rāmeṇa vadhassaṃyati rakṣasām |
ṛṣīṇāmagnikalpānāṃ daṇḍakāraṇyavāsinām || 47 ||
tena tatraiva vasatā janasthānanivāsinī |
virūpitā śūrpaṇakhā rākṣasī kāmarūpiṇī || 48 ||
tataśśūrpaṇakhāvākyādudyuktānsarvarākṣasān |
kharaṃ triśirasaṃ caiva dūṣaṇaṃ caiva rākṣasam || 49 ||
nijaghāna vane rāmasteṣāṃ caiva padānugān |
vane tasminnivasatā janasthānanivāsinām || 50 ||
rakṣasāṃ nihatānyāsansahasrāṇi caturdaśa |
tato jñātivadhaṃ śrutvā rāvaṇaḥ krodhamūrchitaḥ || 51 ||
sahāyaṃ varayāmāsa mārīcaṃ nāma rākṣasam |
vāryamāṇassubahuśo mārīcena sa rāvaṇaḥ || 52 ||
na virodho balavatā kṣamo rāvaṇa tena te |
anādṛtya tu tadvākyaṃ rāvaṇaḥ kālacoditaḥ || 53 ||
jagāma saha mārīcastasyāśramapadaṃ tadā |
tena māyāvinā dūramapavāhya nṛpātmajau || 54 ||
jahāra bhāryāṃ rāmasya gṛdhraṃ hatvā jaṭāyuṣam |
gṛdhraṃ ca nihataṃ dṛṣṭvā hṛtāṃ śrutvā ca maithilīm || 55 ||
rāghavaśśokasantapto vilalāpākulendriyaḥ |
tatastenaiva śokena gṛdhraṃ dagdhvā jaṭāyuṣam || 56 ||
mārgamāṇo vane sītāṃ rākṣasaṃ sandadarśa ha |
kabandhannāma rūpeṇa vikṛtaṃ ghoradarśanam || 57 ||
taṃ nihatya mahābāhurdadāha svargataśca saḥ |
sa cāsya kathayāmāsa śabarīṃ dharmacāriṇīm || 58 ||
śramaṇīṃ dharmanipuṇāmabhigaccheti rāghava |
1151 so'bhyagacchanmahātejāśśabarīṃ śatrusūdanaḥ || 59 ||
śabaryā pūjitassamyagrāmo daśarathātmajaḥ |
pampātīre hanumatā saṅgato vānareṇa ha || 60 ||
hanumadvacanāccaiva sugrīveṇa samāgataḥ |
sugrīvāya ca tatsarvaṃ śaṃsadrāmo mahābalaḥ || 61 ||
āditastadyathāvṛttaṃ sītāyāśca viśeṣataḥ |
sugrīvaścāpi tatsarvaṃ śrutvā rāmasya vānaraḥ || 62 ||
cakāra sakhyaṃ rāmeṇa prītaścaivāgnisākṣikam |
tato vānararājena vairānukathanaṃ prati || 63 ||
rāmāyāveditaṃ sarvaṃ praṇayādduḥkhitena ca |
pratijñātaṃ ca rāmeṇa tadā vālivadhaṃ prati || 64 ||
vālinaśca balaṃ tatra kathayāmāsa vānaraḥ |
sugrīvaśśaṅkitaścāsīnnityaṃ vīryeṇa rāghave || 65 ||
rāghavapratyayārthaṃ tu dundubheḥ kāyamuttamam |
darśayāmāsa sugrīvo mahāparvatasannibham || 66 ||
utsmayitvā mahābāhuḥ prekṣya cāsthi mahābalaḥ |
pādāṅguṣṭhena cikṣepa sampūrṇaṃ daśayojanam || 67 ||
bibheda ca punassālānsaptaikena maheṣuṇā |
giriṃ rasātalaṃ caiva janayanpratyayaṃ tathā || 68 ||
tataḥ prītamanāstena viśvastassa mahākapiḥ |
kiṣkindhāṃ rāmasahito jagāma ca guhāṃ tadā || 69 ||
tato'garjaddharivaraḥ sugrīvo hemapiṅgalaḥ |
tena nādena mahatā nirjagāma harīśvaraḥ || 70 ||
anumānya tadā tārāṃ sugrīveṇa samāgataḥ |
nijaghāna ca tatrainaṃ śareṇaikena rāghavaḥ || 71 ||
tatassugrīvavacanāddhatvā vālinamāhave |
sugrīvameva tadrājye rāghavaḥ pratyapādayat || 72 ||
sa ca sarvānsamānīya vānarānvānararṣabhaḥ |
diśaḥ prasthāpayāmāsa didṛkṣurjanakātmajām || 73 ||
tato gṛdhrasya vacanātsampāterhanumānbalī |
śatayojanavistīrṇaṃ pupluve lavaṇārṇavam || 74 ||
tatra laṅkāṃ samāsādya purīṃ rāvaṇapālitām |
dadarśa sītāṃ dhyāyantīmaśokavanikāṃ gatām || 75 ||
nivedayitvā''bhijñānaṃ pravṛttiṃ ca nivedya ca |
samāśvāsya ca vaidehīṃ mardayāmāsa toraṇam || 76 ||
pañca senāgragānhatvā saptamantrisutānapi |
śūramakṣaṃ ca niṣpiṣya grahaṇaṃ samupāgamat || 77 ||
astreṇonmuktamātmānaṃ jñātvā paitāmahādvarāt |
marṣayanrākṣasānvīro yantriṇastānyadṛcchayā || 78 ||
tato dagdhvā purīṃ laṅkāmṛte sītāṃ ca maithilīm |
rāmāya priyamākhyātuṃ punarāyānmahākapiḥ || 79 ||
so'dhigamya mahātmānaṃ kṛtvā rāmaṃ pradakṣiṇam |
nyavedayadameyātmā dṛṣṭā sīteti tattvataḥ || 80 ||
tatassugrīvasahito gatvā tīraṃ mahodadheḥ |
samudraṃ kṣobhayāmāsa śarairādityasannibhaiḥ || 81 ||
darśayāmāsa cātmānaṃ samudrassaritāṃ patiḥ |
samudravacanāccaiva nalaṃ setumakārayat || 82 ||
tena gatvā purīṃ laṅkāṃ hatvā rāvaṇamāhave |
rāmaḥ sītāmanuprāpya parāṃ vrīḍāmupāgamat || 83 ||
tāmuvāca tato rāmaḥ paruṣaṃ janasaṃsadi |
amṛṣyamāṇā sā sītā viveśa jvalanaṃ satī || 84 ||
tato'gnivacanātsītāṃ jñātvā vigatakalmaṣām |
babhau rāmassamprahṛṣṭaḥ pūjitassarvadaivataiḥ || 85 ||
karmaṇā tena mahatā trailokyaṃ sacarācaram |
sadevarṣigaṇaṃ tuṣṭaṃ rāghavasya mahātmanaḥ || 86 ||
abhiṣicya ca laṅkāyāṃ rākṣasendraṃ vibhīṣaṇam |
kṛtakṛtyastadā rāmo vijvaraḥ pramumoda ha || 87 ||
devatābhyo varaṃ prāpya samutthāpya ca vānarān |
ayodhyāṃ prasthito rāmaḥ puṣpakeṇa suhṛdvṛtaḥ || 88 ||
bharadvājāśramaṃ gatvā rāmassatyaparākramaḥ |
bharatasyāntikaṃ rāmo hanūmantaṃ vyasarjayat || 89 ||
punarākhyāyikāṃ jalpansugrīvasahitaśca saḥ |
puṣpakaṃ tatsamāruhya nandigrāmaṃ yayau tadā || 90 ||
nandigrāme jaṭāṃ hitvā bhrātṛbhissahito'naghaḥ |
rāmassītāmanuprāpya rājyaṃ punaravāptavān || 91 ||
prahṛṣṭamudito lokastuṣṭaḥ puṣṭassudhārmikaḥ |
nirāmayo hyarogaśca durbhikṣabhayavarjitaḥ || 92 ||
na putramaraṇaṃ kiñciddrakṣyanti puruṣāḥ kvacit |
nāryaścāvidhavā nityaṃ bhaviṣyanti pativratāḥ || 93 ||
na cāgnijaṃ bhayaṃ kiñcinnāpsu majjanti jantavaḥ |
na vātajaṃ bhayaṃ kiñcinnāpi jvarakṛtaṃ tathā || 94 ||
na cāpi kṣudbhayaṃ tatra na taskarabhayaṃ tathā |
nagarāṇi ca rāṣṭrāṇi dhanadhānyayutāni ca || 95 ||
nityaṃ pramuditāssarve yathā kṛtayuge tathā |
aśvamedhaśatairiṣṭvā tathā bahusuvarṇakaiḥ || 96 ||
gavāṃ koṭyayutaṃ datvā brahmalokaṃ prayāsyati |
asaṅkhyeyaṃ dhanaṃ datvā brāhmaṇebhyo mahāyaśāḥ || 97 ||
rājavaṃśānśataguṇānsthāpayiṣyati rāghavaḥ |
cāturvarṇyaṃ ca loke'smin sve sve dharme niyokṣyati || 98 ||
daśavarṣasahasrāṇi daśavarṣaśatāni ca |
rāmo rājyamupāsitvā brahmalokaṃ prayāsyati || 99 ||
idaṃ pavitraṃ pāpaghnaṃ puṇyaṃ vedaiśca sammitam |
yaḥ paṭhedrāmacaritaṃ sarvapāpaiḥ pramucyate || 100 ||
etadākhyānamāyuṣyaṃ paṭhanrāmāyaṇaṃ naraḥ |
saputrapautrassagaṇaḥ pretya svarge mahīyate || 101 ||
paṭhandvijo vāgṛṣabhatvamīyāt syātkṣatriyo bhūmipatitvamīyāt |
vaṇigjanaḥ paṇyaphalatvamīyāt janaśca śūdro'pi mahatvamīyāt || 102 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye bālakāṇḍe prathamassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Bengali script. Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.
🕉 InfoLyter.in