1.50 বালকাণ্ড - পঞ্চাশ সর্গঃ

त्यसपछि रामले सौमित्रि (लक्ष्मण) सहित उत्तर-पूर्वतिर गई, विश्वामित्रलाई अगाडि राखी यज्ञस्थलमा पुगे ॥ 1 ॥ ^AI

ਫਿਰ ਰਾਮ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਸਹਿਤ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਜਾ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤਰ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਰੱਖਦਿਆਂ, ਯੱਗ ਦੇ ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚਿਆ। ^AI

रामले लक्ष्मणसहित मुनिश्रेष्ठसँग भने — महात्मा जनकको यज्ञको समृद्धि त सुन्दर छ नि ॥ 2 ॥ ^AI

ਰਾਮ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਸਮੇਤ ਮੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤਰ ਨੂੰ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਮਹਾਤਮਾ, ਜਨਕ ਦਾ ਯੱਗ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਪੰਨ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ^AI

हे महाभाग, यहाँ विभिन्न देशमा बस्ने, वेदाध्ययनमा लागेका धेरै हजारौं ब्राह्मणहरू छन् ॥ 3 ॥ ^AI

ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ, ਇੱਥੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ, ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹਨ। ^AI

सयौं शकटले भरिएका ऋषिहरूका वाटिकाहरू देखिन्छन् । हे ब्रह्मन्, हामी बस्ने देश निर्धारण गर्नुहोस् ॥ 4 ॥ ^AI

ਗੱਡਿਆਂ ਦੀਆਂ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਨਿਵਾਸ-ਸਥਾਨ ਦਿਸ ਰਹੇ ਹਨ। ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਣ, ਉਹ ਦੇਸ਼ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕਰੋ ਜਿੱਥੇ ਅਸੀਂ ਰਹਾਂਗੇ। ^AI

रामको वचन सुनेर महामुनि विश्वामित्रले जलयुक्त निर्जन स्थानमा निवास बनाउनुभयो ॥ 5 ॥ ^AI

ਰਾਮ ਦਾ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਮਹਾਮੁਨੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤਰ ਨੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਇੱਕ ਇਕਾਂਤ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਨਿਵਾਸ ਬਣਾਇਆ। ^AI

विश्वामित्र आएको सुनेर ती राजाले तत्काल निन्दारहित पुरोहित शतानन्दलाई अगाडि राखी ॥ 6 ॥ ^AI

ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤਰ ਦੇ ਆਉਣ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਸੁਣ ਕੇ ਉਸ ਰਾਜੇ ਨੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਨਿੰਦਾ-ਰਹਿਤ ਪੁਰੋਹਿਤ ਸ਼ਤਾਨੰਦ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਰੱਖਦਿਆਂ, ^AI

विनयसहित हतारमा स्वागत गर्न गए । महात्मा ऋत्विजहरूले पनि तुरन्त अर्घ्य लिएर ॥ 7 ॥ ^AI

ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਤੁਰੰਤ ਸਵਾਗਤ ਲਈ ਗਿਆ। ਮਹਾਤਮਾ ਰਿਤ੍ਵਿਜ (ਯੱਗ ਦੇ ਕਰਤਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ) ਵੀ ਤੁਰੰਤ ਅਰਘ (ਸਵਾਗਤ ਦਾ ਜਲ) ਲੈ ਕੇ ਆਏ। ^AI

विश्वामित्रलाई धर्मपूर्वक मन्त्रसहित अर्घ्य दिए । महात्मा जनकको त्यो पूजा स्वीकार गरेर ॥ 8 ॥ ^AI

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਮੰਤਰਾਂ ਸਹਿਤ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤਰ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ। ਮਹਾਤਮਾ ਜਨਕ ਦੀ ਉਸ ਪੂਜਾ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਕੇ, ^AI

उनले राजाको कुशल र यज्ञको निरामयता सोधे। अनि ती मुनिहरूलाई पनि, उपाध्याय र पुरोहितसहित, सोधे। ^AI

ਉਸ ਨੇ ਰਾਜੇ ਦਾ ਕੁਸ਼ਲ ਪੁੱਛਿਆ ਅਤੇ ਯੱਗ ਦੇ ਨਿਰਵਿਘਨ ਹੋਣ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪੁੱਛਿਆ ਜੋ ਉਪਾਧਿਆਇ ਅਤੇ ਪੁਰੋਹਿਤ ਸਨ। ^AI

तब सबैसँग न्यायअनुसार प्रसन्न भई भेटे। अनि राजाले अञ्जलि जोडेर मुनिश्रेष्ठसँग भने। ^AI

ਫਿਰ ਉਹ ਸਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਯਥਾਯੋਗ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਮਿਲਿਆ। ਫਿਰ ਰਾਜੇ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਮੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਨੂੰ ਕਿਹਾ। ^AI

हे भगवान्, यी मुनिपुङ्गवहरूसहित आसनमा विराजमान हुनुहोस्। जनकको वचन सुनेर महामुनि बस्नुभयो। ^AI

ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੁਨੀ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠਾਂ ਸਮੇਤ ਆਸਨ ਉੱਤੇ ਬਿਰਾਜਮਾਨ ਹੋਵੋ। ਜਨਕ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਮਹਾਮੁਨੀ ਬੈਠ ਗਏ। ^AI

पुरोहित, ऋत्विज् र राजा मन्त्रीहरूसहित, सबैतिर न्यायअनुसार आसनमा बसेका। ^AI

ਪੁਰੋਹਿਤ, ਰਿਤ੍ਵਿਜ ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਮੰਤਰੀਆਂ ਸਮੇਤ — ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਯਥਾਯੋਗ ਆਸਨਾਂ ਉੱਤੇ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਬੈਠਿਆਂ ਦੇਖ ਕੇ। ^AI

ती राजाले त्यहाँ विश्वामित्रलाई देखेर तब भने — आज मेरो यज्ञसमृद्धि देवताहरूद्वारा सफल भएको छ। ^AI

ਉਸ ਰਾਜੇ ਨੇ ਉੱਥੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤਰ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਫਿਰ ਕਿਹਾ: ਅੱਜ ਮੇਰੇ ਯੱਗ ਦੀ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਸਫਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ^AI

हे मुनिपुङ्गव, आज भगवान्को दर्शनबाट मैले यज्ञको फल प्राप्त गरेँ। म धन्य भएँ, अनुगृहीत भएँ। ^AI

ਹੇ ਮੁਨੀ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਅੱਜ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਯੱਗ ਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਧੰਨ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਕ੍ਰਿਤਾਰਥ ਹਾਂ, ਜਿਸ ਦਾ ਇਹ ਭਾਗ ਹੈ। ^AI

हे ब्रह्मन्, तपाईं मुनिहरूसहित यज्ञको उपसदनमा आउनुभएको छ। हे ब्रह्मर्षे, बुद्धिमान्हरूले बाँकी बाह्र दिन भन्छन्। ^AI

ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਨ, ਤੁਸੀਂ ਮੁਨੀਆਂ ਸਮੇਤ ਯੱਗ ਦੇ ਉਪਸਦਨ (ਸਮਾਪਤੀ-ਸਥਾਨ) ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਏ ਹੋ। ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਰਸ਼ੀ, ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਬਾਰਾਂ ਦਿਨ ਅਜੇ ਬਾਕੀ ਹਨ। ^AI

हे कौशिक, त्यसैले भागको इच्छा राख्ने देवताहरूलाई देख्नु उचित हुन्छ। यसरी भनेर तब प्रसन्न मुख भई मुनिशार्दूलसँग। ^AI

ਹੇ ਕੌਸ਼ਿਕ, ਇਸ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਭਾਗ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋ। ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਮੁਨੀ-ਸ਼ਾਰਦੂਲ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਮੁਖ ਨਾਲ ਕਿਹਾ। ^AI

तब राजाले पुनः हात जोडेर प्रणाम गर्दै उनलाई सोधे — हे भद्र, तिम्रो कल्याण होस्, यी दुई कुमारहरू देवतासरह पराक्रम भएका छन्। ^AI

ਫਿਰ ਉਸ ਰਾਜੇ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਅਤੇ ਝੁਕ ਕੇ ਉਸ ਮੁਨੀ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਪੁੱਛਿਆ: ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਤੁਹਾਡਾ ਭਲਾ ਹੋਵੇ, ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਕੁਮਾਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਰਗੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਵਾਲੇ ਹਨ। ^AI

हात्ती र सिंहको गतिका वीरहरू, बाघ र साँढेसँग तुलनीय, कमलपत्रजस्ता फराकिला आँखा भएका, तरवार, तूणीर र धनु धारण गरेका। ^AI

ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਵੀਰ ਹਾਥੀ ਅਤੇ ਸ਼ੇਰ ਵਾਂਗ ਚੱਲਦੇ ਹਨ, ਸ਼ੇਰ ਅਤੇ ਸਾਂਢ ਵਰਗੇ ਹਨ, ਕੰਵਲ ਦੀ ਪੱਤੀ ਵਾਂਗ ਵਿਸ਼ਾਲ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਤਲਵਾਰ, ਤਰਕਸ਼ ਅਤੇ ਧਨੁਸ਼ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ^AI

रूपमा अश्विनीकुमारहरूजस्तै, युवावस्थामा प्रवेश गरेका, संयोगवश पृथ्वीमा आइपुगेका, देवलोकबाट झरेका अमरहरूजस्तै। ^AI

ਇਹ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਕੁਮਾਰਾਂ ਵਾਂਗ ਹਨ, ਨਵ-ਜਵਾਨ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਅਚਾਨਕ ਹੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਆਏ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਦੇਵਤੇ ਦੇਵਲੋਕ ਤੋਂ ਆਏ ਹੋਣ। ^AI

हे मुने, यी पैदल यहाँ कसरी आइपुगे, कुन उद्देश्यले, कसका हुन्? हे महामुने, उत्तम अस्त्र धारण गरेका यी वीरहरू कसका पुत्र हुन्? ^AI

ਹੇ ਮੁਨੀ, ਇਹ ਪੈਰਾਂ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਕਿਵੇਂ ਪਹੁੰਚੇ? ਕਿਸ ਲਈ ਅਤੇ ਕਿਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ? ਹੇ ਮਹਾਮੁਨੀ, ਇਹ ਵੀਰ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਸ਼ਸਤਰ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ^AI

यस देशलाई चन्द्र र सूर्यले आकाशलाई जस्तै सुशोभित गर्दै, आकार, भावभङ्गी र चेष्टाले एकअर्कासँग समान। ^AI

ਇਹ ਇਸ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਚੰਦਰਮਾ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਅਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਸਜਾਉਂਦੇ ਹਨ; ਆਕਾਰ, ਇਸ਼ਾਰਿਆਂ ਅਤੇ ਚੇਸ਼ਟਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹਨ। ^AI

काकपक्ष धारण गरेका यी वीरहरूबारे म तत्त्वतः सुन्न चाहन्छु। महात्मा जनकका ती वचन सुनेर। ^AI

ਇਹ ਵੀਰ ਕਾਕਪੱਖ (ਕਾਲੇ ਘੁੰਗਰਾਲੇ ਵਾਲ) ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਮੈਂ ਸੱਚਮੁੱਚ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਜਨਕ ਦੀ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ। ^AI

उनले ती महात्मा दुईलाई दशरथका पुत्रहरू हुन् भनी जनाए, सिद्धाश्रममा निवास र राक्षसहरूको वध पनि। ^AI

ਉਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮਹਾਤਮਾ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਇਹ ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਹਨ, ਅਤੇ ਸਿੱਧ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਨਿਵਾਸ ਅਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦਾ ਵਧ ਵੀ ਦੱਸਿਆ। ^AI

त्यसैगरी निर्विघ्न आगमन, विशालाको दर्शन, अहल्याको दर्शन र गौतमसँगको भेट पनि। ^AI

ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਜਲਦਬਾਜ਼ੀ ਦੇ ਆਉਣਾ, ਵਿਸ਼ਾਲਾ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ, ਅਹੱਲਿਆ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਗੌਤਮ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਵੀ ਦੱਸਿਆ। ^AI

महाधनुषको जिज्ञासा गर्न आउनु, त्यसैगरी यी सबै कुरा महातेजस्वीले महात्मा जनकलाई भन्नुभयो। ^AI

ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਧਨੁਸ਼ ਨੂੰ ਪਰਖਣ ਦੀ ਜਿਜ্ঞਾਸਾ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਉਣਾ — ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲੇ (ਰਾਮ) ਨੇ ਮਹਾਤਮਾ ਜਨਕ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ॥ 25 ॥ ^AI