ಶ್ರೀಮದ್ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ರಾಮಾಯಣೇ ಬಾಲಕಾಣ್ಡಮ್ ।
ಅಥ ಪ್ರಥಮಸ್ಸರ್ಗಃ ।
ತಪಸ್ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯನಿರತಂ ತಪಸ್ವೀ ವಾಗ್ವಿದಾಂ ವರಮ್ ।
ನಾರದಂ ಪರಿಪಪ್ರಚ್ಛ ವಾಲ್ಮೀಕಿರ್ಮುನಿಪುಙ್ಗವಮ್ ॥ 1 ॥
ಕೋನ್ವಸ್ಮಿನ್ಸಾಮ್ಪ್ರತಂ ಲೋಕೇ ಗುಣವಾನ್ಕಶ್ಚ ವೀರ್ಯವಾನ್ ।
ಧರ್ಮಜ್ಞಶ್ಚ ಕೃತಜ್ಞಶ್ಚ ಸತ್ಯವಾಕ್ಯೋ ದೃಢವ್ರತಃ ॥ 2 ॥
ಚಾರಿತ್ರೇಣ ಚ ಕೋ ಯುಕ್ತಸ್ಸರ್ವಭೂತೇಷು ಕೋ ಹಿತಃ ।
ವಿದ್ವಾನ್ಕಃ ಕಸ್ಸಮರ್ಥಶ್ಚ ಕಶ್ಚೈಕಪ್ರಿಯದರ್ಶನಃ ॥ 3 ॥
ಆತ್ಮವಾನ್ಕೋ ಜಿತಕ್ರೋಧೋ ದ್ಯುತಿಮಾನ್ಕೋಽನಸೂಯಕಃ ।
ಕಸ್ಯ ಬಿಭ್ಯತಿ ದೇವಾಶ್ಚ ಜಾತರೋಷಸ್ಯ ಸಂಯುಗೇ ॥ 4 ॥
ಏತದಿಚ್ಛಾಮ್ಯಹಂ ಶ್ರೋತುಂ ಪರಂ ಕೌತೂಹಲಂ ಹಿ ಮೇ ।
ಮಹರ್ಷೇ ತ್ವಂ ಸಮರ್ಥೋಽಸಿ ಜ್ಞಾತುಮೇವಂವಿಧಂ ನರಮ್ ॥ 5 ॥
ಶ್ರುತ್ವಾ ಚೈತತ್ತ್ರಿಲೋಕಜ್ಞೋ ವಾಲ್ಮೀಕೇರ್ನಾರದೋ ವಚಃ ।
ಶ್ರೂಯತಾಮಿತಿ ಚಾಮನ್ತ್ರ್ಯ ಪ್ರಹೃಷ್ಟೋ ವಾಕ್ಯಮಬ್ರವೀತ್ ॥ 6 ॥
ಬಹವೋ ದುರ್ಲಭಾಶ್ಚೈವ ಯೇ ತ್ವಯಾ ಕೀರ್ತಿತಾ ಗುಣಾಃ ।
ಮುನೇ ವಕ್ಷ್ಯಾಮ್ಯಹಂ ಬುದ್ಧ್ವಾ ತೈರ್ಯುಕ್ತಶ್ಶ್ರೂಯತಾನ್ನರಃ ॥ 7 ॥
ಇಕ್ಷ್ವಾಕುವಂಶಪ್ರಭವೋ ರಾಮೋ ನಾಮ ಜನೈಶ್ಶ್ರುತಃ ।
ನಿಯತಾತ್ಮಾ ಮಹಾವೀರ್ಯೋ ದ್ಯುತಿಮಾನ್ಧೃತಿಮಾನ್ ವಶೀ ॥ 8 ॥
ಬುದ್ಧಿಮಾನ್ನೀತಿಮಾನ್ವಾಗ್ಮೀ ಶ್ರೀಮಾನ್ ಶತ್ರುನಿಬರ್ಹಣಃ ।
ವಿಪುಲಾಂಸೋ ಮಹಾಬಾಹುಃ ಕಮ್ಬುಗ್ರೀವೋ ಮಹಾಹನುಃ ॥ 9 ॥
ಮಹೋರಸ್ಕೋ ಮಹೇಷ್ವಾಸೋ ಗೂಢಜತ್ರುರರಿನ್ದಮಃ ।
ಆಜಾನುಬಾಹುಸ್ಸುಶಿರಾಸ್ಸುಲಲಾಟಸ್ಸುವಿಕ್ರಮಃ ॥ 10 ॥
ಸಮಸ್ಸಮವಿಭಕ್ತಾಙ್ಗಸ್ಸ್ನಿಗ್ಧವರ್ಣಃ ಪ್ರತಾಪವಾನ್ ।
ಪೀನವಕ್ಷಾ ವಿಶಾಲಾಕ್ಷೋ ಲಕ್ಷ್ಮೀವಾನ್ ಶುಭಲಕ್ಷಣಃ ॥ 11 ॥
ಧರ್ಮಜ್ಞಸ್ಸತ್ಯಸನ್ಧಶ್ಚ ಪ್ರಜಾನಾಂ ಚ ಹಿತೇ ರತಃ ।
ಯಶಸ್ವೀ ಜ್ಞಾನಸಮ್ಪನ್ನಶ್ಶುಚಿರ್ವಶ್ಯಸ್ಸಮಾಧಿಮಾನ್ ॥ 12 ॥
ಪ್ರಜಾಪತಿಸಮಶ್ಶ್ರೀಮಾನ್ ಧಾತಾ ರಿಪುನಿಷೂದನಃ ।
ರಕ್ಷಿತಾ ಜೀವಲೋಕಸ್ಯ ಧರ್ಮಸ್ಯ ಪರಿರಕ್ಷಿತಾ ॥ 13 ॥
ರಕ್ಷಿತಾ ಸ್ವಸ್ಯ ಧರ್ಮಸ್ಯ ಸ್ವಜನಸ್ಯ ಚ ರಕ್ಷಿತಾ ।
ವೇದವೇದಾಙ್ಗತತ್ತ್ವಜ್ಞೋ ಧನುರ್ವೇದೇ ಚ ನಿಷ್ಠಿತಃ ॥ 14 ॥
ಸರ್ವಶಾಸ್ತ್ರಾರ್ಥತತ್ತ್ವಜ್ಞಸ್ಸ್ಮೃತಿಮಾನ್ಪ್ರತಿಭಾನವಾನ್ ।
ಸರ್ವಲೋಕಪ್ರಿಯಸ್ಸಾಧುರದೀನಾತ್ಮಾ ವಿಚಕ್ಷಣಃ ॥ 15 ॥
ಸರ್ವದಾಭಿಗತಸ್ಸದ್ಭಿಸ್ಸಮುದ್ರ ಇವ ಸಿನ್ಧುಭಿಃ ।
ಆರ್ಯಸ್ಸರ್ವಸಮಶ್ಚೈವ ಸದೈಕಪ್ರಿಯದರ್ಶನಃ ॥ 16 ॥
ಸ ಚ ಸರ್ವಗುಣೋಪೇತಃ ಕೌಸಲ್ಯಾನನ್ದವರ್ಧನಃ ।
ಸಮುದ್ರ ಇವ ಗಾಮ್ಭೀರ್ಯೇ ಧೈರ್ಯೇಣ ಹಿಮವಾನಿವ ॥ 17 ॥
ವಿಷ್ಣುನಾ ಸದೃಶೋ ವೀರ್ಯೇ ಸೋಮವತ್ಪ್ರಿಯದರ್ಶನಃ ।
ಕಾಲಾಗ್ನಿಸದೃಶಃ ಕ್ರೋಧೇ ಕ್ಷಮಯಾ ಪೃಥಿವೀಸಮಃ ॥ 18 ॥
ಧನದೇನ ಸಮಸ್ತ್ಯಾಗೇ ಸತ್ಯೇ ಧರ್ಮ ಇವಾಪರಃ ।
ತಮೇವಂ ಗುಣಸಮ್ಪನ್ನಂ ರಾಮಂ ಸತ್ಯಪರಾಕ್ರಮಮ್ ॥ 19 ॥
ಜ್ಯೇಷ್ಠಂ ಶ್ರೇಷ್ಠಗುಣೈರ್ಯುಕ್ತಂ ಪ್ರಿಯಂ ದಶರಥಸ್ಸುತಮ್ ।
ಪ್ರಕೃತೀನಾಂ ಹಿತೈರ್ಯುಕ್ತಂ ಪ್ರಕೃತಿಪ್ರಿಯಕಾಮ್ಯಯಾ ॥ 20 ॥
ಯೌವರಾಜ್ಯೇನ ಸಂಯೋಕ್ತುಮೈಚ್ಛತ್ಪ್ರೀತ್ಯಾ ಮಹೀಪತಿಃ ।
ತಸ್ಯಾಭಿಷೇಕಸಮ್ಭಾರಾನ್ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಭಾರ್ಯಾಽಥ ಕೈಕಯೀ ॥ 21 ॥
ಪೂರ್ವಂ ದತ್ತವರಾ ದೇವೀ ವರಮೇನಮಯಾಚತ ।
ವಿವಾಸನಂ ಚ ರಾಮಸ್ಯ ಭರತಸ್ಯಾಭಿಷೇಚನಮ್ ॥ 22 ॥
ಸ ಸತ್ಯವಚನಾದ್ರಾಜಾ ಧರ್ಮಪಾಶೇನ ಸಂಯತಃ ।
ವಿವಾಸಯಾಮಾಸ ಸುತಂ ರಾಮಂ ದಶರಥಃ ಪ್ರಿಯಮ್ ॥ 23 ॥
ಸ ಜಗಾಮ ವನಂ ವೀರಃ ಪ್ರತಿಜ್ಞಾಮನುಪಾಲಯನ್ ।
ಪಿತುರ್ವಚನನಿರ್ದೇಶಾತ್ಕೈಕೇಯ್ಯಾಃ ಪ್ರಿಯಕಾರಣಾತ್ ॥ 24 ॥
ತಂ ವ್ರಜನ್ತಂ ಪ್ರಿಯೋ ಭ್ರಾತಾ ಲಕ್ಷ್ಮಣೋಽನುಜಗಾಮ ಹ ।
ಸ್ನೇಹಾದ್ವಿನಯಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸುಮಿತ್ರಾನನ್ದವರ್ಧನಃ ॥ 25 ॥
ಭ್ರಾತರಂ ದಯಿತೋ ಭ್ರಾತುಸ್ಸೌಭ್ರಾತ್ರಮನುದರ್ಶಯನ್ ।
ರಾಮಸ್ಯ ದಯಿತಾ ಭಾರ್ಯಾ ನಿತ್ಯಂ ಪ್ರಾಣಸಮಾ ಹಿತಾ ॥ 26 ॥
ಜನಕಸ್ಯ ಕುಲೇ ಜಾತಾ ದೇವಮಾಯೇವ ನಿರ್ಮಿತಾ ।
ಸರ್ವಲಕ್ಷಣಸಮ್ಪನ್ನಾ ನಾರೀಣಾಮುತ್ತಮಾ ವಧೂಃ ॥ 27 ॥
ಸೀತಾಪ್ಯನುಗತಾ ರಾಮಂ ಶಶಿನಂ ರೋಹಿಣೀ ಯಥಾ ।
ಪೌರೈರನುಗತೋ ದೂರಂ ಪಿತ್ರಾ ದಶರಥೇನ ಚ ॥ 28 ॥
ಶೃಙ್ಗಿಬೇರಪುರೇ ಸೂತಂ ಗಙ್ಗಾಕೂಲೇ ವ್ಯಸರ್ಜಯತ್ ।
ಗುಹಮಾಸಾದ್ಯ ಧರ್ಮಾತ್ಮಾ ನಿಷಾದಾಧಿಪತಿಂ ಪ್ರಿಯಮ್ ॥ 29 ॥
ಗುಹೇನ ಸಹಿತೋ ರಾಮೋ ಲಕ್ಷ್ಮಣೇನ ಚ ಸೀತಯಾ ।
ತೇ ವನೇನ ವನಂ ಗತ್ವಾ ನದೀಸ್ತೀರ್ತ್ವಾ ಬಹೂದಕಾಃ ॥ 30 ॥
ಚಿತ್ರಕೂಟಮನುಪ್ರಾಪ್ಯ ಭರದ್ವಾಜಸ್ಯ ಶಾಸನಾತ್ ।
ರಮ್ಯಮಾವಸಥಂ ಕೃತ್ವಾ ರಮಮಾಣಾ ವನೇ ತ್ರಯಃ ॥ 31 ॥
ದೇವಗನ್ಧರ್ವಸಙ್ಕಾಶಾಸ್ತತ್ರ ತೇ ನ್ಯವಸನ್ ಸುಖಮ್ ।
ತೇ ವನೇನ ವನಂ ಗತ್ವಾ ನದೀಸ್ತೀರ್ತ್ವಾ ಬಹೂದಕಾಃ ॥ 32 ॥
ಚಿತ್ರಕೂಟಮನುಪ್ರಾಪ್ಯ ಭರದ್ವಾಜಸ್ಯ ಶಾಸನಾತ್ ।
ರಮ್ಯಮಾವಸಥಂ ಕೃತ್ವಾ ರಮಮಾಣಾ ವನೇ ತ್ರಯಃ ॥ 33 ॥
ದೇವಗನ್ಧರ್ವಸಙ್ಕಾಶಾಸ್ತತ್ರ ತೇ ನ್ಯವಸನ್ ಸುಖಮ್ ।
ಚಿತ್ರಕೂಟಂ ಗತೇ ರಾಮೇ ಪುತ್ರಶೋಕಾತುರಸ್ತಥಾ ॥ 34 ॥
ರಾಜಾ ದಶರಥಸ್ಸ್ವರ್ಗಂ ಜಗಾಮ ವಿಲಪನ್ಸುತಮ್ ।
ಮೃತೇ ತು ತಸ್ಮಿನ್ಭರತೋ ವಸಿಷ್ಠಪ್ರಮುಖೈರ್ದ್ವಿಜೈಃ ॥ 35 ॥
ನಿಯುಜ್ಯಮಾನೋ ರಾಜ್ಯಾಯ ನೈಚ್ಛದ್ರಾಜ್ಯಂ ಮಹಾಬಲಃ ।
ಸ ಜಗಾಮ ವನಂ ವೀರೋ ರಾಮಪಾದಪ್ರಸಾದಕಃ ॥ 36 ॥
ಗತ್ವಾ ತು ಸುಮಹಾತ್ಮಾನಂ ರಾಮಂ ಸತ್ಯಪರಾಕ್ರಮಮ್ ।
ಅಯಾಚದ್ಭ್ರಾತರಂ ರಾಮಮಾರ್ಯಭಾವಪುರಸ್ಕೃತಃ ॥ 37 ॥
ತ್ವಮೇವ ರಾಜಾ ಧರ್ಮಜ್ಞ ಇತಿ ರಾಮಂ ವಚೋಽಬ್ರವೀತ್ ।
ರಾಮೋಽಪಿ ಪರಮೋದಾರಸ್ಸುಮುಖಸ್ಸುಮಹಾಯಶಾಃ ।
ನ ಚೈಚ್ಛತ್ಪಿತುರಾದೇಶಾದ್ರಾಜ್ಯಂ ರಾಮೋ ಮಹಾಬಲಃ ॥ 38 ॥
ಪಾದುಕೇ ಚಾಸ್ಯ ರಾಜ್ಯಾಯ ನ್ಯಾಸಂ ದತ್ವಾ ಪುನಃಪುನಃ ।
ನಿವರ್ತಯಾಮಾಸ ತತೋ ಭರತಂ ಭರತಾಗ್ರಜಃ ॥ 39 ॥
ಸ ಕಾಮಮನವಾಪ್ಯೈವ ರಾಮಪಾದಾವುಪಸ್ಪೃಶನ್ ॥ 40 ॥
ನನ್ದಿಗ್ರಾಮೇಽಕರೋದ್ರಾಜ್ಯಂ ರಾಮಾಗಮನಕಾಙ್ಕ್ಷಯಾ ।
ಗತೇ ತು ಭರತೇ ಶ್ರೀಮಾನ್ ಸತ್ಯಸನ್ಧೋ ಜಿತೇನ್ದ್ರಿಯಃ ॥ 41 ॥
ರಾಮಸ್ತು ಪುನರಾಲಕ್ಷ್ಯ ನಾಗರಸ್ಯ ಜನಸ್ಯ ಚ ।
ತತ್ರಾಗಮನಮೇಕಾಗ್ರೋ ದಣ್ಡಕಾನ್ಪ್ರವಿವೇಶ ಹ ॥ 42 ॥
ಪ್ರವಿಶ್ಯ ತು ಮಹಾರಣ್ಯಂ ರಾಮೋ ರಾಜೀವಲೋಚನಃ ।
ವಿರಾಧಂ ರಾಕ್ಷಸಂ ಹತ್ವಾ ಶರಭಙ್ಗಂ ದದರ್ಶ ಹ ॥ 43 ॥
ಸುತೀಕ್ಷ್ಣಂ ಚಾಪ್ಯಗಸ್ತ್ಯಂ ಚ ಅಗಸ್ತ್ಯಭ್ರಾತರಂ ತಥಾ ।
ಅಗಸ್ತ್ಯವಚನಾಚ್ಚೈವ ಜಗ್ರಾಹೈನ್ದ್ರಂ ಶರಾಸನಮ್ ॥ 44 ॥
ಖಡ್ಗಂ ಚ ಪರಮಪ್ರೀತಸ್ತೂಣೀ ಚಾಕ್ಷಯಸಾಯಕೌ ।
ವಸತಸ್ತಸ್ಯ ರಾಮಸ್ಯ ವನೇ ವನಚರೈಸ್ಸಹ ।
ಋಷಯೋಽಭ್ಯಾಗಮನ್ಸರ್ವೇ ವಧಾಯಾಸುರರಕ್ಷಸಾಮ್ ॥ 45 ॥
ಸ ತೇಷಾಂ ಪ್ರತಿಶುಶ್ರಾವ ರಾಕ್ಷಸಾನಾಂ ತಥಾ ವನೇ ॥ 46 ॥
ಪ್ರತಿಜ್ಞಾತಶ್ಚ ರಾಮೇಣ ವಧಸ್ಸಂಯತಿ ರಕ್ಷಸಾಮ್ ।
ಋಷೀಣಾಮಗ್ನಿಕಲ್ಪಾನಾಂ ದಣ್ಡಕಾರಣ್ಯವಾಸಿನಾಮ್ ॥ 47 ॥
ತೇನ ತತ್ರೈವ ವಸತಾ ಜನಸ್ಥಾನನಿವಾಸಿನೀ ।
ವಿರೂಪಿತಾ ಶೂರ್ಪಣಖಾ ರಾಕ್ಷಸೀ ಕಾಮರೂಪಿಣೀ ॥ 48 ॥
ತತಶ್ಶೂರ್ಪಣಖಾವಾಕ್ಯಾದುದ್ಯುಕ್ತಾನ್ಸರ್ವರಾಕ್ಷಸಾನ್ ।
ಖರಂ ತ್ರಿಶಿರಸಂ ಚೈವ ದೂಷಣಂ ಚೈವ ರಾಕ್ಷಸಮ್ ॥ 49 ॥
ನಿಜಘಾನ ವನೇ ರಾಮಸ್ತೇಷಾಂ ಚೈವ ಪದಾನುಗಾನ್ ।
ವನೇ ತಸ್ಮಿನ್ನಿವಸತಾ ಜನಸ್ಥಾನನಿವಾಸಿನಾಮ್ ॥ 50 ॥
ರಕ್ಷಸಾಂ ನಿಹತಾನ್ಯಾಸನ್ಸಹಸ್ರಾಣಿ ಚತುರ್ದಶ ।
ತತೋ ಜ್ಞಾತಿವಧಂ ಶ್ರುತ್ವಾ ರಾವಣಃ ಕ್ರೋಧಮೂರ್ಛಿತಃ ॥ 51 ॥
ಸಹಾಯಂ ವರಯಾಮಾಸ ಮಾರೀಚಂ ನಾಮ ರಾಕ್ಷಸಮ್ ।
ವಾರ್ಯಮಾಣಸ್ಸುಬಹುಶೋ ಮಾರೀಚೇನ ಸ ರಾವಣಃ ॥ 52 ॥
ನ ವಿರೋಧೋ ಬಲವತಾ ಕ್ಷಮೋ ರಾವಣ ತೇನ ತೇ ।
ಅನಾದೃತ್ಯ ತು ತದ್ವಾಕ್ಯಂ ರಾವಣಃ ಕಾಲಚೋದಿತಃ ॥ 53 ॥
ಜಗಾಮ ಸಹ ಮಾರೀಚಸ್ತಸ್ಯಾಶ್ರಮಪದಂ ತದಾ ।
ತೇನ ಮಾಯಾವಿನಾ ದೂರಮಪವಾಹ್ಯ ನೃಪಾತ್ಮಜೌ ॥ 54 ॥
ಜಹಾರ ಭಾರ್ಯಾಂ ರಾಮಸ್ಯ ಗೃಧ್ರಂ ಹತ್ವಾ ಜಟಾಯುಷಮ್ ।
ಗೃಧ್ರಂ ಚ ನಿಹತಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಹೃತಾಂ ಶ್ರುತ್ವಾ ಚ ಮೈಥಿಲೀಮ್ ॥ 55 ॥
ರಾಘವಶ್ಶೋಕಸನ್ತಪ್ತೋ ವಿಲಲಾಪಾಕುಲೇನ್ದ್ರಿಯಃ ।
ತತಸ್ತೇನೈವ ಶೋಕೇನ ಗೃಧ್ರಂ ದಗ್ಧ್ವಾ ಜಟಾಯುಷಮ್ ॥ 56 ॥
ಮಾರ್ಗಮಾಣೋ ವನೇ ಸೀತಾಂ ರಾಕ್ಷಸಂ ಸನ್ದದರ್ಶ ಹ ।
ಕಬನ್ಧನ್ನಾಮ ರೂಪೇಣ ವಿಕೃತಂ ಘೋರದರ್ಶನಮ್ ॥ 57 ॥
ತಂ ನಿಹತ್ಯ ಮಹಾಬಾಹುರ್ದದಾಹ ಸ್ವರ್ಗತಶ್ಚ ಸಃ ।
ಸ ಚಾಸ್ಯ ಕಥಯಾಮಾಸ ಶಬರೀಂ ಧರ್ಮಚಾರಿಣೀಮ್ ॥ 58 ॥
ಶ್ರಮಣೀಂ ಧರ್ಮನಿಪುಣಾಮಭಿಗಚ್ಛೇತಿ ರಾಘವ ।
1151 ಸೋಽಭ್ಯಗಚ್ಛನ್ಮಹಾತೇಜಾಶ್ಶಬರೀಂ ಶತ್ರುಸೂದನಃ ॥ 59 ॥
ಶಬರ್ಯಾ ಪೂಜಿತಸ್ಸಮ್ಯಗ್ರಾಮೋ ದಶರಥಾತ್ಮಜಃ ।
ಪಮ್ಪಾತೀರೇ ಹನುಮತಾ ಸಙ್ಗತೋ ವಾನರೇಣ ಹ ॥ 60 ॥
ಹನುಮದ್ವಚನಾಚ್ಚೈವ ಸುಗ್ರೀವೇಣ ಸಮಾಗತಃ ।
ಸುಗ್ರೀವಾಯ ಚ ತತ್ಸರ್ವಂ ಶಂಸದ್ರಾಮೋ ಮಹಾಬಲಃ ॥ 61 ॥
ಆದಿತಸ್ತದ್ಯಥಾವೃತ್ತಂ ಸೀತಾಯಾಶ್ಚ ವಿಶೇಷತಃ ।
ಸುಗ್ರೀವಶ್ಚಾಪಿ ತತ್ಸರ್ವಂ ಶ್ರುತ್ವಾ ರಾಮಸ್ಯ ವಾನರಃ ॥ 62 ॥
ಚಕಾರ ಸಖ್ಯಂ ರಾಮೇಣ ಪ್ರೀತಶ್ಚೈವಾಗ್ನಿಸಾಕ್ಷಿಕಮ್ ।
ತತೋ ವಾನರರಾಜೇನ ವೈರಾನುಕಥನಂ ಪ್ರತಿ ॥ 63 ॥
ರಾಮಾಯಾವೇದಿತಂ ಸರ್ವಂ ಪ್ರಣಯಾದ್ದುಃಖಿತೇನ ಚ ।
ಪ್ರತಿಜ್ಞಾತಂ ಚ ರಾಮೇಣ ತದಾ ವಾಲಿವಧಂ ಪ್ರತಿ ॥ 64 ॥
ವಾಲಿನಶ್ಚ ಬಲಂ ತತ್ರ ಕಥಯಾಮಾಸ ವಾನರಃ ।
ಸುಗ್ರೀವಶ್ಶಙ್ಕಿತಶ್ಚಾಸೀನ್ನಿತ್ಯಂ ವೀರ್ಯೇಣ ರಾಘವೇ ॥ 65 ॥
ರಾಘವಪ್ರತ್ಯಯಾರ್ಥಂ ತು ದುನ್ದುಭೇಃ ಕಾಯಮುತ್ತಮಮ್ ।
ದರ್ಶಯಾಮಾಸ ಸುಗ್ರೀವೋ ಮಹಾಪರ್ವತಸನ್ನಿಭಮ್ ॥ 66 ॥
ಉತ್ಸ್ಮಯಿತ್ವಾ ಮಹಾಬಾಹುಃ ಪ್ರೇಕ್ಷ್ಯ ಚಾಸ್ಥಿ ಮಹಾಬಲಃ ।
ಪಾದಾಙ್ಗುಷ್ಠೇನ ಚಿಕ್ಷೇಪ ಸಮ್ಪೂರ್ಣಂ ದಶಯೋಜನಮ್ ॥ 67 ॥
ಬಿಭೇದ ಚ ಪುನಸ್ಸಾಲಾನ್ಸಪ್ತೈಕೇನ ಮಹೇಷುಣಾ ।
ಗಿರಿಂ ರಸಾತಲಂ ಚೈವ ಜನಯನ್ಪ್ರತ್ಯಯಂ ತಥಾ ॥ 68 ॥
ತತಃ ಪ್ರೀತಮನಾಸ್ತೇನ ವಿಶ್ವಸ್ತಸ್ಸ ಮಹಾಕಪಿಃ ।
ಕಿಷ್ಕಿನ್ಧಾಂ ರಾಮಸಹಿತೋ ಜಗಾಮ ಚ ಗುಹಾಂ ತದಾ ॥ 69 ॥
ತತೋಽಗರ್ಜದ್ಧರಿವರಃ ಸುಗ್ರೀವೋ ಹೇಮಪಿಙ್ಗಲಃ ।
ತೇನ ನಾದೇನ ಮಹತಾ ನಿರ್ಜಗಾಮ ಹರೀಶ್ವರಃ ॥ 70 ॥
ಅನುಮಾನ್ಯ ತದಾ ತಾರಾಂ ಸುಗ್ರೀವೇಣ ಸಮಾಗತಃ ।
ನಿಜಘಾನ ಚ ತತ್ರೈನಂ ಶರೇಣೈಕೇನ ರಾಘವಃ ॥ 71 ॥
ತತಸ್ಸುಗ್ರೀವವಚನಾದ್ಧತ್ವಾ ವಾಲಿನಮಾಹವೇ ।
ಸುಗ್ರೀವಮೇವ ತದ್ರಾಜ್ಯೇ ರಾಘವಃ ಪ್ರತ್ಯಪಾದಯತ್ ॥ 72 ॥
ಸ ಚ ಸರ್ವಾನ್ಸಮಾನೀಯ ವಾನರಾನ್ವಾನರರ್ಷಭಃ ।
ದಿಶಃ ಪ್ರಸ್ಥಾಪಯಾಮಾಸ ದಿದೃಕ್ಷುರ್ಜನಕಾತ್ಮಜಾಮ್ ॥ 73 ॥
ತತೋ ಗೃಧ್ರಸ್ಯ ವಚನಾತ್ಸಮ್ಪಾತೇರ್ಹನುಮಾನ್ಬಲೀ ।
ಶತಯೋಜನವಿಸ್ತೀರ್ಣಂ ಪುಪ್ಲುವೇ ಲವಣಾರ್ಣವಮ್ ॥ 74 ॥
ತತ್ರ ಲಙ್ಕಾಂ ಸಮಾಸಾದ್ಯ ಪುರೀಂ ರಾವಣಪಾಲಿತಾಮ್ ।
ದದರ್ಶ ಸೀತಾಂ ಧ್ಯಾಯನ್ತೀಮಶೋಕವನಿಕಾಂ ಗತಾಮ್ ॥ 75 ॥
ನಿವೇದಯಿತ್ವಾಽಽಭಿಜ್ಞಾನಂ ಪ್ರವೃತ್ತಿಂ ಚ ನಿವೇದ್ಯ ಚ ।
ಸಮಾಶ್ವಾಸ್ಯ ಚ ವೈದೇಹೀಂ ಮರ್ದಯಾಮಾಸ ತೋರಣಮ್ ॥ 76 ॥
ಪಞ್ಚ ಸೇನಾಗ್ರಗಾನ್ಹತ್ವಾ ಸಪ್ತಮನ್ತ್ರಿಸುತಾನಪಿ ।
ಶೂರಮಕ್ಷಂ ಚ ನಿಷ್ಪಿಷ್ಯ ಗ್ರಹಣಂ ಸಮುಪಾಗಮತ್ ॥ 77 ॥
ಅಸ್ತ್ರೇಣೋನ್ಮುಕ್ತಮಾತ್ಮಾನಂ ಜ್ಞಾತ್ವಾ ಪೈತಾಮಹಾದ್ವರಾತ್ ।
ಮರ್ಷಯನ್ರಾಕ್ಷಸಾನ್ವೀರೋ ಯನ್ತ್ರಿಣಸ್ತಾನ್ಯದೃಚ್ಛಯಾ ॥ 78 ॥
ತತೋ ದಗ್ಧ್ವಾ ಪುರೀಂ ಲಙ್ಕಾಮೃತೇ ಸೀತಾಂ ಚ ಮೈಥಿಲೀಮ್ ।
ರಾಮಾಯ ಪ್ರಿಯಮಾಖ್ಯಾತುಂ ಪುನರಾಯಾನ್ಮಹಾಕಪಿಃ ॥ 79 ॥
ಸೋಽಧಿಗಮ್ಯ ಮಹಾತ್ಮಾನಂ ಕೃತ್ವಾ ರಾಮಂ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣಮ್ ।
ನ್ಯವೇದಯದಮೇಯಾತ್ಮಾ ದೃಷ್ಟಾ ಸೀತೇತಿ ತತ್ತ್ವತಃ ॥ 80 ॥
ತತಸ್ಸುಗ್ರೀವಸಹಿತೋ ಗತ್ವಾ ತೀರಂ ಮಹೋದಧೇಃ ।
ಸಮುದ್ರಂ ಕ್ಷೋಭಯಾಮಾಸ ಶರೈರಾದಿತ್ಯಸನ್ನಿಭೈಃ ॥ 81 ॥
ದರ್ಶಯಾಮಾಸ ಚಾತ್ಮಾನಂ ಸಮುದ್ರಸ್ಸರಿತಾಂ ಪತಿಃ ।
ಸಮುದ್ರವಚನಾಚ್ಚೈವ ನಲಂ ಸೇತುಮಕಾರಯತ್ ॥ 82 ॥
ತೇನ ಗತ್ವಾ ಪುರೀಂ ಲಙ್ಕಾಂ ಹತ್ವಾ ರಾವಣಮಾಹವೇ ।
ರಾಮಃ ಸೀತಾಮನುಪ್ರಾಪ್ಯ ಪರಾಂ ವ್ರೀಡಾಮುಪಾಗಮತ್ ॥ 83 ॥
ತಾಮುವಾಚ ತತೋ ರಾಮಃ ಪರುಷಂ ಜನಸಂಸದಿ ।
ಅಮೃಷ್ಯಮಾಣಾ ಸಾ ಸೀತಾ ವಿವೇಶ ಜ್ವಲನಂ ಸತೀ ॥ 84 ॥
ತತೋಽಗ್ನಿವಚನಾತ್ಸೀತಾಂ ಜ್ಞಾತ್ವಾ ವಿಗತಕಲ್ಮಷಾಮ್ ।
ಬಭೌ ರಾಮಸ್ಸಮ್ಪ್ರಹೃಷ್ಟಃ ಪೂಜಿತಸ್ಸರ್ವದೈವತೈಃ ॥ 85 ॥
ಕರ್ಮಣಾ ತೇನ ಮಹತಾ ತ್ರೈಲೋಕ್ಯಂ ಸಚರಾಚರಮ್ ।
ಸದೇವರ್ಷಿಗಣಂ ತುಷ್ಟಂ ರಾಘವಸ್ಯ ಮಹಾತ್ಮನಃ ॥ 86 ॥
ಅಭಿಷಿಚ್ಯ ಚ ಲಙ್ಕಾಯಾಂ ರಾಕ್ಷಸೇನ್ದ್ರಂ ವಿಭೀಷಣಮ್ ।
ಕೃತಕೃತ್ಯಸ್ತದಾ ರಾಮೋ ವಿಜ್ವರಃ ಪ್ರಮುಮೋದ ಹ ॥ 87 ॥
ದೇವತಾಭ್ಯೋ ವರಂ ಪ್ರಾಪ್ಯ ಸಮುತ್ಥಾಪ್ಯ ಚ ವಾನರಾನ್ ।
ಅಯೋಧ್ಯಾಂ ಪ್ರಸ್ಥಿತೋ ರಾಮಃ ಪುಷ್ಪಕೇಣ ಸುಹೃದ್ವೃತಃ ॥ 88 ॥
ಭರದ್ವಾಜಾಶ್ರಮಂ ಗತ್ವಾ ರಾಮಸ್ಸತ್ಯಪರಾಕ್ರಮಃ ।
ಭರತಸ್ಯಾನ್ತಿಕಂ ರಾಮೋ ಹನೂಮನ್ತಂ ವ್ಯಸರ್ಜಯತ್ ॥ 89 ॥
ಪುನರಾಖ್ಯಾಯಿಕಾಂ ಜಲ್ಪನ್ಸುಗ್ರೀವಸಹಿತಶ್ಚ ಸಃ ।
ಪುಷ್ಪಕಂ ತತ್ಸಮಾರುಹ್ಯ ನನ್ದಿಗ್ರಾಮಂ ಯಯೌ ತದಾ ॥ 90 ॥
ನನ್ದಿಗ್ರಾಮೇ ಜಟಾಂ ಹಿತ್ವಾ ಭ್ರಾತೃಭಿಸ್ಸಹಿತೋಽನಘಃ ।
ರಾಮಸ್ಸೀತಾಮನುಪ್ರಾಪ್ಯ ರಾಜ್ಯಂ ಪುನರವಾಪ್ತವಾನ್ ॥ 91 ॥
ಪ್ರಹೃಷ್ಟಮುದಿತೋ ಲೋಕಸ್ತುಷ್ಟಃ ಪುಷ್ಟಸ್ಸುಧಾರ್ಮಿಕಃ ।
ನಿರಾಮಯೋ ಹ್ಯರೋಗಶ್ಚ ದುರ್ಭಿಕ್ಷಭಯವರ್ಜಿತಃ ॥ 92 ॥
ನ ಪುತ್ರಮರಣಂ ಕಿಞ್ಚಿದ್ದ್ರಕ್ಷ್ಯನ್ತಿ ಪುರುಷಾಃ ಕ್ವಚಿತ್ ।
ನಾರ್ಯಶ್ಚಾವಿಧವಾ ನಿತ್ಯಂ ಭವಿಷ್ಯನ್ತಿ ಪತಿವ್ರತಾಃ ॥ 93 ॥
ನ ಚಾಗ್ನಿಜಂ ಭಯಂ ಕಿಞ್ಚಿನ್ನಾಪ್ಸು ಮಜ್ಜನ್ತಿ ಜನ್ತವಃ ।
ನ ವಾತಜಂ ಭಯಂ ಕಿಞ್ಚಿನ್ನಾಪಿ ಜ್ವರಕೃತಂ ತಥಾ ॥ 94 ॥
ನ ಚಾಪಿ ಕ್ಷುದ್ಭಯಂ ತತ್ರ ನ ತಸ್ಕರಭಯಂ ತಥಾ ।
ನಗರಾಣಿ ಚ ರಾಷ್ಟ್ರಾಣಿ ಧನಧಾನ್ಯಯುತಾನಿ ಚ ॥ 95 ॥
ನಿತ್ಯಂ ಪ್ರಮುದಿತಾಸ್ಸರ್ವೇ ಯಥಾ ಕೃತಯುಗೇ ತಥಾ ।
ಅಶ್ವಮೇಧಶತೈರಿಷ್ಟ್ವಾ ತಥಾ ಬಹುಸುವರ್ಣಕೈಃ ॥ 96 ॥
ಗವಾಂ ಕೋಟ್ಯಯುತಂ ದತ್ವಾ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಂ ಪ್ರಯಾಸ್ಯತಿ ।
ಅಸಙ್ಖ್ಯೇಯಂ ಧನಂ ದತ್ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇಭ್ಯೋ ಮಹಾಯಶಾಃ ॥ 97 ॥
ರಾಜವಂಶಾನ್ಶತಗುಣಾನ್ಸ್ಥಾಪಯಿಷ್ಯತಿ ರಾಘವಃ ।
ಚಾತುರ್ವರ್ಣ್ಯಂ ಚ ಲೋಕೇಽಸ್ಮಿನ್ ಸ್ವೇ ಸ್ವೇ ಧರ್ಮೇ ನಿಯೋಕ್ಷ್ಯತಿ ॥ 98 ॥
ದಶವರ್ಷಸಹಸ್ರಾಣಿ ದಶವರ್ಷಶತಾನಿ ಚ ।
ರಾಮೋ ರಾಜ್ಯಮುಪಾಸಿತ್ವಾ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಂ ಪ್ರಯಾಸ್ಯತಿ ॥ 99 ॥
ಇದಂ ಪವಿತ್ರಂ ಪಾಪಘ್ನಂ ಪುಣ್ಯಂ ವೇದೈಶ್ಚ ಸಮ್ಮಿತಮ್ ।
ಯಃ ಪಠೇದ್ರಾಮಚರಿತಂ ಸರ್ವಪಾಪೈಃ ಪ್ರಮುಚ್ಯತೇ ॥ 100 ॥
ಏತದಾಖ್ಯಾನಮಾಯುಷ್ಯಂ ಪಠನ್ರಾಮಾಯಣಂ ನರಃ ।
ಸಪುತ್ರಪೌತ್ರಸ್ಸಗಣಃ ಪ್ರೇತ್ಯ ಸ್ವರ್ಗೇ ಮಹೀಯತೇ ॥ 101 ॥
ಪಠನ್ದ್ವಿಜೋ ವಾಗೃಷಭತ್ವಮೀಯಾತ್ ಸ್ಯಾತ್ಕ್ಷತ್ರಿಯೋ ಭೂಮಿಪತಿತ್ವಮೀಯಾತ್ ।
ವಣಿಗ್ಜನಃ ಪಣ್ಯಫಲತ್ವಮೀಯಾತ್ ಜನಶ್ಚ ಶೂದ್ರೋಽಪಿ ಮಹತ್ವಮೀಯಾತ್ ॥ 102 ॥
ಇತ್ಯಾರ್ಷೇ ಶ್ರೀಮದ್ರಾಮಾಯಣೇ ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ಆದಿಕಾವ್ಯೇ ಬಾಲಕಾಣ್ಡೇ ಪ್ರಥಮಸ್ಸರ್ಗಃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe bālakāṇḍam |
atha prathamassargaḥ |
tapassvādhyāyanirataṃ tapasvī vāgvidāṃ varam |
nāradaṃ paripapraccha vālmīkirmunipuṅgavam || 1 ||
konvasminsāmprataṃ loke guṇavānkaśca vīryavān |
dharmajñaśca kṛtajñaśca satyavākyo dṛḍhavrataḥ || 2 ||
cāritreṇa ca ko yuktassarvabhūteṣu ko hitaḥ |
vidvānkaḥ kassamarthaśca kaścaikapriyadarśanaḥ || 3 ||
ātmavānko jitakrodho dyutimānko'nasūyakaḥ |
kasya bibhyati devāśca jātaroṣasya saṃyuge || 4 ||
etadicchāmyahaṃ śrotuṃ paraṃ kautūhalaṃ hi me |
maharṣe tvaṃ samartho'si jñātumevaṃvidhaṃ naram || 5 ||
śrutvā caitattrilokajño vālmīkernārado vacaḥ |
śrūyatāmiti cāmantrya prahṛṣṭo vākyamabravīt || 6 ||
bahavo durlabhāścaiva ye tvayā kīrtitā guṇāḥ |
mune vakṣyāmyahaṃ buddhvā tairyuktaśśrūyatānnaraḥ || 7 ||
ikṣvākuvaṃśaprabhavo rāmo nāma janaiśśrutaḥ |
niyatātmā mahāvīryo dyutimāndhṛtimān vaśī || 8 ||
buddhimānnītimānvāgmī śrīmān śatrunibarhaṇaḥ |
vipulāṃso mahābāhuḥ kambugrīvo mahāhanuḥ || 9 ||
mahorasko maheṣvāso gūḍhajatrurarindamaḥ |
ājānubāhussuśirāssulalāṭassuvikramaḥ || 10 ||
samassamavibhaktāṅgassnigdhavarṇaḥ pratāpavān |
pīnavakṣā viśālākṣo lakṣmīvān śubhalakṣaṇaḥ || 11 ||
dharmajñassatyasandhaśca prajānāṃ ca hite rataḥ |
yaśasvī jñānasampannaśśucirvaśyassamādhimān || 12 ||
prajāpatisamaśśrīmān dhātā ripuniṣūdanaḥ |
rakṣitā jīvalokasya dharmasya parirakṣitā || 13 ||
rakṣitā svasya dharmasya svajanasya ca rakṣitā |
vedavedāṅgatattvajño dhanurvede ca niṣṭhitaḥ || 14 ||
sarvaśāstrārthatattvajñassmṛtimānpratibhānavān |
sarvalokapriyassādhuradīnātmā vicakṣaṇaḥ || 15 ||
sarvadābhigatassadbhissamudra iva sindhubhiḥ |
āryassarvasamaścaiva sadaikapriyadarśanaḥ || 16 ||
sa ca sarvaguṇopetaḥ kausalyānandavardhanaḥ |
samudra iva gāmbhīrye dhairyeṇa himavāniva || 17 ||
viṣṇunā sadṛśo vīrye somavatpriyadarśanaḥ |
kālāgnisadṛśaḥ krodhe kṣamayā pṛthivīsamaḥ || 18 ||
dhanadena samastyāge satye dharma ivāparaḥ |
tamevaṃ guṇasampannaṃ rāmaṃ satyaparākramam || 19 ||
jyeṣṭhaṃ śreṣṭhaguṇairyuktaṃ priyaṃ daśarathassutam |
prakṛtīnāṃ hitairyuktaṃ prakṛtipriyakāmyayā || 20 ||
yauvarājyena saṃyoktumaicchatprītyā mahīpatiḥ |
tasyābhiṣekasambhārāndṛṣṭvā bhāryā'tha kaikayī || 21 ||
pūrvaṃ dattavarā devī varamenamayācata |
vivāsanaṃ ca rāmasya bharatasyābhiṣecanam || 22 ||
sa satyavacanādrājā dharmapāśena saṃyataḥ |
vivāsayāmāsa sutaṃ rāmaṃ daśarathaḥ priyam || 23 ||
sa jagāma vanaṃ vīraḥ pratijñāmanupālayan |
piturvacananirdeśātkaikeyyāḥ priyakāraṇāt || 24 ||
taṃ vrajantaṃ priyo bhrātā lakṣmaṇo'nujagāma ha |
snehādvinayasampannassumitrānandavardhanaḥ || 25 ||
bhrātaraṃ dayito bhrātussaubhrātramanudarśayan |
rāmasya dayitā bhāryā nityaṃ prāṇasamā hitā || 26 ||
janakasya kule jātā devamāyeva nirmitā |
sarvalakṣaṇasampannā nārīṇāmuttamā vadhūḥ || 27 ||
sītāpyanugatā rāmaṃ śaśinaṃ rohiṇī yathā |
paurairanugato dūraṃ pitrā daśarathena ca || 28 ||
śṛṅgiberapure sūtaṃ gaṅgākūle vyasarjayat |
guhamāsādya dharmātmā niṣādādhipatiṃ priyam || 29 ||
guhena sahito rāmo lakṣmaṇena ca sītayā |
te vanena vanaṃ gatvā nadīstīrtvā bahūdakāḥ || 30 ||
citrakūṭamanuprāpya bharadvājasya śāsanāt |
ramyamāvasathaṃ kṛtvā ramamāṇā vane trayaḥ || 31 ||
devagandharvasaṅkāśāstatra te nyavasan sukham |
te vanena vanaṃ gatvā nadīstīrtvā bahūdakāḥ || 32 ||
citrakūṭamanuprāpya bharadvājasya śāsanāt |
ramyamāvasathaṃ kṛtvā ramamāṇā vane trayaḥ || 33 ||
devagandharvasaṅkāśāstatra te nyavasan sukham |
citrakūṭaṃ gate rāme putraśokāturastathā || 34 ||
rājā daśarathassvargaṃ jagāma vilapansutam |
mṛte tu tasminbharato vasiṣṭhapramukhairdvijaiḥ || 35 ||
niyujyamāno rājyāya naicchadrājyaṃ mahābalaḥ |
sa jagāma vanaṃ vīro rāmapādaprasādakaḥ || 36 ||
gatvā tu sumahātmānaṃ rāmaṃ satyaparākramam |
ayācadbhrātaraṃ rāmamāryabhāvapuraskṛtaḥ || 37 ||
tvameva rājā dharmajña iti rāmaṃ vaco'bravīt |
rāmo'pi paramodārassumukhassumahāyaśāḥ |
na caicchatpiturādeśādrājyaṃ rāmo mahābalaḥ || 38 ||
pāduke cāsya rājyāya nyāsaṃ datvā punaḥpunaḥ |
nivartayāmāsa tato bharataṃ bharatāgrajaḥ || 39 ||
sa kāmamanavāpyaiva rāmapādāvupaspṛśan || 40 ||
nandigrāme'karodrājyaṃ rāmāgamanakāṅkṣayā |
gate tu bharate śrīmān satyasandho jitendriyaḥ || 41 ||
rāmastu punarālakṣya nāgarasya janasya ca |
tatrāgamanamekāgro daṇḍakānpraviveśa ha || 42 ||
praviśya tu mahāraṇyaṃ rāmo rājīvalocanaḥ |
virādhaṃ rākṣasaṃ hatvā śarabhaṅgaṃ dadarśa ha || 43 ||
sutīkṣṇaṃ cāpyagastyaṃ ca agastyabhrātaraṃ tathā |
agastyavacanāccaiva jagrāhaindraṃ śarāsanam || 44 ||
khaḍgaṃ ca paramaprītastūṇī cākṣayasāyakau |
vasatastasya rāmasya vane vanacaraissaha |
ṛṣayo'bhyāgamansarve vadhāyāsurarakṣasām || 45 ||
sa teṣāṃ pratiśuśrāva rākṣasānāṃ tathā vane || 46 ||
pratijñātaśca rāmeṇa vadhassaṃyati rakṣasām |
ṛṣīṇāmagnikalpānāṃ daṇḍakāraṇyavāsinām || 47 ||
tena tatraiva vasatā janasthānanivāsinī |
virūpitā śūrpaṇakhā rākṣasī kāmarūpiṇī || 48 ||
tataśśūrpaṇakhāvākyādudyuktānsarvarākṣasān |
kharaṃ triśirasaṃ caiva dūṣaṇaṃ caiva rākṣasam || 49 ||
nijaghāna vane rāmasteṣāṃ caiva padānugān |
vane tasminnivasatā janasthānanivāsinām || 50 ||
rakṣasāṃ nihatānyāsansahasrāṇi caturdaśa |
tato jñātivadhaṃ śrutvā rāvaṇaḥ krodhamūrchitaḥ || 51 ||
sahāyaṃ varayāmāsa mārīcaṃ nāma rākṣasam |
vāryamāṇassubahuśo mārīcena sa rāvaṇaḥ || 52 ||
na virodho balavatā kṣamo rāvaṇa tena te |
anādṛtya tu tadvākyaṃ rāvaṇaḥ kālacoditaḥ || 53 ||
jagāma saha mārīcastasyāśramapadaṃ tadā |
tena māyāvinā dūramapavāhya nṛpātmajau || 54 ||
jahāra bhāryāṃ rāmasya gṛdhraṃ hatvā jaṭāyuṣam |
gṛdhraṃ ca nihataṃ dṛṣṭvā hṛtāṃ śrutvā ca maithilīm || 55 ||
rāghavaśśokasantapto vilalāpākulendriyaḥ |
tatastenaiva śokena gṛdhraṃ dagdhvā jaṭāyuṣam || 56 ||
mārgamāṇo vane sītāṃ rākṣasaṃ sandadarśa ha |
kabandhannāma rūpeṇa vikṛtaṃ ghoradarśanam || 57 ||
taṃ nihatya mahābāhurdadāha svargataśca saḥ |
sa cāsya kathayāmāsa śabarīṃ dharmacāriṇīm || 58 ||
śramaṇīṃ dharmanipuṇāmabhigaccheti rāghava |
1151 so'bhyagacchanmahātejāśśabarīṃ śatrusūdanaḥ || 59 ||
śabaryā pūjitassamyagrāmo daśarathātmajaḥ |
pampātīre hanumatā saṅgato vānareṇa ha || 60 ||
hanumadvacanāccaiva sugrīveṇa samāgataḥ |
sugrīvāya ca tatsarvaṃ śaṃsadrāmo mahābalaḥ || 61 ||
āditastadyathāvṛttaṃ sītāyāśca viśeṣataḥ |
sugrīvaścāpi tatsarvaṃ śrutvā rāmasya vānaraḥ || 62 ||
cakāra sakhyaṃ rāmeṇa prītaścaivāgnisākṣikam |
tato vānararājena vairānukathanaṃ prati || 63 ||
rāmāyāveditaṃ sarvaṃ praṇayādduḥkhitena ca |
pratijñātaṃ ca rāmeṇa tadā vālivadhaṃ prati || 64 ||
vālinaśca balaṃ tatra kathayāmāsa vānaraḥ |
sugrīvaśśaṅkitaścāsīnnityaṃ vīryeṇa rāghave || 65 ||
rāghavapratyayārthaṃ tu dundubheḥ kāyamuttamam |
darśayāmāsa sugrīvo mahāparvatasannibham || 66 ||
utsmayitvā mahābāhuḥ prekṣya cāsthi mahābalaḥ |
pādāṅguṣṭhena cikṣepa sampūrṇaṃ daśayojanam || 67 ||
bibheda ca punassālānsaptaikena maheṣuṇā |
giriṃ rasātalaṃ caiva janayanpratyayaṃ tathā || 68 ||
tataḥ prītamanāstena viśvastassa mahākapiḥ |
kiṣkindhāṃ rāmasahito jagāma ca guhāṃ tadā || 69 ||
tato'garjaddharivaraḥ sugrīvo hemapiṅgalaḥ |
tena nādena mahatā nirjagāma harīśvaraḥ || 70 ||
anumānya tadā tārāṃ sugrīveṇa samāgataḥ |
nijaghāna ca tatrainaṃ śareṇaikena rāghavaḥ || 71 ||
tatassugrīvavacanāddhatvā vālinamāhave |
sugrīvameva tadrājye rāghavaḥ pratyapādayat || 72 ||
sa ca sarvānsamānīya vānarānvānararṣabhaḥ |
diśaḥ prasthāpayāmāsa didṛkṣurjanakātmajām || 73 ||
tato gṛdhrasya vacanātsampāterhanumānbalī |
śatayojanavistīrṇaṃ pupluve lavaṇārṇavam || 74 ||
tatra laṅkāṃ samāsādya purīṃ rāvaṇapālitām |
dadarśa sītāṃ dhyāyantīmaśokavanikāṃ gatām || 75 ||
nivedayitvā''bhijñānaṃ pravṛttiṃ ca nivedya ca |
samāśvāsya ca vaidehīṃ mardayāmāsa toraṇam || 76 ||
pañca senāgragānhatvā saptamantrisutānapi |
śūramakṣaṃ ca niṣpiṣya grahaṇaṃ samupāgamat || 77 ||
astreṇonmuktamātmānaṃ jñātvā paitāmahādvarāt |
marṣayanrākṣasānvīro yantriṇastānyadṛcchayā || 78 ||
tato dagdhvā purīṃ laṅkāmṛte sītāṃ ca maithilīm |
rāmāya priyamākhyātuṃ punarāyānmahākapiḥ || 79 ||
so'dhigamya mahātmānaṃ kṛtvā rāmaṃ pradakṣiṇam |
nyavedayadameyātmā dṛṣṭā sīteti tattvataḥ || 80 ||
tatassugrīvasahito gatvā tīraṃ mahodadheḥ |
samudraṃ kṣobhayāmāsa śarairādityasannibhaiḥ || 81 ||
darśayāmāsa cātmānaṃ samudrassaritāṃ patiḥ |
samudravacanāccaiva nalaṃ setumakārayat || 82 ||
tena gatvā purīṃ laṅkāṃ hatvā rāvaṇamāhave |
rāmaḥ sītāmanuprāpya parāṃ vrīḍāmupāgamat || 83 ||
tāmuvāca tato rāmaḥ paruṣaṃ janasaṃsadi |
amṛṣyamāṇā sā sītā viveśa jvalanaṃ satī || 84 ||
tato'gnivacanātsītāṃ jñātvā vigatakalmaṣām |
babhau rāmassamprahṛṣṭaḥ pūjitassarvadaivataiḥ || 85 ||
karmaṇā tena mahatā trailokyaṃ sacarācaram |
sadevarṣigaṇaṃ tuṣṭaṃ rāghavasya mahātmanaḥ || 86 ||
abhiṣicya ca laṅkāyāṃ rākṣasendraṃ vibhīṣaṇam |
kṛtakṛtyastadā rāmo vijvaraḥ pramumoda ha || 87 ||
devatābhyo varaṃ prāpya samutthāpya ca vānarān |
ayodhyāṃ prasthito rāmaḥ puṣpakeṇa suhṛdvṛtaḥ || 88 ||
bharadvājāśramaṃ gatvā rāmassatyaparākramaḥ |
bharatasyāntikaṃ rāmo hanūmantaṃ vyasarjayat || 89 ||
punarākhyāyikāṃ jalpansugrīvasahitaśca saḥ |
puṣpakaṃ tatsamāruhya nandigrāmaṃ yayau tadā || 90 ||
nandigrāme jaṭāṃ hitvā bhrātṛbhissahito'naghaḥ |
rāmassītāmanuprāpya rājyaṃ punaravāptavān || 91 ||
prahṛṣṭamudito lokastuṣṭaḥ puṣṭassudhārmikaḥ |
nirāmayo hyarogaśca durbhikṣabhayavarjitaḥ || 92 ||
na putramaraṇaṃ kiñciddrakṣyanti puruṣāḥ kvacit |
nāryaścāvidhavā nityaṃ bhaviṣyanti pativratāḥ || 93 ||
na cāgnijaṃ bhayaṃ kiñcinnāpsu majjanti jantavaḥ |
na vātajaṃ bhayaṃ kiñcinnāpi jvarakṛtaṃ tathā || 94 ||
na cāpi kṣudbhayaṃ tatra na taskarabhayaṃ tathā |
nagarāṇi ca rāṣṭrāṇi dhanadhānyayutāni ca || 95 ||
nityaṃ pramuditāssarve yathā kṛtayuge tathā |
aśvamedhaśatairiṣṭvā tathā bahusuvarṇakaiḥ || 96 ||
gavāṃ koṭyayutaṃ datvā brahmalokaṃ prayāsyati |
asaṅkhyeyaṃ dhanaṃ datvā brāhmaṇebhyo mahāyaśāḥ || 97 ||
rājavaṃśānśataguṇānsthāpayiṣyati rāghavaḥ |
cāturvarṇyaṃ ca loke'smin sve sve dharme niyokṣyati || 98 ||
daśavarṣasahasrāṇi daśavarṣaśatāni ca |
rāmo rājyamupāsitvā brahmalokaṃ prayāsyati || 99 ||
idaṃ pavitraṃ pāpaghnaṃ puṇyaṃ vedaiśca sammitam |
yaḥ paṭhedrāmacaritaṃ sarvapāpaiḥ pramucyate || 100 ||
etadākhyānamāyuṣyaṃ paṭhanrāmāyaṇaṃ naraḥ |
saputrapautrassagaṇaḥ pretya svarge mahīyate || 101 ||
paṭhandvijo vāgṛṣabhatvamīyāt syātkṣatriyo bhūmipatitvamīyāt |
vaṇigjanaḥ paṇyaphalatvamīyāt janaśca śūdro'pi mahatvamīyāt || 102 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye bālakāṇḍe prathamassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे बालकाण्डम् ।
अथ प्रथमस्सर्गः ।
तपस्स्वाध्यायनिरतं तपस्वी वाग्विदां वरम् ।
नारदं परिपप्रच्छ वाल्मीकिर्मुनिपुङ्गवम् ॥ 1 ॥
कोन्वस्मिन्साम्प्रतं लोके गुणवान्कश्च वीर्यवान् ।
धर्मज्ञश्च कृतज्ञश्च सत्यवाक्यो दृढव्रतः ॥ 2 ॥
चारित्रेण च को युक्तस्सर्वभूतेषु को हितः ।
विद्वान्कः कस्समर्थश्च कश्चैकप्रियदर्शनः ॥ 3 ॥
आत्मवान्को जितक्रोधो द्युतिमान्कोऽनसूयकः ।
कस्य बिभ्यति देवाश्च जातरोषस्य संयुगे ॥ 4 ॥
एतदिच्छाम्यहं श्रोतुं परं कौतूहलं हि मे ।
महर्षे त्वं समर्थोऽसि ज्ञातुमेवंविधं नरम् ॥ 5 ॥
श्रुत्वा चैतत्त्रिलोकज्ञो वाल्मीकेर्नारदो वचः ।
श्रूयतामिति चामन्त्र्य प्रहृष्टो वाक्यमब्रवीत् ॥ 6 ॥
बहवो दुर्लभाश्चैव ये त्वया कीर्तिता गुणाः ।
मुने वक्ष्याम्यहं बुद्ध्वा तैर्युक्तश्श्रूयतान्नरः ॥ 7 ॥
इक्ष्वाकुवंशप्रभवो रामो नाम जनैश्श्रुतः ।
नियतात्मा महावीर्यो द्युतिमान्धृतिमान् वशी ॥ 8 ॥
बुद्धिमान्नीतिमान्वाग्मी श्रीमान् शत्रुनिबर्हणः ।
विपुलांसो महाबाहुः कम्बुग्रीवो महाहनुः ॥ 9 ॥
महोरस्को महेष्वासो गूढजत्रुररिन्दमः ।
आजानुबाहुस्सुशिरास्सुललाटस्सुविक्रमः ॥ 10 ॥
समस्समविभक्ताङ्गस्स्निग्धवर्णः प्रतापवान् ।
पीनवक्षा विशालाक्षो लक्ष्मीवान् शुभलक्षणः ॥ 11 ॥
धर्मज्ञस्सत्यसन्धश्च प्रजानां च हिते रतः ।
यशस्वी ज्ञानसम्पन्नश्शुचिर्वश्यस्समाधिमान् ॥ 12 ॥
प्रजापतिसमश्श्रीमान् धाता रिपुनिषूदनः ।
रक्षिता जीवलोकस्य धर्मस्य परिरक्षिता ॥ 13 ॥
रक्षिता स्वस्य धर्मस्य स्वजनस्य च रक्षिता ।
वेदवेदाङ्गतत्त्वज्ञो धनुर्वेदे च निष्ठितः ॥ 14 ॥
सर्वशास्त्रार्थतत्त्वज्ञस्स्मृतिमान्प्रतिभानवान् ।
सर्वलोकप्रियस्साधुरदीनात्मा विचक्षणः ॥ 15 ॥
सर्वदाभिगतस्सद्भिस्समुद्र इव सिन्धुभिः ।
आर्यस्सर्वसमश्चैव सदैकप्रियदर्शनः ॥ 16 ॥
स च सर्वगुणोपेतः कौसल्यानन्दवर्धनः ।
समुद्र इव गाम्भीर्ये धैर्येण हिमवानिव ॥ 17 ॥
विष्णुना सदृशो वीर्ये सोमवत्प्रियदर्शनः ।
कालाग्निसदृशः क्रोधे क्षमया पृथिवीसमः ॥ 18 ॥
धनदेन समस्त्यागे सत्ये धर्म इवापरः ।
तमेवं गुणसम्पन्नं रामं सत्यपराक्रमम् ॥ 19 ॥
ज्येष्ठं श्रेष्ठगुणैर्युक्तं प्रियं दशरथस्सुतम् ।
प्रकृतीनां हितैर्युक्तं प्रकृतिप्रियकाम्यया ॥ 20 ॥
यौवराज्येन संयोक्तुमैच्छत्प्रीत्या महीपतिः ।
तस्याभिषेकसम्भारान्दृष्ट्वा भार्याऽथ कैकयी ॥ 21 ॥
पूर्वं दत्तवरा देवी वरमेनमयाचत ।
विवासनं च रामस्य भरतस्याभिषेचनम् ॥ 22 ॥
स सत्यवचनाद्राजा धर्मपाशेन संयतः ।
विवासयामास सुतं रामं दशरथः प्रियम् ॥ 23 ॥
स जगाम वनं वीरः प्रतिज्ञामनुपालयन् ।
पितुर्वचननिर्देशात्कैकेय्याः प्रियकारणात् ॥ 24 ॥
तं व्रजन्तं प्रियो भ्राता लक्ष्मणोऽनुजगाम ह ।
स्नेहाद्विनयसम्पन्नस्सुमित्रानन्दवर्धनः ॥ 25 ॥
भ्रातरं दयितो भ्रातुस्सौभ्रात्रमनुदर्शयन् ।
रामस्य दयिता भार्या नित्यं प्राणसमा हिता ॥ 26 ॥
जनकस्य कुले जाता देवमायेव निर्मिता ।
सर्वलक्षणसम्पन्ना नारीणामुत्तमा वधूः ॥ 27 ॥
सीताप्यनुगता रामं शशिनं रोहिणी यथा ।
पौरैरनुगतो दूरं पित्रा दशरथेन च ॥ 28 ॥
शृङ्गिबेरपुरे सूतं गङ्गाकूले व्यसर्जयत् ।
गुहमासाद्य धर्मात्मा निषादाधिपतिं प्रियम् ॥ 29 ॥
गुहेन सहितो रामो लक्ष्मणेन च सीतया ।
ते वनेन वनं गत्वा नदीस्तीर्त्वा बहूदकाः ॥ 30 ॥
चित्रकूटमनुप्राप्य भरद्वाजस्य शासनात् ।
रम्यमावसथं कृत्वा रममाणा वने त्रयः ॥ 31 ॥
देवगन्धर्वसङ्काशास्तत्र ते न्यवसन् सुखम् ।
ते वनेन वनं गत्वा नदीस्तीर्त्वा बहूदकाः ॥ 32 ॥
चित्रकूटमनुप्राप्य भरद्वाजस्य शासनात् ।
रम्यमावसथं कृत्वा रममाणा वने त्रयः ॥ 33 ॥
देवगन्धर्वसङ्काशास्तत्र ते न्यवसन् सुखम् ।
चित्रकूटं गते रामे पुत्रशोकातुरस्तथा ॥ 34 ॥
राजा दशरथस्स्वर्गं जगाम विलपन्सुतम् ।
मृते तु तस्मिन्भरतो वसिष्ठप्रमुखैर्द्विजैः ॥ 35 ॥
नियुज्यमानो राज्याय नैच्छद्राज्यं महाबलः ।
स जगाम वनं वीरो रामपादप्रसादकः ॥ 36 ॥
गत्वा तु सुमहात्मानं रामं सत्यपराक्रमम् ।
अयाचद्भ्रातरं राममार्यभावपुरस्कृतः ॥ 37 ॥
त्वमेव राजा धर्मज्ञ इति रामं वचोऽब्रवीत् ।
रामोऽपि परमोदारस्सुमुखस्सुमहायशाः ।
न चैच्छत्पितुरादेशाद्राज्यं रामो महाबलः ॥ 38 ॥
पादुके चास्य राज्याय न्यासं दत्वा पुनःपुनः ।
निवर्तयामास ततो भरतं भरताग्रजः ॥ 39 ॥
स काममनवाप्यैव रामपादावुपस्पृशन् ॥ 40 ॥
नन्दिग्रामेऽकरोद्राज्यं रामागमनकाङ्क्षया ।
गते तु भरते श्रीमान् सत्यसन्धो जितेन्द्रियः ॥ 41 ॥
रामस्तु पुनरालक्ष्य नागरस्य जनस्य च ।
तत्रागमनमेकाग्रो दण्डकान्प्रविवेश ह ॥ 42 ॥
प्रविश्य तु महारण्यं रामो राजीवलोचनः ।
विराधं राक्षसं हत्वा शरभङ्गं ददर्श ह ॥ 43 ॥
सुतीक्ष्णं चाप्यगस्त्यं च अगस्त्यभ्रातरं तथा ।
अगस्त्यवचनाच्चैव जग्राहैन्द्रं शरासनम् ॥ 44 ॥
खड्गं च परमप्रीतस्तूणी चाक्षयसायकौ ।
वसतस्तस्य रामस्य वने वनचरैस्सह ।
ऋषयोऽभ्यागमन्सर्वे वधायासुररक्षसाम् ॥ 45 ॥
स तेषां प्रतिशुश्राव राक्षसानां तथा वने ॥ 46 ॥
प्रतिज्ञातश्च रामेण वधस्संयति रक्षसाम् ।
ऋषीणामग्निकल्पानां दण्डकारण्यवासिनाम् ॥ 47 ॥
तेन तत्रैव वसता जनस्थाननिवासिनी ।
विरूपिता शूर्पणखा राक्षसी कामरूपिणी ॥ 48 ॥
ततश्शूर्पणखावाक्यादुद्युक्तान्सर्वराक्षसान् ।
खरं त्रिशिरसं चैव दूषणं चैव राक्षसम् ॥ 49 ॥
निजघान वने रामस्तेषां चैव पदानुगान् ।
वने तस्मिन्निवसता जनस्थाननिवासिनाम् ॥ 50 ॥
रक्षसां निहतान्यासन्सहस्राणि चतुर्दश ।
ततो ज्ञातिवधं श्रुत्वा रावणः क्रोधमूर्छितः ॥ 51 ॥
सहायं वरयामास मारीचं नाम राक्षसम् ।
वार्यमाणस्सुबहुशो मारीचेन स रावणः ॥ 52 ॥
न विरोधो बलवता क्षमो रावण तेन ते ।
अनादृत्य तु तद्वाक्यं रावणः कालचोदितः ॥ 53 ॥
जगाम सह मारीचस्तस्याश्रमपदं तदा ।
तेन मायाविना दूरमपवाह्य नृपात्मजौ ॥ 54 ॥
जहार भार्यां रामस्य गृध्रं हत्वा जटायुषम् ।
गृध्रं च निहतं दृष्ट्वा हृतां श्रुत्वा च मैथिलीम् ॥ 55 ॥
राघवश्शोकसन्तप्तो विललापाकुलेन्द्रियः ।
ततस्तेनैव शोकेन गृध्रं दग्ध्वा जटायुषम् ॥ 56 ॥
मार्गमाणो वने सीतां राक्षसं सन्ददर्श ह ।
कबन्धन्नाम रूपेण विकृतं घोरदर्शनम् ॥ 57 ॥
तं निहत्य महाबाहुर्ददाह स्वर्गतश्च सः ।
स चास्य कथयामास शबरीं धर्मचारिणीम् ॥ 58 ॥
श्रमणीं धर्मनिपुणामभिगच्छेति राघव ।
1151 सोऽभ्यगच्छन्महातेजाश्शबरीं शत्रुसूदनः ॥ 59 ॥
शबर्या पूजितस्सम्यग्रामो दशरथात्मजः ।
पम्पातीरे हनुमता सङ्गतो वानरेण ह ॥ 60 ॥
हनुमद्वचनाच्चैव सुग्रीवेण समागतः ।
सुग्रीवाय च तत्सर्वं शंसद्रामो महाबलः ॥ 61 ॥
आदितस्तद्यथावृत्तं सीतायाश्च विशेषतः ।
सुग्रीवश्चापि तत्सर्वं श्रुत्वा रामस्य वानरः ॥ 62 ॥
चकार सख्यं रामेण प्रीतश्चैवाग्निसाक्षिकम् ।
ततो वानरराजेन वैरानुकथनं प्रति ॥ 63 ॥
रामायावेदितं सर्वं प्रणयाद्दुःखितेन च ।
प्रतिज्ञातं च रामेण तदा वालिवधं प्रति ॥ 64 ॥
वालिनश्च बलं तत्र कथयामास वानरः ।
सुग्रीवश्शङ्कितश्चासीन्नित्यं वीर्येण राघवे ॥ 65 ॥
राघवप्रत्ययार्थं तु दुन्दुभेः कायमुत्तमम् ।
दर्शयामास सुग्रीवो महापर्वतसन्निभम् ॥ 66 ॥
उत्स्मयित्वा महाबाहुः प्रेक्ष्य चास्थि महाबलः ।
पादाङ्गुष्ठेन चिक्षेप सम्पूर्णं दशयोजनम् ॥ 67 ॥
बिभेद च पुनस्सालान्सप्तैकेन महेषुणा ।
गिरिं रसातलं चैव जनयन्प्रत्ययं तथा ॥ 68 ॥
ततः प्रीतमनास्तेन विश्वस्तस्स महाकपिः ।
किष्किन्धां रामसहितो जगाम च गुहां तदा ॥ 69 ॥
ततोऽगर्जद्धरिवरः सुग्रीवो हेमपिङ्गलः ।
तेन नादेन महता निर्जगाम हरीश्वरः ॥ 70 ॥
अनुमान्य तदा तारां सुग्रीवेण समागतः ।
निजघान च तत्रैनं शरेणैकेन राघवः ॥ 71 ॥
ततस्सुग्रीववचनाद्धत्वा वालिनमाहवे ।
सुग्रीवमेव तद्राज्ये राघवः प्रत्यपादयत् ॥ 72 ॥
स च सर्वान्समानीय वानरान्वानरर्षभः ।
दिशः प्रस्थापयामास दिदृक्षुर्जनकात्मजाम् ॥ 73 ॥
ततो गृध्रस्य वचनात्सम्पातेर्हनुमान्बली ।
शतयोजनविस्तीर्णं पुप्लुवे लवणार्णवम् ॥ 74 ॥
तत्र लङ्कां समासाद्य पुरीं रावणपालिताम् ।
ददर्श सीतां ध्यायन्तीमशोकवनिकां गताम् ॥ 75 ॥
निवेदयित्वाऽऽभिज्ञानं प्रवृत्तिं च निवेद्य च ।
समाश्वास्य च वैदेहीं मर्दयामास तोरणम् ॥ 76 ॥
पञ्च सेनाग्रगान्हत्वा सप्तमन्त्रिसुतानपि ।
शूरमक्षं च निष्पिष्य ग्रहणं समुपागमत् ॥ 77 ॥
अस्त्रेणोन्मुक्तमात्मानं ज्ञात्वा पैतामहाद्वरात् ।
मर्षयन्राक्षसान्वीरो यन्त्रिणस्तान्यदृच्छया ॥ 78 ॥
ततो दग्ध्वा पुरीं लङ्कामृते सीतां च मैथिलीम् ।
रामाय प्रियमाख्यातुं पुनरायान्महाकपिः ॥ 79 ॥
सोऽधिगम्य महात्मानं कृत्वा रामं प्रदक्षिणम् ।
न्यवेदयदमेयात्मा दृष्टा सीतेति तत्त्वतः ॥ 80 ॥
ततस्सुग्रीवसहितो गत्वा तीरं महोदधेः ।
समुद्रं क्षोभयामास शरैरादित्यसन्निभैः ॥ 81 ॥
दर्शयामास चात्मानं समुद्रस्सरितां पतिः ।
समुद्रवचनाच्चैव नलं सेतुमकारयत् ॥ 82 ॥
तेन गत्वा पुरीं लङ्कां हत्वा रावणमाहवे ।
रामः सीतामनुप्राप्य परां व्रीडामुपागमत् ॥ 83 ॥
तामुवाच ततो रामः परुषं जनसंसदि ।
अमृष्यमाणा सा सीता विवेश ज्वलनं सती ॥ 84 ॥
ततोऽग्निवचनात्सीतां ज्ञात्वा विगतकल्मषाम् ।
बभौ रामस्सम्प्रहृष्टः पूजितस्सर्वदैवतैः ॥ 85 ॥
कर्मणा तेन महता त्रैलोक्यं सचराचरम् ।
सदेवर्षिगणं तुष्टं राघवस्य महात्मनः ॥ 86 ॥
अभिषिच्य च लङ्कायां राक्षसेन्द्रं विभीषणम् ।
कृतकृत्यस्तदा रामो विज्वरः प्रमुमोद ह ॥ 87 ॥
देवताभ्यो वरं प्राप्य समुत्थाप्य च वानरान् ।
अयोध्यां प्रस्थितो रामः पुष्पकेण सुहृद्वृतः ॥ 88 ॥
भरद्वाजाश्रमं गत्वा रामस्सत्यपराक्रमः ।
भरतस्यान्तिकं रामो हनूमन्तं व्यसर्जयत् ॥ 89 ॥
पुनराख्यायिकां जल्पन्सुग्रीवसहितश्च सः ।
पुष्पकं तत्समारुह्य नन्दिग्रामं ययौ तदा ॥ 90 ॥
नन्दिग्रामे जटां हित्वा भ्रातृभिस्सहितोऽनघः ।
रामस्सीतामनुप्राप्य राज्यं पुनरवाप्तवान् ॥ 91 ॥
प्रहृष्टमुदितो लोकस्तुष्टः पुष्टस्सुधार्मिकः ।
निरामयो ह्यरोगश्च दुर्भिक्षभयवर्जितः ॥ 92 ॥
न पुत्रमरणं किञ्चिद्द्रक्ष्यन्ति पुरुषाः क्वचित् ।
नार्यश्चाविधवा नित्यं भविष्यन्ति पतिव्रताः ॥ 93 ॥
न चाग्निजं भयं किञ्चिन्नाप्सु मज्जन्ति जन्तवः ।
न वातजं भयं किञ्चिन्नापि ज्वरकृतं तथा ॥ 94 ॥
न चापि क्षुद्भयं तत्र न तस्करभयं तथा ।
नगराणि च राष्ट्राणि धनधान्ययुतानि च ॥ 95 ॥
नित्यं प्रमुदितास्सर्वे यथा कृतयुगे तथा ।
अश्वमेधशतैरिष्ट्वा तथा बहुसुवर्णकैः ॥ 96 ॥
गवां कोट्ययुतं दत्वा ब्रह्मलोकं प्रयास्यति ।
असङ्ख्येयं धनं दत्वा ब्राह्मणेभ्यो महायशाः ॥ 97 ॥
राजवंशान्शतगुणान्स्थापयिष्यति राघवः ।
चातुर्वर्ण्यं च लोकेऽस्मिन् स्वे स्वे धर्मे नियोक्ष्यति ॥ 98 ॥
दशवर्षसहस्राणि दशवर्षशतानि च ।
रामो राज्यमुपासित्वा ब्रह्मलोकं प्रयास्यति ॥ 99 ॥
इदं पवित्रं पापघ्नं पुण्यं वेदैश्च सम्मितम् ।
यः पठेद्रामचरितं सर्वपापैः प्रमुच्यते ॥ 100 ॥
एतदाख्यानमायुष्यं पठन्रामायणं नरः ।
सपुत्रपौत्रस्सगणः प्रेत्य स्वर्गे महीयते ॥ 101 ॥
पठन्द्विजो वागृषभत्वमीयात् स्यात्क्षत्रियो भूमिपतित्वमीयात् ।
वणिग्जनः पण्यफलत्वमीयात् जनश्च शूद्रोऽपि महत्वमीयात् ॥ 102 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये बालकाण्डे प्रथमस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe bālakāṇḍam |
atha prathamassargaḥ |
tapassvādhyāyanirataṃ tapasvī vāgvidāṃ varam |
nāradaṃ paripapraccha vālmīkirmunipuṅgavam || 1 ||
konvasminsāmprataṃ loke guṇavānkaśca vīryavān |
dharmajñaśca kṛtajñaśca satyavākyo dṛḍhavrataḥ || 2 ||
cāritreṇa ca ko yuktassarvabhūteṣu ko hitaḥ |
vidvānkaḥ kassamarthaśca kaścaikapriyadarśanaḥ || 3 ||
ātmavānko jitakrodho dyutimānko'nasūyakaḥ |
kasya bibhyati devāśca jātaroṣasya saṃyuge || 4 ||
etadicchāmyahaṃ śrotuṃ paraṃ kautūhalaṃ hi me |
maharṣe tvaṃ samartho'si jñātumevaṃvidhaṃ naram || 5 ||
śrutvā caitattrilokajño vālmīkernārado vacaḥ |
śrūyatāmiti cāmantrya prahṛṣṭo vākyamabravīt || 6 ||
bahavo durlabhāścaiva ye tvayā kīrtitā guṇāḥ |
mune vakṣyāmyahaṃ buddhvā tairyuktaśśrūyatānnaraḥ || 7 ||
ikṣvākuvaṃśaprabhavo rāmo nāma janaiśśrutaḥ |
niyatātmā mahāvīryo dyutimāndhṛtimān vaśī || 8 ||
buddhimānnītimānvāgmī śrīmān śatrunibarhaṇaḥ |
vipulāṃso mahābāhuḥ kambugrīvo mahāhanuḥ || 9 ||
mahorasko maheṣvāso gūḍhajatrurarindamaḥ |
ājānubāhussuśirāssulalāṭassuvikramaḥ || 10 ||
samassamavibhaktāṅgassnigdhavarṇaḥ pratāpavān |
pīnavakṣā viśālākṣo lakṣmīvān śubhalakṣaṇaḥ || 11 ||
dharmajñassatyasandhaśca prajānāṃ ca hite rataḥ |
yaśasvī jñānasampannaśśucirvaśyassamādhimān || 12 ||
prajāpatisamaśśrīmān dhātā ripuniṣūdanaḥ |
rakṣitā jīvalokasya dharmasya parirakṣitā || 13 ||
rakṣitā svasya dharmasya svajanasya ca rakṣitā |
vedavedāṅgatattvajño dhanurvede ca niṣṭhitaḥ || 14 ||
sarvaśāstrārthatattvajñassmṛtimānpratibhānavān |
sarvalokapriyassādhuradīnātmā vicakṣaṇaḥ || 15 ||
sarvadābhigatassadbhissamudra iva sindhubhiḥ |
āryassarvasamaścaiva sadaikapriyadarśanaḥ || 16 ||
sa ca sarvaguṇopetaḥ kausalyānandavardhanaḥ |
samudra iva gāmbhīrye dhairyeṇa himavāniva || 17 ||
viṣṇunā sadṛśo vīrye somavatpriyadarśanaḥ |
kālāgnisadṛśaḥ krodhe kṣamayā pṛthivīsamaḥ || 18 ||
dhanadena samastyāge satye dharma ivāparaḥ |
tamevaṃ guṇasampannaṃ rāmaṃ satyaparākramam || 19 ||
jyeṣṭhaṃ śreṣṭhaguṇairyuktaṃ priyaṃ daśarathassutam |
prakṛtīnāṃ hitairyuktaṃ prakṛtipriyakāmyayā || 20 ||
yauvarājyena saṃyoktumaicchatprītyā mahīpatiḥ |
tasyābhiṣekasambhārāndṛṣṭvā bhāryā'tha kaikayī || 21 ||
pūrvaṃ dattavarā devī varamenamayācata |
vivāsanaṃ ca rāmasya bharatasyābhiṣecanam || 22 ||
sa satyavacanādrājā dharmapāśena saṃyataḥ |
vivāsayāmāsa sutaṃ rāmaṃ daśarathaḥ priyam || 23 ||
sa jagāma vanaṃ vīraḥ pratijñāmanupālayan |
piturvacananirdeśātkaikeyyāḥ priyakāraṇāt || 24 ||
taṃ vrajantaṃ priyo bhrātā lakṣmaṇo'nujagāma ha |
snehādvinayasampannassumitrānandavardhanaḥ || 25 ||
bhrātaraṃ dayito bhrātussaubhrātramanudarśayan |
rāmasya dayitā bhāryā nityaṃ prāṇasamā hitā || 26 ||
janakasya kule jātā devamāyeva nirmitā |
sarvalakṣaṇasampannā nārīṇāmuttamā vadhūḥ || 27 ||
sītāpyanugatā rāmaṃ śaśinaṃ rohiṇī yathā |
paurairanugato dūraṃ pitrā daśarathena ca || 28 ||
śṛṅgiberapure sūtaṃ gaṅgākūle vyasarjayat |
guhamāsādya dharmātmā niṣādādhipatiṃ priyam || 29 ||
guhena sahito rāmo lakṣmaṇena ca sītayā |
te vanena vanaṃ gatvā nadīstīrtvā bahūdakāḥ || 30 ||
citrakūṭamanuprāpya bharadvājasya śāsanāt |
ramyamāvasathaṃ kṛtvā ramamāṇā vane trayaḥ || 31 ||
devagandharvasaṅkāśāstatra te nyavasan sukham |
te vanena vanaṃ gatvā nadīstīrtvā bahūdakāḥ || 32 ||
citrakūṭamanuprāpya bharadvājasya śāsanāt |
ramyamāvasathaṃ kṛtvā ramamāṇā vane trayaḥ || 33 ||
devagandharvasaṅkāśāstatra te nyavasan sukham |
citrakūṭaṃ gate rāme putraśokāturastathā || 34 ||
rājā daśarathassvargaṃ jagāma vilapansutam |
mṛte tu tasminbharato vasiṣṭhapramukhairdvijaiḥ || 35 ||
niyujyamāno rājyāya naicchadrājyaṃ mahābalaḥ |
sa jagāma vanaṃ vīro rāmapādaprasādakaḥ || 36 ||
gatvā tu sumahātmānaṃ rāmaṃ satyaparākramam |
ayācadbhrātaraṃ rāmamāryabhāvapuraskṛtaḥ || 37 ||
tvameva rājā dharmajña iti rāmaṃ vaco'bravīt |
rāmo'pi paramodārassumukhassumahāyaśāḥ |
na caicchatpiturādeśādrājyaṃ rāmo mahābalaḥ || 38 ||
pāduke cāsya rājyāya nyāsaṃ datvā punaḥpunaḥ |
nivartayāmāsa tato bharataṃ bharatāgrajaḥ || 39 ||
sa kāmamanavāpyaiva rāmapādāvupaspṛśan || 40 ||
nandigrāme'karodrājyaṃ rāmāgamanakāṅkṣayā |
gate tu bharate śrīmān satyasandho jitendriyaḥ || 41 ||
rāmastu punarālakṣya nāgarasya janasya ca |
tatrāgamanamekāgro daṇḍakānpraviveśa ha || 42 ||
praviśya tu mahāraṇyaṃ rāmo rājīvalocanaḥ |
virādhaṃ rākṣasaṃ hatvā śarabhaṅgaṃ dadarśa ha || 43 ||
sutīkṣṇaṃ cāpyagastyaṃ ca agastyabhrātaraṃ tathā |
agastyavacanāccaiva jagrāhaindraṃ śarāsanam || 44 ||
khaḍgaṃ ca paramaprītastūṇī cākṣayasāyakau |
vasatastasya rāmasya vane vanacaraissaha |
ṛṣayo'bhyāgamansarve vadhāyāsurarakṣasām || 45 ||
sa teṣāṃ pratiśuśrāva rākṣasānāṃ tathā vane || 46 ||
pratijñātaśca rāmeṇa vadhassaṃyati rakṣasām |
ṛṣīṇāmagnikalpānāṃ daṇḍakāraṇyavāsinām || 47 ||
tena tatraiva vasatā janasthānanivāsinī |
virūpitā śūrpaṇakhā rākṣasī kāmarūpiṇī || 48 ||
tataśśūrpaṇakhāvākyādudyuktānsarvarākṣasān |
kharaṃ triśirasaṃ caiva dūṣaṇaṃ caiva rākṣasam || 49 ||
nijaghāna vane rāmasteṣāṃ caiva padānugān |
vane tasminnivasatā janasthānanivāsinām || 50 ||
rakṣasāṃ nihatānyāsansahasrāṇi caturdaśa |
tato jñātivadhaṃ śrutvā rāvaṇaḥ krodhamūrchitaḥ || 51 ||
sahāyaṃ varayāmāsa mārīcaṃ nāma rākṣasam |
vāryamāṇassubahuśo mārīcena sa rāvaṇaḥ || 52 ||
na virodho balavatā kṣamo rāvaṇa tena te |
anādṛtya tu tadvākyaṃ rāvaṇaḥ kālacoditaḥ || 53 ||
jagāma saha mārīcastasyāśramapadaṃ tadā |
tena māyāvinā dūramapavāhya nṛpātmajau || 54 ||
jahāra bhāryāṃ rāmasya gṛdhraṃ hatvā jaṭāyuṣam |
gṛdhraṃ ca nihataṃ dṛṣṭvā hṛtāṃ śrutvā ca maithilīm || 55 ||
rāghavaśśokasantapto vilalāpākulendriyaḥ |
tatastenaiva śokena gṛdhraṃ dagdhvā jaṭāyuṣam || 56 ||
mārgamāṇo vane sītāṃ rākṣasaṃ sandadarśa ha |
kabandhannāma rūpeṇa vikṛtaṃ ghoradarśanam || 57 ||
taṃ nihatya mahābāhurdadāha svargataśca saḥ |
sa cāsya kathayāmāsa śabarīṃ dharmacāriṇīm || 58 ||
śramaṇīṃ dharmanipuṇāmabhigaccheti rāghava |
1151 so'bhyagacchanmahātejāśśabarīṃ śatrusūdanaḥ || 59 ||
śabaryā pūjitassamyagrāmo daśarathātmajaḥ |
pampātīre hanumatā saṅgato vānareṇa ha || 60 ||
hanumadvacanāccaiva sugrīveṇa samāgataḥ |
sugrīvāya ca tatsarvaṃ śaṃsadrāmo mahābalaḥ || 61 ||
āditastadyathāvṛttaṃ sītāyāśca viśeṣataḥ |
sugrīvaścāpi tatsarvaṃ śrutvā rāmasya vānaraḥ || 62 ||
cakāra sakhyaṃ rāmeṇa prītaścaivāgnisākṣikam |
tato vānararājena vairānukathanaṃ prati || 63 ||
rāmāyāveditaṃ sarvaṃ praṇayādduḥkhitena ca |
pratijñātaṃ ca rāmeṇa tadā vālivadhaṃ prati || 64 ||
vālinaśca balaṃ tatra kathayāmāsa vānaraḥ |
sugrīvaśśaṅkitaścāsīnnityaṃ vīryeṇa rāghave || 65 ||
rāghavapratyayārthaṃ tu dundubheḥ kāyamuttamam |
darśayāmāsa sugrīvo mahāparvatasannibham || 66 ||
utsmayitvā mahābāhuḥ prekṣya cāsthi mahābalaḥ |
pādāṅguṣṭhena cikṣepa sampūrṇaṃ daśayojanam || 67 ||
bibheda ca punassālānsaptaikena maheṣuṇā |
giriṃ rasātalaṃ caiva janayanpratyayaṃ tathā || 68 ||
tataḥ prītamanāstena viśvastassa mahākapiḥ |
kiṣkindhāṃ rāmasahito jagāma ca guhāṃ tadā || 69 ||
tato'garjaddharivaraḥ sugrīvo hemapiṅgalaḥ |
tena nādena mahatā nirjagāma harīśvaraḥ || 70 ||
anumānya tadā tārāṃ sugrīveṇa samāgataḥ |
nijaghāna ca tatrainaṃ śareṇaikena rāghavaḥ || 71 ||
tatassugrīvavacanāddhatvā vālinamāhave |
sugrīvameva tadrājye rāghavaḥ pratyapādayat || 72 ||
sa ca sarvānsamānīya vānarānvānararṣabhaḥ |
diśaḥ prasthāpayāmāsa didṛkṣurjanakātmajām || 73 ||
tato gṛdhrasya vacanātsampāterhanumānbalī |
śatayojanavistīrṇaṃ pupluve lavaṇārṇavam || 74 ||
tatra laṅkāṃ samāsādya purīṃ rāvaṇapālitām |
dadarśa sītāṃ dhyāyantīmaśokavanikāṃ gatām || 75 ||
nivedayitvā''bhijñānaṃ pravṛttiṃ ca nivedya ca |
samāśvāsya ca vaidehīṃ mardayāmāsa toraṇam || 76 ||
pañca senāgragānhatvā saptamantrisutānapi |
śūramakṣaṃ ca niṣpiṣya grahaṇaṃ samupāgamat || 77 ||
astreṇonmuktamātmānaṃ jñātvā paitāmahādvarāt |
marṣayanrākṣasānvīro yantriṇastānyadṛcchayā || 78 ||
tato dagdhvā purīṃ laṅkāmṛte sītāṃ ca maithilīm |
rāmāya priyamākhyātuṃ punarāyānmahākapiḥ || 79 ||
so'dhigamya mahātmānaṃ kṛtvā rāmaṃ pradakṣiṇam |
nyavedayadameyātmā dṛṣṭā sīteti tattvataḥ || 80 ||
tatassugrīvasahito gatvā tīraṃ mahodadheḥ |
samudraṃ kṣobhayāmāsa śarairādityasannibhaiḥ || 81 ||
darśayāmāsa cātmānaṃ samudrassaritāṃ patiḥ |
samudravacanāccaiva nalaṃ setumakārayat || 82 ||
tena gatvā purīṃ laṅkāṃ hatvā rāvaṇamāhave |
rāmaḥ sītāmanuprāpya parāṃ vrīḍāmupāgamat || 83 ||
tāmuvāca tato rāmaḥ paruṣaṃ janasaṃsadi |
amṛṣyamāṇā sā sītā viveśa jvalanaṃ satī || 84 ||
tato'gnivacanātsītāṃ jñātvā vigatakalmaṣām |
babhau rāmassamprahṛṣṭaḥ pūjitassarvadaivataiḥ || 85 ||
karmaṇā tena mahatā trailokyaṃ sacarācaram |
sadevarṣigaṇaṃ tuṣṭaṃ rāghavasya mahātmanaḥ || 86 ||
abhiṣicya ca laṅkāyāṃ rākṣasendraṃ vibhīṣaṇam |
kṛtakṛtyastadā rāmo vijvaraḥ pramumoda ha || 87 ||
devatābhyo varaṃ prāpya samutthāpya ca vānarān |
ayodhyāṃ prasthito rāmaḥ puṣpakeṇa suhṛdvṛtaḥ || 88 ||
bharadvājāśramaṃ gatvā rāmassatyaparākramaḥ |
bharatasyāntikaṃ rāmo hanūmantaṃ vyasarjayat || 89 ||
punarākhyāyikāṃ jalpansugrīvasahitaśca saḥ |
puṣpakaṃ tatsamāruhya nandigrāmaṃ yayau tadā || 90 ||
nandigrāme jaṭāṃ hitvā bhrātṛbhissahito'naghaḥ |
rāmassītāmanuprāpya rājyaṃ punaravāptavān || 91 ||
prahṛṣṭamudito lokastuṣṭaḥ puṣṭassudhārmikaḥ |
nirāmayo hyarogaśca durbhikṣabhayavarjitaḥ || 92 ||
na putramaraṇaṃ kiñciddrakṣyanti puruṣāḥ kvacit |
nāryaścāvidhavā nityaṃ bhaviṣyanti pativratāḥ || 93 ||
na cāgnijaṃ bhayaṃ kiñcinnāpsu majjanti jantavaḥ |
na vātajaṃ bhayaṃ kiñcinnāpi jvarakṛtaṃ tathā || 94 ||
na cāpi kṣudbhayaṃ tatra na taskarabhayaṃ tathā |
nagarāṇi ca rāṣṭrāṇi dhanadhānyayutāni ca || 95 ||
nityaṃ pramuditāssarve yathā kṛtayuge tathā |
aśvamedhaśatairiṣṭvā tathā bahusuvarṇakaiḥ || 96 ||
gavāṃ koṭyayutaṃ datvā brahmalokaṃ prayāsyati |
asaṅkhyeyaṃ dhanaṃ datvā brāhmaṇebhyo mahāyaśāḥ || 97 ||
rājavaṃśānśataguṇānsthāpayiṣyati rāghavaḥ |
cāturvarṇyaṃ ca loke'smin sve sve dharme niyokṣyati || 98 ||
daśavarṣasahasrāṇi daśavarṣaśatāni ca |
rāmo rājyamupāsitvā brahmalokaṃ prayāsyati || 99 ||
idaṃ pavitraṃ pāpaghnaṃ puṇyaṃ vedaiśca sammitam |
yaḥ paṭhedrāmacaritaṃ sarvapāpaiḥ pramucyate || 100 ||
etadākhyānamāyuṣyaṃ paṭhanrāmāyaṇaṃ naraḥ |
saputrapautrassagaṇaḥ pretya svarge mahīyate || 101 ||
paṭhandvijo vāgṛṣabhatvamīyāt syātkṣatriyo bhūmipatitvamīyāt |
vaṇigjanaḥ paṇyaphalatvamīyāt janaśca śūdro'pi mahatvamīyāt || 102 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye bālakāṇḍe prathamassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Kannada script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.