1.1 Balakanda - Prathama Sargah

ॐ

1.1 ಬಾಲಕಾಣ್ಡ - ಪ್ರಥಮ ಸರ್ಗಃ

Valmiki Kannada

ಶ್ರೀಮದ್ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ರಾಮಾಯಣೇ ಬಾಲಕಾಣ್ಡಮ್ ।

ಅಥ ಪ್ರಥಮಸ್ಸರ್ಗಃ ।

ತಪಸ್ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯನಿರತಂ ತಪಸ್ವೀ ವಾಗ್ವಿದಾಂ ವರಮ್ ।

ನಾರದಂ ಪರಿಪಪ್ರಚ್ಛ ವಾಲ್ಮೀಕಿರ್ಮುನಿಪುಙ್ಗವಮ್ ॥ 1 ॥

ಕೋನ್ವಸ್ಮಿನ್ಸಾಮ್ಪ್ರತಂ ಲೋಕೇ ಗುಣವಾನ್ಕಶ್ಚ ವೀರ್ಯವಾನ್ ।

ಧರ್ಮಜ್ಞಶ್ಚ ಕೃತಜ್ಞಶ್ಚ ಸತ್ಯವಾಕ್ಯೋ ದೃಢವ್ರತಃ ॥ 2 ॥

ಚಾರಿತ್ರೇಣ ಚ ಕೋ ಯುಕ್ತಸ್ಸರ್ವಭೂತೇಷು ಕೋ ಹಿತಃ ।

ವಿದ್ವಾನ್ಕಃ ಕಸ್ಸಮರ್ಥಶ್ಚ ಕಶ್ಚೈಕಪ್ರಿಯದರ್ಶನಃ ॥ 3 ॥

ಆತ್ಮವಾನ್ಕೋ ಜಿತಕ್ರೋಧೋ ದ್ಯುತಿಮಾನ್ಕೋಽನಸೂಯಕಃ ।

ಕಸ್ಯ ಬಿಭ್ಯತಿ ದೇವಾಶ್ಚ ಜಾತರೋಷಸ್ಯ ಸಂಯುಗೇ ॥ 4 ॥

ಏತದಿಚ್ಛಾಮ್ಯಹಂ ಶ್ರೋತುಂ ಪರಂ ಕೌತೂಹಲಂ ಹಿ ಮೇ ।

ಮಹರ್ಷೇ ತ್ವಂ ಸಮರ್ಥೋಽಸಿ ಜ್ಞಾತುಮೇವಂವಿಧಂ ನರಮ್ ॥ 5 ॥

ಶ್ರುತ್ವಾ ಚೈತತ್ತ್ರಿಲೋಕಜ್ಞೋ ವಾಲ್ಮೀಕೇರ್ನಾರದೋ ವಚಃ ।

ಶ್ರೂಯತಾಮಿತಿ ಚಾಮನ್ತ್ರ್ಯ ಪ್ರಹೃಷ್ಟೋ ವಾಕ್ಯಮಬ್ರವೀತ್ ॥ 6 ॥

ಬಹವೋ ದುರ್ಲಭಾಶ್ಚೈವ ಯೇ ತ್ವಯಾ ಕೀರ್ತಿತಾ ಗುಣಾಃ ।

ಮುನೇ ವಕ್ಷ್ಯಾಮ್ಯಹಂ ಬುದ್ಧ್ವಾ ತೈರ್ಯುಕ್ತಶ್ಶ್ರೂಯತಾನ್ನರಃ ॥ 7 ॥

ಇಕ್ಷ್ವಾಕುವಂಶಪ್ರಭವೋ ರಾಮೋ ನಾಮ ಜನೈಶ್ಶ್ರುತಃ ।

ನಿಯತಾತ್ಮಾ ಮಹಾವೀರ್ಯೋ ದ್ಯುತಿಮಾನ್ಧೃತಿಮಾನ್ ವಶೀ ॥ 8 ॥

ಬುದ್ಧಿಮಾನ್ನೀತಿಮಾನ್ವಾಗ್ಮೀ ಶ್ರೀಮಾನ್ ಶತ್ರುನಿಬರ್ಹಣಃ ।

ವಿಪುಲಾಂಸೋ ಮಹಾಬಾಹುಃ ಕಮ್ಬುಗ್ರೀವೋ ಮಹಾಹನುಃ ॥ 9 ॥

ಮಹೋರಸ್ಕೋ ಮಹೇಷ್ವಾಸೋ ಗೂಢಜತ್ರುರರಿನ್ದಮಃ ।

ಆಜಾನುಬಾಹುಸ್ಸುಶಿರಾಸ್ಸುಲಲಾಟಸ್ಸುವಿಕ್ರಮಃ ॥ 10 ॥

ಸಮಸ್ಸಮವಿಭಕ್ತಾಙ್ಗಸ್ಸ್ನಿಗ್ಧವರ್ಣಃ ಪ್ರತಾಪವಾನ್ ।

ಪೀನವಕ್ಷಾ ವಿಶಾಲಾಕ್ಷೋ ಲಕ್ಷ್ಮೀವಾನ್ ಶುಭಲಕ್ಷಣಃ ॥ 11 ॥

ಧರ್ಮಜ್ಞಸ್ಸತ್ಯಸನ್ಧಶ್ಚ ಪ್ರಜಾನಾಂ ಚ ಹಿತೇ ರತಃ ।

ಯಶಸ್ವೀ ಜ್ಞಾನಸಮ್ಪನ್ನಶ್ಶುಚಿರ್ವಶ್ಯಸ್ಸಮಾಧಿಮಾನ್ ॥ 12 ॥

ಪ್ರಜಾಪತಿಸಮಶ್ಶ್ರೀಮಾನ್ ಧಾತಾ ರಿಪುನಿಷೂದನಃ ।

ರಕ್ಷಿತಾ ಜೀವಲೋಕಸ್ಯ ಧರ್ಮಸ್ಯ ಪರಿರಕ್ಷಿತಾ ॥ 13 ॥

ರಕ್ಷಿತಾ ಸ್ವಸ್ಯ ಧರ್ಮಸ್ಯ ಸ್ವಜನಸ್ಯ ಚ ರಕ್ಷಿತಾ ।

ವೇದವೇದಾಙ್ಗತತ್ತ್ವಜ್ಞೋ ಧನುರ್ವೇದೇ ಚ ನಿಷ್ಠಿತಃ ॥ 14 ॥

ಸರ್ವಶಾಸ್ತ್ರಾರ್ಥತತ್ತ್ವಜ್ಞಸ್ಸ್ಮೃತಿಮಾನ್ಪ್ರತಿಭಾನವಾನ್ ।

ಸರ್ವಲೋಕಪ್ರಿಯಸ್ಸಾಧುರದೀನಾತ್ಮಾ ವಿಚಕ್ಷಣಃ ॥ 15 ॥

ಸರ್ವದಾಭಿಗತಸ್ಸದ್ಭಿಸ್ಸಮುದ್ರ ಇವ ಸಿನ್ಧುಭಿಃ ।

ಆರ್ಯಸ್ಸರ್ವಸಮಶ್ಚೈವ ಸದೈಕಪ್ರಿಯದರ್ಶನಃ ॥ 16 ॥

ಸ ಚ ಸರ್ವಗುಣೋಪೇತಃ ಕೌಸಲ್ಯಾನನ್ದವರ್ಧನಃ ।

ಸಮುದ್ರ ಇವ ಗಾಮ್ಭೀರ್ಯೇ ಧೈರ್ಯೇಣ ಹಿಮವಾನಿವ ॥ 17 ॥

ವಿಷ್ಣುನಾ ಸದೃಶೋ ವೀರ್ಯೇ ಸೋಮವತ್ಪ್ರಿಯದರ್ಶನಃ ।

ಕಾಲಾಗ್ನಿಸದೃಶಃ ಕ್ರೋಧೇ ಕ್ಷಮಯಾ ಪೃಥಿವೀಸಮಃ ॥ 18 ॥

ಧನದೇನ ಸಮಸ್ತ್ಯಾಗೇ ಸತ್ಯೇ ಧರ್ಮ ಇವಾಪರಃ ।

ತಮೇವಂ ಗುಣಸಮ್ಪನ್ನಂ ರಾಮಂ ಸತ್ಯಪರಾಕ್ರಮಮ್ ॥ 19 ॥

ಜ್ಯೇಷ್ಠಂ ಶ್ರೇಷ್ಠಗುಣೈರ್ಯುಕ್ತಂ ಪ್ರಿಯಂ ದಶರಥಸ್ಸುತಮ್ ।

ಪ್ರಕೃತೀನಾಂ ಹಿತೈರ್ಯುಕ್ತಂ ಪ್ರಕೃತಿಪ್ರಿಯಕಾಮ್ಯಯಾ ॥ 20 ॥

ಯೌವರಾಜ್ಯೇನ ಸಂಯೋಕ್ತುಮೈಚ್ಛತ್ಪ್ರೀತ್ಯಾ ಮಹೀಪತಿಃ ।

ತಸ್ಯಾಭಿಷೇಕಸಮ್ಭಾರಾನ್ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಭಾರ್ಯಾಽಥ ಕೈಕಯೀ ॥ 21 ॥

ಪೂರ್ವಂ ದತ್ತವರಾ ದೇವೀ ವರಮೇನಮಯಾಚತ ।

ವಿವಾಸನಂ ಚ ರಾಮಸ್ಯ ಭರತಸ್ಯಾಭಿಷೇಚನಮ್ ॥ 22 ॥

ಸ ಸತ್ಯವಚನಾದ್ರಾಜಾ ಧರ್ಮಪಾಶೇನ ಸಂಯತಃ ।

ವಿವಾಸಯಾಮಾಸ ಸುತಂ ರಾಮಂ ದಶರಥಃ ಪ್ರಿಯಮ್ ॥ 23 ॥

ಸ ಜಗಾಮ ವನಂ ವೀರಃ ಪ್ರತಿಜ್ಞಾಮನುಪಾಲಯನ್ ।

ಪಿತುರ್ವಚನನಿರ್ದೇಶಾತ್ಕೈಕೇಯ್ಯಾಃ ಪ್ರಿಯಕಾರಣಾತ್ ॥ 24 ॥

ತಂ ವ್ರಜನ್ತಂ ಪ್ರಿಯೋ ಭ್ರಾತಾ ಲಕ್ಷ್ಮಣೋಽನುಜಗಾಮ ಹ ।

ಸ್ನೇಹಾದ್ವಿನಯಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸುಮಿತ್ರಾನನ್ದವರ್ಧನಃ ॥ 25 ॥

ಭ್ರಾತರಂ ದಯಿತೋ ಭ್ರಾತುಸ್ಸೌಭ್ರಾತ್ರಮನುದರ್ಶಯನ್ ।

ರಾಮಸ್ಯ ದಯಿತಾ ಭಾರ್ಯಾ ನಿತ್ಯಂ ಪ್ರಾಣಸಮಾ ಹಿತಾ ॥ 26 ॥

ಜನಕಸ್ಯ ಕುಲೇ ಜಾತಾ ದೇವಮಾಯೇವ ನಿರ್ಮಿತಾ ।

ಸರ್ವಲಕ್ಷಣಸಮ್ಪನ್ನಾ ನಾರೀಣಾಮುತ್ತಮಾ ವಧೂಃ ॥ 27 ॥

ಸೀತಾಪ್ಯನುಗತಾ ರಾಮಂ ಶಶಿನಂ ರೋಹಿಣೀ ಯಥಾ ।

ಪೌರೈರನುಗತೋ ದೂರಂ ಪಿತ್ರಾ ದಶರಥೇನ ಚ ॥ 28 ॥

ಶೃಙ್ಗಿಬೇರಪುರೇ ಸೂತಂ ಗಙ್ಗಾಕೂಲೇ ವ್ಯಸರ್ಜಯತ್ ।

ಗುಹಮಾಸಾದ್ಯ ಧರ್ಮಾತ್ಮಾ ನಿಷಾದಾಧಿಪತಿಂ ಪ್ರಿಯಮ್ ॥ 29 ॥

ಗುಹೇನ ಸಹಿತೋ ರಾಮೋ ಲಕ್ಷ್ಮಣೇನ ಚ ಸೀತಯಾ ।

ತೇ ವನೇನ ವನಂ ಗತ್ವಾ ನದೀಸ್ತೀರ್ತ್ವಾ ಬಹೂದಕಾಃ ॥ 30 ॥

ಚಿತ್ರಕೂಟಮನುಪ್ರಾಪ್ಯ ಭರದ್ವಾಜಸ್ಯ ಶಾಸನಾತ್ ।

ರಮ್ಯಮಾವಸಥಂ ಕೃತ್ವಾ ರಮಮಾಣಾ ವನೇ ತ್ರಯಃ ॥ 31 ॥

ದೇವಗನ್ಧರ್ವಸಙ್ಕಾಶಾಸ್ತತ್ರ ತೇ ನ್ಯವಸನ್ ಸುಖಮ್ ।

ತೇ ವನೇನ ವನಂ ಗತ್ವಾ ನದೀಸ್ತೀರ್ತ್ವಾ ಬಹೂದಕಾಃ ॥ 32 ॥

ಚಿತ್ರಕೂಟಮನುಪ್ರಾಪ್ಯ ಭರದ್ವಾಜಸ್ಯ ಶಾಸನಾತ್ ।

ರಮ್ಯಮಾವಸಥಂ ಕೃತ್ವಾ ರಮಮಾಣಾ ವನೇ ತ್ರಯಃ ॥ 33 ॥

ದೇವಗನ್ಧರ್ವಸಙ್ಕಾಶಾಸ್ತತ್ರ ತೇ ನ್ಯವಸನ್ ಸುಖಮ್ ।

ಚಿತ್ರಕೂಟಂ ಗತೇ ರಾಮೇ ಪುತ್ರಶೋಕಾತುರಸ್ತಥಾ ॥ 34 ॥

ರಾಜಾ ದಶರಥಸ್ಸ್ವರ್ಗಂ ಜಗಾಮ ವಿಲಪನ್ಸುತಮ್ ।

ಮೃತೇ ತು ತಸ್ಮಿನ್ಭರತೋ ವಸಿಷ್ಠಪ್ರಮುಖೈರ್ದ್ವಿಜೈಃ ॥ 35 ॥

ನಿಯುಜ್ಯಮಾನೋ ರಾಜ್ಯಾಯ ನೈಚ್ಛದ್ರಾಜ್ಯಂ ಮಹಾಬಲಃ ।

ಸ ಜಗಾಮ ವನಂ ವೀರೋ ರಾಮಪಾದಪ್ರಸಾದಕಃ ॥ 36 ॥

ಗತ್ವಾ ತು ಸುಮಹಾತ್ಮಾನಂ ರಾಮಂ ಸತ್ಯಪರಾಕ್ರಮಮ್ ।

ಅಯಾಚದ್ಭ್ರಾತರಂ ರಾಮಮಾರ್ಯಭಾವಪುರಸ್ಕೃತಃ ॥ 37 ॥

ತ್ವಮೇವ ರಾಜಾ ಧರ್ಮಜ್ಞ ಇತಿ ರಾಮಂ ವಚೋಽಬ್ರವೀತ್ ।

ರಾಮೋಽಪಿ ಪರಮೋದಾರಸ್ಸುಮುಖಸ್ಸುಮಹಾಯಶಾಃ ।

ನ ಚೈಚ್ಛತ್ಪಿತುರಾದೇಶಾದ್ರಾಜ್ಯಂ ರಾಮೋ ಮಹಾಬಲಃ ॥ 38 ॥

ಪಾದುಕೇ ಚಾಸ್ಯ ರಾಜ್ಯಾಯ ನ್ಯಾಸಂ ದತ್ವಾ ಪುನಃಪುನಃ ।

ನಿವರ್ತಯಾಮಾಸ ತತೋ ಭರತಂ ಭರತಾಗ್ರಜಃ ॥ 39 ॥

ಸ ಕಾಮಮನವಾಪ್ಯೈವ ರಾಮಪಾದಾವುಪಸ್ಪೃಶನ್ ॥ 40 ॥

ನನ್ದಿಗ್ರಾಮೇಽಕರೋದ್ರಾಜ್ಯಂ ರಾಮಾಗಮನಕಾಙ್ಕ್ಷಯಾ ।

ಗತೇ ತು ಭರತೇ ಶ್ರೀಮಾನ್ ಸತ್ಯಸನ್ಧೋ ಜಿತೇನ್ದ್ರಿಯಃ ॥ 41 ॥

ರಾಮಸ್ತು ಪುನರಾಲಕ್ಷ್ಯ ನಾಗರಸ್ಯ ಜನಸ್ಯ ಚ ।

ತತ್ರಾಗಮನಮೇಕಾಗ್ರೋ ದಣ್ಡಕಾನ್ಪ್ರವಿವೇಶ ಹ ॥ 42 ॥

ಪ್ರವಿಶ್ಯ ತು ಮಹಾರಣ್ಯಂ ರಾಮೋ ರಾಜೀವಲೋಚನಃ ।

ವಿರಾಧಂ ರಾಕ್ಷಸಂ ಹತ್ವಾ ಶರಭಙ್ಗಂ ದದರ್ಶ ಹ ॥ 43 ॥

ಸುತೀಕ್ಷ್ಣಂ ಚಾಪ್ಯಗಸ್ತ್ಯಂ ಚ ಅಗಸ್ತ್ಯಭ್ರಾತರಂ ತಥಾ ।

ಅಗಸ್ತ್ಯವಚನಾಚ್ಚೈವ ಜಗ್ರಾಹೈನ್ದ್ರಂ ಶರಾಸನಮ್ ॥ 44 ॥

ಖಡ್ಗಂ ಚ ಪರಮಪ್ರೀತಸ್ತೂಣೀ ಚಾಕ್ಷಯಸಾಯಕೌ ।

ವಸತಸ್ತಸ್ಯ ರಾಮಸ್ಯ ವನೇ ವನಚರೈಸ್ಸಹ ।

ಋಷಯೋಽಭ್ಯಾಗಮನ್ಸರ್ವೇ ವಧಾಯಾಸುರರಕ್ಷಸಾಮ್ ॥ 45 ॥

ಸ ತೇಷಾಂ ಪ್ರತಿಶುಶ್ರಾವ ರಾಕ್ಷಸಾನಾಂ ತಥಾ ವನೇ ॥ 46 ॥

ಪ್ರತಿಜ್ಞಾತಶ್ಚ ರಾಮೇಣ ವಧಸ್ಸಂಯತಿ ರಕ್ಷಸಾಮ್ ।

ಋಷೀಣಾಮಗ್ನಿಕಲ್ಪಾನಾಂ ದಣ್ಡಕಾರಣ್ಯವಾಸಿನಾಮ್ ॥ 47 ॥

ತೇನ ತತ್ರೈವ ವಸತಾ ಜನಸ್ಥಾನನಿವಾಸಿನೀ ।

ವಿರೂಪಿತಾ ಶೂರ್ಪಣಖಾ ರಾಕ್ಷಸೀ ಕಾಮರೂಪಿಣೀ ॥ 48 ॥

ತತಶ್ಶೂರ್ಪಣಖಾವಾಕ್ಯಾದುದ್ಯುಕ್ತಾನ್ಸರ್ವರಾಕ್ಷಸಾನ್ ।

ಖರಂ ತ್ರಿಶಿರಸಂ ಚೈವ ದೂಷಣಂ ಚೈವ ರಾಕ್ಷಸಮ್ ॥ 49 ॥

ನಿಜಘಾನ ವನೇ ರಾಮಸ್ತೇಷಾಂ ಚೈವ ಪದಾನುಗಾನ್ ।

ವನೇ ತಸ್ಮಿನ್ನಿವಸತಾ ಜನಸ್ಥಾನನಿವಾಸಿನಾಮ್ ॥ 50 ॥

ರಕ್ಷಸಾಂ ನಿಹತಾನ್ಯಾಸನ್ಸಹಸ್ರಾಣಿ ಚತುರ್ದಶ ।

ತತೋ ಜ್ಞಾತಿವಧಂ ಶ್ರುತ್ವಾ ರಾವಣಃ ಕ್ರೋಧಮೂರ್ಛಿತಃ ॥ 51 ॥

ಸಹಾಯಂ ವರಯಾಮಾಸ ಮಾರೀಚಂ ನಾಮ ರಾಕ್ಷಸಮ್ ।

ವಾರ್ಯಮಾಣಸ್ಸುಬಹುಶೋ ಮಾರೀಚೇನ ಸ ರಾವಣಃ ॥ 52 ॥

ನ ವಿರೋಧೋ ಬಲವತಾ ಕ್ಷಮೋ ರಾವಣ ತೇನ ತೇ ।

ಅನಾದೃತ್ಯ ತು ತದ್ವಾಕ್ಯಂ ರಾವಣಃ ಕಾಲಚೋದಿತಃ ॥ 53 ॥

ಜಗಾಮ ಸಹ ಮಾರೀಚಸ್ತಸ್ಯಾಶ್ರಮಪದಂ ತದಾ ।

ತೇನ ಮಾಯಾವಿನಾ ದೂರಮಪವಾಹ್ಯ ನೃಪಾತ್ಮಜೌ ॥ 54 ॥

ಜಹಾರ ಭಾರ್ಯಾಂ ರಾಮಸ್ಯ ಗೃಧ್ರಂ ಹತ್ವಾ ಜಟಾಯುಷಮ್ ।

ಗೃಧ್ರಂ ಚ ನಿಹತಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಹೃತಾಂ ಶ್ರುತ್ವಾ ಚ ಮೈಥಿಲೀಮ್ ॥ 55 ॥

ರಾಘವಶ್ಶೋಕಸನ್ತಪ್ತೋ ವಿಲಲಾಪಾಕುಲೇನ್ದ್ರಿಯಃ ।

ತತಸ್ತೇನೈವ ಶೋಕೇನ ಗೃಧ್ರಂ ದಗ್ಧ್ವಾ ಜಟಾಯುಷಮ್ ॥ 56 ॥

ಮಾರ್ಗಮಾಣೋ ವನೇ ಸೀತಾಂ ರಾಕ್ಷಸಂ ಸನ್ದದರ್ಶ ಹ ।

ಕಬನ್ಧನ್ನಾಮ ರೂಪೇಣ ವಿಕೃತಂ ಘೋರದರ್ಶನಮ್ ॥ 57 ॥

ತಂ ನಿಹತ್ಯ ಮಹಾಬಾಹುರ್ದದಾಹ ಸ್ವರ್ಗತಶ್ಚ ಸಃ ।

ಸ ಚಾಸ್ಯ ಕಥಯಾಮಾಸ ಶಬರೀಂ ಧರ್ಮಚಾರಿಣೀಮ್ ॥ 58 ॥

ಶ್ರಮಣೀಂ ಧರ್ಮನಿಪುಣಾಮಭಿಗಚ್ಛೇತಿ ರಾಘವ ।

1151 ಸೋಽಭ್ಯಗಚ್ಛನ್ಮಹಾತೇಜಾಶ್ಶಬರೀಂ ಶತ್ರುಸೂದನಃ ॥ 59 ॥

ಶಬರ್ಯಾ ಪೂಜಿತಸ್ಸಮ್ಯಗ್ರಾಮೋ ದಶರಥಾತ್ಮಜಃ ।

ಪಮ್ಪಾತೀರೇ ಹನುಮತಾ ಸಙ್ಗತೋ ವಾನರೇಣ ಹ ॥ 60 ॥

ಹನುಮದ್ವಚನಾಚ್ಚೈವ ಸುಗ್ರೀವೇಣ ಸಮಾಗತಃ ।

ಸುಗ್ರೀವಾಯ ಚ ತತ್ಸರ್ವಂ ಶಂಸದ್ರಾಮೋ ಮಹಾಬಲಃ ॥ 61 ॥

ಆದಿತಸ್ತದ್ಯಥಾವೃತ್ತಂ ಸೀತಾಯಾಶ್ಚ ವಿಶೇಷತಃ ।

ಸುಗ್ರೀವಶ್ಚಾಪಿ ತತ್ಸರ್ವಂ ಶ್ರುತ್ವಾ ರಾಮಸ್ಯ ವಾನರಃ ॥ 62 ॥

ಚಕಾರ ಸಖ್ಯಂ ರಾಮೇಣ ಪ್ರೀತಶ್ಚೈವಾಗ್ನಿಸಾಕ್ಷಿಕಮ್ ।

ತತೋ ವಾನರರಾಜೇನ ವೈರಾನುಕಥನಂ ಪ್ರತಿ ॥ 63 ॥

ರಾಮಾಯಾವೇದಿತಂ ಸರ್ವಂ ಪ್ರಣಯಾದ್ದುಃಖಿತೇನ ಚ ।

ಪ್ರತಿಜ್ಞಾತಂ ಚ ರಾಮೇಣ ತದಾ ವಾಲಿವಧಂ ಪ್ರತಿ ॥ 64 ॥

ವಾಲಿನಶ್ಚ ಬಲಂ ತತ್ರ ಕಥಯಾಮಾಸ ವಾನರಃ ।

ಸುಗ್ರೀವಶ್ಶಙ್ಕಿತಶ್ಚಾಸೀನ್ನಿತ್ಯಂ ವೀರ್ಯೇಣ ರಾಘವೇ ॥ 65 ॥

ರಾಘವಪ್ರತ್ಯಯಾರ್ಥಂ ತು ದುನ್ದುಭೇಃ ಕಾಯಮುತ್ತಮಮ್ ।

ದರ್ಶಯಾಮಾಸ ಸುಗ್ರೀವೋ ಮಹಾಪರ್ವತಸನ್ನಿಭಮ್ ॥ 66 ॥

ಉತ್ಸ್ಮಯಿತ್ವಾ ಮಹಾಬಾಹುಃ ಪ್ರೇಕ್ಷ್ಯ ಚಾಸ್ಥಿ ಮಹಾಬಲಃ ।

ಪಾದಾಙ್ಗುಷ್ಠೇನ ಚಿಕ್ಷೇಪ ಸಮ್ಪೂರ್ಣಂ ದಶಯೋಜನಮ್ ॥ 67 ॥

ಬಿಭೇದ ಚ ಪುನಸ್ಸಾಲಾನ್ಸಪ್ತೈಕೇನ ಮಹೇಷುಣಾ ।

ಗಿರಿಂ ರಸಾತಲಂ ಚೈವ ಜನಯನ್ಪ್ರತ್ಯಯಂ ತಥಾ ॥ 68 ॥

ತತಃ ಪ್ರೀತಮನಾಸ್ತೇನ ವಿಶ್ವಸ್ತಸ್ಸ ಮಹಾಕಪಿಃ ।

ಕಿಷ್ಕಿನ್ಧಾಂ ರಾಮಸಹಿತೋ ಜಗಾಮ ಚ ಗುಹಾಂ ತದಾ ॥ 69 ॥

ತತೋಽಗರ್ಜದ್ಧರಿವರಃ ಸುಗ್ರೀವೋ ಹೇಮಪಿಙ್ಗಲಃ ।

ತೇನ ನಾದೇನ ಮಹತಾ ನಿರ್ಜಗಾಮ ಹರೀಶ್ವರಃ ॥ 70 ॥

ಅನುಮಾನ್ಯ ತದಾ ತಾರಾಂ ಸುಗ್ರೀವೇಣ ಸಮಾಗತಃ ।

ನಿಜಘಾನ ಚ ತತ್ರೈನಂ ಶರೇಣೈಕೇನ ರಾಘವಃ ॥ 71 ॥

ತತಸ್ಸುಗ್ರೀವವಚನಾದ್ಧತ್ವಾ ವಾಲಿನಮಾಹವೇ ।

ಸುಗ್ರೀವಮೇವ ತದ್ರಾಜ್ಯೇ ರಾಘವಃ ಪ್ರತ್ಯಪಾದಯತ್ ॥ 72 ॥

ಸ ಚ ಸರ್ವಾನ್ಸಮಾನೀಯ ವಾನರಾನ್ವಾನರರ್ಷಭಃ ।

ದಿಶಃ ಪ್ರಸ್ಥಾಪಯಾಮಾಸ ದಿದೃಕ್ಷುರ್ಜನಕಾತ್ಮಜಾಮ್ ॥ 73 ॥

ತತೋ ಗೃಧ್ರಸ್ಯ ವಚನಾತ್ಸಮ್ಪಾತೇರ್ಹನುಮಾನ್ಬಲೀ ।

ಶತಯೋಜನವಿಸ್ತೀರ್ಣಂ ಪುಪ್ಲುವೇ ಲವಣಾರ್ಣವಮ್ ॥ 74 ॥

ತತ್ರ ಲಙ್ಕಾಂ ಸಮಾಸಾದ್ಯ ಪುರೀಂ ರಾವಣಪಾಲಿತಾಮ್ ।

ದದರ್ಶ ಸೀತಾಂ ಧ್ಯಾಯನ್ತೀಮಶೋಕವನಿಕಾಂ ಗತಾಮ್ ॥ 75 ॥

ನಿವೇದಯಿತ್ವಾಽಽಭಿಜ್ಞಾನಂ ಪ್ರವೃತ್ತಿಂ ಚ ನಿವೇದ್ಯ ಚ ।

ಸಮಾಶ್ವಾಸ್ಯ ಚ ವೈದೇಹೀಂ ಮರ್ದಯಾಮಾಸ ತೋರಣಮ್ ॥ 76 ॥

ಪಞ್ಚ ಸೇನಾಗ್ರಗಾನ್ಹತ್ವಾ ಸಪ್ತಮನ್ತ್ರಿಸುತಾನಪಿ ।

ಶೂರಮಕ್ಷಂ ಚ ನಿಷ್ಪಿಷ್ಯ ಗ್ರಹಣಂ ಸಮುಪಾಗಮತ್ ॥ 77 ॥

ಅಸ್ತ್ರೇಣೋನ್ಮುಕ್ತಮಾತ್ಮಾನಂ ಜ್ಞಾತ್ವಾ ಪೈತಾಮಹಾದ್ವರಾತ್ ।

ಮರ್ಷಯನ್ರಾಕ್ಷಸಾನ್ವೀರೋ ಯನ್ತ್ರಿಣಸ್ತಾನ್ಯದೃಚ್ಛಯಾ ॥ 78 ॥

ತತೋ ದಗ್ಧ್ವಾ ಪುರೀಂ ಲಙ್ಕಾಮೃತೇ ಸೀತಾಂ ಚ ಮೈಥಿಲೀಮ್ ।

ರಾಮಾಯ ಪ್ರಿಯಮಾಖ್ಯಾತುಂ ಪುನರಾಯಾನ್ಮಹಾಕಪಿಃ ॥ 79 ॥

ಸೋಽಧಿಗಮ್ಯ ಮಹಾತ್ಮಾನಂ ಕೃತ್ವಾ ರಾಮಂ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣಮ್ ।

ನ್ಯವೇದಯದಮೇಯಾತ್ಮಾ ದೃಷ್ಟಾ ಸೀತೇತಿ ತತ್ತ್ವತಃ ॥ 80 ॥

ತತಸ್ಸುಗ್ರೀವಸಹಿತೋ ಗತ್ವಾ ತೀರಂ ಮಹೋದಧೇಃ ।

ಸಮುದ್ರಂ ಕ್ಷೋಭಯಾಮಾಸ ಶರೈರಾದಿತ್ಯಸನ್ನಿಭೈಃ ॥ 81 ॥

ದರ್ಶಯಾಮಾಸ ಚಾತ್ಮಾನಂ ಸಮುದ್ರಸ್ಸರಿತಾಂ ಪತಿಃ ।

ಸಮುದ್ರವಚನಾಚ್ಚೈವ ನಲಂ ಸೇತುಮಕಾರಯತ್ ॥ 82 ॥

ತೇನ ಗತ್ವಾ ಪುರೀಂ ಲಙ್ಕಾಂ ಹತ್ವಾ ರಾವಣಮಾಹವೇ ।

ರಾಮಃ ಸೀತಾಮನುಪ್ರಾಪ್ಯ ಪರಾಂ ವ್ರೀಡಾಮುಪಾಗಮತ್ ॥ 83 ॥

ತಾಮುವಾಚ ತತೋ ರಾಮಃ ಪರುಷಂ ಜನಸಂಸದಿ ।

ಅಮೃಷ್ಯಮಾಣಾ ಸಾ ಸೀತಾ ವಿವೇಶ ಜ್ವಲನಂ ಸತೀ ॥ 84 ॥

ತತೋಽಗ್ನಿವಚನಾತ್ಸೀತಾಂ ಜ್ಞಾತ್ವಾ ವಿಗತಕಲ್ಮಷಾಮ್ ।

ಬಭೌ ರಾಮಸ್ಸಮ್ಪ್ರಹೃಷ್ಟಃ ಪೂಜಿತಸ್ಸರ್ವದೈವತೈಃ ॥ 85 ॥

ಕರ್ಮಣಾ ತೇನ ಮಹತಾ ತ್ರೈಲೋಕ್ಯಂ ಸಚರಾಚರಮ್ ।

ಸದೇವರ್ಷಿಗಣಂ ತುಷ್ಟಂ ರಾಘವಸ್ಯ ಮಹಾತ್ಮನಃ ॥ 86 ॥

ಅಭಿಷಿಚ್ಯ ಚ ಲಙ್ಕಾಯಾಂ ರಾಕ್ಷಸೇನ್ದ್ರಂ ವಿಭೀಷಣಮ್ ।

ಕೃತಕೃತ್ಯಸ್ತದಾ ರಾಮೋ ವಿಜ್ವರಃ ಪ್ರಮುಮೋದ ಹ ॥ 87 ॥

ದೇವತಾಭ್ಯೋ ವರಂ ಪ್ರಾಪ್ಯ ಸಮುತ್ಥಾಪ್ಯ ಚ ವಾನರಾನ್ ।

ಅಯೋಧ್ಯಾಂ ಪ್ರಸ್ಥಿತೋ ರಾಮಃ ಪುಷ್ಪಕೇಣ ಸುಹೃದ್ವೃತಃ ॥ 88 ॥

ಭರದ್ವಾಜಾಶ್ರಮಂ ಗತ್ವಾ ರಾಮಸ್ಸತ್ಯಪರಾಕ್ರಮಃ ।

ಭರತಸ್ಯಾನ್ತಿಕಂ ರಾಮೋ ಹನೂಮನ್ತಂ ವ್ಯಸರ್ಜಯತ್ ॥ 89 ॥

ಪುನರಾಖ್ಯಾಯಿಕಾಂ ಜಲ್ಪನ್ಸುಗ್ರೀವಸಹಿತಶ್ಚ ಸಃ ।

ಪುಷ್ಪಕಂ ತತ್ಸಮಾರುಹ್ಯ ನನ್ದಿಗ್ರಾಮಂ ಯಯೌ ತದಾ ॥ 90 ॥

ನನ್ದಿಗ್ರಾಮೇ ಜಟಾಂ ಹಿತ್ವಾ ಭ್ರಾತೃಭಿಸ್ಸಹಿತೋಽನಘಃ ।

ರಾಮಸ್ಸೀತಾಮನುಪ್ರಾಪ್ಯ ರಾಜ್ಯಂ ಪುನರವಾಪ್ತವಾನ್ ॥ 91 ॥

ಪ್ರಹೃಷ್ಟಮುದಿತೋ ಲೋಕಸ್ತುಷ್ಟಃ ಪುಷ್ಟಸ್ಸುಧಾರ್ಮಿಕಃ ।

ನಿರಾಮಯೋ ಹ್ಯರೋಗಶ್ಚ ದುರ್ಭಿಕ್ಷಭಯವರ್ಜಿತಃ ॥ 92 ॥

ನ ಪುತ್ರಮರಣಂ ಕಿಞ್ಚಿದ್ದ್ರಕ್ಷ್ಯನ್ತಿ ಪುರುಷಾಃ ಕ್ವಚಿತ್ ।

ನಾರ್ಯಶ್ಚಾವಿಧವಾ ನಿತ್ಯಂ ಭವಿಷ್ಯನ್ತಿ ಪತಿವ್ರತಾಃ ॥ 93 ॥

ನ ಚಾಗ್ನಿಜಂ ಭಯಂ ಕಿಞ್ಚಿನ್ನಾಪ್ಸು ಮಜ್ಜನ್ತಿ ಜನ್ತವಃ ।

ನ ವಾತಜಂ ಭಯಂ ಕಿಞ್ಚಿನ್ನಾಪಿ ಜ್ವರಕೃತಂ ತಥಾ ॥ 94 ॥

ನ ಚಾಪಿ ಕ್ಷುದ್ಭಯಂ ತತ್ರ ನ ತಸ್ಕರಭಯಂ ತಥಾ ।

ನಗರಾಣಿ ಚ ರಾಷ್ಟ್ರಾಣಿ ಧನಧಾನ್ಯಯುತಾನಿ ಚ ॥ 95 ॥

ನಿತ್ಯಂ ಪ್ರಮುದಿತಾಸ್ಸರ್ವೇ ಯಥಾ ಕೃತಯುಗೇ ತಥಾ ।

ಅಶ್ವಮೇಧಶತೈರಿಷ್ಟ್ವಾ ತಥಾ ಬಹುಸುವರ್ಣಕೈಃ ॥ 96 ॥

ಗವಾಂ ಕೋಟ್ಯಯುತಂ ದತ್ವಾ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಂ ಪ್ರಯಾಸ್ಯತಿ ।

ಅಸಙ್ಖ್ಯೇಯಂ ಧನಂ ದತ್ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇಭ್ಯೋ ಮಹಾಯಶಾಃ ॥ 97 ॥

ರಾಜವಂಶಾನ್ಶತಗುಣಾನ್ಸ್ಥಾಪಯಿಷ್ಯತಿ ರಾಘವಃ ।

ಚಾತುರ್ವರ್ಣ್ಯಂ ಚ ಲೋಕೇಽಸ್ಮಿನ್ ಸ್ವೇ ಸ್ವೇ ಧರ್ಮೇ ನಿಯೋಕ್ಷ್ಯತಿ ॥ 98 ॥

ದಶವರ್ಷಸಹಸ್ರಾಣಿ ದಶವರ್ಷಶತಾನಿ ಚ ।

ರಾಮೋ ರಾಜ್ಯಮುಪಾಸಿತ್ವಾ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಂ ಪ್ರಯಾಸ್ಯತಿ ॥ 99 ॥

ಇದಂ ಪವಿತ್ರಂ ಪಾಪಘ್ನಂ ಪುಣ್ಯಂ ವೇದೈಶ್ಚ ಸಮ್ಮಿತಮ್ ।

ಯಃ ಪಠೇದ್ರಾಮಚರಿತಂ ಸರ್ವಪಾಪೈಃ ಪ್ರಮುಚ್ಯತೇ ॥ 100 ॥

ಏತದಾಖ್ಯಾನಮಾಯುಷ್ಯಂ ಪಠನ್ರಾಮಾಯಣಂ ನರಃ ।

ಸಪುತ್ರಪೌತ್ರಸ್ಸಗಣಃ ಪ್ರೇತ್ಯ ಸ್ವರ್ಗೇ ಮಹೀಯತೇ ॥ 101 ॥

ಪಠನ್ದ್ವಿಜೋ ವಾಗೃಷಭತ್ವಮೀಯಾತ್ ಸ್ಯಾತ್ಕ್ಷತ್ರಿಯೋ ಭೂಮಿಪತಿತ್ವಮೀಯಾತ್ ।

ವಣಿಗ್ಜನಃ ಪಣ್ಯಫಲತ್ವಮೀಯಾತ್ ಜನಶ್ಚ ಶೂದ್ರೋಽಪಿ ಮಹತ್ವಮೀಯಾತ್ ॥ 102 ॥

ಇತ್ಯಾರ್ಷೇ ಶ್ರೀಮದ್ರಾಮಾಯಣೇ ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ಆದಿಕಾವ್ಯೇ ಬಾಲಕಾಣ್ಡೇ ಪ್ರಥಮಸ್ಸರ್ಗಃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe bālakāṇḍam |

atha prathamassargaḥ |

tapassvādhyāyanirataṃ tapasvī vāgvidāṃ varam |

nāradaṃ paripapraccha vālmīkirmunipuṅgavam || 1 ||

konvasminsāmprataṃ loke guṇavānkaśca vīryavān |

dharmajñaśca kṛtajñaśca satyavākyo dṛḍhavrataḥ || 2 ||

cāritreṇa ca ko yuktassarvabhūteṣu ko hitaḥ |

vidvānkaḥ kassamarthaśca kaścaikapriyadarśanaḥ || 3 ||

ātmavānko jitakrodho dyutimānko'nasūyakaḥ |

kasya bibhyati devāśca jātaroṣasya saṃyuge || 4 ||

etadicchāmyahaṃ śrotuṃ paraṃ kautūhalaṃ hi me |

maharṣe tvaṃ samartho'si jñātumevaṃvidhaṃ naram || 5 ||

śrutvā caitattrilokajño vālmīkernārado vacaḥ |

śrūyatāmiti cāmantrya prahṛṣṭo vākyamabravīt || 6 ||

bahavo durlabhāścaiva ye tvayā kīrtitā guṇāḥ |

mune vakṣyāmyahaṃ buddhvā tairyuktaśśrūyatānnaraḥ || 7 ||

ikṣvākuvaṃśaprabhavo rāmo nāma janaiśśrutaḥ |

niyatātmā mahāvīryo dyutimāndhṛtimān vaśī || 8 ||

buddhimānnītimānvāgmī śrīmān śatrunibarhaṇaḥ |

vipulāṃso mahābāhuḥ kambugrīvo mahāhanuḥ || 9 ||

mahorasko maheṣvāso gūḍhajatrurarindamaḥ |

ājānubāhussuśirāssulalāṭassuvikramaḥ || 10 ||

samassamavibhaktāṅgassnigdhavarṇaḥ pratāpavān |

pīnavakṣā viśālākṣo lakṣmīvān śubhalakṣaṇaḥ || 11 ||

dharmajñassatyasandhaśca prajānāṃ ca hite rataḥ |

yaśasvī jñānasampannaśśucirvaśyassamādhimān || 12 ||

prajāpatisamaśśrīmān dhātā ripuniṣūdanaḥ |

rakṣitā jīvalokasya dharmasya parirakṣitā || 13 ||

rakṣitā svasya dharmasya svajanasya ca rakṣitā |

vedavedāṅgatattvajño dhanurvede ca niṣṭhitaḥ || 14 ||

sarvaśāstrārthatattvajñassmṛtimānpratibhānavān |

sarvalokapriyassādhuradīnātmā vicakṣaṇaḥ || 15 ||

sarvadābhigatassadbhissamudra iva sindhubhiḥ |

āryassarvasamaścaiva sadaikapriyadarśanaḥ || 16 ||

sa ca sarvaguṇopetaḥ kausalyānandavardhanaḥ |

samudra iva gāmbhīrye dhairyeṇa himavāniva || 17 ||

viṣṇunā sadṛśo vīrye somavatpriyadarśanaḥ |

kālāgnisadṛśaḥ krodhe kṣamayā pṛthivīsamaḥ || 18 ||

dhanadena samastyāge satye dharma ivāparaḥ |

tamevaṃ guṇasampannaṃ rāmaṃ satyaparākramam || 19 ||

jyeṣṭhaṃ śreṣṭhaguṇairyuktaṃ priyaṃ daśarathassutam |

prakṛtīnāṃ hitairyuktaṃ prakṛtipriyakāmyayā || 20 ||

yauvarājyena saṃyoktumaicchatprītyā mahīpatiḥ |

tasyābhiṣekasambhārāndṛṣṭvā bhāryā'tha kaikayī || 21 ||

pūrvaṃ dattavarā devī varamenamayācata |

vivāsanaṃ ca rāmasya bharatasyābhiṣecanam || 22 ||

sa satyavacanādrājā dharmapāśena saṃyataḥ |

vivāsayāmāsa sutaṃ rāmaṃ daśarathaḥ priyam || 23 ||

sa jagāma vanaṃ vīraḥ pratijñāmanupālayan |

piturvacananirdeśātkaikeyyāḥ priyakāraṇāt || 24 ||

taṃ vrajantaṃ priyo bhrātā lakṣmaṇo'nujagāma ha |

snehādvinayasampannassumitrānandavardhanaḥ || 25 ||

bhrātaraṃ dayito bhrātussaubhrātramanudarśayan |

rāmasya dayitā bhāryā nityaṃ prāṇasamā hitā || 26 ||

janakasya kule jātā devamāyeva nirmitā |

sarvalakṣaṇasampannā nārīṇāmuttamā vadhūḥ || 27 ||

sītāpyanugatā rāmaṃ śaśinaṃ rohiṇī yathā |

paurairanugato dūraṃ pitrā daśarathena ca || 28 ||

śṛṅgiberapure sūtaṃ gaṅgākūle vyasarjayat |

guhamāsādya dharmātmā niṣādādhipatiṃ priyam || 29 ||

guhena sahito rāmo lakṣmaṇena ca sītayā |

te vanena vanaṃ gatvā nadīstīrtvā bahūdakāḥ || 30 ||

citrakūṭamanuprāpya bharadvājasya śāsanāt |

ramyamāvasathaṃ kṛtvā ramamāṇā vane trayaḥ || 31 ||

devagandharvasaṅkāśāstatra te nyavasan sukham |

te vanena vanaṃ gatvā nadīstīrtvā bahūdakāḥ || 32 ||

citrakūṭamanuprāpya bharadvājasya śāsanāt |

ramyamāvasathaṃ kṛtvā ramamāṇā vane trayaḥ || 33 ||

devagandharvasaṅkāśāstatra te nyavasan sukham |

citrakūṭaṃ gate rāme putraśokāturastathā || 34 ||

rājā daśarathassvargaṃ jagāma vilapansutam |

mṛte tu tasminbharato vasiṣṭhapramukhairdvijaiḥ || 35 ||

niyujyamāno rājyāya naicchadrājyaṃ mahābalaḥ |

sa jagāma vanaṃ vīro rāmapādaprasādakaḥ || 36 ||

gatvā tu sumahātmānaṃ rāmaṃ satyaparākramam |

ayācadbhrātaraṃ rāmamāryabhāvapuraskṛtaḥ || 37 ||

tvameva rājā dharmajña iti rāmaṃ vaco'bravīt |

rāmo'pi paramodārassumukhassumahāyaśāḥ |

na caicchatpiturādeśādrājyaṃ rāmo mahābalaḥ || 38 ||

pāduke cāsya rājyāya nyāsaṃ datvā punaḥpunaḥ |

nivartayāmāsa tato bharataṃ bharatāgrajaḥ || 39 ||

sa kāmamanavāpyaiva rāmapādāvupaspṛśan || 40 ||

nandigrāme'karodrājyaṃ rāmāgamanakāṅkṣayā |

gate tu bharate śrīmān satyasandho jitendriyaḥ || 41 ||

rāmastu punarālakṣya nāgarasya janasya ca |

tatrāgamanamekāgro daṇḍakānpraviveśa ha || 42 ||

praviśya tu mahāraṇyaṃ rāmo rājīvalocanaḥ |

virādhaṃ rākṣasaṃ hatvā śarabhaṅgaṃ dadarśa ha || 43 ||

sutīkṣṇaṃ cāpyagastyaṃ ca agastyabhrātaraṃ tathā |

agastyavacanāccaiva jagrāhaindraṃ śarāsanam || 44 ||

khaḍgaṃ ca paramaprītastūṇī cākṣayasāyakau |

vasatastasya rāmasya vane vanacaraissaha |

ṛṣayo'bhyāgamansarve vadhāyāsurarakṣasām || 45 ||

sa teṣāṃ pratiśuśrāva rākṣasānāṃ tathā vane || 46 ||

pratijñātaśca rāmeṇa vadhassaṃyati rakṣasām |

ṛṣīṇāmagnikalpānāṃ daṇḍakāraṇyavāsinām || 47 ||

tena tatraiva vasatā janasthānanivāsinī |

virūpitā śūrpaṇakhā rākṣasī kāmarūpiṇī || 48 ||

tataśśūrpaṇakhāvākyādudyuktānsarvarākṣasān |

kharaṃ triśirasaṃ caiva dūṣaṇaṃ caiva rākṣasam || 49 ||

nijaghāna vane rāmasteṣāṃ caiva padānugān |

vane tasminnivasatā janasthānanivāsinām || 50 ||

rakṣasāṃ nihatānyāsansahasrāṇi caturdaśa |

tato jñātivadhaṃ śrutvā rāvaṇaḥ krodhamūrchitaḥ || 51 ||

sahāyaṃ varayāmāsa mārīcaṃ nāma rākṣasam |

vāryamāṇassubahuśo mārīcena sa rāvaṇaḥ || 52 ||

na virodho balavatā kṣamo rāvaṇa tena te |

anādṛtya tu tadvākyaṃ rāvaṇaḥ kālacoditaḥ || 53 ||

jagāma saha mārīcastasyāśramapadaṃ tadā |

tena māyāvinā dūramapavāhya nṛpātmajau || 54 ||

jahāra bhāryāṃ rāmasya gṛdhraṃ hatvā jaṭāyuṣam |

gṛdhraṃ ca nihataṃ dṛṣṭvā hṛtāṃ śrutvā ca maithilīm || 55 ||

rāghavaśśokasantapto vilalāpākulendriyaḥ |

tatastenaiva śokena gṛdhraṃ dagdhvā jaṭāyuṣam || 56 ||

mārgamāṇo vane sītāṃ rākṣasaṃ sandadarśa ha |

kabandhannāma rūpeṇa vikṛtaṃ ghoradarśanam || 57 ||

taṃ nihatya mahābāhurdadāha svargataśca saḥ |

sa cāsya kathayāmāsa śabarīṃ dharmacāriṇīm || 58 ||

śramaṇīṃ dharmanipuṇāmabhigaccheti rāghava |

1151 so'bhyagacchanmahātejāśśabarīṃ śatrusūdanaḥ || 59 ||

śabaryā pūjitassamyagrāmo daśarathātmajaḥ |

pampātīre hanumatā saṅgato vānareṇa ha || 60 ||

hanumadvacanāccaiva sugrīveṇa samāgataḥ |

sugrīvāya ca tatsarvaṃ śaṃsadrāmo mahābalaḥ || 61 ||

āditastadyathāvṛttaṃ sītāyāśca viśeṣataḥ |

sugrīvaścāpi tatsarvaṃ śrutvā rāmasya vānaraḥ || 62 ||

cakāra sakhyaṃ rāmeṇa prītaścaivāgnisākṣikam |

tato vānararājena vairānukathanaṃ prati || 63 ||

rāmāyāveditaṃ sarvaṃ praṇayādduḥkhitena ca |

pratijñātaṃ ca rāmeṇa tadā vālivadhaṃ prati || 64 ||

vālinaśca balaṃ tatra kathayāmāsa vānaraḥ |

sugrīvaśśaṅkitaścāsīnnityaṃ vīryeṇa rāghave || 65 ||

rāghavapratyayārthaṃ tu dundubheḥ kāyamuttamam |

darśayāmāsa sugrīvo mahāparvatasannibham || 66 ||

utsmayitvā mahābāhuḥ prekṣya cāsthi mahābalaḥ |

pādāṅguṣṭhena cikṣepa sampūrṇaṃ daśayojanam || 67 ||

bibheda ca punassālānsaptaikena maheṣuṇā |

giriṃ rasātalaṃ caiva janayanpratyayaṃ tathā || 68 ||

tataḥ prītamanāstena viśvastassa mahākapiḥ |

kiṣkindhāṃ rāmasahito jagāma ca guhāṃ tadā || 69 ||

tato'garjaddharivaraḥ sugrīvo hemapiṅgalaḥ |

tena nādena mahatā nirjagāma harīśvaraḥ || 70 ||

anumānya tadā tārāṃ sugrīveṇa samāgataḥ |

nijaghāna ca tatrainaṃ śareṇaikena rāghavaḥ || 71 ||

tatassugrīvavacanāddhatvā vālinamāhave |

sugrīvameva tadrājye rāghavaḥ pratyapādayat || 72 ||

sa ca sarvānsamānīya vānarānvānararṣabhaḥ |

diśaḥ prasthāpayāmāsa didṛkṣurjanakātmajām || 73 ||

tato gṛdhrasya vacanātsampāterhanumānbalī |

śatayojanavistīrṇaṃ pupluve lavaṇārṇavam || 74 ||

tatra laṅkāṃ samāsādya purīṃ rāvaṇapālitām |

dadarśa sītāṃ dhyāyantīmaśokavanikāṃ gatām || 75 ||

nivedayitvā''bhijñānaṃ pravṛttiṃ ca nivedya ca |

samāśvāsya ca vaidehīṃ mardayāmāsa toraṇam || 76 ||

pañca senāgragānhatvā saptamantrisutānapi |

śūramakṣaṃ ca niṣpiṣya grahaṇaṃ samupāgamat || 77 ||

astreṇonmuktamātmānaṃ jñātvā paitāmahādvarāt |

marṣayanrākṣasānvīro yantriṇastānyadṛcchayā || 78 ||

tato dagdhvā purīṃ laṅkāmṛte sītāṃ ca maithilīm |

rāmāya priyamākhyātuṃ punarāyānmahākapiḥ || 79 ||

so'dhigamya mahātmānaṃ kṛtvā rāmaṃ pradakṣiṇam |

nyavedayadameyātmā dṛṣṭā sīteti tattvataḥ || 80 ||

tatassugrīvasahito gatvā tīraṃ mahodadheḥ |

samudraṃ kṣobhayāmāsa śarairādityasannibhaiḥ || 81 ||

darśayāmāsa cātmānaṃ samudrassaritāṃ patiḥ |

samudravacanāccaiva nalaṃ setumakārayat || 82 ||

tena gatvā purīṃ laṅkāṃ hatvā rāvaṇamāhave |

rāmaḥ sītāmanuprāpya parāṃ vrīḍāmupāgamat || 83 ||

tāmuvāca tato rāmaḥ paruṣaṃ janasaṃsadi |

amṛṣyamāṇā sā sītā viveśa jvalanaṃ satī || 84 ||

tato'gnivacanātsītāṃ jñātvā vigatakalmaṣām |

babhau rāmassamprahṛṣṭaḥ pūjitassarvadaivataiḥ || 85 ||

karmaṇā tena mahatā trailokyaṃ sacarācaram |

sadevarṣigaṇaṃ tuṣṭaṃ rāghavasya mahātmanaḥ || 86 ||

abhiṣicya ca laṅkāyāṃ rākṣasendraṃ vibhīṣaṇam |

kṛtakṛtyastadā rāmo vijvaraḥ pramumoda ha || 87 ||

devatābhyo varaṃ prāpya samutthāpya ca vānarān |

ayodhyāṃ prasthito rāmaḥ puṣpakeṇa suhṛdvṛtaḥ || 88 ||

bharadvājāśramaṃ gatvā rāmassatyaparākramaḥ |

bharatasyāntikaṃ rāmo hanūmantaṃ vyasarjayat || 89 ||

punarākhyāyikāṃ jalpansugrīvasahitaśca saḥ |

puṣpakaṃ tatsamāruhya nandigrāmaṃ yayau tadā || 90 ||

nandigrāme jaṭāṃ hitvā bhrātṛbhissahito'naghaḥ |

rāmassītāmanuprāpya rājyaṃ punaravāptavān || 91 ||

prahṛṣṭamudito lokastuṣṭaḥ puṣṭassudhārmikaḥ |

nirāmayo hyarogaśca durbhikṣabhayavarjitaḥ || 92 ||

na putramaraṇaṃ kiñciddrakṣyanti puruṣāḥ kvacit |

nāryaścāvidhavā nityaṃ bhaviṣyanti pativratāḥ || 93 ||

na cāgnijaṃ bhayaṃ kiñcinnāpsu majjanti jantavaḥ |

na vātajaṃ bhayaṃ kiñcinnāpi jvarakṛtaṃ tathā || 94 ||

na cāpi kṣudbhayaṃ tatra na taskarabhayaṃ tathā |

nagarāṇi ca rāṣṭrāṇi dhanadhānyayutāni ca || 95 ||

nityaṃ pramuditāssarve yathā kṛtayuge tathā |

aśvamedhaśatairiṣṭvā tathā bahusuvarṇakaiḥ || 96 ||

gavāṃ koṭyayutaṃ datvā brahmalokaṃ prayāsyati |

asaṅkhyeyaṃ dhanaṃ datvā brāhmaṇebhyo mahāyaśāḥ || 97 ||

rājavaṃśānśataguṇānsthāpayiṣyati rāghavaḥ |

cāturvarṇyaṃ ca loke'smin sve sve dharme niyokṣyati || 98 ||

daśavarṣasahasrāṇi daśavarṣaśatāni ca |

rāmo rājyamupāsitvā brahmalokaṃ prayāsyati || 99 ||

idaṃ pavitraṃ pāpaghnaṃ puṇyaṃ vedaiśca sammitam |

yaḥ paṭhedrāmacaritaṃ sarvapāpaiḥ pramucyate || 100 ||

etadākhyānamāyuṣyaṃ paṭhanrāmāyaṇaṃ naraḥ |

saputrapautrassagaṇaḥ pretya svarge mahīyate || 101 ||

paṭhandvijo vāgṛṣabhatvamīyāt syātkṣatriyo bhūmipatitvamīyāt |

vaṇigjanaḥ paṇyaphalatvamīyāt janaśca śūdro'pi mahatvamīyāt || 102 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye bālakāṇḍe prathamassargaḥ ||