ശ്രീമദ്വാല്മീകീയ രാമായണേ ബാലകാണ്ഡമ് ।
അഥ പ്രഥമസ്സര്ഗഃ ।
തപസ്സ്വാധ്യായനിരതം തപസ്വീ വാഗ്വിദാം വരമ് ।
നാരദം പരിപപ്രച്ഛ വാല്മീകിര്മുനിപുങ്ഗവമ് ॥ 1 ॥
കോന്വസ്മിന്സാമ്പ്രതം ലോകേ ഗുണവാന്കശ്ച വീര്യവാന് ।
ധര്മജ്ഞശ്ച കൃതജ്ഞശ്ച സത്യവാക്യോ ദൃഢവ്രതഃ ॥ 2 ॥
ചാരിത്രേണ ച കോ യുക്തസ്സര്വഭൂതേഷു കോ ഹിതഃ ।
വിദ്വാന്കഃ കസ്സമര്ഥശ്ച കശ്ചൈകപ്രിയദര്ശനഃ ॥ 3 ॥
ആത്മവാന്കോ ജിതക്രോധോ ദ്യുതിമാന്കോഽനസൂയകഃ ।
കസ്യ ബിഭ്യതി ദേവാശ്ച ജാതരോഷസ്യ സംയുഗേ ॥ 4 ॥
ഏതദിച്ഛാമ്യഹം ശ്രോതും പരം കൌതൂഹലം ഹി മേ ।
മഹര്ഷേ ത്വം സമര്ഥോഽസി ജ്ഞാതുമേവംവിധം നരമ് ॥ 5 ॥
ശ്രുത്വാ ചൈതത്ത്രിലോകജ്ഞോ വാല്മീകേര്നാരദോ വചഃ ।
ശ്രൂയതാമിതി ചാമന്ത്ര്യ പ്രഹൃഷ്ടോ വാക്യമബ്രവീത് ॥ 6 ॥
ബഹവോ ദുര്ലഭാശ്ചൈവ യേ ത്വയാ കീര്തിതാ ഗുണാഃ ।
മുനേ വക്ഷ്യാമ്യഹം ബുദ്ധ്വാ തൈര്യുക്തശ്ശ്രൂയതാന്നരഃ ॥ 7 ॥
ഇക്ഷ്വാകുവംശപ്രഭവോ രാമോ നാമ ജനൈശ്ശ്രുതഃ ।
നിയതാത്മാ മഹാവീര്യോ ദ്യുതിമാന്ധൃതിമാന് വശീ ॥ 8 ॥
ബുദ്ധിമാന്നീതിമാന്വാഗ്മീ ശ്രീമാന് ശത്രുനിബര്ഹണഃ ।
വിപുലാംസോ മഹാബാഹുഃ കമ്ബുഗ്രീവോ മഹാഹനുഃ ॥ 9 ॥
മഹോരസ്കോ മഹേഷ്വാസോ ഗൂഢജത്രുരരിന്ദമഃ ।
ആജാനുബാഹുസ്സുശിരാസ്സുലലാടസ്സുവിക്രമഃ ॥ 10 ॥
സമസ്സമവിഭക്താങ്ഗസ്സ്നിഗ്ധവര്ണഃ പ്രതാപവാന് ।
പീനവക്ഷാ വിശാലാക്ഷോ ലക്ഷ്മീവാന് ശുഭലക്ഷണഃ ॥ 11 ॥
ധര്മജ്ഞസ്സത്യസന്ധശ്ച പ്രജാനാം ച ഹിതേ രതഃ ।
യശസ്വീ ജ്ഞാനസമ്പന്നശ്ശുചിര്വശ്യസ്സമാധിമാന് ॥ 12 ॥
പ്രജാപതിസമശ്ശ്രീമാന് ധാതാ രിപുനിഷൂദനഃ ।
രക്ഷിതാ ജീവലോകസ്യ ധര്മസ്യ പരിരക്ഷിതാ ॥ 13 ॥
രക്ഷിതാ സ്വസ്യ ധര്മസ്യ സ്വജനസ്യ ച രക്ഷിതാ ।
വേദവേദാങ്ഗതത്ത്വജ്ഞോ ധനുര്വേദേ ച നിഷ്ഠിതഃ ॥ 14 ॥
സര്വശാസ്ത്രാര്ഥതത്ത്വജ്ഞസ്സ്മൃതിമാന്പ്രതിഭാനവാന് ।
സര്വലോകപ്രിയസ്സാധുരദീനാത്മാ വിചക്ഷണഃ ॥ 15 ॥
സര്വദാഭിഗതസ്സദ്ഭിസ്സമുദ്ര ഇവ സിന്ധുഭിഃ ।
ആര്യസ്സര്വസമശ്ചൈവ സദൈകപ്രിയദര്ശനഃ ॥ 16 ॥
സ ച സര്വഗുണോപേതഃ കൌസല്യാനന്ദവര്ധനഃ ।
സമുദ്ര ഇവ ഗാമ്ഭീര്യേ ധൈര്യേണ ഹിമവാനിവ ॥ 17 ॥
വിഷ്ണുനാ സദൃശോ വീര്യേ സോമവത്പ്രിയദര്ശനഃ ।
കാലാഗ്നിസദൃശഃ ക്രോധേ ക്ഷമയാ പൃഥിവീസമഃ ॥ 18 ॥
ധനദേന സമസ്ത്യാഗേ സത്യേ ധര്മ ഇവാപരഃ ।
തമേവം ഗുണസമ്പന്നം രാമം സത്യപരാക്രമമ് ॥ 19 ॥
ജ്യേഷ്ഠം ശ്രേഷ്ഠഗുണൈര്യുക്തം പ്രിയം ദശരഥസ്സുതമ് ।
പ്രകൃതീനാം ഹിതൈര്യുക്തം പ്രകൃതിപ്രിയകാമ്യയാ ॥ 20 ॥
യൌവരാജ്യേന സംയോക്തുമൈച്ഛത്പ്രീത്യാ മഹീപതിഃ ।
തസ്യാഭിഷേകസമ്ഭാരാന്ദൃഷ്ട്വാ ഭാര്യാഽഥ കൈകയീ ॥ 21 ॥
പൂര്വം ദത്തവരാ ദേവീ വരമേനമയാചത ।
വിവാസനം ച രാമസ്യ ഭരതസ്യാഭിഷേചനമ് ॥ 22 ॥
സ സത്യവചനാദ്രാജാ ധര്മപാശേന സംയതഃ ।
വിവാസയാമാസ സുതം രാമം ദശരഥഃ പ്രിയമ് ॥ 23 ॥
സ ജഗാമ വനം വീരഃ പ്രതിജ്ഞാമനുപാലയന് ।
പിതുര്വചനനിര്ദേശാത്കൈകേയ്യാഃ പ്രിയകാരണാത് ॥ 24 ॥
തം വ്രജന്തം പ്രിയോ ഭ്രാതാ ലക്ഷ്മണോഽനുജഗാമ ഹ ।
സ്നേഹാദ്വിനയസമ്പന്നസ്സുമിത്രാനന്ദവര്ധനഃ ॥ 25 ॥
ഭ്രാതരം ദയിതോ ഭ്രാതുസ്സൌഭ്രാത്രമനുദര്ശയന് ।
രാമസ്യ ദയിതാ ഭാര്യാ നിത്യം പ്രാണസമാ ഹിതാ ॥ 26 ॥
ജനകസ്യ കുലേ ജാതാ ദേവമായേവ നിര്മിതാ ।
സര്വലക്ഷണസമ്പന്നാ നാരീണാമുത്തമാ വധൂഃ ॥ 27 ॥
സീതാപ്യനുഗതാ രാമം ശശിനം രോഹിണീ യഥാ ।
പൌരൈരനുഗതോ ദൂരം പിത്രാ ദശരഥേന ച ॥ 28 ॥
ശൃങ്ഗിബേരപുരേ സൂതം ഗങ്ഗാകൂലേ വ്യസര്ജയത് ।
ഗുഹമാസാദ്യ ധര്മാത്മാ നിഷാദാധിപതിം പ്രിയമ് ॥ 29 ॥
ഗുഹേന സഹിതോ രാമോ ലക്ഷ്മണേന ച സീതയാ ।
തേ വനേന വനം ഗത്വാ നദീസ്തീര്ത്വാ ബഹൂദകാഃ ॥ 30 ॥
ചിത്രകൂടമനുപ്രാപ്യ ഭരദ്വാജസ്യ ശാസനാത് ।
രമ്യമാവസഥം കൃത്വാ രമമാണാ വനേ ത്രയഃ ॥ 31 ॥
ദേവഗന്ധര്വസങ്കാശാസ്തത്ര തേ ന്യവസന് സുഖമ് ।
തേ വനേന വനം ഗത്വാ നദീസ്തീര്ത്വാ ബഹൂദകാഃ ॥ 32 ॥
ചിത്രകൂടമനുപ്രാപ്യ ഭരദ്വാജസ്യ ശാസനാത് ।
രമ്യമാവസഥം കൃത്വാ രമമാണാ വനേ ത്രയഃ ॥ 33 ॥
ദേവഗന്ധര്വസങ്കാശാസ്തത്ര തേ ന്യവസന് സുഖമ് ।
ചിത്രകൂടം ഗതേ രാമേ പുത്രശോകാതുരസ്തഥാ ॥ 34 ॥
രാജാ ദശരഥസ്സ്വര്ഗം ജഗാമ വിലപന്സുതമ് ।
മൃതേ തു തസ്മിന്ഭരതോ വസിഷ്ഠപ്രമുഖൈര്ദ്വിജൈഃ ॥ 35 ॥
നിയുജ്യമാനോ രാജ്യായ നൈച്ഛദ്രാജ്യം മഹാബലഃ ।
സ ജഗാമ വനം വീരോ രാമപാദപ്രസാദകഃ ॥ 36 ॥
ഗത്വാ തു സുമഹാത്മാനം രാമം സത്യപരാക്രമമ് ।
അയാചദ്ഭ്രാതരം രാമമാര്യഭാവപുരസ്കൃതഃ ॥ 37 ॥
ത്വമേവ രാജാ ധര്മജ്ഞ ഇതി രാമം വചോഽബ്രവീത് ।
രാമോഽപി പരമോദാരസ്സുമുഖസ്സുമഹായശാഃ ।
ന ചൈച്ഛത്പിതുരാദേശാദ്രാജ്യം രാമോ മഹാബലഃ ॥ 38 ॥
പാദുകേ ചാസ്യ രാജ്യായ ന്യാസം ദത്വാ പുനഃപുനഃ ।
നിവര്തയാമാസ തതോ ഭരതം ഭരതാഗ്രജഃ ॥ 39 ॥
സ കാമമനവാപ്യൈവ രാമപാദാവുപസ്പൃശന് ॥ 40 ॥
നന്ദിഗ്രാമേഽകരോദ്രാജ്യം രാമാഗമനകാങ്ക്ഷയാ ।
ഗതേ തു ഭരതേ ശ്രീമാന് സത്യസന്ധോ ജിതേന്ദ്രിയഃ ॥ 41 ॥
രാമസ്തു പുനരാലക്ഷ്യ നാഗരസ്യ ജനസ്യ ച ।
തത്രാഗമനമേകാഗ്രോ ദണ്ഡകാന്പ്രവിവേശ ഹ ॥ 42 ॥
പ്രവിശ്യ തു മഹാരണ്യം രാമോ രാജീവലോചനഃ ।
വിരാധം രാക്ഷസം ഹത്വാ ശരഭങ്ഗം ദദര്ശ ഹ ॥ 43 ॥
സുതീക്ഷ്ണം ചാപ്യഗസ്ത്യം ച അഗസ്ത്യഭ്രാതരം തഥാ ।
അഗസ്ത്യവചനാച്ചൈവ ജഗ്രാഹൈന്ദ്രം ശരാസനമ് ॥ 44 ॥
ഖഡ്ഗം ച പരമപ്രീതസ്തൂണീ ചാക്ഷയസായകൌ ।
വസതസ്തസ്യ രാമസ്യ വനേ വനചരൈസ്സഹ ।
ഋഷയോഽഭ്യാഗമന്സര്വേ വധായാസുരരക്ഷസാമ് ॥ 45 ॥
സ തേഷാം പ്രതിശുശ്രാവ രാക്ഷസാനാം തഥാ വനേ ॥ 46 ॥
പ്രതിജ്ഞാതശ്ച രാമേണ വധസ്സംയതി രക്ഷസാമ് ।
ഋഷീണാമഗ്നികല്പാനാം ദണ്ഡകാരണ്യവാസിനാമ് ॥ 47 ॥
തേന തത്രൈവ വസതാ ജനസ്ഥാനനിവാസിനീ ।
വിരൂപിതാ ശൂര്പണഖാ രാക്ഷസീ കാമരൂപിണീ ॥ 48 ॥
തതശ്ശൂര്പണഖാവാക്യാദുദ്യുക്താന്സര്വരാക്ഷസാന് ।
ഖരം ത്രിശിരസം ചൈവ ദൂഷണം ചൈവ രാക്ഷസമ് ॥ 49 ॥
നിജഘാന വനേ രാമസ്തേഷാം ചൈവ പദാനുഗാന് ।
വനേ തസ്മിന്നിവസതാ ജനസ്ഥാനനിവാസിനാമ് ॥ 50 ॥
രക്ഷസാം നിഹതാന്യാസന്സഹസ്രാണി ചതുര്ദശ ।
തതോ ജ്ഞാതിവധം ശ്രുത്വാ രാവണഃ ക്രോധമൂര്ഛിതഃ ॥ 51 ॥
സഹായം വരയാമാസ മാരീചം നാമ രാക്ഷസമ് ।
വാര്യമാണസ്സുബഹുശോ മാരീചേന സ രാവണഃ ॥ 52 ॥
ന വിരോധോ ബലവതാ ക്ഷമോ രാവണ തേന തേ ।
അനാദൃത്യ തു തദ്വാക്യം രാവണഃ കാലചോദിതഃ ॥ 53 ॥
ജഗാമ സഹ മാരീചസ്തസ്യാശ്രമപദം തദാ ।
തേന മായാവിനാ ദൂരമപവാഹ്യ നൃപാത്മജൌ ॥ 54 ॥
ജഹാര ഭാര്യാം രാമസ്യ ഗൃധ്രം ഹത്വാ ജടായുഷമ് ।
ഗൃധ്രം ച നിഹതം ദൃഷ്ട്വാ ഹൃതാം ശ്രുത്വാ ച മൈഥിലീമ് ॥ 55 ॥
രാഘവശ്ശോകസന്തപ്തോ വിലലാപാകുലേന്ദ്രിയഃ ।
തതസ്തേനൈവ ശോകേന ഗൃധ്രം ദഗ്ധ്വാ ജടായുഷമ് ॥ 56 ॥
മാര്ഗമാണോ വനേ സീതാം രാക്ഷസം സന്ദദര്ശ ഹ ।
കബന്ധന്നാമ രൂപേണ വികൃതം ഘോരദര്ശനമ് ॥ 57 ॥
തം നിഹത്യ മഹാബാഹുര്ദദാഹ സ്വര്ഗതശ്ച സഃ ।
സ ചാസ്യ കഥയാമാസ ശബരീം ധര്മചാരിണീമ് ॥ 58 ॥
ശ്രമണീം ധര്മനിപുണാമഭിഗച്ഛേതി രാഘവ ।
1151 സോഽഭ്യഗച്ഛന്മഹാതേജാശ്ശബരീം ശത്രുസൂദനഃ ॥ 59 ॥
ശബര്യാ പൂജിതസ്സമ്യഗ്രാമോ ദശരഥാത്മജഃ ।
പമ്പാതീരേ ഹനുമതാ സങ്ഗതോ വാനരേണ ഹ ॥ 60 ॥
ഹനുമദ്വചനാച്ചൈവ സുഗ്രീവേണ സമാഗതഃ ।
സുഗ്രീവായ ച തത്സര്വം ശംസദ്രാമോ മഹാബലഃ ॥ 61 ॥
ആദിതസ്തദ്യഥാവൃത്തം സീതായാശ്ച വിശേഷതഃ ।
സുഗ്രീവശ്ചാപി തത്സര്വം ശ്രുത്വാ രാമസ്യ വാനരഃ ॥ 62 ॥
ചകാര സഖ്യം രാമേണ പ്രീതശ്ചൈവാഗ്നിസാക്ഷികമ് ।
തതോ വാനരരാജേന വൈരാനുകഥനം പ്രതി ॥ 63 ॥
രാമായാവേദിതം സര്വം പ്രണയാദ്ദുഃഖിതേന ച ।
പ്രതിജ്ഞാതം ച രാമേണ തദാ വാലിവധം പ്രതി ॥ 64 ॥
വാലിനശ്ച ബലം തത്ര കഥയാമാസ വാനരഃ ।
സുഗ്രീവശ്ശങ്കിതശ്ചാസീന്നിത്യം വീര്യേണ രാഘവേ ॥ 65 ॥
രാഘവപ്രത്യയാര്ഥം തു ദുന്ദുഭേഃ കായമുത്തമമ് ।
ദര്ശയാമാസ സുഗ്രീവോ മഹാപര്വതസന്നിഭമ് ॥ 66 ॥
ഉത്സ്മയിത്വാ മഹാബാഹുഃ പ്രേക്ഷ്യ ചാസ്ഥി മഹാബലഃ ।
പാദാങ്ഗുഷ്ഠേന ചിക്ഷേപ സമ്പൂര്ണം ദശയോജനമ് ॥ 67 ॥
ബിഭേദ ച പുനസ്സാലാന്സപ്തൈകേന മഹേഷുണാ ।
ഗിരിം രസാതലം ചൈവ ജനയന്പ്രത്യയം തഥാ ॥ 68 ॥
തതഃ പ്രീതമനാസ്തേന വിശ്വസ്തസ്സ മഹാകപിഃ ।
കിഷ്കിന്ധാം രാമസഹിതോ ജഗാമ ച ഗുഹാം തദാ ॥ 69 ॥
തതോഽഗര്ജദ്ധരിവരഃ സുഗ്രീവോ ഹേമപിങ്ഗലഃ ।
തേന നാദേന മഹതാ നിര്ജഗാമ ഹരീശ്വരഃ ॥ 70 ॥
അനുമാന്യ തദാ താരാം സുഗ്രീവേണ സമാഗതഃ ।
നിജഘാന ച തത്രൈനം ശരേണൈകേന രാഘവഃ ॥ 71 ॥
തതസ്സുഗ്രീവവചനാദ്ധത്വാ വാലിനമാഹവേ ।
സുഗ്രീവമേവ തദ്രാജ്യേ രാഘവഃ പ്രത്യപാദയത് ॥ 72 ॥
സ ച സര്വാന്സമാനീയ വാനരാന്വാനരര്ഷഭഃ ।
ദിശഃ പ്രസ്ഥാപയാമാസ ദിദൃക്ഷുര്ജനകാത്മജാമ് ॥ 73 ॥
തതോ ഗൃധ്രസ്യ വചനാത്സമ്പാതേര്ഹനുമാന്ബലീ ।
ശതയോജനവിസ്തീര്ണം പുപ്ലുവേ ലവണാര്ണവമ് ॥ 74 ॥
തത്ര ലങ്കാം സമാസാദ്യ പുരീം രാവണപാലിതാമ് ।
ദദര്ശ സീതാം ധ്യായന്തീമശോകവനികാം ഗതാമ് ॥ 75 ॥
നിവേദയിത്വാഽഽഭിജ്ഞാനം പ്രവൃത്തിം ച നിവേദ്യ ച ।
സമാശ്വാസ്യ ച വൈദേഹീം മര്ദയാമാസ തോരണമ് ॥ 76 ॥
പഞ്ച സേനാഗ്രഗാന്ഹത്വാ സപ്തമന്ത്രിസുതാനപി ।
ശൂരമക്ഷം ച നിഷ്പിഷ്യ ഗ്രഹണം സമുപാഗമത് ॥ 77 ॥
അസ്ത്രേണോന്മുക്തമാത്മാനം ജ്ഞാത്വാ പൈതാമഹാദ്വരാത് ।
മര്ഷയന്രാക്ഷസാന്വീരോ യന്ത്രിണസ്താന്യദൃച്ഛയാ ॥ 78 ॥
തതോ ദഗ്ധ്വാ പുരീം ലങ്കാമൃതേ സീതാം ച മൈഥിലീമ് ।
രാമായ പ്രിയമാഖ്യാതും പുനരായാന്മഹാകപിഃ ॥ 79 ॥
സോഽധിഗമ്യ മഹാത്മാനം കൃത്വാ രാമം പ്രദക്ഷിണമ് ।
ന്യവേദയദമേയാത്മാ ദൃഷ്ടാ സീതേതി തത്ത്വതഃ ॥ 80 ॥
തതസ്സുഗ്രീവസഹിതോ ഗത്വാ തീരം മഹോദധേഃ ।
സമുദ്രം ക്ഷോഭയാമാസ ശരൈരാദിത്യസന്നിഭൈഃ ॥ 81 ॥
ദര്ശയാമാസ ചാത്മാനം സമുദ്രസ്സരിതാം പതിഃ ।
സമുദ്രവചനാച്ചൈവ നലം സേതുമകാരയത് ॥ 82 ॥
തേന ഗത്വാ പുരീം ലങ്കാം ഹത്വാ രാവണമാഹവേ ।
രാമഃ സീതാമനുപ്രാപ്യ പരാം വ്രീഡാമുപാഗമത് ॥ 83 ॥
താമുവാച തതോ രാമഃ പരുഷം ജനസംസദി ।
അമൃഷ്യമാണാ സാ സീതാ വിവേശ ജ്വലനം സതീ ॥ 84 ॥
തതോഽഗ്നിവചനാത്സീതാം ജ്ഞാത്വാ വിഗതകല്മഷാമ് ।
ബഭൌ രാമസ്സമ്പ്രഹൃഷ്ടഃ പൂജിതസ്സര്വദൈവതൈഃ ॥ 85 ॥
കര്മണാ തേന മഹതാ ത്രൈലോക്യം സചരാചരമ് ।
സദേവര്ഷിഗണം തുഷ്ടം രാഘവസ്യ മഹാത്മനഃ ॥ 86 ॥
അഭിഷിച്യ ച ലങ്കായാം രാക്ഷസേന്ദ്രം വിഭീഷണമ് ।
കൃതകൃത്യസ്തദാ രാമോ വിജ്വരഃ പ്രമുമോദ ഹ ॥ 87 ॥
ദേവതാഭ്യോ വരം പ്രാപ്യ സമുത്ഥാപ്യ ച വാനരാന് ।
അയോധ്യാം പ്രസ്ഥിതോ രാമഃ പുഷ്പകേണ സുഹൃദ്വൃതഃ ॥ 88 ॥
ഭരദ്വാജാശ്രമം ഗത്വാ രാമസ്സത്യപരാക്രമഃ ।
ഭരതസ്യാന്തികം രാമോ ഹനൂമന്തം വ്യസര്ജയത് ॥ 89 ॥
പുനരാഖ്യായികാം ജല്പന്സുഗ്രീവസഹിതശ്ച സഃ ।
പുഷ്പകം തത്സമാരുഹ്യ നന്ദിഗ്രാമം യയൌ തദാ ॥ 90 ॥
നന്ദിഗ്രാമേ ജടാം ഹിത്വാ ഭ്രാതൃഭിസ്സഹിതോഽനഘഃ ।
രാമസ്സീതാമനുപ്രാപ്യ രാജ്യം പുനരവാപ്തവാന് ॥ 91 ॥
പ്രഹൃഷ്ടമുദിതോ ലോകസ്തുഷ്ടഃ പുഷ്ടസ്സുധാര്മികഃ ।
നിരാമയോ ഹ്യരോഗശ്ച ദുര്ഭിക്ഷഭയവര്ജിതഃ ॥ 92 ॥
ന പുത്രമരണം കിഞ്ചിദ്ദ്രക്ഷ്യന്തി പുരുഷാഃ ക്വചിത് ।
നാര്യശ്ചാവിധവാ നിത്യം ഭവിഷ്യന്തി പതിവ്രതാഃ ॥ 93 ॥
ന ചാഗ്നിജം ഭയം കിഞ്ചിന്നാപ്സു മജ്ജന്തി ജന്തവഃ ।
ന വാതജം ഭയം കിഞ്ചിന്നാപി ജ്വരകൃതം തഥാ ॥ 94 ॥
ന ചാപി ക്ഷുദ്ഭയം തത്ര ന തസ്കരഭയം തഥാ ।
നഗരാണി ച രാഷ്ട്രാണി ധനധാന്യയുതാനി ച ॥ 95 ॥
നിത്യം പ്രമുദിതാസ്സര്വേ യഥാ കൃതയുഗേ തഥാ ।
അശ്വമേധശതൈരിഷ്ട്വാ തഥാ ബഹുസുവര്ണകൈഃ ॥ 96 ॥
ഗവാം കോട്യയുതം ദത്വാ ബ്രഹ്മലോകം പ്രയാസ്യതി ।
അസങ്ഖ്യേയം ധനം ദത്വാ ബ്രാഹ്മണേഭ്യോ മഹായശാഃ ॥ 97 ॥
രാജവംശാന്ശതഗുണാന്സ്ഥാപയിഷ്യതി രാഘവഃ ।
ചാതുര്വര്ണ്യം ച ലോകേഽസ്മിന് സ്വേ സ്വേ ധര്മേ നിയോക്ഷ്യതി ॥ 98 ॥
ദശവര്ഷസഹസ്രാണി ദശവര്ഷശതാനി ച ।
രാമോ രാജ്യമുപാസിത്വാ ബ്രഹ്മലോകം പ്രയാസ്യതി ॥ 99 ॥
ഇദം പവിത്രം പാപഘ്നം പുണ്യം വേദൈശ്ച സമ്മിതമ് ।
യഃ പഠേദ്രാമചരിതം സര്വപാപൈഃ പ്രമുച്യതേ ॥ 100 ॥
ഏതദാഖ്യാനമായുഷ്യം പഠന്രാമായണം നരഃ ।
സപുത്രപൌത്രസ്സഗണഃ പ്രേത്യ സ്വര്ഗേ മഹീയതേ ॥ 101 ॥
പഠന്ദ്വിജോ വാഗൃഷഭത്വമീയാത് സ്യാത്ക്ഷത്രിയോ ഭൂമിപതിത്വമീയാത് ।
വണിഗ്ജനഃ പണ്യഫലത്വമീയാത് ജനശ്ച ശൂദ്രോഽപി മഹത്വമീയാത് ॥ 102 ॥
ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയ ആദികാവ്യേ ബാലകാണ്ഡേ പ്രഥമസ്സര്ഗഃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe bālakāṇḍam |
atha prathamassargaḥ |
tapassvādhyāyanirataṃ tapasvī vāgvidāṃ varam |
nāradaṃ paripapraccha vālmīkirmunipuṅgavam || 1 ||
konvasminsāmprataṃ loke guṇavānkaśca vīryavān |
dharmajñaśca kṛtajñaśca satyavākyo dṛḍhavrataḥ || 2 ||
cāritreṇa ca ko yuktassarvabhūteṣu ko hitaḥ |
vidvānkaḥ kassamarthaśca kaścaikapriyadarśanaḥ || 3 ||
ātmavānko jitakrodho dyutimānko'nasūyakaḥ |
kasya bibhyati devāśca jātaroṣasya saṃyuge || 4 ||
etadicchāmyahaṃ śrotuṃ paraṃ kautūhalaṃ hi me |
maharṣe tvaṃ samartho'si jñātumevaṃvidhaṃ naram || 5 ||
śrutvā caitattrilokajño vālmīkernārado vacaḥ |
śrūyatāmiti cāmantrya prahṛṣṭo vākyamabravīt || 6 ||
bahavo durlabhāścaiva ye tvayā kīrtitā guṇāḥ |
mune vakṣyāmyahaṃ buddhvā tairyuktaśśrūyatānnaraḥ || 7 ||
ikṣvākuvaṃśaprabhavo rāmo nāma janaiśśrutaḥ |
niyatātmā mahāvīryo dyutimāndhṛtimān vaśī || 8 ||
buddhimānnītimānvāgmī śrīmān śatrunibarhaṇaḥ |
vipulāṃso mahābāhuḥ kambugrīvo mahāhanuḥ || 9 ||
mahorasko maheṣvāso gūḍhajatrurarindamaḥ |
ājānubāhussuśirāssulalāṭassuvikramaḥ || 10 ||
samassamavibhaktāṅgassnigdhavarṇaḥ pratāpavān |
pīnavakṣā viśālākṣo lakṣmīvān śubhalakṣaṇaḥ || 11 ||
dharmajñassatyasandhaśca prajānāṃ ca hite rataḥ |
yaśasvī jñānasampannaśśucirvaśyassamādhimān || 12 ||
prajāpatisamaśśrīmān dhātā ripuniṣūdanaḥ |
rakṣitā jīvalokasya dharmasya parirakṣitā || 13 ||
rakṣitā svasya dharmasya svajanasya ca rakṣitā |
vedavedāṅgatattvajño dhanurvede ca niṣṭhitaḥ || 14 ||
sarvaśāstrārthatattvajñassmṛtimānpratibhānavān |
sarvalokapriyassādhuradīnātmā vicakṣaṇaḥ || 15 ||
sarvadābhigatassadbhissamudra iva sindhubhiḥ |
āryassarvasamaścaiva sadaikapriyadarśanaḥ || 16 ||
sa ca sarvaguṇopetaḥ kausalyānandavardhanaḥ |
samudra iva gāmbhīrye dhairyeṇa himavāniva || 17 ||
viṣṇunā sadṛśo vīrye somavatpriyadarśanaḥ |
kālāgnisadṛśaḥ krodhe kṣamayā pṛthivīsamaḥ || 18 ||
dhanadena samastyāge satye dharma ivāparaḥ |
tamevaṃ guṇasampannaṃ rāmaṃ satyaparākramam || 19 ||
jyeṣṭhaṃ śreṣṭhaguṇairyuktaṃ priyaṃ daśarathassutam |
prakṛtīnāṃ hitairyuktaṃ prakṛtipriyakāmyayā || 20 ||
yauvarājyena saṃyoktumaicchatprītyā mahīpatiḥ |
tasyābhiṣekasambhārāndṛṣṭvā bhāryā'tha kaikayī || 21 ||
pūrvaṃ dattavarā devī varamenamayācata |
vivāsanaṃ ca rāmasya bharatasyābhiṣecanam || 22 ||
sa satyavacanādrājā dharmapāśena saṃyataḥ |
vivāsayāmāsa sutaṃ rāmaṃ daśarathaḥ priyam || 23 ||
sa jagāma vanaṃ vīraḥ pratijñāmanupālayan |
piturvacananirdeśātkaikeyyāḥ priyakāraṇāt || 24 ||
taṃ vrajantaṃ priyo bhrātā lakṣmaṇo'nujagāma ha |
snehādvinayasampannassumitrānandavardhanaḥ || 25 ||
bhrātaraṃ dayito bhrātussaubhrātramanudarśayan |
rāmasya dayitā bhāryā nityaṃ prāṇasamā hitā || 26 ||
janakasya kule jātā devamāyeva nirmitā |
sarvalakṣaṇasampannā nārīṇāmuttamā vadhūḥ || 27 ||
sītāpyanugatā rāmaṃ śaśinaṃ rohiṇī yathā |
paurairanugato dūraṃ pitrā daśarathena ca || 28 ||
śṛṅgiberapure sūtaṃ gaṅgākūle vyasarjayat |
guhamāsādya dharmātmā niṣādādhipatiṃ priyam || 29 ||
guhena sahito rāmo lakṣmaṇena ca sītayā |
te vanena vanaṃ gatvā nadīstīrtvā bahūdakāḥ || 30 ||
citrakūṭamanuprāpya bharadvājasya śāsanāt |
ramyamāvasathaṃ kṛtvā ramamāṇā vane trayaḥ || 31 ||
devagandharvasaṅkāśāstatra te nyavasan sukham |
te vanena vanaṃ gatvā nadīstīrtvā bahūdakāḥ || 32 ||
citrakūṭamanuprāpya bharadvājasya śāsanāt |
ramyamāvasathaṃ kṛtvā ramamāṇā vane trayaḥ || 33 ||
devagandharvasaṅkāśāstatra te nyavasan sukham |
citrakūṭaṃ gate rāme putraśokāturastathā || 34 ||
rājā daśarathassvargaṃ jagāma vilapansutam |
mṛte tu tasminbharato vasiṣṭhapramukhairdvijaiḥ || 35 ||
niyujyamāno rājyāya naicchadrājyaṃ mahābalaḥ |
sa jagāma vanaṃ vīro rāmapādaprasādakaḥ || 36 ||
gatvā tu sumahātmānaṃ rāmaṃ satyaparākramam |
ayācadbhrātaraṃ rāmamāryabhāvapuraskṛtaḥ || 37 ||
tvameva rājā dharmajña iti rāmaṃ vaco'bravīt |
rāmo'pi paramodārassumukhassumahāyaśāḥ |
na caicchatpiturādeśādrājyaṃ rāmo mahābalaḥ || 38 ||
pāduke cāsya rājyāya nyāsaṃ datvā punaḥpunaḥ |
nivartayāmāsa tato bharataṃ bharatāgrajaḥ || 39 ||
sa kāmamanavāpyaiva rāmapādāvupaspṛśan || 40 ||
nandigrāme'karodrājyaṃ rāmāgamanakāṅkṣayā |
gate tu bharate śrīmān satyasandho jitendriyaḥ || 41 ||
rāmastu punarālakṣya nāgarasya janasya ca |
tatrāgamanamekāgro daṇḍakānpraviveśa ha || 42 ||
praviśya tu mahāraṇyaṃ rāmo rājīvalocanaḥ |
virādhaṃ rākṣasaṃ hatvā śarabhaṅgaṃ dadarśa ha || 43 ||
sutīkṣṇaṃ cāpyagastyaṃ ca agastyabhrātaraṃ tathā |
agastyavacanāccaiva jagrāhaindraṃ śarāsanam || 44 ||
khaḍgaṃ ca paramaprītastūṇī cākṣayasāyakau |
vasatastasya rāmasya vane vanacaraissaha |
ṛṣayo'bhyāgamansarve vadhāyāsurarakṣasām || 45 ||
sa teṣāṃ pratiśuśrāva rākṣasānāṃ tathā vane || 46 ||
pratijñātaśca rāmeṇa vadhassaṃyati rakṣasām |
ṛṣīṇāmagnikalpānāṃ daṇḍakāraṇyavāsinām || 47 ||
tena tatraiva vasatā janasthānanivāsinī |
virūpitā śūrpaṇakhā rākṣasī kāmarūpiṇī || 48 ||
tataśśūrpaṇakhāvākyādudyuktānsarvarākṣasān |
kharaṃ triśirasaṃ caiva dūṣaṇaṃ caiva rākṣasam || 49 ||
nijaghāna vane rāmasteṣāṃ caiva padānugān |
vane tasminnivasatā janasthānanivāsinām || 50 ||
rakṣasāṃ nihatānyāsansahasrāṇi caturdaśa |
tato jñātivadhaṃ śrutvā rāvaṇaḥ krodhamūrchitaḥ || 51 ||
sahāyaṃ varayāmāsa mārīcaṃ nāma rākṣasam |
vāryamāṇassubahuśo mārīcena sa rāvaṇaḥ || 52 ||
na virodho balavatā kṣamo rāvaṇa tena te |
anādṛtya tu tadvākyaṃ rāvaṇaḥ kālacoditaḥ || 53 ||
jagāma saha mārīcastasyāśramapadaṃ tadā |
tena māyāvinā dūramapavāhya nṛpātmajau || 54 ||
jahāra bhāryāṃ rāmasya gṛdhraṃ hatvā jaṭāyuṣam |
gṛdhraṃ ca nihataṃ dṛṣṭvā hṛtāṃ śrutvā ca maithilīm || 55 ||
rāghavaśśokasantapto vilalāpākulendriyaḥ |
tatastenaiva śokena gṛdhraṃ dagdhvā jaṭāyuṣam || 56 ||
mārgamāṇo vane sītāṃ rākṣasaṃ sandadarśa ha |
kabandhannāma rūpeṇa vikṛtaṃ ghoradarśanam || 57 ||
taṃ nihatya mahābāhurdadāha svargataśca saḥ |
sa cāsya kathayāmāsa śabarīṃ dharmacāriṇīm || 58 ||
śramaṇīṃ dharmanipuṇāmabhigaccheti rāghava |
1151 so'bhyagacchanmahātejāśśabarīṃ śatrusūdanaḥ || 59 ||
śabaryā pūjitassamyagrāmo daśarathātmajaḥ |
pampātīre hanumatā saṅgato vānareṇa ha || 60 ||
hanumadvacanāccaiva sugrīveṇa samāgataḥ |
sugrīvāya ca tatsarvaṃ śaṃsadrāmo mahābalaḥ || 61 ||
āditastadyathāvṛttaṃ sītāyāśca viśeṣataḥ |
sugrīvaścāpi tatsarvaṃ śrutvā rāmasya vānaraḥ || 62 ||
cakāra sakhyaṃ rāmeṇa prītaścaivāgnisākṣikam |
tato vānararājena vairānukathanaṃ prati || 63 ||
rāmāyāveditaṃ sarvaṃ praṇayādduḥkhitena ca |
pratijñātaṃ ca rāmeṇa tadā vālivadhaṃ prati || 64 ||
vālinaśca balaṃ tatra kathayāmāsa vānaraḥ |
sugrīvaśśaṅkitaścāsīnnityaṃ vīryeṇa rāghave || 65 ||
rāghavapratyayārthaṃ tu dundubheḥ kāyamuttamam |
darśayāmāsa sugrīvo mahāparvatasannibham || 66 ||
utsmayitvā mahābāhuḥ prekṣya cāsthi mahābalaḥ |
pādāṅguṣṭhena cikṣepa sampūrṇaṃ daśayojanam || 67 ||
bibheda ca punassālānsaptaikena maheṣuṇā |
giriṃ rasātalaṃ caiva janayanpratyayaṃ tathā || 68 ||
tataḥ prītamanāstena viśvastassa mahākapiḥ |
kiṣkindhāṃ rāmasahito jagāma ca guhāṃ tadā || 69 ||
tato'garjaddharivaraḥ sugrīvo hemapiṅgalaḥ |
tena nādena mahatā nirjagāma harīśvaraḥ || 70 ||
anumānya tadā tārāṃ sugrīveṇa samāgataḥ |
nijaghāna ca tatrainaṃ śareṇaikena rāghavaḥ || 71 ||
tatassugrīvavacanāddhatvā vālinamāhave |
sugrīvameva tadrājye rāghavaḥ pratyapādayat || 72 ||
sa ca sarvānsamānīya vānarānvānararṣabhaḥ |
diśaḥ prasthāpayāmāsa didṛkṣurjanakātmajām || 73 ||
tato gṛdhrasya vacanātsampāterhanumānbalī |
śatayojanavistīrṇaṃ pupluve lavaṇārṇavam || 74 ||
tatra laṅkāṃ samāsādya purīṃ rāvaṇapālitām |
dadarśa sītāṃ dhyāyantīmaśokavanikāṃ gatām || 75 ||
nivedayitvā''bhijñānaṃ pravṛttiṃ ca nivedya ca |
samāśvāsya ca vaidehīṃ mardayāmāsa toraṇam || 76 ||
pañca senāgragānhatvā saptamantrisutānapi |
śūramakṣaṃ ca niṣpiṣya grahaṇaṃ samupāgamat || 77 ||
astreṇonmuktamātmānaṃ jñātvā paitāmahādvarāt |
marṣayanrākṣasānvīro yantriṇastānyadṛcchayā || 78 ||
tato dagdhvā purīṃ laṅkāmṛte sītāṃ ca maithilīm |
rāmāya priyamākhyātuṃ punarāyānmahākapiḥ || 79 ||
so'dhigamya mahātmānaṃ kṛtvā rāmaṃ pradakṣiṇam |
nyavedayadameyātmā dṛṣṭā sīteti tattvataḥ || 80 ||
tatassugrīvasahito gatvā tīraṃ mahodadheḥ |
samudraṃ kṣobhayāmāsa śarairādityasannibhaiḥ || 81 ||
darśayāmāsa cātmānaṃ samudrassaritāṃ patiḥ |
samudravacanāccaiva nalaṃ setumakārayat || 82 ||
tena gatvā purīṃ laṅkāṃ hatvā rāvaṇamāhave |
rāmaḥ sītāmanuprāpya parāṃ vrīḍāmupāgamat || 83 ||
tāmuvāca tato rāmaḥ paruṣaṃ janasaṃsadi |
amṛṣyamāṇā sā sītā viveśa jvalanaṃ satī || 84 ||
tato'gnivacanātsītāṃ jñātvā vigatakalmaṣām |
babhau rāmassamprahṛṣṭaḥ pūjitassarvadaivataiḥ || 85 ||
karmaṇā tena mahatā trailokyaṃ sacarācaram |
sadevarṣigaṇaṃ tuṣṭaṃ rāghavasya mahātmanaḥ || 86 ||
abhiṣicya ca laṅkāyāṃ rākṣasendraṃ vibhīṣaṇam |
kṛtakṛtyastadā rāmo vijvaraḥ pramumoda ha || 87 ||
devatābhyo varaṃ prāpya samutthāpya ca vānarān |
ayodhyāṃ prasthito rāmaḥ puṣpakeṇa suhṛdvṛtaḥ || 88 ||
bharadvājāśramaṃ gatvā rāmassatyaparākramaḥ |
bharatasyāntikaṃ rāmo hanūmantaṃ vyasarjayat || 89 ||
punarākhyāyikāṃ jalpansugrīvasahitaśca saḥ |
puṣpakaṃ tatsamāruhya nandigrāmaṃ yayau tadā || 90 ||
nandigrāme jaṭāṃ hitvā bhrātṛbhissahito'naghaḥ |
rāmassītāmanuprāpya rājyaṃ punaravāptavān || 91 ||
prahṛṣṭamudito lokastuṣṭaḥ puṣṭassudhārmikaḥ |
nirāmayo hyarogaśca durbhikṣabhayavarjitaḥ || 92 ||
na putramaraṇaṃ kiñciddrakṣyanti puruṣāḥ kvacit |
nāryaścāvidhavā nityaṃ bhaviṣyanti pativratāḥ || 93 ||
na cāgnijaṃ bhayaṃ kiñcinnāpsu majjanti jantavaḥ |
na vātajaṃ bhayaṃ kiñcinnāpi jvarakṛtaṃ tathā || 94 ||
na cāpi kṣudbhayaṃ tatra na taskarabhayaṃ tathā |
nagarāṇi ca rāṣṭrāṇi dhanadhānyayutāni ca || 95 ||
nityaṃ pramuditāssarve yathā kṛtayuge tathā |
aśvamedhaśatairiṣṭvā tathā bahusuvarṇakaiḥ || 96 ||
gavāṃ koṭyayutaṃ datvā brahmalokaṃ prayāsyati |
asaṅkhyeyaṃ dhanaṃ datvā brāhmaṇebhyo mahāyaśāḥ || 97 ||
rājavaṃśānśataguṇānsthāpayiṣyati rāghavaḥ |
cāturvarṇyaṃ ca loke'smin sve sve dharme niyokṣyati || 98 ||
daśavarṣasahasrāṇi daśavarṣaśatāni ca |
rāmo rājyamupāsitvā brahmalokaṃ prayāsyati || 99 ||
idaṃ pavitraṃ pāpaghnaṃ puṇyaṃ vedaiśca sammitam |
yaḥ paṭhedrāmacaritaṃ sarvapāpaiḥ pramucyate || 100 ||
etadākhyānamāyuṣyaṃ paṭhanrāmāyaṇaṃ naraḥ |
saputrapautrassagaṇaḥ pretya svarge mahīyate || 101 ||
paṭhandvijo vāgṛṣabhatvamīyāt syātkṣatriyo bhūmipatitvamīyāt |
vaṇigjanaḥ paṇyaphalatvamīyāt janaśca śūdro'pi mahatvamīyāt || 102 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye bālakāṇḍe prathamassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे बालकाण्डम् ।
अथ प्रथमस्सर्गः ।
तपस्स्वाध्यायनिरतं तपस्वी वाग्विदां वरम् ।
नारदं परिपप्रच्छ वाल्मीकिर्मुनिपुङ्गवम् ॥ 1 ॥
कोन्वस्मिन्साम्प्रतं लोके गुणवान्कश्च वीर्यवान् ।
धर्मज्ञश्च कृतज्ञश्च सत्यवाक्यो दृढव्रतः ॥ 2 ॥
चारित्रेण च को युक्तस्सर्वभूतेषु को हितः ।
विद्वान्कः कस्समर्थश्च कश्चैकप्रियदर्शनः ॥ 3 ॥
आत्मवान्को जितक्रोधो द्युतिमान्कोऽनसूयकः ।
कस्य बिभ्यति देवाश्च जातरोषस्य संयुगे ॥ 4 ॥
एतदिच्छाम्यहं श्रोतुं परं कौतूहलं हि मे ।
महर्षे त्वं समर्थोऽसि ज्ञातुमेवंविधं नरम् ॥ 5 ॥
श्रुत्वा चैतत्त्रिलोकज्ञो वाल्मीकेर्नारदो वचः ।
श्रूयतामिति चामन्त्र्य प्रहृष्टो वाक्यमब्रवीत् ॥ 6 ॥
बहवो दुर्लभाश्चैव ये त्वया कीर्तिता गुणाः ।
मुने वक्ष्याम्यहं बुद्ध्वा तैर्युक्तश्श्रूयतान्नरः ॥ 7 ॥
इक्ष्वाकुवंशप्रभवो रामो नाम जनैश्श्रुतः ।
नियतात्मा महावीर्यो द्युतिमान्धृतिमान् वशी ॥ 8 ॥
बुद्धिमान्नीतिमान्वाग्मी श्रीमान् शत्रुनिबर्हणः ।
विपुलांसो महाबाहुः कम्बुग्रीवो महाहनुः ॥ 9 ॥
महोरस्को महेष्वासो गूढजत्रुररिन्दमः ।
आजानुबाहुस्सुशिरास्सुललाटस्सुविक्रमः ॥ 10 ॥
समस्समविभक्ताङ्गस्स्निग्धवर्णः प्रतापवान् ।
पीनवक्षा विशालाक्षो लक्ष्मीवान् शुभलक्षणः ॥ 11 ॥
धर्मज्ञस्सत्यसन्धश्च प्रजानां च हिते रतः ।
यशस्वी ज्ञानसम्पन्नश्शुचिर्वश्यस्समाधिमान् ॥ 12 ॥
प्रजापतिसमश्श्रीमान् धाता रिपुनिषूदनः ।
रक्षिता जीवलोकस्य धर्मस्य परिरक्षिता ॥ 13 ॥
रक्षिता स्वस्य धर्मस्य स्वजनस्य च रक्षिता ।
वेदवेदाङ्गतत्त्वज्ञो धनुर्वेदे च निष्ठितः ॥ 14 ॥
सर्वशास्त्रार्थतत्त्वज्ञस्स्मृतिमान्प्रतिभानवान् ।
सर्वलोकप्रियस्साधुरदीनात्मा विचक्षणः ॥ 15 ॥
सर्वदाभिगतस्सद्भिस्समुद्र इव सिन्धुभिः ।
आर्यस्सर्वसमश्चैव सदैकप्रियदर्शनः ॥ 16 ॥
स च सर्वगुणोपेतः कौसल्यानन्दवर्धनः ।
समुद्र इव गाम्भीर्ये धैर्येण हिमवानिव ॥ 17 ॥
विष्णुना सदृशो वीर्ये सोमवत्प्रियदर्शनः ।
कालाग्निसदृशः क्रोधे क्षमया पृथिवीसमः ॥ 18 ॥
धनदेन समस्त्यागे सत्ये धर्म इवापरः ।
तमेवं गुणसम्पन्नं रामं सत्यपराक्रमम् ॥ 19 ॥
ज्येष्ठं श्रेष्ठगुणैर्युक्तं प्रियं दशरथस्सुतम् ।
प्रकृतीनां हितैर्युक्तं प्रकृतिप्रियकाम्यया ॥ 20 ॥
यौवराज्येन संयोक्तुमैच्छत्प्रीत्या महीपतिः ।
तस्याभिषेकसम्भारान्दृष्ट्वा भार्याऽथ कैकयी ॥ 21 ॥
पूर्वं दत्तवरा देवी वरमेनमयाचत ।
विवासनं च रामस्य भरतस्याभिषेचनम् ॥ 22 ॥
स सत्यवचनाद्राजा धर्मपाशेन संयतः ।
विवासयामास सुतं रामं दशरथः प्रियम् ॥ 23 ॥
स जगाम वनं वीरः प्रतिज्ञामनुपालयन् ।
पितुर्वचननिर्देशात्कैकेय्याः प्रियकारणात् ॥ 24 ॥
तं व्रजन्तं प्रियो भ्राता लक्ष्मणोऽनुजगाम ह ।
स्नेहाद्विनयसम्पन्नस्सुमित्रानन्दवर्धनः ॥ 25 ॥
भ्रातरं दयितो भ्रातुस्सौभ्रात्रमनुदर्शयन् ।
रामस्य दयिता भार्या नित्यं प्राणसमा हिता ॥ 26 ॥
जनकस्य कुले जाता देवमायेव निर्मिता ।
सर्वलक्षणसम्पन्ना नारीणामुत्तमा वधूः ॥ 27 ॥
सीताप्यनुगता रामं शशिनं रोहिणी यथा ।
पौरैरनुगतो दूरं पित्रा दशरथेन च ॥ 28 ॥
शृङ्गिबेरपुरे सूतं गङ्गाकूले व्यसर्जयत् ।
गुहमासाद्य धर्मात्मा निषादाधिपतिं प्रियम् ॥ 29 ॥
गुहेन सहितो रामो लक्ष्मणेन च सीतया ।
ते वनेन वनं गत्वा नदीस्तीर्त्वा बहूदकाः ॥ 30 ॥
चित्रकूटमनुप्राप्य भरद्वाजस्य शासनात् ।
रम्यमावसथं कृत्वा रममाणा वने त्रयः ॥ 31 ॥
देवगन्धर्वसङ्काशास्तत्र ते न्यवसन् सुखम् ।
ते वनेन वनं गत्वा नदीस्तीर्त्वा बहूदकाः ॥ 32 ॥
चित्रकूटमनुप्राप्य भरद्वाजस्य शासनात् ।
रम्यमावसथं कृत्वा रममाणा वने त्रयः ॥ 33 ॥
देवगन्धर्वसङ्काशास्तत्र ते न्यवसन् सुखम् ।
चित्रकूटं गते रामे पुत्रशोकातुरस्तथा ॥ 34 ॥
राजा दशरथस्स्वर्गं जगाम विलपन्सुतम् ।
मृते तु तस्मिन्भरतो वसिष्ठप्रमुखैर्द्विजैः ॥ 35 ॥
नियुज्यमानो राज्याय नैच्छद्राज्यं महाबलः ।
स जगाम वनं वीरो रामपादप्रसादकः ॥ 36 ॥
गत्वा तु सुमहात्मानं रामं सत्यपराक्रमम् ।
अयाचद्भ्रातरं राममार्यभावपुरस्कृतः ॥ 37 ॥
त्वमेव राजा धर्मज्ञ इति रामं वचोऽब्रवीत् ।
रामोऽपि परमोदारस्सुमुखस्सुमहायशाः ।
न चैच्छत्पितुरादेशाद्राज्यं रामो महाबलः ॥ 38 ॥
पादुके चास्य राज्याय न्यासं दत्वा पुनःपुनः ।
निवर्तयामास ततो भरतं भरताग्रजः ॥ 39 ॥
स काममनवाप्यैव रामपादावुपस्पृशन् ॥ 40 ॥
नन्दिग्रामेऽकरोद्राज्यं रामागमनकाङ्क्षया ।
गते तु भरते श्रीमान् सत्यसन्धो जितेन्द्रियः ॥ 41 ॥
रामस्तु पुनरालक्ष्य नागरस्य जनस्य च ।
तत्रागमनमेकाग्रो दण्डकान्प्रविवेश ह ॥ 42 ॥
प्रविश्य तु महारण्यं रामो राजीवलोचनः ।
विराधं राक्षसं हत्वा शरभङ्गं ददर्श ह ॥ 43 ॥
सुतीक्ष्णं चाप्यगस्त्यं च अगस्त्यभ्रातरं तथा ।
अगस्त्यवचनाच्चैव जग्राहैन्द्रं शरासनम् ॥ 44 ॥
खड्गं च परमप्रीतस्तूणी चाक्षयसायकौ ।
वसतस्तस्य रामस्य वने वनचरैस्सह ।
ऋषयोऽभ्यागमन्सर्वे वधायासुररक्षसाम् ॥ 45 ॥
स तेषां प्रतिशुश्राव राक्षसानां तथा वने ॥ 46 ॥
प्रतिज्ञातश्च रामेण वधस्संयति रक्षसाम् ।
ऋषीणामग्निकल्पानां दण्डकारण्यवासिनाम् ॥ 47 ॥
तेन तत्रैव वसता जनस्थाननिवासिनी ।
विरूपिता शूर्पणखा राक्षसी कामरूपिणी ॥ 48 ॥
ततश्शूर्पणखावाक्यादुद्युक्तान्सर्वराक्षसान् ।
खरं त्रिशिरसं चैव दूषणं चैव राक्षसम् ॥ 49 ॥
निजघान वने रामस्तेषां चैव पदानुगान् ।
वने तस्मिन्निवसता जनस्थाननिवासिनाम् ॥ 50 ॥
रक्षसां निहतान्यासन्सहस्राणि चतुर्दश ।
ततो ज्ञातिवधं श्रुत्वा रावणः क्रोधमूर्छितः ॥ 51 ॥
सहायं वरयामास मारीचं नाम राक्षसम् ।
वार्यमाणस्सुबहुशो मारीचेन स रावणः ॥ 52 ॥
न विरोधो बलवता क्षमो रावण तेन ते ।
अनादृत्य तु तद्वाक्यं रावणः कालचोदितः ॥ 53 ॥
जगाम सह मारीचस्तस्याश्रमपदं तदा ।
तेन मायाविना दूरमपवाह्य नृपात्मजौ ॥ 54 ॥
जहार भार्यां रामस्य गृध्रं हत्वा जटायुषम् ।
गृध्रं च निहतं दृष्ट्वा हृतां श्रुत्वा च मैथिलीम् ॥ 55 ॥
राघवश्शोकसन्तप्तो विललापाकुलेन्द्रियः ।
ततस्तेनैव शोकेन गृध्रं दग्ध्वा जटायुषम् ॥ 56 ॥
मार्गमाणो वने सीतां राक्षसं सन्ददर्श ह ।
कबन्धन्नाम रूपेण विकृतं घोरदर्शनम् ॥ 57 ॥
तं निहत्य महाबाहुर्ददाह स्वर्गतश्च सः ।
स चास्य कथयामास शबरीं धर्मचारिणीम् ॥ 58 ॥
श्रमणीं धर्मनिपुणामभिगच्छेति राघव ।
1151 सोऽभ्यगच्छन्महातेजाश्शबरीं शत्रुसूदनः ॥ 59 ॥
शबर्या पूजितस्सम्यग्रामो दशरथात्मजः ।
पम्पातीरे हनुमता सङ्गतो वानरेण ह ॥ 60 ॥
हनुमद्वचनाच्चैव सुग्रीवेण समागतः ।
सुग्रीवाय च तत्सर्वं शंसद्रामो महाबलः ॥ 61 ॥
आदितस्तद्यथावृत्तं सीतायाश्च विशेषतः ।
सुग्रीवश्चापि तत्सर्वं श्रुत्वा रामस्य वानरः ॥ 62 ॥
चकार सख्यं रामेण प्रीतश्चैवाग्निसाक्षिकम् ।
ततो वानरराजेन वैरानुकथनं प्रति ॥ 63 ॥
रामायावेदितं सर्वं प्रणयाद्दुःखितेन च ।
प्रतिज्ञातं च रामेण तदा वालिवधं प्रति ॥ 64 ॥
वालिनश्च बलं तत्र कथयामास वानरः ।
सुग्रीवश्शङ्कितश्चासीन्नित्यं वीर्येण राघवे ॥ 65 ॥
राघवप्रत्ययार्थं तु दुन्दुभेः कायमुत्तमम् ।
दर्शयामास सुग्रीवो महापर्वतसन्निभम् ॥ 66 ॥
उत्स्मयित्वा महाबाहुः प्रेक्ष्य चास्थि महाबलः ।
पादाङ्गुष्ठेन चिक्षेप सम्पूर्णं दशयोजनम् ॥ 67 ॥
बिभेद च पुनस्सालान्सप्तैकेन महेषुणा ।
गिरिं रसातलं चैव जनयन्प्रत्ययं तथा ॥ 68 ॥
ततः प्रीतमनास्तेन विश्वस्तस्स महाकपिः ।
किष्किन्धां रामसहितो जगाम च गुहां तदा ॥ 69 ॥
ततोऽगर्जद्धरिवरः सुग्रीवो हेमपिङ्गलः ।
तेन नादेन महता निर्जगाम हरीश्वरः ॥ 70 ॥
अनुमान्य तदा तारां सुग्रीवेण समागतः ।
निजघान च तत्रैनं शरेणैकेन राघवः ॥ 71 ॥
ततस्सुग्रीववचनाद्धत्वा वालिनमाहवे ।
सुग्रीवमेव तद्राज्ये राघवः प्रत्यपादयत् ॥ 72 ॥
स च सर्वान्समानीय वानरान्वानरर्षभः ।
दिशः प्रस्थापयामास दिदृक्षुर्जनकात्मजाम् ॥ 73 ॥
ततो गृध्रस्य वचनात्सम्पातेर्हनुमान्बली ।
शतयोजनविस्तीर्णं पुप्लुवे लवणार्णवम् ॥ 74 ॥
तत्र लङ्कां समासाद्य पुरीं रावणपालिताम् ।
ददर्श सीतां ध्यायन्तीमशोकवनिकां गताम् ॥ 75 ॥
निवेदयित्वाऽऽभिज्ञानं प्रवृत्तिं च निवेद्य च ।
समाश्वास्य च वैदेहीं मर्दयामास तोरणम् ॥ 76 ॥
पञ्च सेनाग्रगान्हत्वा सप्तमन्त्रिसुतानपि ।
शूरमक्षं च निष्पिष्य ग्रहणं समुपागमत् ॥ 77 ॥
अस्त्रेणोन्मुक्तमात्मानं ज्ञात्वा पैतामहाद्वरात् ।
मर्षयन्राक्षसान्वीरो यन्त्रिणस्तान्यदृच्छया ॥ 78 ॥
ततो दग्ध्वा पुरीं लङ्कामृते सीतां च मैथिलीम् ।
रामाय प्रियमाख्यातुं पुनरायान्महाकपिः ॥ 79 ॥
सोऽधिगम्य महात्मानं कृत्वा रामं प्रदक्षिणम् ।
न्यवेदयदमेयात्मा दृष्टा सीतेति तत्त्वतः ॥ 80 ॥
ततस्सुग्रीवसहितो गत्वा तीरं महोदधेः ।
समुद्रं क्षोभयामास शरैरादित्यसन्निभैः ॥ 81 ॥
दर्शयामास चात्मानं समुद्रस्सरितां पतिः ।
समुद्रवचनाच्चैव नलं सेतुमकारयत् ॥ 82 ॥
तेन गत्वा पुरीं लङ्कां हत्वा रावणमाहवे ।
रामः सीतामनुप्राप्य परां व्रीडामुपागमत् ॥ 83 ॥
तामुवाच ततो रामः परुषं जनसंसदि ।
अमृष्यमाणा सा सीता विवेश ज्वलनं सती ॥ 84 ॥
ततोऽग्निवचनात्सीतां ज्ञात्वा विगतकल्मषाम् ।
बभौ रामस्सम्प्रहृष्टः पूजितस्सर्वदैवतैः ॥ 85 ॥
कर्मणा तेन महता त्रैलोक्यं सचराचरम् ।
सदेवर्षिगणं तुष्टं राघवस्य महात्मनः ॥ 86 ॥
अभिषिच्य च लङ्कायां राक्षसेन्द्रं विभीषणम् ।
कृतकृत्यस्तदा रामो विज्वरः प्रमुमोद ह ॥ 87 ॥
देवताभ्यो वरं प्राप्य समुत्थाप्य च वानरान् ।
अयोध्यां प्रस्थितो रामः पुष्पकेण सुहृद्वृतः ॥ 88 ॥
भरद्वाजाश्रमं गत्वा रामस्सत्यपराक्रमः ।
भरतस्यान्तिकं रामो हनूमन्तं व्यसर्जयत् ॥ 89 ॥
पुनराख्यायिकां जल्पन्सुग्रीवसहितश्च सः ।
पुष्पकं तत्समारुह्य नन्दिग्रामं ययौ तदा ॥ 90 ॥
नन्दिग्रामे जटां हित्वा भ्रातृभिस्सहितोऽनघः ।
रामस्सीतामनुप्राप्य राज्यं पुनरवाप्तवान् ॥ 91 ॥
प्रहृष्टमुदितो लोकस्तुष्टः पुष्टस्सुधार्मिकः ।
निरामयो ह्यरोगश्च दुर्भिक्षभयवर्जितः ॥ 92 ॥
न पुत्रमरणं किञ्चिद्द्रक्ष्यन्ति पुरुषाः क्वचित् ।
नार्यश्चाविधवा नित्यं भविष्यन्ति पतिव्रताः ॥ 93 ॥
न चाग्निजं भयं किञ्चिन्नाप्सु मज्जन्ति जन्तवः ।
न वातजं भयं किञ्चिन्नापि ज्वरकृतं तथा ॥ 94 ॥
न चापि क्षुद्भयं तत्र न तस्करभयं तथा ।
नगराणि च राष्ट्राणि धनधान्ययुतानि च ॥ 95 ॥
नित्यं प्रमुदितास्सर्वे यथा कृतयुगे तथा ।
अश्वमेधशतैरिष्ट्वा तथा बहुसुवर्णकैः ॥ 96 ॥
गवां कोट्ययुतं दत्वा ब्रह्मलोकं प्रयास्यति ।
असङ्ख्येयं धनं दत्वा ब्राह्मणेभ्यो महायशाः ॥ 97 ॥
राजवंशान्शतगुणान्स्थापयिष्यति राघवः ।
चातुर्वर्ण्यं च लोकेऽस्मिन् स्वे स्वे धर्मे नियोक्ष्यति ॥ 98 ॥
दशवर्षसहस्राणि दशवर्षशतानि च ।
रामो राज्यमुपासित्वा ब्रह्मलोकं प्रयास्यति ॥ 99 ॥
इदं पवित्रं पापघ्नं पुण्यं वेदैश्च सम्मितम् ।
यः पठेद्रामचरितं सर्वपापैः प्रमुच्यते ॥ 100 ॥
एतदाख्यानमायुष्यं पठन्रामायणं नरः ।
सपुत्रपौत्रस्सगणः प्रेत्य स्वर्गे महीयते ॥ 101 ॥
पठन्द्विजो वागृषभत्वमीयात् स्यात्क्षत्रियो भूमिपतित्वमीयात् ।
वणिग्जनः पण्यफलत्वमीयात् जनश्च शूद्रोऽपि महत्वमीयात् ॥ 102 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये बालकाण्डे प्रथमस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe bālakāṇḍam |
atha prathamassargaḥ |
tapassvādhyāyanirataṃ tapasvī vāgvidāṃ varam |
nāradaṃ paripapraccha vālmīkirmunipuṅgavam || 1 ||
konvasminsāmprataṃ loke guṇavānkaśca vīryavān |
dharmajñaśca kṛtajñaśca satyavākyo dṛḍhavrataḥ || 2 ||
cāritreṇa ca ko yuktassarvabhūteṣu ko hitaḥ |
vidvānkaḥ kassamarthaśca kaścaikapriyadarśanaḥ || 3 ||
ātmavānko jitakrodho dyutimānko'nasūyakaḥ |
kasya bibhyati devāśca jātaroṣasya saṃyuge || 4 ||
etadicchāmyahaṃ śrotuṃ paraṃ kautūhalaṃ hi me |
maharṣe tvaṃ samartho'si jñātumevaṃvidhaṃ naram || 5 ||
śrutvā caitattrilokajño vālmīkernārado vacaḥ |
śrūyatāmiti cāmantrya prahṛṣṭo vākyamabravīt || 6 ||
bahavo durlabhāścaiva ye tvayā kīrtitā guṇāḥ |
mune vakṣyāmyahaṃ buddhvā tairyuktaśśrūyatānnaraḥ || 7 ||
ikṣvākuvaṃśaprabhavo rāmo nāma janaiśśrutaḥ |
niyatātmā mahāvīryo dyutimāndhṛtimān vaśī || 8 ||
buddhimānnītimānvāgmī śrīmān śatrunibarhaṇaḥ |
vipulāṃso mahābāhuḥ kambugrīvo mahāhanuḥ || 9 ||
mahorasko maheṣvāso gūḍhajatrurarindamaḥ |
ājānubāhussuśirāssulalāṭassuvikramaḥ || 10 ||
samassamavibhaktāṅgassnigdhavarṇaḥ pratāpavān |
pīnavakṣā viśālākṣo lakṣmīvān śubhalakṣaṇaḥ || 11 ||
dharmajñassatyasandhaśca prajānāṃ ca hite rataḥ |
yaśasvī jñānasampannaśśucirvaśyassamādhimān || 12 ||
prajāpatisamaśśrīmān dhātā ripuniṣūdanaḥ |
rakṣitā jīvalokasya dharmasya parirakṣitā || 13 ||
rakṣitā svasya dharmasya svajanasya ca rakṣitā |
vedavedāṅgatattvajño dhanurvede ca niṣṭhitaḥ || 14 ||
sarvaśāstrārthatattvajñassmṛtimānpratibhānavān |
sarvalokapriyassādhuradīnātmā vicakṣaṇaḥ || 15 ||
sarvadābhigatassadbhissamudra iva sindhubhiḥ |
āryassarvasamaścaiva sadaikapriyadarśanaḥ || 16 ||
sa ca sarvaguṇopetaḥ kausalyānandavardhanaḥ |
samudra iva gāmbhīrye dhairyeṇa himavāniva || 17 ||
viṣṇunā sadṛśo vīrye somavatpriyadarśanaḥ |
kālāgnisadṛśaḥ krodhe kṣamayā pṛthivīsamaḥ || 18 ||
dhanadena samastyāge satye dharma ivāparaḥ |
tamevaṃ guṇasampannaṃ rāmaṃ satyaparākramam || 19 ||
jyeṣṭhaṃ śreṣṭhaguṇairyuktaṃ priyaṃ daśarathassutam |
prakṛtīnāṃ hitairyuktaṃ prakṛtipriyakāmyayā || 20 ||
yauvarājyena saṃyoktumaicchatprītyā mahīpatiḥ |
tasyābhiṣekasambhārāndṛṣṭvā bhāryā'tha kaikayī || 21 ||
pūrvaṃ dattavarā devī varamenamayācata |
vivāsanaṃ ca rāmasya bharatasyābhiṣecanam || 22 ||
sa satyavacanādrājā dharmapāśena saṃyataḥ |
vivāsayāmāsa sutaṃ rāmaṃ daśarathaḥ priyam || 23 ||
sa jagāma vanaṃ vīraḥ pratijñāmanupālayan |
piturvacananirdeśātkaikeyyāḥ priyakāraṇāt || 24 ||
taṃ vrajantaṃ priyo bhrātā lakṣmaṇo'nujagāma ha |
snehādvinayasampannassumitrānandavardhanaḥ || 25 ||
bhrātaraṃ dayito bhrātussaubhrātramanudarśayan |
rāmasya dayitā bhāryā nityaṃ prāṇasamā hitā || 26 ||
janakasya kule jātā devamāyeva nirmitā |
sarvalakṣaṇasampannā nārīṇāmuttamā vadhūḥ || 27 ||
sītāpyanugatā rāmaṃ śaśinaṃ rohiṇī yathā |
paurairanugato dūraṃ pitrā daśarathena ca || 28 ||
śṛṅgiberapure sūtaṃ gaṅgākūle vyasarjayat |
guhamāsādya dharmātmā niṣādādhipatiṃ priyam || 29 ||
guhena sahito rāmo lakṣmaṇena ca sītayā |
te vanena vanaṃ gatvā nadīstīrtvā bahūdakāḥ || 30 ||
citrakūṭamanuprāpya bharadvājasya śāsanāt |
ramyamāvasathaṃ kṛtvā ramamāṇā vane trayaḥ || 31 ||
devagandharvasaṅkāśāstatra te nyavasan sukham |
te vanena vanaṃ gatvā nadīstīrtvā bahūdakāḥ || 32 ||
citrakūṭamanuprāpya bharadvājasya śāsanāt |
ramyamāvasathaṃ kṛtvā ramamāṇā vane trayaḥ || 33 ||
devagandharvasaṅkāśāstatra te nyavasan sukham |
citrakūṭaṃ gate rāme putraśokāturastathā || 34 ||
rājā daśarathassvargaṃ jagāma vilapansutam |
mṛte tu tasminbharato vasiṣṭhapramukhairdvijaiḥ || 35 ||
niyujyamāno rājyāya naicchadrājyaṃ mahābalaḥ |
sa jagāma vanaṃ vīro rāmapādaprasādakaḥ || 36 ||
gatvā tu sumahātmānaṃ rāmaṃ satyaparākramam |
ayācadbhrātaraṃ rāmamāryabhāvapuraskṛtaḥ || 37 ||
tvameva rājā dharmajña iti rāmaṃ vaco'bravīt |
rāmo'pi paramodārassumukhassumahāyaśāḥ |
na caicchatpiturādeśādrājyaṃ rāmo mahābalaḥ || 38 ||
pāduke cāsya rājyāya nyāsaṃ datvā punaḥpunaḥ |
nivartayāmāsa tato bharataṃ bharatāgrajaḥ || 39 ||
sa kāmamanavāpyaiva rāmapādāvupaspṛśan || 40 ||
nandigrāme'karodrājyaṃ rāmāgamanakāṅkṣayā |
gate tu bharate śrīmān satyasandho jitendriyaḥ || 41 ||
rāmastu punarālakṣya nāgarasya janasya ca |
tatrāgamanamekāgro daṇḍakānpraviveśa ha || 42 ||
praviśya tu mahāraṇyaṃ rāmo rājīvalocanaḥ |
virādhaṃ rākṣasaṃ hatvā śarabhaṅgaṃ dadarśa ha || 43 ||
sutīkṣṇaṃ cāpyagastyaṃ ca agastyabhrātaraṃ tathā |
agastyavacanāccaiva jagrāhaindraṃ śarāsanam || 44 ||
khaḍgaṃ ca paramaprītastūṇī cākṣayasāyakau |
vasatastasya rāmasya vane vanacaraissaha |
ṛṣayo'bhyāgamansarve vadhāyāsurarakṣasām || 45 ||
sa teṣāṃ pratiśuśrāva rākṣasānāṃ tathā vane || 46 ||
pratijñātaśca rāmeṇa vadhassaṃyati rakṣasām |
ṛṣīṇāmagnikalpānāṃ daṇḍakāraṇyavāsinām || 47 ||
tena tatraiva vasatā janasthānanivāsinī |
virūpitā śūrpaṇakhā rākṣasī kāmarūpiṇī || 48 ||
tataśśūrpaṇakhāvākyādudyuktānsarvarākṣasān |
kharaṃ triśirasaṃ caiva dūṣaṇaṃ caiva rākṣasam || 49 ||
nijaghāna vane rāmasteṣāṃ caiva padānugān |
vane tasminnivasatā janasthānanivāsinām || 50 ||
rakṣasāṃ nihatānyāsansahasrāṇi caturdaśa |
tato jñātivadhaṃ śrutvā rāvaṇaḥ krodhamūrchitaḥ || 51 ||
sahāyaṃ varayāmāsa mārīcaṃ nāma rākṣasam |
vāryamāṇassubahuśo mārīcena sa rāvaṇaḥ || 52 ||
na virodho balavatā kṣamo rāvaṇa tena te |
anādṛtya tu tadvākyaṃ rāvaṇaḥ kālacoditaḥ || 53 ||
jagāma saha mārīcastasyāśramapadaṃ tadā |
tena māyāvinā dūramapavāhya nṛpātmajau || 54 ||
jahāra bhāryāṃ rāmasya gṛdhraṃ hatvā jaṭāyuṣam |
gṛdhraṃ ca nihataṃ dṛṣṭvā hṛtāṃ śrutvā ca maithilīm || 55 ||
rāghavaśśokasantapto vilalāpākulendriyaḥ |
tatastenaiva śokena gṛdhraṃ dagdhvā jaṭāyuṣam || 56 ||
mārgamāṇo vane sītāṃ rākṣasaṃ sandadarśa ha |
kabandhannāma rūpeṇa vikṛtaṃ ghoradarśanam || 57 ||
taṃ nihatya mahābāhurdadāha svargataśca saḥ |
sa cāsya kathayāmāsa śabarīṃ dharmacāriṇīm || 58 ||
śramaṇīṃ dharmanipuṇāmabhigaccheti rāghava |
1151 so'bhyagacchanmahātejāśśabarīṃ śatrusūdanaḥ || 59 ||
śabaryā pūjitassamyagrāmo daśarathātmajaḥ |
pampātīre hanumatā saṅgato vānareṇa ha || 60 ||
hanumadvacanāccaiva sugrīveṇa samāgataḥ |
sugrīvāya ca tatsarvaṃ śaṃsadrāmo mahābalaḥ || 61 ||
āditastadyathāvṛttaṃ sītāyāśca viśeṣataḥ |
sugrīvaścāpi tatsarvaṃ śrutvā rāmasya vānaraḥ || 62 ||
cakāra sakhyaṃ rāmeṇa prītaścaivāgnisākṣikam |
tato vānararājena vairānukathanaṃ prati || 63 ||
rāmāyāveditaṃ sarvaṃ praṇayādduḥkhitena ca |
pratijñātaṃ ca rāmeṇa tadā vālivadhaṃ prati || 64 ||
vālinaśca balaṃ tatra kathayāmāsa vānaraḥ |
sugrīvaśśaṅkitaścāsīnnityaṃ vīryeṇa rāghave || 65 ||
rāghavapratyayārthaṃ tu dundubheḥ kāyamuttamam |
darśayāmāsa sugrīvo mahāparvatasannibham || 66 ||
utsmayitvā mahābāhuḥ prekṣya cāsthi mahābalaḥ |
pādāṅguṣṭhena cikṣepa sampūrṇaṃ daśayojanam || 67 ||
bibheda ca punassālānsaptaikena maheṣuṇā |
giriṃ rasātalaṃ caiva janayanpratyayaṃ tathā || 68 ||
tataḥ prītamanāstena viśvastassa mahākapiḥ |
kiṣkindhāṃ rāmasahito jagāma ca guhāṃ tadā || 69 ||
tato'garjaddharivaraḥ sugrīvo hemapiṅgalaḥ |
tena nādena mahatā nirjagāma harīśvaraḥ || 70 ||
anumānya tadā tārāṃ sugrīveṇa samāgataḥ |
nijaghāna ca tatrainaṃ śareṇaikena rāghavaḥ || 71 ||
tatassugrīvavacanāddhatvā vālinamāhave |
sugrīvameva tadrājye rāghavaḥ pratyapādayat || 72 ||
sa ca sarvānsamānīya vānarānvānararṣabhaḥ |
diśaḥ prasthāpayāmāsa didṛkṣurjanakātmajām || 73 ||
tato gṛdhrasya vacanātsampāterhanumānbalī |
śatayojanavistīrṇaṃ pupluve lavaṇārṇavam || 74 ||
tatra laṅkāṃ samāsādya purīṃ rāvaṇapālitām |
dadarśa sītāṃ dhyāyantīmaśokavanikāṃ gatām || 75 ||
nivedayitvā''bhijñānaṃ pravṛttiṃ ca nivedya ca |
samāśvāsya ca vaidehīṃ mardayāmāsa toraṇam || 76 ||
pañca senāgragānhatvā saptamantrisutānapi |
śūramakṣaṃ ca niṣpiṣya grahaṇaṃ samupāgamat || 77 ||
astreṇonmuktamātmānaṃ jñātvā paitāmahādvarāt |
marṣayanrākṣasānvīro yantriṇastānyadṛcchayā || 78 ||
tato dagdhvā purīṃ laṅkāmṛte sītāṃ ca maithilīm |
rāmāya priyamākhyātuṃ punarāyānmahākapiḥ || 79 ||
so'dhigamya mahātmānaṃ kṛtvā rāmaṃ pradakṣiṇam |
nyavedayadameyātmā dṛṣṭā sīteti tattvataḥ || 80 ||
tatassugrīvasahito gatvā tīraṃ mahodadheḥ |
samudraṃ kṣobhayāmāsa śarairādityasannibhaiḥ || 81 ||
darśayāmāsa cātmānaṃ samudrassaritāṃ patiḥ |
samudravacanāccaiva nalaṃ setumakārayat || 82 ||
tena gatvā purīṃ laṅkāṃ hatvā rāvaṇamāhave |
rāmaḥ sītāmanuprāpya parāṃ vrīḍāmupāgamat || 83 ||
tāmuvāca tato rāmaḥ paruṣaṃ janasaṃsadi |
amṛṣyamāṇā sā sītā viveśa jvalanaṃ satī || 84 ||
tato'gnivacanātsītāṃ jñātvā vigatakalmaṣām |
babhau rāmassamprahṛṣṭaḥ pūjitassarvadaivataiḥ || 85 ||
karmaṇā tena mahatā trailokyaṃ sacarācaram |
sadevarṣigaṇaṃ tuṣṭaṃ rāghavasya mahātmanaḥ || 86 ||
abhiṣicya ca laṅkāyāṃ rākṣasendraṃ vibhīṣaṇam |
kṛtakṛtyastadā rāmo vijvaraḥ pramumoda ha || 87 ||
devatābhyo varaṃ prāpya samutthāpya ca vānarān |
ayodhyāṃ prasthito rāmaḥ puṣpakeṇa suhṛdvṛtaḥ || 88 ||
bharadvājāśramaṃ gatvā rāmassatyaparākramaḥ |
bharatasyāntikaṃ rāmo hanūmantaṃ vyasarjayat || 89 ||
punarākhyāyikāṃ jalpansugrīvasahitaśca saḥ |
puṣpakaṃ tatsamāruhya nandigrāmaṃ yayau tadā || 90 ||
nandigrāme jaṭāṃ hitvā bhrātṛbhissahito'naghaḥ |
rāmassītāmanuprāpya rājyaṃ punaravāptavān || 91 ||
prahṛṣṭamudito lokastuṣṭaḥ puṣṭassudhārmikaḥ |
nirāmayo hyarogaśca durbhikṣabhayavarjitaḥ || 92 ||
na putramaraṇaṃ kiñciddrakṣyanti puruṣāḥ kvacit |
nāryaścāvidhavā nityaṃ bhaviṣyanti pativratāḥ || 93 ||
na cāgnijaṃ bhayaṃ kiñcinnāpsu majjanti jantavaḥ |
na vātajaṃ bhayaṃ kiñcinnāpi jvarakṛtaṃ tathā || 94 ||
na cāpi kṣudbhayaṃ tatra na taskarabhayaṃ tathā |
nagarāṇi ca rāṣṭrāṇi dhanadhānyayutāni ca || 95 ||
nityaṃ pramuditāssarve yathā kṛtayuge tathā |
aśvamedhaśatairiṣṭvā tathā bahusuvarṇakaiḥ || 96 ||
gavāṃ koṭyayutaṃ datvā brahmalokaṃ prayāsyati |
asaṅkhyeyaṃ dhanaṃ datvā brāhmaṇebhyo mahāyaśāḥ || 97 ||
rājavaṃśānśataguṇānsthāpayiṣyati rāghavaḥ |
cāturvarṇyaṃ ca loke'smin sve sve dharme niyokṣyati || 98 ||
daśavarṣasahasrāṇi daśavarṣaśatāni ca |
rāmo rājyamupāsitvā brahmalokaṃ prayāsyati || 99 ||
idaṃ pavitraṃ pāpaghnaṃ puṇyaṃ vedaiśca sammitam |
yaḥ paṭhedrāmacaritaṃ sarvapāpaiḥ pramucyate || 100 ||
etadākhyānamāyuṣyaṃ paṭhanrāmāyaṇaṃ naraḥ |
saputrapautrassagaṇaḥ pretya svarge mahīyate || 101 ||
paṭhandvijo vāgṛṣabhatvamīyāt syātkṣatriyo bhūmipatitvamīyāt |
vaṇigjanaḥ paṇyaphalatvamīyāt janaśca śūdro'pi mahatvamīyāt || 102 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye bālakāṇḍe prathamassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Malayalam script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.