শ্রীমদ্বাল্মীকীয রামাযণে বালকাণ্ডম্ ।
অথ পঞ্চচত্বারিংশস্সর্গঃ ।
বিশ্বামিত্রবচশ্শ্রুত্বা রাঘব স্সহলক্ষ্মণঃ ।
বিস্মযং পরমং গত্বা বিশ্বামিত্রমথাব্রবীত্ ॥ 1 ॥
অত্যদ্ভুতমিদং ব্রহ্মন্ কথিতং পরমং ত্বযা ।
গঙ্গাবতরণং পুণ্যং সাগরস্যাপি পূরণম্ ॥ 2 ॥
তস্য সা শর্বরী সর্বা সহ সৌমিত্রিণা তদা ।
জগাম চিন্তযানস্য বিশ্বামিত্রকথাং শুভাম্ ॥ 3 ॥
ততঃ প্রভাতে বিমলে বিশ্বামিত্রং মহামুনিম্ ।
উবাচ রাঘবো বাক্যং কৃতাহ্নিকমরিন্দমঃ ॥ 4 ॥
গতা ভগবতী রাত্রিশ্শ্রোতব্যং পরমং শ্রুতম্ ।
ক্ষণভূতেব নৌ রাত্রি স্সম্বৃত্তেযং মহাতপঃ ॥ 5 ॥
ইমাং চিন্তযতস্সর্বাং নিখিলেন কথাং তব ।
তরাম সরিতাং শ্রেষ্ঠাং পুণ্যাং ত্রিপথগাং নদীম্ ॥ 6 ॥
নৌরেষা হি সুখাস্তীর্ণা ঋষীণাং পুণ্যকর্মণাম্ ।
ভগবন্তমিহ প্রাপ্তং জ্ঞাত্বা ত্বরিতমাগতা ॥ 7 ॥
তস্য তদ্বচনং শ্রুত্বা রাঘবস্য মহাত্মনঃ ।
সন্তারং কারযামাস সর্ষিসঙ্ঘ স্সরাঘবঃ ॥ 8 ॥
উত্তরং তীরমাসাদ্য সম্পূজ্যর্ষিগণং তদা ।
গঙ্গাকূলে নিবিষ্টাস্তে বিশালাং দদৃশুঃ পুরীম্ ॥ 9 ॥
ততো মুনিবরস্তূর্ণং জগাম সহ রাঘবঃ ।
বিশালাং নগরীং রম্যাং দিব্যাং স্বর্গোপমাং তদা ॥ 10 ॥
অথ রামো মহাপ্রাজ্ঞো বিশ্বামিত্রং মহামুনিম্ ।
পপ্রচ্ছ প্রাঞ্জলির্ভূত্বা বিশালামুত্তমাং পুরীম্ ॥ 11 ॥
কতরো রাজবংশোঽযং বিশালাযাং মহামুনে ।
শ্রোতুমিচ্ছামি ভদ্রং তে পরং কৌতূহলং হি মে ॥ 12 ॥
তস্য তদ্বচনং শ্রুত্বা রামস্য মুনিপুঙ্গবঃ ।
আখ্যাতুং তত্সমারেভে বিশালস্য পুরাতনম্ ॥ 13 ॥
শ্রূযতাং রাম শক্রস্য কথাং কথযতশ্শুভাম্ ।
অস্মিন্ দেশে তু যদ্বৃত্তং তদপি শৃণু রাঘব ॥ 14 ॥
পূর্বং কৃতযুগে রাম দিতেঃ পুত্রা মহাবলাঃ ।
অদিতেশ্চ মহাভাগ বীর্যবন্তস্সুধার্মিকাঃ ॥ 15 ॥
ততস্তেষাং নরশ্রেষ্ঠ বুদ্ধিরাসীন্মহাত্মনাম্ ।
অমরা অজরাশ্চৈব কথং স্যাম নিরামযাঃ ॥ 16 ॥
তেষাং চিন্তযতাং রাম বুদ্ধিরাসীন্মহাত্মনাম্ ।
ক্ষীরোদমথনং কৃত্বা রসং প্রাপ্স্যাম তত্র বৈ ॥ 17 ॥
ততো নিশ্চিত্য মথনং যোক্ত্রং কৃত্বা চ বাসুকিম্ ।
মন্থানং মন্দরং কৃত্বা মমন্থুরমিতৌজসঃ ॥ 18 ॥
অথ বর্ষসহস্রেণ যোক্ত্রসর্পশিরাংসি চ ।
বমন্ত্যতি বিষং তত্র দদংশুর্দশনৈশ্শিলাঃ ॥ 19 ॥
উত্পপাতাগ্নিসঙ্কাশং হালাহলমহাবিষম্ ।
তেন দগ্ধং জগত্সর্বং সদেবাসুরমানুষম্ ॥ 20 ॥
অথ দেবা মহাদেবং শঙ্করং শরণার্থিনঃ ।
জগ্মুঃ পশুপতিং রুদ্রং ত্রাহি ত্রাহীতি তুষ্টুবুঃ ॥ 21 ॥
এবমুক্তস্ততো দেবৈর্দেবদেবেশ্বরঃ প্রভুঃ ।
প্রাদুরাসীত্ততোঽত্রৈব শঙ্খচক্রধরো হরিঃ ॥ 22 ॥
উবাচৈনং স্মিতং কৃত্বা রুদ্রং শূলভৃতং হরিঃ ।
দৈবতৈর্মথ্যমানে তু যত্পূর্বং সমুপস্থিতম্ ॥ 23 ॥
ত্বদীযংহি সুরশ্রেষ্ঠ সুরাণামগ্রজোঽসি যত্ ।
অগ্রপূজামিমাং মত্বা গৃহাণেদং বিষং প্রভো ॥ 24 ॥
ইত্যুক্ত্বা চ সুরশ্রেষ্ঠস্তত্রৈবান্তরধীযত ।
দেবতানাং ভযং দৃষ্টবাশ্রুত্বা বাক্যং তু শার্ঙ্গিণঃ ।
হালাহলবিষং ঘোরং স জগ্রাহামৃতোপমম্ ॥ 25 ॥
দেবান্বিসৃজ্য দেবেশো জগাম ভগবান্ হরঃ ।
ততো দেবাসুরাস্সর্বে মমন্থূ রঘুনন্দন ॥ 26 ॥
প্রবিবেশাথ পাতালং মন্থানঃ পর্বতোঽনঘ ।
ততো দেবাস্সগন্ধর্বাস্তুষ্টুবুর্মধুসূদনম্ ॥ 27 ॥
ত্বং গতিঃ সর্বভূতানাং বিশেষেণ দিবৌকসাম্ ।
পালযাস্মান্মহাবাহো গিরিমুদ্ধর্তুমর্হসি ॥ 28 ॥
ইতি শ্রুত্বা হৃষীকেশঃ কামঠং রূপমাস্থিতঃ ।
পর্বতং পৃষ্ঠতঃ কৃত্বা শিশ্যে তত্রোদধৌ হরিঃ ॥ 29 ॥
পর্বতাগ্রে তু লোকাত্মা হস্তেনাক্রম্য কেশবঃ ।
দেবানাং মধ্যতঃ স্থিত্বা মমন্থ পুরুষোত্তমঃ ॥ 30 ॥
অথ বর্ষসহস্রেণ সদণ্ডস্সকমণ্ডলুঃ ।
পূর্বং ধন্বন্তরির্নাম অপ্সরাশ্চ সুবর্চসঃ ॥ 31 ॥
অপ্সু নির্মথনাদেব রসাস্তস্মাদ্বরস্ত্রিযঃ ।
উত্পেতুর্মনুজশ্রেষ্ঠ তস্মাদপ্সরসোঽভবন্ ॥ 32 ॥
ষষ্টিঃ কোট্যোঽভবংস্তাসাং অপ্সরাণাং সুবর্চসাম্ ।
অসঙ্খ্যেযাস্তু কাকুত্স্থ যাস্তাসাং পরিচারিকাঃ ॥ 33 ॥
ন তাস্স্ম পরিগৃহ্ণন্তি সর্বে তে দেবদানবাঃ ।
অপ্রতিগ্রহণাত্তাশ্চ সর্বাস্সাধারণাস্স্মৃতাঃ ॥ 34 ॥
বরুণস্য ততঃ কন্যা বারুণী রঘুনন্দন ।
উত্পপাত মহাভাগা মার্গমাণা পরিগ্রহম্ ॥ 35 ॥
দিতেঃ পুত্রা ন তাং রাম জগৃহুর্বরুণাত্মজাম্ ।
অদিতেস্তু সুতা বীর জগৃহুস্তামনিন্দিতাম্ ॥ 36 ॥
অসুরাস্তেন দৈতেযাস্সুরাস্তেনাদিতেস্সুতাঃ ।
হৃষ্টাঃ প্রমুদিতাশ্চাসন্ বারুণীগ্রহণাত্সুরাঃ ॥ 37 ॥
উচ্চৈশ্শ্রবা হযশ্রেষ্ঠো মণিরত্নং চ কৌস্তুভম্ ।
উদতিষ্ঠন্নরশ্রেষ্ঠ তথৈবামৃতমুত্তমম্ ॥ 38 ॥
অথ তস্য কৃতে রাম মহানাসীত্কুলক্ষযঃ ।
অদিতেস্তু ততঃ পুত্রা দিতেঃ পুত্রানসূদযন্ ॥ 39 ॥
একতোঽভ্যাগমন্ সর্বে হ্যসুরা রাক্ষসৈস্সহ ।
যুদ্ধমাসীন্মহাঘোরং বীর ত্রৈলোক্যমোহনম্ ॥ 40 ॥
যদা ক্ষযং গতং সর্বং তদা বিষ্ণুর্মহাবলঃ ।
অমৃতং সোঽহরত্ত্তূর্ণং মাযামাস্থায মোহিনীম্ ॥ 41 ॥
যে গতাঽভিমুখং বিষ্ণুমক্ষযং পুরুষোত্তমম্ ।
সম্পিষ্টাস্তে তদা যুদ্ধে বিষ্ণুনা প্রভবিষ্ণুনা ॥ 42 ॥
অদিতেরাত্মজা বীরা দিতেঃ পুত্রান্নিজঘ্নিরে ।
তস্মিন্ ঘোরে মহাযুদ্ধে দৈতেযাদিত্যযোর্ভৃশম্ ॥ 43 ॥
নিহত্য দিতিপুত্রাংশ্চ রাজ্যং প্রাপ্য পুরন্দরঃ ।
শশাস মুদিতো লোকান্ সর্ষিসঙ্ঘান্ সচারণান্ ॥ 44 ॥
ইত্যার্ষে শ্রীমদ্রামাযণে বাল্মীকীয আদিকাব্যে বালকাণ্ডে পঞ্চচত্বারিংশস্সর্গঃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe bālakāṇḍam |
atha pañcacatvāriṃśassargaḥ |
viśvāmitravacaśśrutvā rāghava ssahalakṣmaṇaḥ |
vismayaṃ paramaṃ gatvā viśvāmitramathābravīt || 1 ||
atyadbhutamidaṃ brahman kathitaṃ paramaṃ tvayā |
gaṅgāvataraṇaṃ puṇyaṃ sāgarasyāpi pūraṇam || 2 ||
tasya sā śarvarī sarvā saha saumitriṇā tadā |
jagāma cintayānasya viśvāmitrakathāṃ śubhām || 3 ||
tataḥ prabhāte vimale viśvāmitraṃ mahāmunim |
uvāca rāghavo vākyaṃ kṛtāhnikamarindamaḥ || 4 ||
gatā bhagavatī rātriśśrotavyaṃ paramaṃ śrutam |
kṣaṇabhūteva nau rātri ssamvṛtteyaṃ mahātapaḥ || 5 ||
imāṃ cintayatassarvāṃ nikhilena kathāṃ tava |
tarāma saritāṃ śreṣṭhāṃ puṇyāṃ tripathagāṃ nadīm || 6 ||
naureṣā hi sukhāstīrṇā ṛṣīṇāṃ puṇyakarmaṇām |
bhagavantamiha prāptaṃ jñātvā tvaritamāgatā || 7 ||
tasya tadvacanaṃ śrutvā rāghavasya mahātmanaḥ |
santāraṃ kārayāmāsa sarṣisaṅgha ssarāghavaḥ || 8 ||
uttaraṃ tīramāsādya sampūjyarṣigaṇaṃ tadā |
gaṅgākūle niviṣṭāste viśālāṃ dadṛśuḥ purīm || 9 ||
tato munivarastūrṇaṃ jagāma saha rāghavaḥ |
viśālāṃ nagarīṃ ramyāṃ divyāṃ svargopamāṃ tadā || 10 ||
atha rāmo mahāprājño viśvāmitraṃ mahāmunim |
papraccha prāñjalirbhūtvā viśālāmuttamāṃ purīm || 11 ||
kataro rājavaṃśo'yaṃ viśālāyāṃ mahāmune |
śrotumicchāmi bhadraṃ te paraṃ kautūhalaṃ hi me || 12 ||
tasya tadvacanaṃ śrutvā rāmasya munipuṅgavaḥ |
ākhyātuṃ tatsamārebhe viśālasya purātanam || 13 ||
śrūyatāṃ rāma śakrasya kathāṃ kathayataśśubhām |
asmin deśe tu yadvṛttaṃ tadapi śṛṇu rāghava || 14 ||
pūrvaṃ kṛtayuge rāma diteḥ putrā mahābalāḥ |
aditeśca mahābhāga vīryavantassudhārmikāḥ || 15 ||
tatasteṣāṃ naraśreṣṭha buddhirāsīnmahātmanām |
amarā ajarāścaiva kathaṃ syāma nirāmayāḥ || 16 ||
teṣāṃ cintayatāṃ rāma buddhirāsīnmahātmanām |
kṣīrodamathanaṃ kṛtvā rasaṃ prāpsyāma tatra vai || 17 ||
tato niścitya mathanaṃ yoktraṃ kṛtvā ca vāsukim |
manthānaṃ mandaraṃ kṛtvā mamanthuramitaujasaḥ || 18 ||
atha varṣasahasreṇa yoktrasarpaśirāṃsi ca |
vamantyati viṣaṃ tatra dadaṃśurdaśanaiśśilāḥ || 19 ||
utpapātāgnisaṅkāśaṃ hālāhalamahāviṣam |
tena dagdhaṃ jagatsarvaṃ sadevāsuramānuṣam || 20 ||
atha devā mahādevaṃ śaṅkaraṃ śaraṇārthinaḥ |
jagmuḥ paśupatiṃ rudraṃ trāhi trāhīti tuṣṭuvuḥ || 21 ||
evamuktastato devairdevadeveśvaraḥ prabhuḥ |
prādurāsīttato'traiva śaṅkhacakradharo hariḥ || 22 ||
uvācainaṃ smitaṃ kṛtvā rudraṃ śūlabhṛtaṃ hariḥ |
daivatairmathyamāne tu yatpūrvaṃ samupasthitam || 23 ||
tvadīyaṃhi suraśreṣṭha surāṇāmagrajo'si yat |
agrapūjāmimāṃ matvā gṛhāṇedaṃ viṣaṃ prabho || 24 ||
ityuktvā ca suraśreṣṭhastatraivāntaradhīyata |
devatānāṃ bhayaṃ dṛṣṭavāśrutvā vākyaṃ tu śārṅgiṇaḥ |
hālāhalaviṣaṃ ghoraṃ sa jagrāhāmṛtopamam || 25 ||
devānvisṛjya deveśo jagāma bhagavān haraḥ |
tato devāsurāssarve mamanthū raghunandana || 26 ||
praviveśātha pātālaṃ manthānaḥ parvato'nagha |
tato devāssagandharvāstuṣṭuvurmadhusūdanam || 27 ||
tvaṃ gatiḥ sarvabhūtānāṃ viśeṣeṇa divaukasām |
pālayāsmānmahābāho girimuddhartumarhasi || 28 ||
iti śrutvā hṛṣīkeśaḥ kāmaṭhaṃ rūpamāsthitaḥ |
parvataṃ pṛṣṭhataḥ kṛtvā śiśye tatrodadhau hariḥ || 29 ||
parvatāgre tu lokātmā hastenākramya keśavaḥ |
devānāṃ madhyataḥ sthitvā mamantha puruṣottamaḥ || 30 ||
atha varṣasahasreṇa sadaṇḍassakamaṇḍaluḥ |
pūrvaṃ dhanvantarirnāma apsarāśca suvarcasaḥ || 31 ||
apsu nirmathanādeva rasāstasmādvarastriyaḥ |
utpeturmanujaśreṣṭha tasmādapsaraso'bhavan || 32 ||
ṣaṣṭiḥ koṭyo'bhavaṃstāsāṃ apsarāṇāṃ suvarcasām |
asaṅkhyeyāstu kākutstha yāstāsāṃ paricārikāḥ || 33 ||
na tāssma parigṛhṇanti sarve te devadānavāḥ |
apratigrahaṇāttāśca sarvāssādhāraṇāssmṛtāḥ || 34 ||
varuṇasya tataḥ kanyā vāruṇī raghunandana |
utpapāta mahābhāgā mārgamāṇā parigraham || 35 ||
diteḥ putrā na tāṃ rāma jagṛhurvaruṇātmajām |
aditestu sutā vīra jagṛhustāmaninditām || 36 ||
asurāstena daiteyāssurāstenāditessutāḥ |
hṛṣṭāḥ pramuditāścāsan vāruṇīgrahaṇātsurāḥ || 37 ||
uccaiśśravā hayaśreṣṭho maṇiratnaṃ ca kaustubham |
udatiṣṭhannaraśreṣṭha tathaivāmṛtamuttamam || 38 ||
atha tasya kṛte rāma mahānāsītkulakṣayaḥ |
aditestu tataḥ putrā diteḥ putrānasūdayan || 39 ||
ekato'bhyāgaman sarve hyasurā rākṣasaissaha |
yuddhamāsīnmahāghoraṃ vīra trailokyamohanam || 40 ||
yadā kṣayaṃ gataṃ sarvaṃ tadā viṣṇurmahābalaḥ |
amṛtaṃ so'haratttūrṇaṃ māyāmāsthāya mohinīm || 41 ||
ye gatā'bhimukhaṃ viṣṇumakṣayaṃ puruṣottamam |
sampiṣṭāste tadā yuddhe viṣṇunā prabhaviṣṇunā || 42 ||
aditerātmajā vīrā diteḥ putrānnijaghnire |
tasmin ghore mahāyuddhe daiteyādityayorbhṛśam || 43 ||
nihatya ditiputrāṃśca rājyaṃ prāpya purandaraḥ |
śaśāsa mudito lokān sarṣisaṅghān sacāraṇān || 44 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye bālakāṇḍe pañcacatvāriṃśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे बालकाण्डम् ।
अथ पञ्चचत्वारिंशस्सर्गः ।
विश्वामित्रवचश्श्रुत्वा राघव स्सहलक्ष्मणः ।
विस्मयं परमं गत्वा विश्वामित्रमथाब्रवीत् ॥ 1 ॥
अत्यद्भुतमिदं ब्रह्मन् कथितं परमं त्वया ।
गङ्गावतरणं पुण्यं सागरस्यापि पूरणम् ॥ 2 ॥
तस्य सा शर्वरी सर्वा सह सौमित्रिणा तदा ।
जगाम चिन्तयानस्य विश्वामित्रकथां शुभाम् ॥ 3 ॥
ततः प्रभाते विमले विश्वामित्रं महामुनिम् ।
उवाच राघवो वाक्यं कृताह्निकमरिन्दमः ॥ 4 ॥
गता भगवती रात्रिश्श्रोतव्यं परमं श्रुतम् ।
क्षणभूतेव नौ रात्रि स्सम्वृत्तेयं महातपः ॥ 5 ॥
इमां चिन्तयतस्सर्वां निखिलेन कथां तव ।
तराम सरितां श्रेष्ठां पुण्यां त्रिपथगां नदीम् ॥ 6 ॥
नौरेषा हि सुखास्तीर्णा ऋषीणां पुण्यकर्मणाम् ।
भगवन्तमिह प्राप्तं ज्ञात्वा त्वरितमागता ॥ 7 ॥
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा राघवस्य महात्मनः ।
सन्तारं कारयामास सर्षिसङ्घ स्सराघवः ॥ 8 ॥
उत्तरं तीरमासाद्य सम्पूज्यर्षिगणं तदा ।
गङ्गाकूले निविष्टास्ते विशालां ददृशुः पुरीम् ॥ 9 ॥
ततो मुनिवरस्तूर्णं जगाम सह राघवः ।
विशालां नगरीं रम्यां दिव्यां स्वर्गोपमां तदा ॥ 10 ॥
अथ रामो महाप्राज्ञो विश्वामित्रं महामुनिम् ।
पप्रच्छ प्राञ्जलिर्भूत्वा विशालामुत्तमां पुरीम् ॥ 11 ॥
कतरो राजवंशोऽयं विशालायां महामुने ।
श्रोतुमिच्छामि भद्रं ते परं कौतूहलं हि मे ॥ 12 ॥
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा रामस्य मुनिपुङ्गवः ।
आख्यातुं तत्समारेभे विशालस्य पुरातनम् ॥ 13 ॥
श्रूयतां राम शक्रस्य कथां कथयतश्शुभाम् ।
अस्मिन् देशे तु यद्वृत्तं तदपि शृणु राघव ॥ 14 ॥
पूर्वं कृतयुगे राम दितेः पुत्रा महाबलाः ।
अदितेश्च महाभाग वीर्यवन्तस्सुधार्मिकाः ॥ 15 ॥
ततस्तेषां नरश्रेष्ठ बुद्धिरासीन्महात्मनाम् ।
अमरा अजराश्चैव कथं स्याम निरामयाः ॥ 16 ॥
तेषां चिन्तयतां राम बुद्धिरासीन्महात्मनाम् ।
क्षीरोदमथनं कृत्वा रसं प्राप्स्याम तत्र वै ॥ 17 ॥
ततो निश्चित्य मथनं योक्त्रं कृत्वा च वासुकिम् ।
मन्थानं मन्दरं कृत्वा ममन्थुरमितौजसः ॥ 18 ॥
अथ वर्षसहस्रेण योक्त्रसर्पशिरांसि च ।
वमन्त्यति विषं तत्र ददंशुर्दशनैश्शिलाः ॥ 19 ॥
उत्पपाताग्निसङ्काशं हालाहलमहाविषम् ।
तेन दग्धं जगत्सर्वं सदेवासुरमानुषम् ॥ 20 ॥
अथ देवा महादेवं शङ्करं शरणार्थिनः ।
जग्मुः पशुपतिं रुद्रं त्राहि त्राहीति तुष्टुवुः ॥ 21 ॥
एवमुक्तस्ततो देवैर्देवदेवेश्वरः प्रभुः ।
प्रादुरासीत्ततोऽत्रैव शङ्खचक्रधरो हरिः ॥ 22 ॥
उवाचैनं स्मितं कृत्वा रुद्रं शूलभृतं हरिः ।
दैवतैर्मथ्यमाने तु यत्पूर्वं समुपस्थितम् ॥ 23 ॥
त्वदीयंहि सुरश्रेष्ठ सुराणामग्रजोऽसि यत् ।
अग्रपूजामिमां मत्वा गृहाणेदं विषं प्रभो ॥ 24 ॥
इत्युक्त्वा च सुरश्रेष्ठस्तत्रैवान्तरधीयत ।
देवतानां भयं दृष्टवाश्रुत्वा वाक्यं तु शार्ङ्गिणः ।
हालाहलविषं घोरं स जग्राहामृतोपमम् ॥ 25 ॥
देवान्विसृज्य देवेशो जगाम भगवान् हरः ।
ततो देवासुरास्सर्वे ममन्थू रघुनन्दन ॥ 26 ॥
प्रविवेशाथ पातालं मन्थानः पर्वतोऽनघ ।
ततो देवास्सगन्धर्वास्तुष्टुवुर्मधुसूदनम् ॥ 27 ॥
त्वं गतिः सर्वभूतानां विशेषेण दिवौकसाम् ।
पालयास्मान्महाबाहो गिरिमुद्धर्तुमर्हसि ॥ 28 ॥
इति श्रुत्वा हृषीकेशः कामठं रूपमास्थितः ।
पर्वतं पृष्ठतः कृत्वा शिश्ये तत्रोदधौ हरिः ॥ 29 ॥
पर्वताग्रे तु लोकात्मा हस्तेनाक्रम्य केशवः ।
देवानां मध्यतः स्थित्वा ममन्थ पुरुषोत्तमः ॥ 30 ॥
अथ वर्षसहस्रेण सदण्डस्सकमण्डलुः ।
पूर्वं धन्वन्तरिर्नाम अप्सराश्च सुवर्चसः ॥ 31 ॥
अप्सु निर्मथनादेव रसास्तस्माद्वरस्त्रियः ।
उत्पेतुर्मनुजश्रेष्ठ तस्मादप्सरसोऽभवन् ॥ 32 ॥
षष्टिः कोट्योऽभवंस्तासां अप्सराणां सुवर्चसाम् ।
असङ्ख्येयास्तु काकुत्स्थ यास्तासां परिचारिकाः ॥ 33 ॥
न तास्स्म परिगृह्णन्ति सर्वे ते देवदानवाः ।
अप्रतिग्रहणात्ताश्च सर्वास्साधारणास्स्मृताः ॥ 34 ॥
वरुणस्य ततः कन्या वारुणी रघुनन्दन ।
उत्पपात महाभागा मार्गमाणा परिग्रहम् ॥ 35 ॥
दितेः पुत्रा न तां राम जगृहुर्वरुणात्मजाम् ।
अदितेस्तु सुता वीर जगृहुस्तामनिन्दिताम् ॥ 36 ॥
असुरास्तेन दैतेयास्सुरास्तेनादितेस्सुताः ।
हृष्टाः प्रमुदिताश्चासन् वारुणीग्रहणात्सुराः ॥ 37 ॥
उच्चैश्श्रवा हयश्रेष्ठो मणिरत्नं च कौस्तुभम् ।
उदतिष्ठन्नरश्रेष्ठ तथैवामृतमुत्तमम् ॥ 38 ॥
अथ तस्य कृते राम महानासीत्कुलक्षयः ।
अदितेस्तु ततः पुत्रा दितेः पुत्रानसूदयन् ॥ 39 ॥
एकतोऽभ्यागमन् सर्वे ह्यसुरा राक्षसैस्सह ।
युद्धमासीन्महाघोरं वीर त्रैलोक्यमोहनम् ॥ 40 ॥
यदा क्षयं गतं सर्वं तदा विष्णुर्महाबलः ।
अमृतं सोऽहरत्त्तूर्णं मायामास्थाय मोहिनीम् ॥ 41 ॥
ये गताऽभिमुखं विष्णुमक्षयं पुरुषोत्तमम् ।
सम्पिष्टास्ते तदा युद्धे विष्णुना प्रभविष्णुना ॥ 42 ॥
अदितेरात्मजा वीरा दितेः पुत्रान्निजघ्निरे ।
तस्मिन् घोरे महायुद्धे दैतेयादित्ययोर्भृशम् ॥ 43 ॥
निहत्य दितिपुत्रांश्च राज्यं प्राप्य पुरन्दरः ।
शशास मुदितो लोकान् सर्षिसङ्घान् सचारणान् ॥ 44 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये बालकाण्डे पञ्चचत्वारिंशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe bālakāṇḍam |
atha pañcacatvāriṃśassargaḥ |
viśvāmitravacaśśrutvā rāghava ssahalakṣmaṇaḥ |
vismayaṃ paramaṃ gatvā viśvāmitramathābravīt || 1 ||
atyadbhutamidaṃ brahman kathitaṃ paramaṃ tvayā |
gaṅgāvataraṇaṃ puṇyaṃ sāgarasyāpi pūraṇam || 2 ||
tasya sā śarvarī sarvā saha saumitriṇā tadā |
jagāma cintayānasya viśvāmitrakathāṃ śubhām || 3 ||
tataḥ prabhāte vimale viśvāmitraṃ mahāmunim |
uvāca rāghavo vākyaṃ kṛtāhnikamarindamaḥ || 4 ||
gatā bhagavatī rātriśśrotavyaṃ paramaṃ śrutam |
kṣaṇabhūteva nau rātri ssamvṛtteyaṃ mahātapaḥ || 5 ||
imāṃ cintayatassarvāṃ nikhilena kathāṃ tava |
tarāma saritāṃ śreṣṭhāṃ puṇyāṃ tripathagāṃ nadīm || 6 ||
naureṣā hi sukhāstīrṇā ṛṣīṇāṃ puṇyakarmaṇām |
bhagavantamiha prāptaṃ jñātvā tvaritamāgatā || 7 ||
tasya tadvacanaṃ śrutvā rāghavasya mahātmanaḥ |
santāraṃ kārayāmāsa sarṣisaṅgha ssarāghavaḥ || 8 ||
uttaraṃ tīramāsādya sampūjyarṣigaṇaṃ tadā |
gaṅgākūle niviṣṭāste viśālāṃ dadṛśuḥ purīm || 9 ||
tato munivarastūrṇaṃ jagāma saha rāghavaḥ |
viśālāṃ nagarīṃ ramyāṃ divyāṃ svargopamāṃ tadā || 10 ||
atha rāmo mahāprājño viśvāmitraṃ mahāmunim |
papraccha prāñjalirbhūtvā viśālāmuttamāṃ purīm || 11 ||
kataro rājavaṃśo'yaṃ viśālāyāṃ mahāmune |
śrotumicchāmi bhadraṃ te paraṃ kautūhalaṃ hi me || 12 ||
tasya tadvacanaṃ śrutvā rāmasya munipuṅgavaḥ |
ākhyātuṃ tatsamārebhe viśālasya purātanam || 13 ||
śrūyatāṃ rāma śakrasya kathāṃ kathayataśśubhām |
asmin deśe tu yadvṛttaṃ tadapi śṛṇu rāghava || 14 ||
pūrvaṃ kṛtayuge rāma diteḥ putrā mahābalāḥ |
aditeśca mahābhāga vīryavantassudhārmikāḥ || 15 ||
tatasteṣāṃ naraśreṣṭha buddhirāsīnmahātmanām |
amarā ajarāścaiva kathaṃ syāma nirāmayāḥ || 16 ||
teṣāṃ cintayatāṃ rāma buddhirāsīnmahātmanām |
kṣīrodamathanaṃ kṛtvā rasaṃ prāpsyāma tatra vai || 17 ||
tato niścitya mathanaṃ yoktraṃ kṛtvā ca vāsukim |
manthānaṃ mandaraṃ kṛtvā mamanthuramitaujasaḥ || 18 ||
atha varṣasahasreṇa yoktrasarpaśirāṃsi ca |
vamantyati viṣaṃ tatra dadaṃśurdaśanaiśśilāḥ || 19 ||
utpapātāgnisaṅkāśaṃ hālāhalamahāviṣam |
tena dagdhaṃ jagatsarvaṃ sadevāsuramānuṣam || 20 ||
atha devā mahādevaṃ śaṅkaraṃ śaraṇārthinaḥ |
jagmuḥ paśupatiṃ rudraṃ trāhi trāhīti tuṣṭuvuḥ || 21 ||
evamuktastato devairdevadeveśvaraḥ prabhuḥ |
prādurāsīttato'traiva śaṅkhacakradharo hariḥ || 22 ||
uvācainaṃ smitaṃ kṛtvā rudraṃ śūlabhṛtaṃ hariḥ |
daivatairmathyamāne tu yatpūrvaṃ samupasthitam || 23 ||
tvadīyaṃhi suraśreṣṭha surāṇāmagrajo'si yat |
agrapūjāmimāṃ matvā gṛhāṇedaṃ viṣaṃ prabho || 24 ||
ityuktvā ca suraśreṣṭhastatraivāntaradhīyata |
devatānāṃ bhayaṃ dṛṣṭavāśrutvā vākyaṃ tu śārṅgiṇaḥ |
hālāhalaviṣaṃ ghoraṃ sa jagrāhāmṛtopamam || 25 ||
devānvisṛjya deveśo jagāma bhagavān haraḥ |
tato devāsurāssarve mamanthū raghunandana || 26 ||
praviveśātha pātālaṃ manthānaḥ parvato'nagha |
tato devāssagandharvāstuṣṭuvurmadhusūdanam || 27 ||
tvaṃ gatiḥ sarvabhūtānāṃ viśeṣeṇa divaukasām |
pālayāsmānmahābāho girimuddhartumarhasi || 28 ||
iti śrutvā hṛṣīkeśaḥ kāmaṭhaṃ rūpamāsthitaḥ |
parvataṃ pṛṣṭhataḥ kṛtvā śiśye tatrodadhau hariḥ || 29 ||
parvatāgre tu lokātmā hastenākramya keśavaḥ |
devānāṃ madhyataḥ sthitvā mamantha puruṣottamaḥ || 30 ||
atha varṣasahasreṇa sadaṇḍassakamaṇḍaluḥ |
pūrvaṃ dhanvantarirnāma apsarāśca suvarcasaḥ || 31 ||
apsu nirmathanādeva rasāstasmādvarastriyaḥ |
utpeturmanujaśreṣṭha tasmādapsaraso'bhavan || 32 ||
ṣaṣṭiḥ koṭyo'bhavaṃstāsāṃ apsarāṇāṃ suvarcasām |
asaṅkhyeyāstu kākutstha yāstāsāṃ paricārikāḥ || 33 ||
na tāssma parigṛhṇanti sarve te devadānavāḥ |
apratigrahaṇāttāśca sarvāssādhāraṇāssmṛtāḥ || 34 ||
varuṇasya tataḥ kanyā vāruṇī raghunandana |
utpapāta mahābhāgā mārgamāṇā parigraham || 35 ||
diteḥ putrā na tāṃ rāma jagṛhurvaruṇātmajām |
aditestu sutā vīra jagṛhustāmaninditām || 36 ||
asurāstena daiteyāssurāstenāditessutāḥ |
hṛṣṭāḥ pramuditāścāsan vāruṇīgrahaṇātsurāḥ || 37 ||
uccaiśśravā hayaśreṣṭho maṇiratnaṃ ca kaustubham |
udatiṣṭhannaraśreṣṭha tathaivāmṛtamuttamam || 38 ||
atha tasya kṛte rāma mahānāsītkulakṣayaḥ |
aditestu tataḥ putrā diteḥ putrānasūdayan || 39 ||
ekato'bhyāgaman sarve hyasurā rākṣasaissaha |
yuddhamāsīnmahāghoraṃ vīra trailokyamohanam || 40 ||
yadā kṣayaṃ gataṃ sarvaṃ tadā viṣṇurmahābalaḥ |
amṛtaṃ so'haratttūrṇaṃ māyāmāsthāya mohinīm || 41 ||
ye gatā'bhimukhaṃ viṣṇumakṣayaṃ puruṣottamam |
sampiṣṭāste tadā yuddhe viṣṇunā prabhaviṣṇunā || 42 ||
aditerātmajā vīrā diteḥ putrānnijaghnire |
tasmin ghore mahāyuddhe daiteyādityayorbhṛśam || 43 ||
nihatya ditiputrāṃśca rājyaṃ prāpya purandaraḥ |
śaśāsa mudito lokān sarṣisaṅghān sacāraṇān || 44 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye bālakāṇḍe pañcacatvāriṃśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Bengali script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.