1.6 বালকাণ্ড - ষষ্ঠ সর্গঃ

1.6 Balakanda - Shashtha Sargah

✍️ Valmiki 🖋️ Bengali script
📄 Download PDF
শ্রীমদ্বাল্মীকীয রামাযণে বালকাণ্ডম্ ।
অথ ষষ্ঠস্সর্গঃ ।
. তস্যাং পুর্যামযোধ্যাযাং বেদবিত্সর্বসঙ্গ্রহঃ ।
দীর্ঘদর্শী মহাতেজাঃ পৌরজানপদপ্রিযঃ ॥ 1 ॥
ইক্ষ্বাকূণামতিরথো যজ্বা ধর্মরতো বশী ।
মহর্ষিকল্পো রাজর্ষিস্ত্রিষু লোকেষু বিশ্রুতঃ ॥ 2 ॥
বলবান্নিহতামিত্রো মিত্রবান্বিজিতেন্দ্রিযঃ ।
ধনৈশ্চ সঙ্গ্রহৈশ্চান্যৈশ্শক্রবৈশ্রবণোপমঃ ॥ 3 ॥
যথা মনুর্মহাতেজা লোকস্য পরিরক্ষিতা ।
তথা দশরথো রাজা বসঞ্জগদপালযত্ ॥ 4 ॥
তেন সত্যাভিসন্ধেন ত্রিবর্গমনুতিষ্ঠতা ।
পালিতা সা পুরী শ্রেষ্ঠা ইন্দ্রেণেবামরাবতী ॥ 5 ॥
তস্মিন্পুরবরে হৃষ্টা ধর্মাত্মানো বহুশ্রুতাঃ ।
নরাস্তুষ্টা ধনৈস্স্বৈস্স্বৈরলুব্ধাস্সত্যবাদিনঃ ॥ 6 ॥
নাল্পসন্নিচযঃ কশ্চিদাসীত্তস্মিন্ পুরোত্তমে ।
কুটুম্বী যো হ্যসিদ্ধার্থোঽগবাশ্বধনধান্যবান্ ॥ 7 ॥
কামী বা ন কদর্যো বা নৃশংসঃ পুরুষঃ ক্বচিত্ ।
দ্রষ্টুং শক্যমযোধ্যাযান্নাবিদ্বান্ন চ নাস্তিকঃ ॥ 8 ॥
সর্বে নরাশ্চ নার্যশ্চ ধর্মশীলাস্সুসংযতাঃ ।
উদিতাশ্শীলবৃত্তাভ্যাং মহর্ষয ইবামলাঃ ॥ 9 ॥
নাকুণ্ডলী নামকুটী নাস্রগ্বী নাল্পভোগবান্ ।
নামৃষ্টো নানুলিপ্তাঙ্গো নাসুগন্ধশ্চ বিদ্যতে ॥ 10 ॥
নামৃষ্টভোজী নাদাতা নাপ্যনঙ্গদনিষ্কধৃক্ ।
নাহস্তাভরণো বাঽপি দৃশ্যতে নাপ্যনাত্মবান্ ॥ 11 ॥
নানাহিতাগ্নির্নাযজ্বা ন ক্ষুদ্রো বা ন তস্করঃ ।
কশ্চিদাসীদযোধ্যাযান্ন চ নির্বৃত্তসঙ্করঃ ॥ 12 ॥
স্বকর্মনিরতা নিত্যং ব্রাহ্মণা বিজিতেন্দ্রিযাঃ ।
দানাধ্যযনশীলাশ্চ সংযতাশ্চ পরিগ্রহে ॥ 13 ॥
ন নাস্তিকো নানৃতকো ন কশ্চিদবহুশ্রুতঃ ।
নাসূযকো ন চাঽশক্তো নাবিদ্বান্বিদ্যতে তদা ॥ 14 ॥
নাষডঙ্গবিদত্রাসীন্নাব্রতো নাসহস্রদঃ ।
ন দীনঃ ক্ষিপ্তচিত্তো বা ব্যথিতো বাঽপি কশ্চন ॥ 15 ॥
কশ্চিন্নরো বা নারী বা নাশ্রীমান্নাপ্যরূপবান্ ।
দ্রষ্টুং শক্যমযোধ্যাযাং নাপি রাজন্যভক্তিমান্ ॥ 16 ॥
বর্ণেষ্বগ্র্যচতুর্থেষু দেবতাতিথিপূজকাঃ ।
কৃতজ্ঞাশ্চ বদান্যাশ্চ শূরা বিক্রমসংযুতাঃ ॥ 17 ॥
দীর্ঘাযুষো নরাস্সর্বে ধর্মং সত্যং চ সংশ্রিতাঃ ।
সহিতাঃ পুত্রপৌত্রৈশ্চ নিত্যং স্ত্রীভিঃ পুরোত্তমে ॥ 18 ॥
ক্ষত্রং ব্রহ্মমুখং চাসীদ্বৈশ্যাঃ ক্ষত্রমনুব্রতাঃ ।
শূদ্রাস্স্বধর্মনিরতাস্ত্রীন্বর্ণানুপচারিণঃ ॥ 19 ॥
সা তেনেক্ষ্বাকুনাথেন পুরী সুপরিরক্ষিতা ।
যথা পুরস্তান্মনুনা মানবেন্দ্রেণ ধীমতা ॥ 20 ॥
যোধানামগ্নিকল্পানাং পেশলানামমর্ষিণাম্ ।
সম্পূর্ণা কৃতবিদ্যানাং গুহা কেসরিণামিব ॥ 21 ॥
কাম্ভোজবিষযে জাতৈর্বাহ্লীকৈশ্চ হযোত্তমৈঃ ।
বনাযুজৈর্নদীজৈশ্চ পূর্ণা হরিহযোত্তমৈঃ ॥ 22 ॥
বিন্ধ্যপর্বতজৈর্মত্তৈঃ পূর্ণা হৈমবতৈরপি ।
মদান্বিতৈরতিবলৈর্মাতঙ্গৈঃ পর্বতোপমৈঃ ॥ 23 ॥
ঐরাবতকুলীনৈশ্চ মহাপদ্মকুলৈস্তথা ।
অঞ্জনাদপি নিষ্পন্নৈর্বামনাদপি চ দ্বিপৈঃ ॥ 24 ॥
ভদ্রৈর্মন্দ্রৈর্মৃগৈশ্চৈব ভদ্রমন্দ্রমৃগৈস্তথা ।
ভদ্রমন্দ্রৈর্ভদ্রমৃগৈর্মৃগমন্দ্রৈশ্চ সা পুরী ।
নিত্যমত্তৈস্সদা পূর্ণা নাগৈরচলসন্নিভৈঃ ॥ 25 ॥
সা যোজনে চ দ্বে ভূযঃ সত্যনামা প্রকাশতে ।
যস্যাং দশরথো রাজা বসন্ জগদপালযত্ ॥ 26 ॥
তাং পুরীং স মহাতেজা রাজা দশরথো মহান্ ।
শশাস শমিতামিত্রো নক্ষত্রাণীব চন্দ্রমাঃ ॥ 27 ॥
তাং সত্যনামাং দৃঢতোরণার্গলাং গৃহৈর্বিচিত্রৈরুপশোভিতাং শিবাম্ ।
পুরীমযোধ্যাং নৃসহস্রসঙ্কুলাং শশাস বৈ শক্রসমো মহীপতিঃ ॥ 28 ॥
ইত্যার্ষে শ্রীমদ্রামাযণে বাল্মীকীয আদিকাব্যে বালকাণ্ডে ষষ্ঠস্সর্গঃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe bālakāṇḍam |
atha ṣaṣṭhassargaḥ |
. tasyāṃ puryāmayodhyāyāṃ vedavitsarvasaṅgrahaḥ |
dīrghadarśī mahātejāḥ paurajānapadapriyaḥ || 1 ||
ikṣvākūṇāmatiratho yajvā dharmarato vaśī |
maharṣikalpo rājarṣistriṣu lokeṣu viśrutaḥ || 2 ||
balavānnihatāmitro mitravānvijitendriyaḥ |
dhanaiśca saṅgrahaiścānyaiśśakravaiśravaṇopamaḥ || 3 ||
yathā manurmahātejā lokasya parirakṣitā |
tathā daśaratho rājā vasañjagadapālayat || 4 ||
tena satyābhisandhena trivargamanutiṣṭhatā |
pālitā sā purī śreṣṭhā indreṇevāmarāvatī || 5 ||
tasminpuravare hṛṣṭā dharmātmāno bahuśrutāḥ |
narāstuṣṭā dhanaissvaissvairalubdhāssatyavādinaḥ || 6 ||
nālpasannicayaḥ kaścidāsīttasmin purottame |
kuṭumbī yo hyasiddhārtho'gavāśvadhanadhānyavān || 7 ||
kāmī vā na kadaryo vā nṛśaṃsaḥ puruṣaḥ kvacit |
draṣṭuṃ śakyamayodhyāyānnāvidvānna ca nāstikaḥ || 8 ||
sarve narāśca nāryaśca dharmaśīlāssusaṃyatāḥ |
uditāśśīlavṛttābhyāṃ maharṣaya ivāmalāḥ || 9 ||
nākuṇḍalī nāmakuṭī nāsragvī nālpabhogavān |
nāmṛṣṭo nānuliptāṅgo nāsugandhaśca vidyate || 10 ||
nāmṛṣṭabhojī nādātā nāpyanaṅgadaniṣkadhṛk |
nāhastābharaṇo vā'pi dṛśyate nāpyanātmavān || 11 ||
nānāhitāgnirnāyajvā na kṣudro vā na taskaraḥ |
kaścidāsīdayodhyāyānna ca nirvṛttasaṅkaraḥ || 12 ||
svakarmaniratā nityaṃ brāhmaṇā vijitendriyāḥ |
dānādhyayanaśīlāśca saṃyatāśca parigrahe || 13 ||
na nāstiko nānṛtako na kaścidabahuśrutaḥ |
nāsūyako na cā'śakto nāvidvānvidyate tadā || 14 ||
nāṣaḍaṅgavidatrāsīnnāvrato nāsahasradaḥ |
na dīnaḥ kṣiptacitto vā vyathito vā'pi kaścana || 15 ||
kaścinnaro vā nārī vā nāśrīmānnāpyarūpavān |
draṣṭuṃ śakyamayodhyāyāṃ nāpi rājanyabhaktimān || 16 ||
varṇeṣvagryacaturtheṣu devatātithipūjakāḥ |
kṛtajñāśca vadānyāśca śūrā vikramasaṃyutāḥ || 17 ||
dīrghāyuṣo narāssarve dharmaṃ satyaṃ ca saṃśritāḥ |
sahitāḥ putrapautraiśca nityaṃ strībhiḥ purottame || 18 ||
kṣatraṃ brahmamukhaṃ cāsīdvaiśyāḥ kṣatramanuvratāḥ |
śūdrāssvadharmaniratāstrīnvarṇānupacāriṇaḥ || 19 ||
sā tenekṣvākunāthena purī suparirakṣitā |
yathā purastānmanunā mānavendreṇa dhīmatā || 20 ||
yodhānāmagnikalpānāṃ peśalānāmamarṣiṇām |
sampūrṇā kṛtavidyānāṃ guhā kesariṇāmiva || 21 ||
kāmbhojaviṣaye jātairbāhlīkaiśca hayottamaiḥ |
vanāyujairnadījaiśca pūrṇā harihayottamaiḥ || 22 ||
vindhyaparvatajairmattaiḥ pūrṇā haimavatairapi |
madānvitairatibalairmātaṅgaiḥ parvatopamaiḥ || 23 ||
airāvatakulīnaiśca mahāpadmakulaistathā |
añjanādapi niṣpannairvāmanādapi ca dvipaiḥ || 24 ||
bhadrairmandrairmṛgaiścaiva bhadramandramṛgaistathā |
bhadramandrairbhadramṛgairmṛgamandraiśca sā purī |
nityamattaissadā pūrṇā nāgairacalasannibhaiḥ || 25 ||
sā yojane ca dve bhūyaḥ satyanāmā prakāśate |
yasyāṃ daśaratho rājā vasan jagadapālayat || 26 ||
tāṃ purīṃ sa mahātejā rājā daśaratho mahān |
śaśāsa śamitāmitro nakṣatrāṇīva candramāḥ || 27 ||
tāṃ satyanāmāṃ dṛḍhatoraṇārgalāṃ gṛhairvicitrairupaśobhitāṃ śivām |
purīmayodhyāṃ nṛsahasrasaṅkulāṃ śaśāsa vai śakrasamo mahīpatiḥ || 28 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye bālakāṇḍe ṣaṣṭhassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे बालकाण्डम् ।
अथ षष्ठस्सर्गः ।
. तस्यां पुर्यामयोध्यायां वेदवित्सर्वसङ्ग्रहः ।
दीर्घदर्शी महातेजाः पौरजानपदप्रियः ॥ 1 ॥
इक्ष्वाकूणामतिरथो यज्वा धर्मरतो वशी ।
महर्षिकल्पो राजर्षिस्त्रिषु लोकेषु विश्रुतः ॥ 2 ॥
बलवान्निहतामित्रो मित्रवान्विजितेन्द्रियः ।
धनैश्च सङ्ग्रहैश्चान्यैश्शक्रवैश्रवणोपमः ॥ 3 ॥
यथा मनुर्महातेजा लोकस्य परिरक्षिता ।
तथा दशरथो राजा वसञ्जगदपालयत् ॥ 4 ॥
तेन सत्याभिसन्धेन त्रिवर्गमनुतिष्ठता ।
पालिता सा पुरी श्रेष्ठा इन्द्रेणेवामरावती ॥ 5 ॥
तस्मिन्पुरवरे हृष्टा धर्मात्मानो बहुश्रुताः ।
नरास्तुष्टा धनैस्स्वैस्स्वैरलुब्धास्सत्यवादिनः ॥ 6 ॥
नाल्पसन्निचयः कश्चिदासीत्तस्मिन् पुरोत्तमे ।
कुटुम्बी यो ह्यसिद्धार्थोऽगवाश्वधनधान्यवान् ॥ 7 ॥
कामी वा न कदर्यो वा नृशंसः पुरुषः क्वचित् ।
द्रष्टुं शक्यमयोध्यायान्नाविद्वान्न च नास्तिकः ॥ 8 ॥
सर्वे नराश्च नार्यश्च धर्मशीलास्सुसंयताः ।
उदिताश्शीलवृत्ताभ्यां महर्षय इवामलाः ॥ 9 ॥
नाकुण्डली नामकुटी नास्रग्वी नाल्पभोगवान् ।
नामृष्टो नानुलिप्ताङ्गो नासुगन्धश्च विद्यते ॥ 10 ॥
नामृष्टभोजी नादाता नाप्यनङ्गदनिष्कधृक् ।
नाहस्ताभरणो वाऽपि दृश्यते नाप्यनात्मवान् ॥ 11 ॥
नानाहिताग्निर्नायज्वा न क्षुद्रो वा न तस्करः ।
कश्चिदासीदयोध्यायान्न च निर्वृत्तसङ्करः ॥ 12 ॥
स्वकर्मनिरता नित्यं ब्राह्मणा विजितेन्द्रियाः ।
दानाध्ययनशीलाश्च संयताश्च परिग्रहे ॥ 13 ॥
न नास्तिको नानृतको न कश्चिदबहुश्रुतः ।
नासूयको न चाऽशक्तो नाविद्वान्विद्यते तदा ॥ 14 ॥
नाषडङ्गविदत्रासीन्नाव्रतो नासहस्रदः ।
न दीनः क्षिप्तचित्तो वा व्यथितो वाऽपि कश्चन ॥ 15 ॥
कश्चिन्नरो वा नारी वा नाश्रीमान्नाप्यरूपवान् ।
द्रष्टुं शक्यमयोध्यायां नापि राजन्यभक्तिमान् ॥ 16 ॥
वर्णेष्वग्र्यचतुर्थेषु देवतातिथिपूजकाः ।
कृतज्ञाश्च वदान्याश्च शूरा विक्रमसंयुताः ॥ 17 ॥
दीर्घायुषो नरास्सर्वे धर्मं सत्यं च संश्रिताः ।
सहिताः पुत्रपौत्रैश्च नित्यं स्त्रीभिः पुरोत्तमे ॥ 18 ॥
क्षत्रं ब्रह्ममुखं चासीद्वैश्याः क्षत्रमनुव्रताः ।
शूद्रास्स्वधर्मनिरतास्त्रीन्वर्णानुपचारिणः ॥ 19 ॥
सा तेनेक्ष्वाकुनाथेन पुरी सुपरिरक्षिता ।
यथा पुरस्तान्मनुना मानवेन्द्रेण धीमता ॥ 20 ॥
योधानामग्निकल्पानां पेशलानाममर्षिणाम् ।
सम्पूर्णा कृतविद्यानां गुहा केसरिणामिव ॥ 21 ॥
काम्भोजविषये जातैर्बाह्लीकैश्च हयोत्तमैः ।
वनायुजैर्नदीजैश्च पूर्णा हरिहयोत्तमैः ॥ 22 ॥
विन्ध्यपर्वतजैर्मत्तैः पूर्णा हैमवतैरपि ।
मदान्वितैरतिबलैर्मातङ्गैः पर्वतोपमैः ॥ 23 ॥
ऐरावतकुलीनैश्च महापद्मकुलैस्तथा ।
अञ्जनादपि निष्पन्नैर्वामनादपि च द्विपैः ॥ 24 ॥
भद्रैर्मन्द्रैर्मृगैश्चैव भद्रमन्द्रमृगैस्तथा ।
भद्रमन्द्रैर्भद्रमृगैर्मृगमन्द्रैश्च सा पुरी ।
नित्यमत्तैस्सदा पूर्णा नागैरचलसन्निभैः ॥ 25 ॥
सा योजने च द्वे भूयः सत्यनामा प्रकाशते ।
यस्यां दशरथो राजा वसन् जगदपालयत् ॥ 26 ॥
तां पुरीं स महातेजा राजा दशरथो महान् ।
शशास शमितामित्रो नक्षत्राणीव चन्द्रमाः ॥ 27 ॥
तां सत्यनामां दृढतोरणार्गलां गृहैर्विचित्रैरुपशोभितां शिवाम् ।
पुरीमयोध्यां नृसहस्रसङ्कुलां शशास वै शक्रसमो महीपतिः ॥ 28 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये बालकाण्डे षष्ठस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe bālakāṇḍam |
atha ṣaṣṭhassargaḥ |
. tasyāṃ puryāmayodhyāyāṃ vedavitsarvasaṅgrahaḥ |
dīrghadarśī mahātejāḥ paurajānapadapriyaḥ || 1 ||
ikṣvākūṇāmatiratho yajvā dharmarato vaśī |
maharṣikalpo rājarṣistriṣu lokeṣu viśrutaḥ || 2 ||
balavānnihatāmitro mitravānvijitendriyaḥ |
dhanaiśca saṅgrahaiścānyaiśśakravaiśravaṇopamaḥ || 3 ||
yathā manurmahātejā lokasya parirakṣitā |
tathā daśaratho rājā vasañjagadapālayat || 4 ||
tena satyābhisandhena trivargamanutiṣṭhatā |
pālitā sā purī śreṣṭhā indreṇevāmarāvatī || 5 ||
tasminpuravare hṛṣṭā dharmātmāno bahuśrutāḥ |
narāstuṣṭā dhanaissvaissvairalubdhāssatyavādinaḥ || 6 ||
nālpasannicayaḥ kaścidāsīttasmin purottame |
kuṭumbī yo hyasiddhārtho'gavāśvadhanadhānyavān || 7 ||
kāmī vā na kadaryo vā nṛśaṃsaḥ puruṣaḥ kvacit |
draṣṭuṃ śakyamayodhyāyānnāvidvānna ca nāstikaḥ || 8 ||
sarve narāśca nāryaśca dharmaśīlāssusaṃyatāḥ |
uditāśśīlavṛttābhyāṃ maharṣaya ivāmalāḥ || 9 ||
nākuṇḍalī nāmakuṭī nāsragvī nālpabhogavān |
nāmṛṣṭo nānuliptāṅgo nāsugandhaśca vidyate || 10 ||
nāmṛṣṭabhojī nādātā nāpyanaṅgadaniṣkadhṛk |
nāhastābharaṇo vā'pi dṛśyate nāpyanātmavān || 11 ||
nānāhitāgnirnāyajvā na kṣudro vā na taskaraḥ |
kaścidāsīdayodhyāyānna ca nirvṛttasaṅkaraḥ || 12 ||
svakarmaniratā nityaṃ brāhmaṇā vijitendriyāḥ |
dānādhyayanaśīlāśca saṃyatāśca parigrahe || 13 ||
na nāstiko nānṛtako na kaścidabahuśrutaḥ |
nāsūyako na cā'śakto nāvidvānvidyate tadā || 14 ||
nāṣaḍaṅgavidatrāsīnnāvrato nāsahasradaḥ |
na dīnaḥ kṣiptacitto vā vyathito vā'pi kaścana || 15 ||
kaścinnaro vā nārī vā nāśrīmānnāpyarūpavān |
draṣṭuṃ śakyamayodhyāyāṃ nāpi rājanyabhaktimān || 16 ||
varṇeṣvagryacaturtheṣu devatātithipūjakāḥ |
kṛtajñāśca vadānyāśca śūrā vikramasaṃyutāḥ || 17 ||
dīrghāyuṣo narāssarve dharmaṃ satyaṃ ca saṃśritāḥ |
sahitāḥ putrapautraiśca nityaṃ strībhiḥ purottame || 18 ||
kṣatraṃ brahmamukhaṃ cāsīdvaiśyāḥ kṣatramanuvratāḥ |
śūdrāssvadharmaniratāstrīnvarṇānupacāriṇaḥ || 19 ||
sā tenekṣvākunāthena purī suparirakṣitā |
yathā purastānmanunā mānavendreṇa dhīmatā || 20 ||
yodhānāmagnikalpānāṃ peśalānāmamarṣiṇām |
sampūrṇā kṛtavidyānāṃ guhā kesariṇāmiva || 21 ||
kāmbhojaviṣaye jātairbāhlīkaiśca hayottamaiḥ |
vanāyujairnadījaiśca pūrṇā harihayottamaiḥ || 22 ||
vindhyaparvatajairmattaiḥ pūrṇā haimavatairapi |
madānvitairatibalairmātaṅgaiḥ parvatopamaiḥ || 23 ||
airāvatakulīnaiśca mahāpadmakulaistathā |
añjanādapi niṣpannairvāmanādapi ca dvipaiḥ || 24 ||
bhadrairmandrairmṛgaiścaiva bhadramandramṛgaistathā |
bhadramandrairbhadramṛgairmṛgamandraiśca sā purī |
nityamattaissadā pūrṇā nāgairacalasannibhaiḥ || 25 ||
sā yojane ca dve bhūyaḥ satyanāmā prakāśate |
yasyāṃ daśaratho rājā vasan jagadapālayat || 26 ||
tāṃ purīṃ sa mahātejā rājā daśaratho mahān |
śaśāsa śamitāmitro nakṣatrāṇīva candramāḥ || 27 ||
tāṃ satyanāmāṃ dṛḍhatoraṇārgalāṃ gṛhairvicitrairupaśobhitāṃ śivām |
purīmayodhyāṃ nṛsahasrasaṅkulāṃ śaśāsa vai śakrasamo mahīpatiḥ || 28 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye bālakāṇḍe ṣaṣṭhassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Bengali script. Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.
🕉 InfoLyter.in