1.72 বালকাণ্ড - দ্বিসপ্ততিতম সর্গঃ

1.72 Balakanda - Dvisaptatitama Sargah

✍️ Valmiki 🖋️ Bengali script
📄 Download PDF
শ্রীমদ্বাল্মীকীয রামাযণে বালকাণ্ডম্ ।
অথ দ্বিসপ্ততিতমস্সর্গঃ ।
তমুক্তবন্তং বৈদেহং বিশ্বামিত্রো মহামুনিঃ ।
উবাচ বচনং বীরং বসিষ্ঠসহিতো নৃপম্ ॥ 1 ॥
অচিন্ত্যান্যপ্রমেযানি কুলানি নরপুঙ্গব ।
ইক্ষ্বাকূণাং বিদেহানাং নৈষাং তুল্যোঽস্তি কশ্চন ॥ 2 ॥
সদৃশো ধর্মসম্বন্ধঃ সদৃশো রূপসম্পদা ।
রামলক্ষ্মণযো রাজন্ সীতা চোর্মিলযা সহ ॥ 3 ॥
বক্তব্যং চ নরশ্রেষ্ঠ শ্রূযতাং বচনং মম ।
ভ্রাতা যবীযান্ ধর্মজ্ঞ এষ রাজা কুশধ্বজঃ ॥ 4 ॥
অস্য ধর্মাত্মনো রাজন্ রূপেণাপ্রতিমং ভুবি ।
সুতাদ্বযং নরশ্রেষ্ঠ পত্ন্যর্থং বরযামহে ॥ 5 ॥
ভরতস্য কুমারস্য শত্রুঘ্নস্য চ ধীমতঃ ।
বরযামস্সুতে রাজন্ তযোরর্থে মহাত্মনোঃ ॥ 6 ॥
পুত্রা দশরথস্যেমে রূপযৌবনশালিনঃ ।
লোকপালোপমাস্সর্বে দেবতুল্যপরাক্রমাঃ ॥ 7 ॥
উভযোরপি রাজেন্দ্র সম্বন্ধেনানুবধ্যতাম্ ।
ইক্ষ্বাকোঃ কুলমব্যগ্রং ভবতঃপুণ্যকর্মণঃ ॥ 8 ॥
বিশ্বামিত্রবচ শ্শৃত্বা বসিষ্ঠস্য মতে তদা ।
জনকঃ প্রাঞ্জলির্বাক্যমুবাচ মুনিপুঙ্গবৌ ॥ 9 ॥
কুলং ধন্যমিদং মন্যে যেষাং নো মুনিপুঙ্গবৌ ।
সদৃশং কুলসম্বন্ধং যদাজ্ঞাপযথঃ স্বযম্ ॥ 10 ॥
এবং ভবতু ভদ্রং বঃ কুশধ্বজসুতে ইমে ।
পত্ন্যৌ ভজেতাং সহিতৌ শত্রুঘ্নভরতাবুভৌ ॥ 11 ॥
একাহ্না রাজপুত্রীণাং চতসৃণাং মহামুনে ।
পাণীন্ গৃহ্ণন্তু চত্বারো রাজপুত্রা মহাবলাঃ ॥ 12 ॥
উত্তরে দিবসে ব্রহ্মন্ ফল্গুনীভ্যাং মনীষিণঃ ।
বৈবাহিকং প্রশংসন্তি ভগো যত্র প্রজাপতিঃ ॥ 13 ॥
এবমুক্ত্বা বচস্সৌম্যং প্রত্যুত্থায কৃতাঞ্জলিঃ ।
উভৌ মুনিবরৌ রাজা জনকো বাক্যমব্রবীত্ ॥ 14 ॥
পরো ধর্মঃ কৃতো মহ্যং শিষ্যোঽস্মিভবতো সদা ।
ইমান্যাসনমুখ্যানি আসাতাং মুনিপুঙ্গবৌ ॥ 15 ॥
যথা দশরথস্যেযং তথাঽযোধ্যা পুরী মম ।
প্রভুত্বে নাস্তি সন্দেহো যথার্হং কর্তুমর্হথ ॥ 16 ॥
তথা ব্রুবতি বৈদেহে জনকে রঘুনন্দনঃ ।
রাজা দশরথো হৃষ্টঃ প্রত্যুবাচ মহীপতিম্ ॥ 17 ॥
যুবামসঙ্খ্যেযগুণৌ ভ্রাতরৌ মিথিলেশ্বরৌ ।
ঋষযো রাজসঙ্ঘাশ্চ ভবদ্ভ্যামভিপূজিতাঃ ॥ 18 ॥
স্বস্তি প্রাপ্নুহি ভদ্রং তে গমিষ্যামি স্বমালযম্ ।
শ্রাদ্ধকর্মাণি সর্বাণি বিধাস্যামীতি চাব্রবীত্ ॥ 19 ॥
তমাপৃষ্ট্বা নরপতিং রাজা দশরথস্তদা ।
মুনীন্দ্রৌ তৌ পুরস্কৃত্য জগামাশু মহাযশাঃ ॥ 20 ॥
স গত্বা নিলযং রাজা শ্রাদ্ধং কৃত্বা বিধানতঃ ।
প্রভাতে কাল্যমুত্থায চক্রে গোদানমুত্তমম্ ॥ 21 ॥
গবাং শতসহস্রাণি ব্রাহ্মণেভ্যো নরাধিপঃ ।
একৈকশো দদৌ রাজা পুত্রানুদ্দিশ্য ধর্মতঃ ॥ 22 ॥
সুবর্ণশ্রুঙ্গা স্সম্পন্না স্সবত্সাঃ কাংস্যদোহনাঃ ।
গবাং শতসহস্রাণি চত্বারি পুরুষর্ষভঃ ॥ 23 ॥
বিত্তমন্যচ্চ সুবহুদ্বিজেভ্যো রঘুনন্দনঃ ।
দদৌ গোদানমুদ্দিশ্য পুত্রাণাং পুত্রবত্সলঃ ॥ 24 ॥
স সুতৈঃ কৃতগোদানৈর্বৃতস্তু নৃপতিস্তদা ।
লোকপালৈরিবাভাতি বৃতঃ স্সৌম্যঃ প্রজাপতিঃ ॥ 25 ॥
ইত্যার্ষে শ্রীমদ্রামাযণে বাল্মীকীয আদিকাব্যে বালকাণ্ডে দ্বিসপ্ততিতমস্সর্গঃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe bālakāṇḍam |
atha dvisaptatitamassargaḥ |
tamuktavantaṃ vaidehaṃ viśvāmitro mahāmuniḥ |
uvāca vacanaṃ vīraṃ vasiṣṭhasahito nṛpam || 1 ||
acintyānyaprameyāni kulāni narapuṅgava |
ikṣvākūṇāṃ videhānāṃ naiṣāṃ tulyo'sti kaścana || 2 ||
sadṛśo dharmasambandhaḥ sadṛśo rūpasampadā |
rāmalakṣmaṇayo rājan sītā cormilayā saha || 3 ||
vaktavyaṃ ca naraśreṣṭha śrūyatāṃ vacanaṃ mama |
bhrātā yavīyān dharmajña eṣa rājā kuśadhvajaḥ || 4 ||
asya dharmātmano rājan rūpeṇāpratimaṃ bhuvi |
sutādvayaṃ naraśreṣṭha patnyarthaṃ varayāmahe || 5 ||
bharatasya kumārasya śatrughnasya ca dhīmataḥ |
varayāmassute rājan tayorarthe mahātmanoḥ || 6 ||
putrā daśarathasyeme rūpayauvanaśālinaḥ |
lokapālopamāssarve devatulyaparākramāḥ || 7 ||
ubhayorapi rājendra sambandhenānubadhyatām |
ikṣvākoḥ kulamavyagraṃ bhavataḥpuṇyakarmaṇaḥ || 8 ||
viśvāmitravaca śśṛtvā vasiṣṭhasya mate tadā |
janakaḥ prāñjalirvākyamuvāca munipuṅgavau || 9 ||
kulaṃ dhanyamidaṃ manye yeṣāṃ no munipuṅgavau |
sadṛśaṃ kulasambandhaṃ yadājñāpayathaḥ svayam || 10 ||
evaṃ bhavatu bhadraṃ vaḥ kuśadhvajasute ime |
patnyau bhajetāṃ sahitau śatrughnabharatāvubhau || 11 ||
ekāhnā rājaputrīṇāṃ catasṛṇāṃ mahāmune |
pāṇīn gṛhṇantu catvāro rājaputrā mahābalāḥ || 12 ||
uttare divase brahman phalgunībhyāṃ manīṣiṇaḥ |
vaivāhikaṃ praśaṃsanti bhago yatra prajāpatiḥ || 13 ||
evamuktvā vacassaumyaṃ pratyutthāya kṛtāñjaliḥ |
ubhau munivarau rājā janako vākyamabravīt || 14 ||
paro dharmaḥ kṛto mahyaṃ śiṣyo'smibhavato sadā |
imānyāsanamukhyāni āsātāṃ munipuṅgavau || 15 ||
yathā daśarathasyeyaṃ tathā'yodhyā purī mama |
prabhutve nāsti sandeho yathārhaṃ kartumarhatha || 16 ||
tathā bruvati vaidehe janake raghunandanaḥ |
rājā daśaratho hṛṣṭaḥ pratyuvāca mahīpatim || 17 ||
yuvāmasaṅkhyeyaguṇau bhrātarau mithileśvarau |
ṛṣayo rājasaṅghāśca bhavadbhyāmabhipūjitāḥ || 18 ||
svasti prāpnuhi bhadraṃ te gamiṣyāmi svamālayam |
śrāddhakarmāṇi sarvāṇi vidhāsyāmīti cābravīt || 19 ||
tamāpṛṣṭvā narapatiṃ rājā daśarathastadā |
munīndrau tau puraskṛtya jagāmāśu mahāyaśāḥ || 20 ||
sa gatvā nilayaṃ rājā śrāddhaṃ kṛtvā vidhānataḥ |
prabhāte kālyamutthāya cakre godānamuttamam || 21 ||
gavāṃ śatasahasrāṇi brāhmaṇebhyo narādhipaḥ |
ekaikaśo dadau rājā putrānuddiśya dharmataḥ || 22 ||
suvarṇaśruṅgā ssampannā ssavatsāḥ kāṃsyadohanāḥ |
gavāṃ śatasahasrāṇi catvāri puruṣarṣabhaḥ || 23 ||
vittamanyacca subahudvijebhyo raghunandanaḥ |
dadau godānamuddiśya putrāṇāṃ putravatsalaḥ || 24 ||
sa sutaiḥ kṛtagodānairvṛtastu nṛpatistadā |
lokapālairivābhāti vṛtaḥ ssaumyaḥ prajāpatiḥ || 25 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye bālakāṇḍe dvisaptatitamassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे बालकाण्डम् ।
अथ द्विसप्ततितमस्सर्गः ।
तमुक्तवन्तं वैदेहं विश्वामित्रो महामुनिः ।
उवाच वचनं वीरं वसिष्ठसहितो नृपम् ॥ 1 ॥
अचिन्त्यान्यप्रमेयानि कुलानि नरपुङ्गव ।
इक्ष्वाकूणां विदेहानां नैषां तुल्योऽस्ति कश्चन ॥ 2 ॥
सदृशो धर्मसम्बन्धः सदृशो रूपसम्पदा ।
रामलक्ष्मणयो राजन् सीता चोर्मिलया सह ॥ 3 ॥
वक्तव्यं च नरश्रेष्ठ श्रूयतां वचनं मम ।
भ्राता यवीयान् धर्मज्ञ एष राजा कुशध्वजः ॥ 4 ॥
अस्य धर्मात्मनो राजन् रूपेणाप्रतिमं भुवि ।
सुताद्वयं नरश्रेष्ठ पत्न्यर्थं वरयामहे ॥ 5 ॥
भरतस्य कुमारस्य शत्रुघ्नस्य च धीमतः ।
वरयामस्सुते राजन् तयोरर्थे महात्मनोः ॥ 6 ॥
पुत्रा दशरथस्येमे रूपयौवनशालिनः ।
लोकपालोपमास्सर्वे देवतुल्यपराक्रमाः ॥ 7 ॥
उभयोरपि राजेन्द्र सम्बन्धेनानुबध्यताम् ।
इक्ष्वाकोः कुलमव्यग्रं भवतःपुण्यकर्मणः ॥ 8 ॥
विश्वामित्रवच श्शृत्वा वसिष्ठस्य मते तदा ।
जनकः प्राञ्जलिर्वाक्यमुवाच मुनिपुङ्गवौ ॥ 9 ॥
कुलं धन्यमिदं मन्ये येषां नो मुनिपुङ्गवौ ।
सदृशं कुलसम्बन्धं यदाज्ञापयथः स्वयम् ॥ 10 ॥
एवं भवतु भद्रं वः कुशध्वजसुते इमे ।
पत्न्यौ भजेतां सहितौ शत्रुघ्नभरतावुभौ ॥ 11 ॥
एकाह्ना राजपुत्रीणां चतसृणां महामुने ।
पाणीन् गृह्णन्तु चत्वारो राजपुत्रा महाबलाः ॥ 12 ॥
उत्तरे दिवसे ब्रह्मन् फल्गुनीभ्यां मनीषिणः ।
वैवाहिकं प्रशंसन्ति भगो यत्र प्रजापतिः ॥ 13 ॥
एवमुक्त्वा वचस्सौम्यं प्रत्युत्थाय कृताञ्जलिः ।
उभौ मुनिवरौ राजा जनको वाक्यमब्रवीत् ॥ 14 ॥
परो धर्मः कृतो मह्यं शिष्योऽस्मिभवतो सदा ।
इमान्यासनमुख्यानि आसातां मुनिपुङ्गवौ ॥ 15 ॥
यथा दशरथस्येयं तथाऽयोध्या पुरी मम ।
प्रभुत्वे नास्ति सन्देहो यथार्हं कर्तुमर्हथ ॥ 16 ॥
तथा ब्रुवति वैदेहे जनके रघुनन्दनः ।
राजा दशरथो हृष्टः प्रत्युवाच महीपतिम् ॥ 17 ॥
युवामसङ्ख्येयगुणौ भ्रातरौ मिथिलेश्वरौ ।
ऋषयो राजसङ्घाश्च भवद्भ्यामभिपूजिताः ॥ 18 ॥
स्वस्ति प्राप्नुहि भद्रं ते गमिष्यामि स्वमालयम् ।
श्राद्धकर्माणि सर्वाणि विधास्यामीति चाब्रवीत् ॥ 19 ॥
तमापृष्ट्वा नरपतिं राजा दशरथस्तदा ।
मुनीन्द्रौ तौ पुरस्कृत्य जगामाशु महायशाः ॥ 20 ॥
स गत्वा निलयं राजा श्राद्धं कृत्वा विधानतः ।
प्रभाते काल्यमुत्थाय चक्रे गोदानमुत्तमम् ॥ 21 ॥
गवां शतसहस्राणि ब्राह्मणेभ्यो नराधिपः ।
एकैकशो ददौ राजा पुत्रानुद्दिश्य धर्मतः ॥ 22 ॥
सुवर्णश्रुङ्गा स्सम्पन्ना स्सवत्साः कांस्यदोहनाः ।
गवां शतसहस्राणि चत्वारि पुरुषर्षभः ॥ 23 ॥
वित्तमन्यच्च सुबहुद्विजेभ्यो रघुनन्दनः ।
ददौ गोदानमुद्दिश्य पुत्राणां पुत्रवत्सलः ॥ 24 ॥
स सुतैः कृतगोदानैर्वृतस्तु नृपतिस्तदा ।
लोकपालैरिवाभाति वृतः स्सौम्यः प्रजापतिः ॥ 25 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये बालकाण्डे द्विसप्ततितमस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe bālakāṇḍam |
atha dvisaptatitamassargaḥ |
tamuktavantaṃ vaidehaṃ viśvāmitro mahāmuniḥ |
uvāca vacanaṃ vīraṃ vasiṣṭhasahito nṛpam || 1 ||
acintyānyaprameyāni kulāni narapuṅgava |
ikṣvākūṇāṃ videhānāṃ naiṣāṃ tulyo'sti kaścana || 2 ||
sadṛśo dharmasambandhaḥ sadṛśo rūpasampadā |
rāmalakṣmaṇayo rājan sītā cormilayā saha || 3 ||
vaktavyaṃ ca naraśreṣṭha śrūyatāṃ vacanaṃ mama |
bhrātā yavīyān dharmajña eṣa rājā kuśadhvajaḥ || 4 ||
asya dharmātmano rājan rūpeṇāpratimaṃ bhuvi |
sutādvayaṃ naraśreṣṭha patnyarthaṃ varayāmahe || 5 ||
bharatasya kumārasya śatrughnasya ca dhīmataḥ |
varayāmassute rājan tayorarthe mahātmanoḥ || 6 ||
putrā daśarathasyeme rūpayauvanaśālinaḥ |
lokapālopamāssarve devatulyaparākramāḥ || 7 ||
ubhayorapi rājendra sambandhenānubadhyatām |
ikṣvākoḥ kulamavyagraṃ bhavataḥpuṇyakarmaṇaḥ || 8 ||
viśvāmitravaca śśṛtvā vasiṣṭhasya mate tadā |
janakaḥ prāñjalirvākyamuvāca munipuṅgavau || 9 ||
kulaṃ dhanyamidaṃ manye yeṣāṃ no munipuṅgavau |
sadṛśaṃ kulasambandhaṃ yadājñāpayathaḥ svayam || 10 ||
evaṃ bhavatu bhadraṃ vaḥ kuśadhvajasute ime |
patnyau bhajetāṃ sahitau śatrughnabharatāvubhau || 11 ||
ekāhnā rājaputrīṇāṃ catasṛṇāṃ mahāmune |
pāṇīn gṛhṇantu catvāro rājaputrā mahābalāḥ || 12 ||
uttare divase brahman phalgunībhyāṃ manīṣiṇaḥ |
vaivāhikaṃ praśaṃsanti bhago yatra prajāpatiḥ || 13 ||
evamuktvā vacassaumyaṃ pratyutthāya kṛtāñjaliḥ |
ubhau munivarau rājā janako vākyamabravīt || 14 ||
paro dharmaḥ kṛto mahyaṃ śiṣyo'smibhavato sadā |
imānyāsanamukhyāni āsātāṃ munipuṅgavau || 15 ||
yathā daśarathasyeyaṃ tathā'yodhyā purī mama |
prabhutve nāsti sandeho yathārhaṃ kartumarhatha || 16 ||
tathā bruvati vaidehe janake raghunandanaḥ |
rājā daśaratho hṛṣṭaḥ pratyuvāca mahīpatim || 17 ||
yuvāmasaṅkhyeyaguṇau bhrātarau mithileśvarau |
ṛṣayo rājasaṅghāśca bhavadbhyāmabhipūjitāḥ || 18 ||
svasti prāpnuhi bhadraṃ te gamiṣyāmi svamālayam |
śrāddhakarmāṇi sarvāṇi vidhāsyāmīti cābravīt || 19 ||
tamāpṛṣṭvā narapatiṃ rājā daśarathastadā |
munīndrau tau puraskṛtya jagāmāśu mahāyaśāḥ || 20 ||
sa gatvā nilayaṃ rājā śrāddhaṃ kṛtvā vidhānataḥ |
prabhāte kālyamutthāya cakre godānamuttamam || 21 ||
gavāṃ śatasahasrāṇi brāhmaṇebhyo narādhipaḥ |
ekaikaśo dadau rājā putrānuddiśya dharmataḥ || 22 ||
suvarṇaśruṅgā ssampannā ssavatsāḥ kāṃsyadohanāḥ |
gavāṃ śatasahasrāṇi catvāri puruṣarṣabhaḥ || 23 ||
vittamanyacca subahudvijebhyo raghunandanaḥ |
dadau godānamuddiśya putrāṇāṃ putravatsalaḥ || 24 ||
sa sutaiḥ kṛtagodānairvṛtastu nṛpatistadā |
lokapālairivābhāti vṛtaḥ ssaumyaḥ prajāpatiḥ || 25 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye bālakāṇḍe dvisaptatitamassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Bengali script. Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.
🕉 InfoLyter.in