Valmiki Ramayana Bala Kanda Sarga 16 — Gurmukhi Script

Meaning —

ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਰਾਮਾਯਣੇ ਬਾਲਕਾਣ੍ਡਮ੍ ।

ਅਥ षੋਡਸ਼ਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ।

Shloka 1

ਤਤੋ ਨਾਰਾਯਣੋ ਦੇਵੋ ਨਿਯੁਕ੍ਤਸ੍ਸੁਰਸਤ੍ਤਮੈਃ ।
ਜਾਨਨ੍ਨਪਿ ਸੁਰਾਨੇਵਂ ਸ਼੍ਲਕ੍ष੍ਣਂ ਵਚਨਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ॥ 1 ॥

tato nārāyaṇo devo niyuktassurasattamaiḥ |
jānannapi surānevaṃ ślakṣṇaṃ vacanamabravīt || 1 ||

Shloka 2

ਉਪਾਯਃ ਕੋ ਵਧੇ ਤਸ੍ਯ ਰਾਵਣਸ੍ਯ ਦੁਰਾਤ੍ਮਨਃ ।
ਯਮਹਂ ਤਂ ਸਮਾਸ੍ਥਾਯ ਨਿਹਨ੍ਯਾਮृषਿਕਣ੍ਟਕਮ੍ ॥ 2 ॥

upāyaḥ ko vadhe tasya rāvaṇasya durātmanaḥ |
yamahaṃ taṃ samāsthāya nihanyāmṛṣikaṇṭakam || 2 ||

Shloka 3

ਏਵਮੁਕ੍ਤਾਸ੍ਸੁਰਾਸ੍ਸਰ੍ਵੇ ਪ੍ਰਤ੍ਯੂਚੁਰ੍ਵਿष੍ਣੁਮਵ੍ਯਯਮ੍ ।
ਮਾਨੁषੀਂ ਤਨੁਮਾਸ੍ਥਾਯ ਰਾਵਣਂ ਜਹਿ ਸਂਯੁਗੇ ॥ 3 ॥

evamuktāssurāssarve pratyūcurviṣṇumavyayam |
mānuṣīṃ tanumāsthāya rāvaṇaṃ jahi saṃyuge || 3 ||

Shloka 4

ਸ ਹਿ ਤੇਪੇ ਤਪਸ੍ਤੀਵ੍ਰਂ ਦੀਰ੍ਘਕਾਲਮਰਿਨ੍ਦਮ ।
ਯੇਨ ਤੁष੍ਟੋऽਭਵਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਲੋਕਕृਲ੍ਲੋਕਪੂਰ੍ਵਜਃ ॥ 4 ॥

sa hi tepe tapastīvraṃ dīrghakālamarindama |
yena tuṣṭo'bhavadbrahmā lokakṛllokapūrvajaḥ || 4 ||

Shloka 5

ਸਨ੍ਤੁष੍ਟਃ ਪ੍ਰਦਦੌ ਤਸ੍ਮੈ ਰਾਕ੍षਸਾਯ ਵਰਂ ਪ੍ਰਭੁਃ ।
04 ਨਾਨਾਵਿਧੇਭ੍ਯੋ ਭੂਤੇਭ੍ਯੋ ਭਯਂ ਨਾਨ੍ਯਤ੍ਰ ਮਾਨੁषਾਤ੍ ॥ 5 ॥

santuṣṭaḥ pradadau tasmai rākṣasāya varaṃ prabhuḥ |
04 nānāvidhebhyo bhūtebhyo bhayaṃ nānyatra mānuṣāt || 5 ||

Shloka 6

ਅਵਜ੍ਞਾਤਾਃ ਪੁਰਾ ਤੇਨ ਵਰਦਾਨੇ ਹਿ ਮਾਨਵਾਃ ।
105 ਏਵਂ ਪਿਤਾਮਹਾਤ੍ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਵਰਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਸ ਦਰ੍ਪਿਤਃ ॥ 6 ॥

avajñātāḥ purā tena varadāne hi mānavāḥ |
105 evaṃ pitāmahāttasmādvaraṃ prāpya sa darpitaḥ || 6 ||

Shloka 7

ਉਤ੍ਸਾਦਯਤਿ ਲੋਕਾਨ੍ਤ੍ਰੀਨ੍ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਸ਼੍ਚਾਪ੍ਯਪਕਰ੍षਤਿ ।
ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤਸ੍ਯ ਵਧੋ ਦृष੍ਟੋ ਮਾਨੁषੇਭ੍ਯਃ ਪਰਨ੍ਤਪ ॥ 7 ॥

utsādayati lokāntrīn striyaścāpyapakarṣati |
tasmāttasya vadho dṛṣṭo mānuṣebhyaḥ parantapa || 7 ||

Shloka 8

ਇਤ੍ਯੇਤਦ੍ਵਚਨਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਸੁਰਾਣਾਂ ਵਿष੍ਣੁਰਾਤ੍ਮਵਾਨ੍ ।
ਪਿਤਰਂ ਰੋਚਯਾਮਾਸ ਤਦਾ ਦਸ਼ਰਥਂ ਨृਪਮ੍ ॥ 8 ॥

ityetadvacanaṃ śrutvā surāṇāṃ viṣṇurātmavān |
pitaraṃ rocayāmāsa tadā daśarathaṃ nṛpam || 8 ||

Shloka 9

ਸ ਚਾਪ੍ਯਪੁਤ੍ਰੋ ਨृਪਤਿਸ੍ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਕਾਲੇ ਮਹਾਦ੍ਯੁਤਿਃ ।
ਅਯਜਤ੍ਪੁਤ੍ਰਿਯਾਮਿष੍ਟਿਂ ਪੁਤ੍ਰੇਪ੍ਸੁਰਰਿਸੂਦਨਃ ॥ 9 ॥

sa cāpyaputro nṛpatistasminkāle mahādyutiḥ |
ayajatputriyāmiṣṭiṃ putrepsurarisūdanaḥ || 9 ||

Shloka 10

ਸ ਕृਤ੍ਵਾ ਨਿਸ਼੍ਚਯਂ ਵਿष੍ਣੁਰਾਮਨ੍ਤ੍ਰ੍ਯ ਚ ਪਿਤਾਮਹਮ੍ ।
ਅਨ੍ਤਰ੍ਧਾਨਂ ਗਤੋ ਦੇਵੈਃ ਪੂਜ੍ਯਮਾਨੋ ਮਹਰ੍षਿਭਿਃ ॥ 10 ॥

sa kṛtvā niścayaṃ viṣṇurāmantrya ca pitāmaham |
antardhānaṃ gato devaiḥ pūjyamāno maharṣibhiḥ || 10 ||

Shloka 11

ਤੋ ਵੈ ਯਜਮਾਨਸ੍ਯ ਪਾਵਕਾਦਤੁਲਪ੍ਰਭਮ੍ ।
ਪ੍ਰਾਦੁਰ੍ਭੂਤਂ ਮਹਦ੍ਭੂਤਂ ਮਹਾਵੀਰ੍ਯਂ ਮਹਾਬਲਮ੍ ॥ 11 ॥

to vai yajamānasya pāvakādatulaprabham |
prādurbhūtaṃ mahadbhūtaṃ mahāvīryaṃ mahābalam || 11 ||

Shloka 12

ਕृष੍ਣਂ ਰਕ੍ਤਾਮ੍ਬਰਧਰਂ ਰਕ੍ਤਾਸ੍ਯਂ ਦੁਨ੍ਦੁਭਿਸ੍ਵਨਮ੍ ।
ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਹਰ੍ਯਕ੍षਤਨੁਜਸ਼੍ਮਸ਼੍ਰੁਪ੍ਰਵਰਮੂਰ੍ਧਜਮ੍ ॥ 12 ॥

kṛṣṇaṃ raktāmbaradharaṃ raktāsyaṃ dundubhisvanam |
snigdhaharyakṣatanujaśmaśrupravaramūrdhajam || 12 ||

Shloka 13

ਸ਼ੁਭਲਕ੍षਣਸਮ੍ਪਨ੍ਨਂ ਦਿਵ੍ਯਾਭਰਣਭੂषਿਤਮ੍ ।
ਸ਼ੈਲਸ਼ृਙ੍ਗਸਮੁਤ੍ਸੇਥਂ ਦृਪ੍ਤਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲਵਿਕ੍ਰਮਮ੍ ॥ 13 ॥

śubhalakṣaṇasampannaṃ divyābharaṇabhūṣitam |
śailaśṛṅgasamutsethaṃ dṛptaśārdūlavikramam || 13 ||

Shloka 14

ਦਿਵਾਕਰਸਮਾਕਾਰਂ ਦੀਪ੍ਤਾਨਲਸ਼ਿਖੋਪਮਮ੍ ।
ਤਪ੍ਤਜਾਮ੍ਬੂਨਦਮਯੀਂ ਰਾਜਤਾਨ੍ਤਪਰਿਚ੍ਛਦਾਮ੍ ॥ 14 ॥

divākarasamākāraṃ dīptānalaśikhopamam |
taptajāmbūnadamayīṃ rājatāntaparicchadām || 14 ||

Shloka 15

ਦਿਵ੍ਯਪਾਯਸਸਮ੍ਪੂਰ੍ਣਾਂ ਪਾਤ੍ਰੀਂ ਪਤ੍ਨੀਮਿਵ ਪ੍ਰਿਯਾਮ੍ ।
ਪ੍ਰਗृਹ੍ਯ ਵਿਪੁਲਾਂ ਦੋਰ੍ਭ੍ਯਾਂ ਸ੍ਵਯਂ ਮਾਯਾਮਯੀਮਿਵ ॥ 15 ॥

divyapāyasasampūrṇāṃ pātrīṃ patnīmiva priyām |
pragṛhya vipulāṃ dorbhyāṃ svayaṃ māyāmayīmiva || 15 ||

Shloka 16

ਸਮਵੇਕ੍ष੍ਯਾਬ੍ਰਵੀਦ੍ਵਾਕ੍ਯਮਿਦਂ ਦਸ਼ਰਥਂ ਨृਪਮ੍ ।
ਪ੍ਰਾਜਾਪਤ੍ਯਂ ਨਰਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਮਾਮਿਹਾਭ੍ਯਾਗਤਂ ਨृਪ ॥ 16 ॥

samavekṣyābravīdvākyamidaṃ daśarathaṃ nṛpam |
prājāpatyaṃ naraṃ viddhi māmihābhyāgataṃ nṛpa || 16 ||

Shloka 17

ਤਤਃ ਪਰਂ ਤਦਾ ਰਾਜਾ ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਵਾਚ ਕृਤਾਞ੍ਜਲਿਃ ।
ਭਗਵਨ੍ ਸ੍ਵਾਗਤਂ ਤੇऽਸ੍ਤੁ ਕਿਮਹਂ ਕਰਵਾਣਿ ਤੇ ॥ 17 ॥

tataḥ paraṃ tadā rājā pratyuvāca kṛtāñjaliḥ |
bhagavan svāgataṃ te'stu kimahaṃ karavāṇi te || 17 ||

Shloka 18

ਅਥੋ ਪੁਨਰਿਦਂ ਵਾਕ੍ਯਂ ਪ੍ਰਾਜਾਪਤ੍ਯੋ ਨਰੋऽਬ੍ਰਵੀਤ੍ ।
ਰਾਜਨ੍ਨਰ੍ਚਯਤਾ ਦੇਵਾਨਦ੍ਯ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਮਿਦਂ ਤ੍ਵਯਾ ॥ 18 ॥

atho punaridaṃ vākyaṃ prājāpatyo naro'bravīt |
rājannarcayatā devānadya prāptamidaṃ tvayā || 18 ||

Shloka 19

ਇਦਂ ਤੁ ਨृਪਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲ ਪਾਯਸਂ ਦੇਵਨਿਰ੍ਮਿਤਮ੍ ।
ਪ੍ਰਜਾਕਰਂ ਗृਹਾਣ ਤ੍ਵਂ ਧਨ੍ਯਮਾਰੋਗ੍ਯਵਰ੍ਧਨਮ੍ ॥ 19 ॥

idaṃ tu nṛpaśārdūla pāyasaṃ devanirmitam |
prajākaraṃ gṛhāṇa tvaṃ dhanyamārogyavardhanam || 19 ||

Shloka 20

ਭਾਰ੍ਯਾਣਾਮਨੁਰੂਪਾਣਾਮਸ਼੍ਨੀਤੇਤਿ ਪ੍ਰਯਚ੍ਛ ਵੈ ।
ਤਾਸੁ ਤ੍ਵਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਸ੍ਯਸੇ ਪੁਤ੍ਰਾਨ੍ਯਦਰ੍ਥਂ ਯਜਸੇ ਨृਪ ॥ 20 ॥

bhāryāṇāmanurūpāṇāmaśnīteti prayaccha vai |
tāsu tvaṃ prāpsyase putrānyadarthaṃ yajase nṛpa || 20 ||

Shloka 21

ਤਥੇਤਿ ਨृਪਤਿਃ ਪ੍ਰੀਤਸ਼੍ਸ਼ਿਰਸਾ ਪ੍ਰਤਿਗृਹ੍ਯਤਾਮ੍ ।
ਪਾਤ੍ਰੀਂ ਦੇਵਾਨ੍ਨਸਮ੍ਪੂਰ੍ਣਾਂ ਦੇਵਦਤ੍ਤਾਂ ਹਿਰਣ੍ਮਯੀਮ੍ ॥ 21 ॥

tatheti nṛpatiḥ prītaśśirasā pratigṛhyatām |
pātrīṃ devānnasampūrṇāṃ devadattāṃ hiraṇmayīm || 21 ||

Shloka 22

ਅਭਿਵਾਦ੍ਯ ਚ ਤਦ੍ਭੂਤਮਦ੍ਭੁਤਂ ਪ੍ਰਿਯਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍ ।
ਮੁਦਾ ਪਰਮਯਾ ਯੁਕ੍ਤਸ਼੍ਚਕਾਰਾਭਿਪ੍ਰਦਕ੍षਿਣਮ੍ ॥ 22 ॥

abhivādya ca tadbhūtamadbhutaṃ priyadarśanam |
mudā paramayā yuktaścakārābhipradakṣiṇam || 22 ||

Shloka 23

ਤਤੋ ਦਸ਼ਰਥਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਪਾਯਸਂ ਦੇਵਨਿਰ੍ਮਿਤਮ੍ ।
ਬਭੂਵ ਪਰਮਪ੍ਰੀਤਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਵਿਤ੍ਤਮਿਵਾਧਨਃ ॥ 23 ॥

tato daśarathaḥ prāpya pāyasaṃ devanirmitam |
babhūva paramaprītaḥ prāpya vittamivādhanaḥ || 23 ||

Shloka 24

ਤਤਸ੍ਤਦਦ੍ਭੁਤਪ੍ਰਖ੍ਯਂ ਭੂਤਂ ਪਰਮਭਾਸ੍ਵਰਮ੍ ।
ਸਂਵਰ੍ਤਯਿਤ੍ਵਾ ਤਤ੍ਕਰ੍ਮ ਤਤ੍ਰੈਵਾਨ੍ਤਰਧੀਯਤ ॥ 24 ॥

tatastadadbhutaprakhyaṃ bhūtaṃ paramabhāsvaram |
saṃvartayitvā tatkarma tatraivāntaradhīyata || 24 ||

Shloka 25

ਹਰ੍षਰਸ਼੍ਮਿਭਿਰੁਦ੍ਯੋਤਂ ਤਸ੍ਯਾਨ੍ਤਃਪੁਰਮਾਬਭੌ ।
ਸ਼ਾਰਦਸ੍ਯਾਭਿਰਾਮਸ੍ਯ ਚਨ੍ਦ੍ਰਸ੍ਯੇਵ ਨਭੋਂऽਸ਼ੁਭਿਃ ॥ 25 ॥

harṣaraśmibhirudyotaṃ tasyāntaḥpuramābabhau |
śāradasyābhirāmasya candrasyeva nabhoṃ'śubhiḥ || 25 ||

Shloka 26

ਸੋऽਨ੍ਤਃਪੁਰਂ ਪ੍ਰਵਿਸ਼੍ਯੈਵ ਕੌਸਲ੍ਯਾਮਿਦਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ।
ਪਾਯਸਂ ਪ੍ਰਤਿਗृਹ੍ਣੀष੍ਵ ਪੁਤ੍ਰੀਯਂ ਤ੍ਵਿਦਮਾਤ੍ਮਨਃ ॥ 26 ॥

so'ntaḥpuraṃ praviśyaiva kausalyāmidamabravīt |
pāyasaṃ pratigṛhṇīṣva putrīyaṃ tvidamātmanaḥ || 26 ||

Shloka 27

ਕੌਸਲ੍ਯਾਯੈ ਨਰਪਤਿਃ ਪਾਯਸਾਰ੍ਧਂ ਦਦੌ ਤਦਾ ।
ਅਰ੍ਧਾਦਰ੍ਧਂ ਦਦੌ ਚਾਪਿ ਸੁਮਿਤ੍ਰਾਯੈ ਨਰਾਧਿਪਃ ॥ 27 ॥

kausalyāyai narapatiḥ pāyasārdhaṃ dadau tadā |
ardhādardhaṃ dadau cāpi sumitrāyai narādhipaḥ || 27 ||

Shloka 28

ਕੈਕੇਯ੍ਯੈ ਚਾਵਸ਼ਿष੍ਟਾਰ੍ਧਂ ਦਦੌ ਪੁਤ੍ਰਾਰ੍ਥਕਾਰਣਾਤ੍ ।
ਪ੍ਰਦਦੌ ਚਾਵਸ਼ਿष੍ਟਾਰ੍ਧਂ ਪਾਯਸਸ੍ਯਾਮृਤੋਪਮਮ੍ ॥ 28 ॥

kaikeyyai cāvaśiṣṭārdhaṃ dadau putrārthakāraṇāt |
pradadau cāvaśiṣṭārdhaṃ pāyasasyāmṛtopamam || 28 ||

Shloka 29

ਅਨੁਚਿਨ੍ਤ੍ਯ ਸੁਮਿਤ੍ਰਾਯੈ ਪੁਨਰੇਵ ਮਹੀਪਤਿਃ ।
ਏਵਂ ਤਾਸਾਂ ਦਦੌ ਰਾਜਾ ਭਾਰ੍ਯਾਣਾਂ ਪਾਯਸਂ ਪृਥਕ੍ ॥ 29 ॥

anucintya sumitrāyai punareva mahīpatiḥ |
evaṃ tāsāṃ dadau rājā bhāryāṇāṃ pāyasaṃ pṛthak || 29 ||

Shloka 30

ਤਾਸ੍ਤ੍ਵੇਤਤ੍ਪਾਯਸਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਨਰੇਨ੍ਦ੍ਰਸ੍ਯੋਤ੍ਤਮਾਸ੍ਸ੍ਤ੍ਰਯਃ ।
ਸਮ੍ਮਾਨਂ ਮੇਨਿਰੇ ਸਰ੍ਵਾਂਃ ਪ੍ਰਹਰ੍षੋਦਿਤਚੇਤਸਃ ॥ 30 ॥

tāstvetatpāyasaṃ prāpya narendrasyottamāsstrayaḥ |
sammānaṃ menire sarvāṃḥ praharṣoditacetasaḥ || 30 ||

Shloka 31

ਤਤਸ੍ਤੁ ਤਾਃ ਪ੍ਰਾਸ਼੍ਯ ਤਦੁਤ੍ਤਮਾਸ੍ਤ੍ਰਿਯੋ ਮਹੀਪਤੇਰੁਤ੍ਤਮਪਾਯਸਂ ਪृਥਕ੍ ।
ਹੁਤਾਸ਼ਨਾਦਿਤ੍ਯਸਮਾਨਤੇਜਸੋ ऽਚਿਰੇਣ ਗਰ੍ਭਾਨ੍ਪ੍ਰਤਿਪੇਦਿਰੇ ਤਦਾ ॥ 31 ॥

tatastu tāḥ prāśya taduttamāstriyo mahīpateruttamapāyasaṃ pṛthak |
hutāśanādityasamānatejaso 'cireṇa garbhānpratipedire tadā || 31 ||

Shloka 32

ਤਤਸ੍ਤੁ ਰਾਜਾ ਪ੍ਰਸਮੀਕ੍ष੍ਯ ਤਾਃ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਃ ਪ੍ਰਰੂਢਗਰ੍ਭਾਃ ਪ੍ਰਤਿਲਬ੍ਧਮਾਨਸਃ ।
ਬਭੂਵ ਹृष੍ਟਸ੍ਤ੍ਰਿਦਿਵੇ ਯਥਾ ਹਰਿਃ ਸੁਰੇਨ੍ਦ੍ਰਸਿਦ੍ਧਰ੍षਿਗਣਾਭਿਪੂਜਿਤਃ ॥ 32 ॥

tatastu rājā prasamīkṣya tāḥ striyaḥ prarūḍhagarbhāḥ pratilabdhamānasaḥ |
babhūva hṛṣṭastridive yathā hariḥ surendrasiddharṣigaṇābhipūjitaḥ || 32 ||

ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਬਾਲਕਾਣ੍ਡੇ षੋਡਸ਼ਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ॥

Sanskrit — Devanagari (original)

श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे बालकाण्डम् ।

अथ षोडशस्सर्गः ।

ततो नारायणो देवो नियुक्तस्सुरसत्तमैः ।

जानन्नपि सुरानेवं श्लक्ष्णं वचनमब्रवीत् ॥ 1 ॥

उपायः को वधे तस्य रावणस्य दुरात्मनः ।

यमहं तं समास्थाय निहन्यामृषिकण्टकम् ॥ 2 ॥

एवमुक्तास्सुरास्सर्वे प्रत्यूचुर्विष्णुमव्ययम् ।

मानुषीं तनुमास्थाय रावणं जहि संयुगे ॥ 3 ॥

स हि तेपे तपस्तीव्रं दीर्घकालमरिन्दम ।

येन तुष्टोऽभवद्ब्रह्मा लोककृल्लोकपूर्वजः ॥ 4 ॥

सन्तुष्टः प्रददौ तस्मै राक्षसाय वरं प्रभुः ।

04 नानाविधेभ्यो भूतेभ्यो भयं नान्यत्र मानुषात् ॥ 5 ॥

अवज्ञाताः पुरा तेन वरदाने हि मानवाः ।

105 एवं पितामहात्तस्माद्वरं प्राप्य स दर्पितः ॥ 6 ॥

उत्सादयति लोकान्त्रीन् स्त्रियश्चाप्यपकर्षति ।

तस्मात्तस्य वधो दृष्टो मानुषेभ्यः परन्तप ॥ 7 ॥

इत्येतद्वचनं श्रुत्वा सुराणां विष्णुरात्मवान् ।

पितरं रोचयामास तदा दशरथं नृपम् ॥ 8 ॥

स चाप्यपुत्रो नृपतिस्तस्मिन्काले महाद्युतिः ।

अयजत्पुत्रियामिष्टिं पुत्रेप्सुररिसूदनः ॥ 9 ॥

स कृत्वा निश्चयं विष्णुरामन्त्र्य च पितामहम् ।

अन्तर्धानं गतो देवैः पूज्यमानो महर्षिभिः ॥ 10 ॥

तो वै यजमानस्य पावकादतुलप्रभम् ।

प्रादुर्भूतं महद्भूतं महावीर्यं महाबलम् ॥ 11 ॥

कृष्णं रक्ताम्बरधरं रक्तास्यं दुन्दुभिस्वनम् ।

स्निग्धहर्यक्षतनुजश्मश्रुप्रवरमूर्धजम् ॥ 12 ॥

शुभलक्षणसम्पन्नं दिव्याभरणभूषितम् ।

शैलशृङ्गसमुत्सेथं दृप्तशार्दूलविक्रमम् ॥ 13 ॥

दिवाकरसमाकारं दीप्तानलशिखोपमम् ।

तप्तजाम्बूनदमयीं राजतान्तपरिच्छदाम् ॥ 14 ॥

दिव्यपायससम्पूर्णां पात्रीं पत्नीमिव प्रियाम् ।

प्रगृह्य विपुलां दोर्भ्यां स्वयं मायामयीमिव ॥ 15 ॥

समवेक्ष्याब्रवीद्वाक्यमिदं दशरथं नृपम् ।

प्राजापत्यं नरं विद्धि मामिहाभ्यागतं नृप ॥ 16 ॥

ततः परं तदा राजा प्रत्युवाच कृताञ्जलिः ।

भगवन् स्वागतं तेऽस्तु किमहं करवाणि ते ॥ 17 ॥

अथो पुनरिदं वाक्यं प्राजापत्यो नरोऽब्रवीत् ।

राजन्नर्चयता देवानद्य प्राप्तमिदं त्वया ॥ 18 ॥

इदं तु नृपशार्दूल पायसं देवनिर्मितम् ।

प्रजाकरं गृहाण त्वं धन्यमारोग्यवर्धनम् ॥ 19 ॥

भार्याणामनुरूपाणामश्नीतेति प्रयच्छ वै ।

तासु त्वं प्राप्स्यसे पुत्रान्यदर्थं यजसे नृप ॥ 20 ॥

तथेति नृपतिः प्रीतश्शिरसा प्रतिगृह्यताम् ।

पात्रीं देवान्नसम्पूर्णां देवदत्तां हिरण्मयीम् ॥ 21 ॥

अभिवाद्य च तद्भूतमद्भुतं प्रियदर्शनम् ।

मुदा परमया युक्तश्चकाराभिप्रदक्षिणम् ॥ 22 ॥

ततो दशरथः प्राप्य पायसं देवनिर्मितम् ।

बभूव परमप्रीतः प्राप्य वित्तमिवाधनः ॥ 23 ॥

ततस्तदद्भुतप्रख्यं भूतं परमभास्वरम् ।

संवर्तयित्वा तत्कर्म तत्रैवान्तरधीयत ॥ 24 ॥

हर्षरश्मिभिरुद्योतं तस्यान्तःपुरमाबभौ ।

शारदस्याभिरामस्य चन्द्रस्येव नभोंऽशुभिः ॥ 25 ॥

सोऽन्तःपुरं प्रविश्यैव कौसल्यामिदमब्रवीत् ।

पायसं प्रतिगृह्णीष्व पुत्रीयं त्विदमात्मनः ॥ 26 ॥

कौसल्यायै नरपतिः पायसार्धं ददौ तदा ।

अर्धादर्धं ददौ चापि सुमित्रायै नराधिपः ॥ 27 ॥

कैकेय्यै चावशिष्टार्धं ददौ पुत्रार्थकारणात् ।

प्रददौ चावशिष्टार्धं पायसस्यामृतोपमम् ॥ 28 ॥

अनुचिन्त्य सुमित्रायै पुनरेव महीपतिः ।

एवं तासां ददौ राजा भार्याणां पायसं पृथक् ॥ 29 ॥

तास्त्वेतत्पायसं प्राप्य नरेन्द्रस्योत्तमास्स्त्रयः ।

सम्मानं मेनिरे सर्वांः प्रहर्षोदितचेतसः ॥ 30 ॥

ततस्तु ताः प्राश्य तदुत्तमास्त्रियो महीपतेरुत्तमपायसं पृथक् ।

हुताशनादित्यसमानतेजसो ऽचिरेण गर्भान्प्रतिपेदिरे तदा ॥ 31 ॥

ततस्तु राजा प्रसमीक्ष्य ताः स्त्रियः प्ररूढगर्भाः प्रतिलब्धमानसः ।

बभूव हृष्टस्त्रिदिवे यथा हरिः सुरेन्द्रसिद्धर्षिगणाभिपूजितः ॥ 32 ॥

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये बालकाण्डे षोडशस्सर्गः ॥

🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gurmukhi script. Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version. It is a transliteration, not a translation — see “Meaning” for translations where available.

1.16 ਬਾਲਕਾਣ੍ਡ - षੋਡਸ਼ ਸਰ੍ਗਃ